Thiên 75 — Sau đẻ sa màng (can nuy)

 Chứng can nuy sau khi sinh (can nuy: gan bị suy yếu, mất sức giữ, khiến lớp màng của gan sa xuống), mục thứ bảy mươi lăm

 Có phụ nữ sau khi sinh, trong âm hộ sa xuống một vật, hình như chiếc khăn, có khi có góc, có khi chẻ làm hai nhánh. Người ta cho đó là chứng sản đồi (?) (sa đường sinh dục sau khi sinh), nào ai biết đó là do can nuy. Vì sao sau khi sinh lại thành can nuy? Là vì trước khi sinh lao động quá sức, lại bị tức giận (?) kích động, đến nỗi gan không tàng huyết (theo Đông y, gan có chức năng chứa giữ và điều tiết máu; ở đây gan mất khả năng giữ máu), máu mất quá nhiều, nên lớp chi mạc (lớp màng mỡ) của gan theo máu băng huyết mà sa xuống.

 Hình dạng nó giống tử cung, nhưng thực ra không phải tử cung. Nếu là tử cung sa xuống thì hình như quả cà, chỉ xuống tới cửa mình, không thể vượt ra ngoài cửa mình. Chỉ có lớp màng mỡ của gan mới thường thò ra ngoài cửa mình, dài tới sáu bảy tấc, lại có khi dính vào chiếu, khô đi rồi rụng ra một mảng to bằng bàn tay. Nếu đó là tử cung rơi ra thì người ta chết ngay, còn sống lại sao được?

 Cách chữa nên bổ mạnh khí và huyết (khí: năng lượng hoạt động của cơ thể; huyết: máu và phần nuôi dưỡng), lại thêm một ít vị thuốc thăng đề (thuốc có tác dụng nâng đỡ, kéo những gì bị sa xuống trở lên). Như thế can khí (sức hoạt động của gan) mạnh thì dễ sinh ra, can huyết (máu do gan chứa giữ) đầy đủ thì dễ được nuôi dưỡng. Gan được sức sinh ra và nuôi dưỡng thì lớp màng mỡ tự thu lên. Phương dùng bài Thu mạc thang (thang thuốc thu màng).

 Thu lớp màng của gan lên là hoàn toàn nhờ công của bạch thược, không được sao đến thành than.

 Sinh hoàng kỳ (hoàng kỳ dùng sống, không tẩm sao) một lạng (đơn vị cân xưa, khoảng 37 gam), nhân sâm năm tiền (một tiền bằng một phần mười lạng, khoảng 3,7 gam), bạch truật năm tiền (sao với đất), bạch thược (sao với rượu cho xém), đương quy ba tiền (rửa bằng rượu), thăng ma một tiền.

 Sắc với nước, uống một thang là màng thu lên ngay. Có người ngờ rằng sau khi sinh cấm dùng bạch thược, sợ nó làm tổn hại gốc của sinh khí (sức sống, khả năng sinh trưởng của cơ thể), sao ở đây lại dùng luôn mà vẫn có công hiệu? Đó là người chưa đọc sách của Trọng Cảnh (Trương Trọng Cảnh, danh y đời Hán, tác giả *Thương hàn tạp bệnh luận*). Than ôi! Bạch thược sau khi sinh không nên dùng nhiều, là vì sợ nó thu liễm, làm giữ lại ứ huyết (máu bẩn, máu đọng không thoát ra được); còn bảo nó làm tổn hại gốc của sinh khí là sai.

 Huống chi bệnh ở gan thì càng không thể không dùng. Vả lại dùng nó trong bài thuốc bổ mạnh khí huyết thì chính thược dược cũng như quên mất tính toan thu (vị chua có tác dụng thu gom, co rút lại) của mình, còn sao gây hại được chút nào? Huống nữa lớp màng mỡ sa xuống, chính là nhờ sức thu rút của vị chua, giúp thăng ma nâng khí huyết lên, cho nên mới có công hiệu nhanh như vậy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video