Thiên 1 — Quyển thượng — các bài phú và yếu quyết xem tướng

 Ngọc quản chiếu thần cục (sách xem tướng người, tên tạm hiểu là "Phép ống ngọc soi thần thái"), quyển thượng.

 Bài phú (thể văn có vần, câu đối nhau) của Lã Động Tân (một vị tiên nổi tiếng trong truyền thuyết Đạo giáo, đứng trong hàng Bát tiên). Tướng mạo mỗi người một khác, sang hèn chẳng giống nhau. Phải lường độ nặng nhẹ của da thịt, dò xét cốt cách (dáng xương, khung xương) đầy đặn hay không. Đi như rồng bay vút lên thì tướng ấy gan dạ và trí tuệ hơn đời; ngồi như hổ chồm ngồi thì người ấy là anh hùng vượt chúng.

 Xét ra, kẻ lôi thôi lóng ngóng là vì địa các (vùng cằm, phần dưới cùng của khuôn mặt) gầy nhọn; kẻ khí độ sáng láng, khôn ngoan(?) là vì thiên đình (vùng giữa trán phía trên, phần trên cùng của khuôn mặt) đầy đặn. Sống mũi cao thẳng thì cơm gạo dồi dào; sơn căn (gốc mũi, chỗ nằm giữa hai mắt) không bị gãy lõm thì công danh tốt đẹp. Học quán (tức học đường: các bộ vị trên mặt chủ về học hành như mắt, trán, răng cửa, vùng trước tai) thanh cao thì sẽ vượt mây bẻ quế (ví đỗ đạt cao trong thi cử). Lệ đường (vùng ngay dưới mắt) [chú: là dưới mắt] sâu hõm thì khắc vợ, hại con. Nếu lại giữ dáng đi đứng ngay ngắn thì đích thực là người trung lương. Lại thêm mắt gà, tròng mắt hổ thì phân giải lời lẽ, lý lẽ rành rẽ [chú: mắt gà là mắt màu vàng đỏ].

 Cho nên mũi như mỏ chim ưng thì ác như ăn tủy tim người; răng như hạt lựu thì được phong hầu vì nước. Vùng trán trên đỉnh dày dặn thì thường thanh quý; xương gò má nhọn cao thì không được tự do. Huyền bích (vùng hai bên má gần tai) không có đường lối(?), má én chớ nổi lên(?) [chú: má thắt lại thì nhiều mưu mẹo]. Kim môn (cửa vàng, tức cái miệng) như chữ "nhất" (một nét ngang), bốn phía ngang bằng thì lại hay tham ăn; thiết tỏa (khóa sắt, cũng chỉ cái miệng) khép sâu ít dùng thì lại bị giam giữ [chú: kim môn, thiết tỏa đều là miệng; nếu không có má thì tham ăn, bị giam giữ].

 Về Bát quái (tám quẻ trong Kinh Dịch, ở đây dùng để chia tám vùng trên mặt): quẻ Càn [chú: là trán] phải to rộng, muốn giống cái chậu úp [chú: Càn là thiên đình, muốn tròn mà cao]. Quẻ Khôn (vùng cằm) nếu rộng và cân đối thì phải chầu hướng lên miệng [chú: địa giác (góc cằm) phải hướng lên]. Quẻ Khảm [chú: là miệng] nếu thanh thì đủ tài học [chú: môi đỏ, tiếng vang]. Quẻ Ly mà rỗng thừa(?) thì thường đi rong [chú: hai xương gò má không có thịt thì thích đi rong]. Bước nặng thì cả thân như ngựa phi; đi mà hai chân xiêu vẹo(?) thì chỉ tạm đủ miếng ăn. Quẻ Tốn nổi vượt ra ngoài tam đình (ba phần của khuôn mặt: từ chân tóc đến chân mày, từ chân mày đến chóp mũi, từ chóp mũi đến cằm) thì khiến người ngu si [chú: Tốn là hai tai không áp sát đầu]. Quẻ Cấn nếu ngay thẳng, đều đặn, đầy đặn thì thông minh, giàu có [chú: mũi ngay thẳng mà đều].

 Cần gì phải chia lại thứ tự? Những điều khác biệt ngay trước mắt: kẻ có hình hại (tai họa, khắc hại người thân) thì xem ở vùng thái dương (hai bên thái dương ngoài đuôi mắt)(?); kẻ không phá bại thì cửa mặt rộng. Chết yểu hay sống thọ thì xét môi có vểnh lật không; nghèo túng thì biết ở xương lạnh lẽo. Kim quỹ (tủ vàng, vùng thịt dưới mắt) đầy thì chủ có lộc hậu [chú: dưới mắt có thịt như ngón tay nằm ngang]. Nhỏ mà được lớn thì ắt có quan cao [chú: dưới mắt có vằn chồng lớp, đầu mắt có góc]. Kẻ yêu tà thì nhìn xiên; kẻ trộm thì nhìn xuống thấp [chú: kẻ trộm mắt nhìn xuống đất]. Mày phượng, mắt voi thì làm ăn ngay thẳng, dễ dàng; lưng vịt, ngực ngỗng thì chết đói có khó gì.

