Sau khi sinh, tay chân phù thũng (sưng phù do nước ứ lại trong cơ thể) — mục thứ bảy mươi ba
Sau khi sinh, tay chân phù thũng, lúc nóng lúc lạnh thay nhau, thở gấp, ho, vùng ngực và cơ hoành bị tức nghẹn, khó chịu, miệng nôn ra nước chua, hai bên sườn đau. Người ta đều cho rằng đó là do bại huyết (máu hư, máu ứ đọng còn sót lại sau khi sinh) chảy vào kinh lạc (các đường dẫn khí huyết đi khắp cơ thể theo y học cổ truyền), thấm ra tay chân, khiến khí đi ngược. Ai biết đâu là do can thận lưỡng hư (cả tạng can tức gan và tạng thận đều suy yếu), khiến phần âm (phần vật chất nuôi dưỡng như tinh, huyết, dịch) không thể đi ra hòa với phần dương (phần công năng, khí nóng, sự vận động).
Người phụ nữ sau khi sinh, khí huyết hao tổn nặng, nên tự nhiên thận thủy (phần nước, phần âm của thận, ứng với hành Thủy trong ngũ hành) không đủ, còn thận hỏa (phần lửa, phần dương của thận) thì bốc lên sôi sục. Thủy đã không đủ thì không nuôi được can (theo ngũ hành, Thủy sinh Mộc, thận nuôi gan). Vì thế can mộc (gan, ứng với hành Mộc) khô ráo quá mức, trong mộc thiếu chất dịch. Mộc khô thì lửa phát ra, thận hỏa lại có thêm đồng bọn, mẹ con cùng bốc cháy (thận là "mẹ", can là "con" theo quan hệ tương sinh). Ngọn lửa xông thẳng lên trên, khắc phế kim (phổi, ứng với hành Kim; Hỏa khắc Kim). Kim bị lửa làm hại thì khó còn sức chế ngự can (bình thường Kim khắc Mộc, phổi kìm giữ gan), do đó sinh ra chứng ho, thở gấp, ngực đầy tức.
Can hỏa (lửa của gan) đã mạnh thì lại khắc xuống tỳ thổ (tỳ là cơ quan tiêu hóa, ứng với hành Thổ; Mộc khắc Thổ). Thổ bị mộc làm hại thì khó còn sức chế ngự thủy (bình thường Thổ khắc Thủy, tỳ ngăn giữ nước), do đó sinh ra chứng tay chân phù thũng.
Tuy vậy, lửa của can mộc mạnh chỉ là giả tượng (vẻ bề ngoài giả), không phải mạnh thật. Khí mạnh giả thì trông như thịnh mà thật ra là thiếu. Cho nên lúc nóng lúc lạnh, thay nhau không cố định, đó là theo sự thịnh suy của khí mà thành nóng hay lạnh. Lạnh ấy không phải lạnh thật, nóng ấy cũng không phải nóng thật. Vì vậy khí đi ngược lên, nghẽn ở khoảng ngực và cơ hoành mà không thông thoáng.
Hai bên sườn là vùng thuộc về can. Vị chua là khí vị của can. Nôn ra nước chua, đau sườn đều là dấu hiệu can hư mà thận không nuôi dưỡng được. Cách chữa nên bổ huyết để nuôi can, bổ tinh (chất tinh túy cất giữ ở thận, gốc của sự sống và sinh sản) để sinh huyết. Tinh huyết đủ thì khí tự thuận, mà các chứng nóng lạnh, ho, phù thũng đều lui hết. Dùng bài Chuyển Khí Thang (thang thuốc làm cho khí chuyển từ nghịch thành thuận).
Bài thuốc rất hay, không được thêm bớt. Bạch thược nên sao cháy thành than rồi mới dùng.
Nhân sâm (3 tiền; tiền là đơn vị cân cổ, khoảng 3,7 gam); Phục linh (3 tiền, bỏ vỏ); Bạch truật (3 tiền, sao với đất); Đương quy (5 tiền, rửa bằng rượu); Bạch thược (5 tiền, sao với rượu); Thục địa (1 lạng, tức 10 tiền, đồ chín lần); Sơn thù du (3 tiền, đồ chín); Hoài sơn (5 tiền, sao); Khiếm thực (3 tiền, sao); Phá cố chỉ, tức bổ cốt chỉ (1 tiền, sao với nước muối); Sài hồ (5 phân; phân bằng một phần mười tiền).
Sắc với nước mà uống. Uống ba thang thì thấy hiệu quả, mười thang thì khỏi hẳn. Các vị trong bài này đều là thuốc bổ huyết, bổ tinh, vậy sao lại gọi là "chuyển khí"? Là vì không biết rằng khí nghịch là do khí hư, mà chính là khí của can và thận bị hư. Bổ tinh huyết của can thận cũng chính là bổ khí của can thận. Bởi vì hư thì nghịch, mạnh thì thuận, nên bổ tức là chuyển. Khí đã chuyển thuận thì các chứng đều khỏi hết. Phần âm đi ra hòa được với phần dương thì âm dương không còn lo bị ngăn trở, chống đối nhau nữa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video