Khí hư màu vàng (bài thứ ba)
Có người phụ nữ bị đới hạ (khí hư: chất dịch tiết ra từ âm đạo ra ngoài nhiều một cách bất thường) có màu vàng, giống hệt nước trà vàng đặc, mùi tanh hôi; đó gọi là hoàng đới (khí hư vàng). Khí hư vàng là do thấp nhiệt (khí ẩm thấp kết hợp với nhiệt, gây bệnh) ở mạch Nhâm (mạch Nhâm: một trong tám mạch đặc biệt theo Đông y, chạy dọc chính giữa phía trước cơ thể, từ vùng bụng dưới lên đến môi, chủ về thai nghén và các việc của phụ nữ).
Mạch Nhâm vốn không chứa được nước, vậy khí ẩm làm sao lọt vào rồi biến thành khí hư vàng được? Người ta không biết rằng mạch Đới (mạch chạy vòng ngang quanh eo như sợi dây thắt lưng, bó giữ các mạch dọc) chạy theo chiều ngang và thông với mạch Nhâm. Mạch Nhâm chạy thẳng lên trên, đến tận môi và răng. Trong khoảng môi và răng vốn có một mạch nước không bao giờ cạn (tức nước bọt), chảy ngược xuống thông vào mạch Nhâm để hóa thành tinh (chất tinh túy nuôi dưỡng cơ thể, cất giữ ở thận). Nếu mạch Nhâm không bị khí nóng vây quanh thì nước bọt trong miệng đều hóa thành tinh mà đi vào thận. Chỉ khi có nhiệt tà (khí nóng gây bệnh) nằm ở vùng hạ tiêu (phần dưới của thân, gồm bụng dưới, nơi có thận, bàng quang, ruột, tử cung) thì nước bọt không hóa thành tinh được, mà lại hóa thành thấp (chất ẩm đọng gây bệnh).
Xét theo Ngũ hành (năm yếu tố: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, sinh ra và khắc chế lẫn nhau), thấp là khí của Thổ (đất), nhưng thực chất là do Thủy (nước) xâm lấn mà thành. Nhiệt là khí của Hỏa (lửa), nhưng thực chất là do Mộc (cây) sinh ra, vì cây sinh ra lửa. Màu của nước vốn là đen, màu của lửa vốn là đỏ. Nay thấp và nhiệt hợp lại, muốn hóa thành màu đỏ thì không được, muốn trở về màu đen cũng không xong, bị nung nấu thành nước đặc, nên biến thành màu vàng. Đó là vì nó không biến hóa theo nước hay lửa, mà biến hóa theo thấp (thấp thuộc Thổ, màu của Thổ là vàng).
Vì vậy, người đời có kẻ cho rằng khí hư vàng là do thấp nhiệt ở tỳ (tạng tỳ, theo Đông y chủ về tiêu hóa, vận chuyển nước và chất bổ; thuộc Thổ), chỉ chữa tỳ nên bệnh không khỏi. Đó là vì họ không biết rằng chân thủy và chân hỏa (nước gốc và lửa gốc trong thận, tức phần âm và phần dương căn bản của cơ thể) đã kết hợp thành đan tà, nguyên tà (?) (khí gây bệnh), vây quanh khoảng giữa mạch Nhâm và tử cung, mà hóa ra màu đen (?) này. Chỉ chữa tỳ thì làm sao khỏi được? Cách chữa nên là bổ chỗ hư yếu của mạch Nhâm, đồng thời làm mát ngọn lửa bốc lên của thận (thận hỏa), thì mới mong khỏi. Dùng bài thuốc Dịch hoàng thang (thang thuốc đổi màu vàng).
(Lời chú của người hiệu đính:) Bốn chữ "đan tà nguyên tà" nghĩa không rõ. Tôi định sửa thành "chân thủy chân hỏa bị khí thấp nhiệt xâm lấn, vây quanh mạch Nhâm…" thì lời văn ít sai hơn. Nhưng sách gốc rốt cuộc không thể tùy tiện sửa, nên tạm để nguyên.
Phàm các chứng khí hư phần nhiều là do thấp ở tỳ. Lúc mới bệnh chưa có nhiệt, chỉ cần bổ tỳ (tỳ thuộc Thổ), kèm điều hòa khí của mạch Xung và mạch Nhâm (mạch Xung: một mạch đặc biệt khác, chạy từ bụng dưới lên, được xem là "biển máu", chủ về kinh nguyệt), thì bệnh tự khỏi. Nếu thấp để lâu sinh ra nhiệt, thì phải làm mát lửa ở thận, khi đó thấp mới có đường thoát ra. Cho nên trong bài thuốc dùng hoàng bá và xa tiền tử đã sao.
Sơn dược (củ mài) một lạng, sao; khiếm thực (hạt súng) một lạng, sao; hoàng bá hai tiền, sao với nước muối (?); xa tiền tử (hạt mã đề) một tiền, sao với rượu; bạch quả (hạt cây bạch quả) mười hạt, đập dập. (Lạng và tiền là đơn vị cân thời xưa; một lạng khoảng 37 gam, một tiền bằng một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam.)
Sắc với nước, uống liền bốn thang, không ai là không khỏi hẳn. Bài này không chỉ chữa khí hư vàng; phàm ai bị chứng khí hư đều có thể dùng mà chữa, nhưng chữa khí hư vàng thì công hiệu càng lạ lùng. Vì sơn dược và khiếm thực chuyên bổ chỗ hư yếu của mạch Nhâm, lại còn lợi thủy (giúp thải nước, tiêu chất ẩm đọng), thêm bạch quả dẫn thuốc vào trong mạch Nhâm thì càng nhanh chóng, cho nên mới mau thấy hiệu quả. Còn việc dùng hoàng bá là để làm mát lửa trong thận. Thận và mạch Nhâm thông với nhau và hỗ trợ lẫn nhau, giải được lửa trong thận tức là giải được nhiệt ở mạch Nhâm vậy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video