Mục 52: Sẩy thai do té ngã, trật vặn
Người phụ nữ có thai bị té ngã, trật hay vặn mình, rồi bị tiểu sản (sẩy thai, thai ra sớm khi chưa đủ tháng). Máu chảy ra có những cục tím bầm, người choáng váng, mê man như sắp lìa đời. Ai cũng cho rằng đó là do ứ huyết (máu bị đọng lại, không lưu thông, thành cục) gây hại. Nào ai biết đó là do huyết thất bị tổn thương. Huyết thất (trong y học cổ truyền chỉ tử cung, nơi chứa và giữ máu ở người nữ) gắn liền với bào thai (cái thai cùng bọc thai trong bụng mẹ), giống như môi với răng nương tựa vào nhau. Bào thai bị thương thì huyết thất cũng tổn hại. Môi mất thì răng lạnh (ý nói hai thứ gắn bó, một bên hỏng thì bên kia chịu hại), lẽ ấy tất nhiên phải thế.
Tuy vậy, chảy máu do bào thai bị tổn thương thì vết thương còn nông. Chảy máu do huyết thất bị tổn thương thì vết thương đã sâu. Thương nông thì đau ở bụng. Thương sâu thì choáng váng ở tim. Cùng là té ngã bị thương, nhưng trường hợp chưa sẩy thai và đã sẩy thai thì cách chữa khác nhau. Chưa sẩy thai mà thai không yên thì nên lo giữ thai, không được tùy tiện làm cho máu chảy đi. Đã sẩy thai mà máu ra ồ ạt như huyết băng (chảy máu tử cung dữ dội, ồ ạt không cầm) thì nên làm tan máu ứ, nhưng không được làm tổn thương thêm khí (năng lượng sống, sức vận hành và giữ gìn của cơ thể).
Bởi vì thai đã rơi ra, máu đã mất nhiều, huyết thất trống rỗng, chỉ còn khí giữ lại mà thôi. Nếu lại làm tổn thương khí nữa thì sao bảo đảm được là không có nguy cơ khí thoát (khí kiệt mà tan mất, dẫn tới trụy, có thể chết)? Sách kinh điển y học nói: "Huyết là doanh, khí là vệ" (doanh là phần nuôi dưỡng chạy trong mạch, vệ là phần che chở, giữ gìn bên ngoài). Nếu vệ không vững thì doanh không có chỗ nương tựa, làm sao yên được (?). Vì thế phải bổ khí để sinh huyết. Máu mới sinh ra thì máu ứ tự tan. Dùng bài thuốc Lý khí tán ứ thang (thuốc sắc điều hòa khí, làm tan máu ứ).
Nếu thai chưa rơi ra thì nên thêm Đỗ trọng sao cháy thành than một tiền, Tục đoạn sao đen một tiền (tiền: đơn vị cân thời xưa, khoảng 3,7 gam). Nếu thai đã rơi ra thì uống đúng bài gốc. Nếu máu chảy ồ ạt không ngừng thì thêm Quán chúng sao thành than ba tiền. Nếu máu bị bế tắc không ra được, tim choáng váng thì thêm Nguyên hồ (tức Diên hồ sách) sao thành than một tiền.
Nhân sâm (một lạng; lạng: đơn vị cân thời xưa, bằng mười tiền, khoảng 37 gam), Hoàng kỳ (một lạng, dùng sống), Đương quy (năm tiền, rửa bằng rượu), Phục linh (hai tiền), Hồng hoa (một tiền), Đan bì (tức vỏ rễ mẫu đơn, ba tiền), Khương thán (gừng sao cháy thành than, năm tiền).
Sắc với nước mà uống. Uống một tễ (một thang, một lần sắc đủ liều) thì máu ngừng chảy, hai tễ thì hết choáng váng, ba tễ thì khỏi hẳn. Bài thuốc này dùng Nhân sâm, Hoàng kỳ để bổ khí, khí mạnh thì giữ được máu (?). Dùng Đương quy, Đan bì để sinh huyết, máu mới sinh ra thì máu ứ khó đọng lại. Dùng Hồng hoa và gừng sao đen (?) để hoạt huyết (làm máu lưu thông), máu lưu thông thì hết choáng váng (?). Dùng Phục linh để lợi thủy (làm nước trong cơ thể thông thoát), nước thông thì máu dễ quy kinh (trở về chạy đúng đường mạch của nó, không tràn ra ngoài).
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video