Thiên 67 — Đau bụng dưới sau đẻ

 Đau bụng dưới sau khi sinh – mục thứ sáu mươi bảy

 Người phụ nữ sau khi sinh bị đau ở tiểu phúc (vùng bụng dưới, dưới rốn). Nặng thì kết thành một khối, ấn vào càng đau. Người ta cho đó là chứng "nhi chẩm" (tên dân gian chỉ cơn đau bụng dưới sau sinh có cục, xưa tưởng là do vật cái thai gối đầu lên còn sót lại). Nào ai biết đó là do huyết ứ (máu xấu, máu tụ không lưu thông được) gây hại.

 "Nhi chẩm", người xưa giải thích là vật để đứa trẻ gối đầu lên khi còn trong bụng mẹ. Lúc đứa trẻ còn gối lên thì không đau, lẽ nào khi đứa trẻ đã ra đời, không còn gối lên nữa, lại đau? Như vậy đủ biết không phải do "nhi chẩm". Đã không phải do "nhi chẩm" thì vì sao lại đau? Ấy là vì huyết ứ chưa tan, kết lại thành cục nên gây đau mà thôi.

 Những chứng như thế này phần nhiều gặp ở người phụ nữ khoẻ mạnh, huyết có thừa, chứ không phải do huyết thiếu. Xem ra có vẻ dùng được thuốc phá huyết (thuốc mạnh làm vỡ và tống máu ứ ra ngoài). Nhưng huyết lưu thông thì huyết ứ tự tan, huyết kết lại thì huyết ứ mới gây hại. Nếu không bổ huyết mà lại làm hao tổn huyết, thì tuy huyết ứ có thể tan, rốt cuộc khó tránh khỏi hao tổn. Chi bằng trong khi bổ huyết thì đồng thời dùng phép làm lưu thông, đuổi huyết ứ đi; như vậy khí huyết không bị hao mà huyết ứ cũng tan hết. Dùng bài Tán Kết Định Đông thang (thang làm tan khối kết, dứt cơn đau).

 Đương quy (một lạng, tức khoảng 37 gam, rửa bằng rượu), Xuyên khung (năm tiền, mỗi tiền khoảng 3,7 gam, rửa bằng rượu), Đan bì (hai tiền), Ích mẫu thảo (ba tiền), Hắc giới tuệ (bông kinh giới sao cháy đen, hai tiền), Nhũ hương (một tiền, bỏ hết dầu), Sơn tra (mười quả, sao cháy đen), Đào nhân (nhân hạt đào, bảy hạt, ngâm nước rồi bóc bỏ vỏ lụa và đầu nhọn, sao rồi tán nhỏ).

 Sắc với nước mà uống. Uống một tễ (một thang thuốc) thì hết đau và khỏi bệnh, không cần uống thang thứ hai. Bài thuốc này đuổi cơn đau ngay trong lúc bổ huyết, làm tan khối ngay trong lúc sinh huyết. Chỗ hay của nó là không chuyên đánh vào cơn đau mà cơn đau tự dứt. Còn người đời hễ thấy cơn đau "nhi chẩm" nổi lên là dùng ngay các vị như Nguyên hồ (tức Diên hồ sách), Tô mộc, Bồ hoàng, Linh chi (tức Ngũ linh chi) để làm tan khối, thì có đáng gì mà bàn tới!

 Người phụ nữ sau khi sinh bị đau bụng dưới, nhưng ấn vào thì hết đau. Người ta cũng cho đó là chứng "nhi chẩm", nào ai biết đó là do huyết hư (máu thiếu, máu suy kém) mà ra. Sau khi sinh mất máu quá nhiều, huyết thất (tử cung, nơi chứa huyết của người phụ nữ) trống rỗng, vốn có thể gây đau bụng; mười người thì chín người như vậy. Nhưng đau có phân ra đau hư (đau do thiếu hụt, suy yếu) và đau thực (đau do có thứ tà khí, máu ứ ứ đọng bên trong), không thể không phân biệt. Nếu cảm giác như đường khô (?) cọ vào da thịt, thì đó là đau hư chứ không phải đau thực.

 Nói chung, đau hư thì nên bổ, mà đau hư sau khi sinh lại càng nên bổ. Có điều, đau do huyết hư thì phải dùng thuốc bổ huyết, mà các vị bổ huyết phần nhiều là thứ trơn nhuận, e rằng ít nhiều có hại cho đại tràng (gây đi ngoài lỏng). Nhưng sau khi sinh huyết hư, ruột phần nhiều khô ráo, dùng thứ trơn nhuận lại chính là thích hợp, có hại gì đâu. Dùng bài Trường Ninh thang (thang làm yên ruột).

 Đương quy (một lạng, rửa bằng rượu), Thục địa (một lạng, chưng chín lần), Nhân sâm (ba tiền), Mạch đông (ba tiền, bỏ lõi), A giao (ba tiền, sao với bột vỏ nghêu), Sơn dược (tức Hoài sơn, ba tiền, sao), Tục đoạn (hai tiền), Cam thảo (một tiền), Nhục quế (hai phân, mỗi phân khoảng 0,37 gam, cạo bỏ lớp vỏ thô ngoài rồi tán nhỏ).

 Sắc với nước mà uống. Uống một tễ thì đỡ đau, hai tễ thì hết đau, uống nhiều hơn lại càng tốt. Bài thuốc này là thuốc vừa bổ khí vừa bổ huyết. Nhưng bổ khí mà không lo khí bị uất tắc quá, bổ huyết mà không lo huyết bị trì trệ quá. Khí huyết đã được sinh ra thì không cần chữa cho hết đau mà cơn đau tự dứt.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video