Ra máu khi đi đại tiện trước kỳ kinh — mục thứ hai mươi bảy
Có người phụ nữ, một ngày trước khi hành kinh, đi đại tiện thì ra máu trước. Người ta cho đó là chứng huyết băng (máu ra ồ ạt từ đường sinh dục ngoài kỳ kinh). Ai ngờ đó là máu kinh chảy vào đại tràng (ruột già). Đại tràng và đường đi của kinh nguyệt vốn khác nhau, vậy sao máu kinh lại vào được trong ấy?
Không biết rằng dây nối của bào thai (ở đây chỉ tử cung, tức dạ con) phía trên thông với tâm, phía dưới thông với thận. Nếu tâm thận bất giao (tâm và thận không giao tiếp, không phối hợp với nhau) thì máu ở bào thai không có chỗ quy về. Khí của hai kinh tâm và thận (hai đường kinh lạc, tức đường vận hành khí huyết, thuộc tạng tâm và tạng thận) không đến soi xét và thu giữ, để mặc máu tự đi. Vì vậy máu không đi xuống đường tiểu tiện mà đi xuống đại tràng.
Về cách chữa, nếu chỉ cầm máu ở đại tràng thì càng cầm càng ra nhiều. Nếu làm động đến khí của tam tiêu (ba vùng thượng tiêu, trung tiêu, hạ tiêu, tức phần trên, giữa, dưới của thân, là đường thông khí và nước của cơ thể) thì càng rối loạn, không cầm được. Bởi kinh nguyệt đi sai đường vốn do tâm thận không giao nhau. Nay không làm cho thủy hỏa ký tế (thủy của thận và hỏa của tâm giao hòa, hỗ trợ nhau) mà chỉ chữa ở bào thai, thì khí của bào thai không có chỗ quy về, máu làm sao có ngày trở về đúng đường kinh?
Cho nên phải bổ mạnh tâm và thận, khiến khí của tâm và thận giao nhau, thì khí của bào thai tự không tán loạn. Khi đó máu ở đại tràng tự không đi sai đường, và kinh nguyệt tự thuận. Dùng bài Thuận kinh lưỡng an thang (bài thuốc làm thuận kinh nguyệt, yên cả tâm lẫn thận).
Nếu đại tiện ra máu quá nhiều, tinh thần sút kém, người ngày càng gầy, thì ắt là do can khí (khí của tạng can, tức gan theo Đông y, chủ việc sơ tiết, điều đạt) không thư thái, uất lâu ngày làm tổn thương tỳ. Tỳ (tạng tỳ theo Đông y, chủ tiêu hóa và giữ máu đi trong mạch) bị tổn thương thì không thống huyết (không giữ được máu đi đúng trong mạch). Trường hợp này lại phải chữa theo cách khác, dùng bài Bổ huyết thang (bài thuốc bổ máu):
Hoàng kỳ non hai lượng (lượng: đơn vị cân thuốc thời xưa, khoảng 30–37 gam), nửa dùng sống nửa dùng chín. Quy thân (phần thân rễ cây đương quy) bốn tiền (tiền: một phần mười lượng, khoảng 3–3,7 gam), rửa bằng rượu, sao đen. Hàng thược thán (bạch thược đất Hàng Châu sao cháy thành than) ba tiền. Bạch truật sao cháy năm tiền, sao với đất. Đỗ trọng hai tiền, sao đến đứt tơ. Kinh giới thán (kinh giới sao cháy thành than) hai tiền. Khương thán (gừng sao cháy thành than) hai tiền. Thuốc dẫn (vị thuốc đưa tác dụng của cả bài đến đúng chỗ bệnh) dùng quán chúng thán (quán chúng sao cháy thành than) một tiền, hòa vào nước thuốc mà uống. Uống bốn thang ắt khỏi. Khỏi rồi giảm nửa liều, uống thêm hai thang.
Máu kinh vào đại tràng thì ắt đúng vào lúc sắp hành kinh mới đại tiện ra máu. Lúc mới bệnh, máu tuy đi sai đường nhưng tinh thần ắt vẫn bình thường. Nếu là tỳ không thống huyết thì tinh thần không thể bình thường được. Người dùng thuốc nên phân biệt.
(Bài Thuận kinh lưỡng an thang:) Đương quy năm tiền, rửa rượu. Bạch thược năm tiền, sao rượu. Đại thục địa năm tiền, chưng chín lần. Sơn thù nhục (thịt quả sơn thù) hai tiền, đem chưng. Nhân sâm ba tiền. Bạch truật năm tiền, sao với đất. Mạch đông năm tiền, bỏ lõi. Hắc giới tuệ (bông kinh giới sao đen) hai tiền. Ba kích nhục (phần thịt rễ ba kích) một tiền, ngâm nước muối. Thăng ma bốn phân (phân: một phần mười tiền).
Sắc với nước, uống hai thang thì máu ở đại tràng cầm, và kinh nguyệt ra từ tiền âm (đường sinh dục phía trước, tức âm đạo). Uống ba thang thì kinh dứt, lại còn có thể thụ thai. Bài này là thuốc bổ mạnh ba kinh tâm, can, thận, hoàn toàn không ngó ngàng đến bào thai, thế mà bào thai lại có chỗ quy về, là vì khí của tâm và thận đã giao nhau.
Bởi khi tâm thận hư thì khí của chúng chia làm hai; khi tâm thận đầy đủ thì khí của chúng hợp làm một. Tâm và thận không tách rời nhau thì khí của bào thai nghe theo sự thu giữ của hai kinh ấy, còn sao có chuyện máu chạy bậy được nữa?
Thế nhưng, tâm thận không giao nhau thì bổ tâm thận là được, sao lại phải bổ thêm can mộc (tạng can, theo ngũ hành thuộc hành Mộc)? Không biết rằng can là con của thận và là mẹ của tâm (theo ngũ hành: Thủy của thận sinh ra Mộc của can, Mộc của can sinh ra Hỏa của tâm). Bổ can thì can khí qua lại giữa tâm và thận, tự nhiên dẫn tâm ở trên đi xuống vào thận, dẫn thận ở dưới đi lên vào tâm, chẳng khác gì có người làm mối giúp sức.
Đây là một phép lớn để khiến tâm thận giao nhau, không chỉ dùng trong việc điều kinh mới như vậy. Người học nên suy nghĩ kỹ điều này.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video