Thiên 5 — Khí hư đỏ

 Bệnh xích đới hạ (khí hư màu đỏ), mục thứ năm

 Đàn bà bị đới hạ (chất dịch rỉ ra từ âm đạo, tức khí hư) có màu đỏ, giống máu mà không phải máu, rỉ rả không dứt, đó gọi là xích đới (khí hư đỏ). Xích đới cũng là bệnh do thấp (khí ẩm thấp ứ đọng trong cơ thể, sinh ra dịch đục). Thấp là khí của hành Thổ (theo thuyết Ngũ hành, Thổ ứng với tạng Tỳ và màu vàng), lẽ ra phải thấy màu vàng hoặc trắng. Nay không thấy vàng trắng mà thấy đỏ là vì có hỏa nhiệt (sức nóng bệnh lý bên trong). Lửa có màu đỏ, nên khí hư cũng đỏ theo.

 Có điều, đới mạch (một đường kinh mạch chạy vòng quanh eo như chiếc thắt lưng, bó giữ các đường kinh khác) nằm ở khoảng giữa lưng và rốn, gần vùng chí âm (vùng thuộc âm nhất, ở sâu và thấp trong thân), không nên có hỏa. Thế mà nay lại thấy chứng hỏa, há chẳng phải vì đường của nó thông với mệnh môn (vùng giữa hai thận, được coi là gốc của dương khí, nơi chứa "lửa" nguyên thủy của cơ thể), rồi lửa mệnh môn bốc ra mà đốt nó chăng? Người ta không biết rằng đới mạch thông với Thận, mà khí Thận lại thông với Can (tạng Gan theo y học cổ truyền, chủ việc tàng trữ máu và điều hòa sự thư thái của khí).

 Đàn bà lo nghĩ nhiều thì hại Tỳ (tạng Tỳ, chủ việc tiêu hóa, hấp thu và vận chuyển chất dinh dưỡng cùng nước trong cơ thể), lại thêm uất ức giận dữ thì hại Can. Thế là uất hỏa (lửa sinh ra do khí bị dồn nén, không thông) trong can kinh (đường kinh mạch thuộc Can) bốc mạnh ở bên trong, đi xuống khắc chế Tỳ thổ (Tỳ, thuộc hành Thổ; theo Ngũ hành, Mộc của Can khắc Thổ của Tỳ). Tỳ thổ không thể vận hóa (chuyển hóa và vận chuyển thức ăn, nước uống), khiến khí thấp nhiệt (ẩm ướt kèm nóng) ủ lại trong đới mạch. Can không tàng huyết (giữ máu) được, nên máu cũng thấm vào trong đới mạch. Tất cả đều do khí Tỳ bị tổn thương, sức vận hóa yếu kém, khí thấp nhiệt theo khí mà sa xuống, cùng với máu đi xuống. Vì thế màu khí hư mới hiện ra hình dạng giống máu mà không phải máu. Thực ra máu và thấp không thể tách làm hai. Người đời cho xích đới là do tâm hỏa (lửa của tạng Tâm, tức Tim), thế là sai.

 Cách chữa phải làm mát hỏa của Can và nâng đỡ khí của Tỳ thì mới mong khỏi được. Dùng bài Thanh can chỉ lâm thang (thuốc sắc làm mát Can, cầm chứng rỉ rả).

 (Lời chú:) Không dùng Nhân sâm, Bạch truật, Phục linh là rất hay. Với chứng này, có người nhận lầm là huyết lậu (máu rỉ ra ngoài kỳ kinh), sợ để lâu sẽ thành chứng băng (băng huyết, máu ra ồ ạt), nên dùng các vị Nhân sâm, Bạch truật, Phục linh để chữa, phần nhiều không thấy hiệu quả, xích đới lại càng nặng thêm. Nếu tuổi đã ngoài bốn mươi chín (?), quý thủy (thiên quý, chất thúc đẩy kinh nguyệt và khả năng sinh sản ở phụ nữ) sắp cạn, mà lại thường xuyên ra máu, thì đó là chứng băng, nên phân biệt rõ mà chữa.

 (Lời chú:) Các bài thuốc cổ chữa năm chứng đới hạ rất nhiều, nhưng có bài ứng nghiệm, có bài không, tóm lại là vì chưa nắm được gốc bệnh. Sách này vạch rõ gốc bệnh, nên dùng thuốc không bài nào là không hiệu nghiệm.

 Bạch thược 1 lạng (lạng: đơn vị cân cổ, khoảng 30–37 gam), sao với giấm; Đương quy 1 lạng, rửa bằng rượu; Sinh địa 5 tiền (tiền: một phần mười lạng, khoảng 3–3,7 gam), sao với rượu; A giao 3 tiền, sao với bột mì trắng; Phấn đan bì 3 tiền; Hoàng bá 2 tiền; Ngưu tất 2 tiền; Hương phụ 1 tiền, sao với rượu; Táo đỏ 10 quả; Đậu đen hạt nhỏ 1 lạng.

 Sắc với nước mà uống. Uống một thang thì bớt đi một ít, hai thang lại bớt thêm, bốn thang khỏi hẳn, mười thang thì không tái phát nữa. Bài thuốc này chỉ chuyên bổ máu cho Can, hoàn toàn không làm tiêu thấp cho Tỳ, là vì bệnh xích đới hỏa nặng mà thấp nhẹ. Hỏa sở dĩ mạnh là do máu suy, bổ máu là đủ để chế ngự hỏa. Hơn nữa, nước và máu hợp lại mà thành chứng xích đới, đến mức không thể phân biệt là thấp hay không phải thấp, thì thấp cũng đã hóa hết thành máu rồi. Cho nên chữa máu thì thấp cũng hết, cần gì phải bày thêm việc làm tiêu thấp.

 Cái hay của bài thuốc này là chuyên chữa máu, chỉ thêm chút ít vị thuốc làm mát hỏa, nên công hiệu đặc biệt lạ. Nếu lại làm tiêu thấp, thì ngược lại kéo hỏa đi xuống, khó mà có hiệu quả ngay được.

 Có người hỏi: "Trước đây tiên sinh nói phải giúp khí Tỳ thổ, nay lại chỉ bổ máu cho Can mộc (Can, thuộc hành Mộc), là vì sao?" Người hỏi không biết rằng dùng Thược dược để bình can (làm dịu, điều hòa Can), thì khí Can được thư thái; khí Can thư thái thì tự nhiên không khắc Thổ; Tỳ không bị khắc thì Tỳ thổ tự mạnh lên. Như vậy bình can chính là để nâng đỡ Tỳ, cần gì phải thêm những vị như Nhân sâm, Bạch truật để rồi làm hỏng việc.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video