Mục 70: Buồn nôn và nôn mửa sau khi sinh
Người phụ nữ sau khi sinh thấy buồn nôn, lợm giọng muốn nôn, có lúc nôn ra thật. Ai cũng cho là do vị khí (sức hoạt động của dạ dày, giúp tiếp nhận và đưa thức ăn đi xuống) bị lạnh, nào ngờ thật ra là do thận khí (sức hoạt động của tạng thận, theo Đông y là gốc của nguyên khí và sự ấm áp trong cơ thể) bị lạnh.
Dạ dày là cửa ải của thận (Đông y cho rằng dạ dày và thận liên thông, thận như cửa ngõ điều tiết cho dạ dày). Nếu khí của dạ dày lạnh thì khí ấy không đi vào trong thận được. Nếu khí của thận lạnh thì khí ấy cũng không đi vào trong dạ dày được. Vì vậy thận và dạ dày không thể tách rời làm hai.
Có điều, sau khi sinh mất máu quá nhiều thì ắt khiến thận thủy (phần âm, phần nước của thận, nuôi dưỡng và làm mát cơ thể) khô cạn. Thận thủy đã cạn thì lẽ ra thận hỏa (phần dương, phần lửa của thận, giữ ấm và thúc đẩy hoạt động của cơ thể) phải bốc lên, đáng lẽ không đến nỗi dạ dày bị lạnh. Vậy cớ sao thận lạnh mà dạ dày cũng lạnh? Ấy là vì ngay sau khi sinh, nước trong thận đột ngột cạn mất, đến cả hư hỏa (thứ nóng giả, sinh ra do phần nước bị thiếu chứ không phải do lửa thật dồi dào) cũng chưa kịp sinh ra. Lửa đã không sinh thì dấu hiệu lạnh tự nhiên lộ ra.
Cách chữa nên bồi bổ lửa trong thận. Nhưng nếu có lửa mà không có nước giúp điều hòa thì lửa sẽ nằm trên nước, chưa chắc là không thành chứng hỏa động âm hư (phần âm, tức nước, bị thiếu nên lửa bốc lên quấy nhiễu, gây nóng trong, bứt rứt). Cho nên phải bổ lửa trong nước, làm ấm dạ dày từ trong thận. Có vậy thận mới không bị nóng quá, còn dạ dày được hưởng sự ký tế (nước và lửa giao hòa, điều tiết lẫn nhau, cân bằng hài hòa). Dùng bài Ôn thận chỉ ẩu thang (thuốc sắc làm ấm thận, cầm nôn).
Uống bài thuốc này thì phải đợi sản dịch ra hết rồi mới dùng (sản dịch: còn gọi ác lộ, là máu và dịch bẩn từ tử cung chảy ra sau khi sinh). Nếu chỉ mới sinh trong vòng một hai ngày mà buồn nôn, muốn nôn, thì đó là do sản dịch xông ngược lên trên. Khi ấy nên uống bài Gia vị sinh hóa thang (bài Sinh hóa thang có thêm vị), gồm: toàn đương quy (dùng cả rễ đương quy) 1 lạng (đơn vị cân thời xưa, khoảng 37 gam), rửa bằng rượu; xuyên khung 2 tiền (1 tiền bằng một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam); bào khương (gừng khô sao cháy xém) 1 tiền; đông tra thán (sơn tra sao cháy thành than) 2 tiền; đào nhân (nhân hạt đào) 1 tiền, giã nhỏ. Dùng 1 chén rượu vàng (rượu gạo màu vàng) loại không pha vôi, cùng 3 chén nước, sắc chung.
Thục địa 5 tiền (chưng chín lần); ba kích 1 lạng (ngâm nước muối); nhân sâm 3 tiền; bạch truật 1 lạng (sao với đất); sơn thù 5 tiền (chưng rồi bỏ hạt); bào khương 1 tiền; phục linh 2 tiền (bỏ vỏ); bạch khấu 1 hạt (giã nhỏ); quất hồng (vỏ quýt đã bỏ lớp cùi trắng) 5 phân (1 phân bằng một phần mười tiền, khoảng 0,37 gam), rửa bằng nước gừng.
Sắc với nước uống. Uống một thang thì hết nôn, hai thang thì không tái phát, bốn thang thì khỏi hẳn. Trong bài này, thuốc bổ thận nhiều hơn thuốc chữa dạ dày, nhưng chữa thận vẫn chính là chữa dạ dày. Vì thế khi khí của thận bốc lên được thì cái lạnh của dạ dày tự tan, không cần dùng thuốc quá nóng để làm ấm dạ dày và trừ lạnh.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video