Bài thứ năm mươi ba: Táo bón mà tiểu sản (sảy thai khi thai đã thành hình)
Có người phụ nữ mang thai bị khát nước, bứt rứt nóng nảy, trên lưỡi mọc mụn lở, hai môi sưng nứt, đại tiện khô cứng, nhiều ngày không đi được, đến nỗi đau bụng (?) mà sảy thai. Người ta đều bảo đó là do hỏa nhiệt (sức nóng gây bệnh) ở đại trường (ruột già). Nào ai biết đó là do huyết nhiệt (máu bị nóng) thiêu đốt thai.
Huyết là thứ dùng để nuôi thai. Huyết ấm hòa thì thai được lợi, huyết quá nóng thì thai bị hại. Nếu sức nóng thiêu đốt thai thì đứa trẻ trong bào thai (bọc thai trong tử cung) chẳng khác gì bị nhúng tay vào nước sôi, khó mà sống được. Vì vậy nó ắt phải vượt ra ngoài, chạy xuống dưới để tránh sức nóng dồn ép. Muốn thai không sa xuống thì làm sao được?
Huyết đã dồn vào nuôi thai thì huyết ắt bị hao hụt, trở nên hư (thiếu, suy yếu). Huyết thuộc âm (phần vật chất, mát, tĩnh, nuôi dưỡng trong cơ thể). Âm hư thì dương (phần nóng, động, hoạt động trong cơ thể) quá mạnh, dương quá mạnh thì gây hại. Hơn nữa, huyết do âm thủy (phần nước, chất lỏng thuộc âm, gốc ở thận) hóa thành. Ngày nào huyết cũng phải nuôi thai, sự cung cấp không thể chậm trễ một khắc. Thế mà hỏa bốc mạnh, âm thủy không sinh ra kịp để hóa thành huyết. Cho nên âm hư thì hỏa động, trong phần âm toàn là hỏa khí, trong huyết cũng toàn là hỏa khí. Hai thứ hỏa hợp lại, thiêu đốt dồn ép thai nhi. Đó là lý do thai sa xuống.
Cách chữa nên thanh (làm mát, dập bớt) hỏa trong bào thai, bổ tinh trong thận (chất tinh tàng trữ ở thận, gốc của sự sinh trưởng và của âm thủy), thì có thể khỏi.
Có người ngờ rằng: thai đã sa xuống rồi, cớ sao còn phải lo cho bào thai? Huyết không còn phải nuôi thai nữa, cần gì phải bổ mạnh phần thủy? Họ không biết rằng hỏa động đến cực độ mới làm thai sa xuống. Vậy thì trong bào thai toàn là một khối hỏa khí. Hỏa này là hư hỏa (cái nóng sinh ra do âm, huyết bị thiếu hụt, chứ không phải do nhiệt tà thừa thãi). Thực hỏa (cái nóng do tà nhiệt thừa thãi, thật sự dư thừa) thì có thể tả (đẩy, xả ra ngoài). Còn hư hỏa thì nên vừa bổ vừa thanh, như vậy hư hỏa dễ tan mà chân hỏa (ngọn lửa gốc, dương khí chính đáng nuôi sự sống) có thể sinh ra.
Nếu chỉ một mực dùng thuốc mát lạnh để hạ hỏa, chẳng đoái hoài gì đến chỗ hư hay thực của bào thai, thì thế nào cũng đến mức hàn khí (khí lạnh) lấn át người bệnh, sinh khí trong vị (dạ dày) tiêu điều. Vị là "nhị dương" (tức kinh Dương minh, gồm dạ dày và ruột già), là nơi nuôi dưỡng ngũ tạng (năm tạng: tâm, can, tỳ, phế, thận). Dương khí của vị không sinh ra được thì lấy gì mà hóa tinh vi (phần tinh chất tinh túy rút ra từ thức ăn) để sinh ra âm thủy? Như vậy hiếm có ai không chuyển thành bệnh lao sái (bệnh hư lao, suy kiệt kéo dài). Bài thuốc dùng Gia giảm Tứ vật thang (bài Tứ vật thang gồm bốn vị thuốc bổ huyết, có thêm bớt vị).
Bài này thêm điều cầm (rễ hoàng cầm loại nhỏ, chắc, vị đắng, tính mát, dùng để thanh nhiệt, an thai) một tiền (đơn vị cân thời xưa, khoảng 3,7 gam) thì càng hay.
Thục địa (năm tiền, đồ chín lần), bạch thược (ba tiền, dùng sống), đương quy (một lạng, rửa bằng rượu; lạng là đơn vị cân xưa, bằng mười tiền), xuyên khung (một tiền), sơn chi tử (một tiền, sao), sơn thù du (hai tiền, đồ chín, bỏ hạt), sơn dược (ba tiền, sao), đan bì (ba tiền).
Sắc với nước, uống bốn năm thang thì khỏi hẳn.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video