Bài 43: Có thai mà nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng
Phụ nữ có thai, trên thì nôn mửa, dưới thì tiêu chảy, thai động như sắp sẩy, bụng đau không chịu nổi, bệnh gấp không thể chậm trễ. Đó là do tỳ vị (theo Đông y: tỳ là lá lách và vị là dạ dày, gộp lại chỉ cả bộ máy tiêu hóa, nơi biến thức ăn thành khí huyết nuôi cơ thể) hư yếu đến cực độ mà ra.
Khí của tỳ vị hư (yếu, thiếu hụt) thì bào thai (cái thai cùng bọc thai trong tử cung) không có sức, ắt có nguy cơ băng huyết, sẩy thai. Huống chi lại thêm trên nôn dưới tả, thì khí của tỳ và vị vì nôn và tả mà càng hư hơn. Như thế mà muốn bào thai được yên ổn thì sao được?
Vậy mà bào thai đau nhưng rốt cuộc chưa đến nỗi tụt xuống, là vì sao? Là hoàn toàn nhờ thận khí (sức của tạng thận, theo Đông y là gốc của sinh dục và sự giữ chắc thai) còn vững. Bào thai buộc vào thận và nối liền với tâm (tạng tim). Thận khí vững thì giao thông được với tâm, khí ấy thông xuống bào thai. Đó là lý do bào thai muốn tụt xuống mà không tụt được.
Hơn nữa, thận khí vững được thì âm hỏa (ở đây chỉ hơi ấm, sức nóng nằm trong thận, còn gọi là hỏa của mệnh môn) ắt sẽ đến sinh dưỡng tỳ; tâm khí thông được thì tâm hỏa (hơi ấm, sức nóng của tạng tim) ắt sẽ đến tiếp sức cho vị. Tỳ vị tuy hư nhưng chưa kiệt, thì bào thai tuy động mà không sẩy. Vậy há không gấp rút cứu tỳ vị hay sao?
Nhưng khi tỳ vị đang ở lúc sắp kiệt mà chưa kiệt, nếu chỉ cứu riêng tỳ vị thì khó hồi phục ngay được. Càng nên bổ thêm hỏa của tâm và thận, để hỏa ấy sinh ra thổ (theo thuyết ngũ hành, hỏa sinh thổ; mà tỳ vị thuộc hành thổ). Như vậy hai bên nối tiếp nhau, thai tự nhiên vững chắc và yên ổn. Dùng bài thuốc Viên thổ cố thai thang (thang thuốc giúp tỳ vị, giữ vững thai).
Bạch truật phần nhiều là hàng giả, nhục quế lại càng không có loại tốt. Người dùng nếu có được thuốc thật thì tất nhiên là hay. Nếu không có thuốc thật thì thay bạch truật bằng bạch biển đậu, thay nhục quế bằng phá cố chỉ (tức bổ cốt chỉ).
Nhân sâm (một lạng), bạch truật (hai lạng, sao với đất), hoài sơn (một lạng, sao), nhục quế (hai tiền, cạo bỏ vỏ thô, tán bột), phụ tử đã chế (năm phân), tục đoạn (ba tiền), đỗ trọng (ba tiền, sao đen), sơn thù (một lạng, hấp chín, bỏ hạt), câu kỷ tử (ba tiền), thỏ ty tử (ba tiền, sao với rượu), sa nhân (hai hạt, sao, tán), cam thảo nướng mật (một tiền).
(Đơn vị đo lường cũ: một lạng bằng mười tiền, một tiền bằng mười phân.)
Sắc với nước mà uống. Uống một thang thì hết tiêu chảy, hai thang thì mọi chứng bệnh đều khỏi hẳn.
Bài thuốc này dành tám phần mười để cứu thổ của tỳ vị, hai phần mười để cứu hỏa của tâm và thận. Cứu hỏa nhẹ hơn cứu thổ, phải chăng vì thổ sắp kiệt mà hỏa chưa suy lắm? Không phải vậy. Bởi thổ đã sụp đổ thì không dùng thuốc liều nặng không thể cứu được; còn hỏa suy thì dù liều nhỏ cũng có thể giúp được.
Thuốc tính nóng mà dùng nhiều thì ắt có nguy cơ quá khô ráo, không như những vị tính ấm, vị ngọt. Huống chi thai động là do thổ suy chứ không phải do hỏa yếu, cần gì dùng thuốc quá nóng. Phụ nữ có thai kiêng nhục quế và phụ tử là sợ hại đến thai, há có thể dùng nhiều?
Vị thuốc hơi nóng thì tính liều bằng tiền, vị thuốc rất nóng thì tính liều bằng phân, chẳng qua chỉ dùng để dẫn hỏa, chứ không phải dùng để làm hỏa mạnh lên. Hãy suy nghĩ cho sâu xa vậy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video