 Nhân trung (rãnh dọc giữa mũi và môi trên) đã rõ thì không nhất thiết phải dài; vành tai tuy nhỏ cũng cần có khí [chú: tai tuy nhỏ cũng cần trắng]. Viền mắt mỏng thì thanh kỳ vững vàng [chú: viền mắt rộng]; mũi nếu hếch ngửa thì lỗ mũi chẳng lành. Mày nếu dài thì môi vểnh cũng không hại; mặt nếu to thì hầu kết lộ là không tốt. Dù là hình khỉ, hình …(?) thì rốt cuộc cũng có của ăn. Thấy người ấy ngồi ngay ngắn thì ắt là cao quý. Phần nhiều kẻ đi như rắn trườn, như sẻ nhảy là hạng ăn mày; ngồi như chó, đi như giao long quẫy là phường độc hại. Quan sát (dấu hiệu chủ về quyền chức gắn với hình phạt) hiện ra thì làm lại (viên chức nhỏ ở nha môn) [chú: thịt mắt có gân đỏ là dấu ấy]. Lan đài (cánh mũi) sưng(?) thì làm đầy tớ [chú: mũi lệch, mặt sưng phần nhiều làm tôi tớ].

 Mày lá liễu đều đặn thì có tài nghệ; mày cong móc ngược như nét chữ "liễu" thì ắt cô độc. Há chẳng thấy đầu mũi như túi mật treo, dái tai như đính hạt ngọc sao? Đàn bà mày rủ xuống thì ở trong dòng họ làm quan; đàn ông trán rộng thì làm nên ở kinh đô. Há không biết các bậc công khanh nơi vườn ngự, mặt vuông như chữ "điền" vốn chẳng khác gì; các tướng soái nơi bụi bặm biên ải, đầu rồng rốt cuộc cũng không khác. Chớ trách là tiết lộ hết thiên cơ: lưỡng nghi (hai mặt âm và dương) đều có thể hòa hợp, tứ tượng (bốn hình thái lớn, ở đây chỉ các phần của thân người) há lại không có trước sau? Như thế thì giàu sang, không thì nghèo hèn. Lại còn có một trăm hai mươi bộ vị như các vì sao xếp bày trên mặt.

 Bài phú Thiên kim (nghìn vàng). Thần (thần thái, sức sống tinh thần lộ ra nhất là ở mắt) truyền, khí (sinh khí, hơi sống trong người) trao, tinh (tinh chất, gốc sinh lực) hợp lại thì hình thể sinh ra. Bẩm thụ nguồn tinh túy hun đúc của âm dương, nhận cái gốc trí và tâm từ Thủy và Hỏa (hai trong ngũ hành – năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, năm yếu tố cấu thành vạn vật theo quan niệm xưa), mới thành tướng mạo; muốn xem xét nhận biết thì phải cân nhắc kỹ. Phàm có thanh, có kỳ, lại phải phân biệt cổ, quái. Thanh (trong sáng) thì như ngọc trai dưới vực sâu; kỳ (lạ quý) thì như ngọc ẩn trong đá; cổ (dáng xưa, mộc mạc mà vững) thì như con thuyền chở vạn hộc; quái (dị thường) thì như cây cối mọc trên vách núi treo. Bốn cách quý ấy đều nằm ở tinh thần. Nhân hình mà thấy lòng, phân biệt thật giả của con người; nghe tiếng, xét sắc mà biết kẻ cùng người đạt, kẻ ngu người hiền.

 Than ôi! Răng lộ, môi vểnh thì há phải bậc quan sang ở triều đình; mày chau, miệng chúm thì chẳng phải bậc công khanh can gián(?). Mắt chuột(?), đầu hoẵng thì rốt cuộc khó bước lên đường làm quan; lưng ong, thân én thì sao làm nổi bề tôi có công lớn. Chốn rừng suối có thần tiên mắt biếc; trên đời không có tể tướng mày giao nhau. Muốn biết giàu sang thì ắt phải xương tú, thần thanh; muốn thấy vẻ sáng rỡ thì đều là khí sáng, sắc trong. Đầu hổ, mắt rồng thì văn võ kiêm toàn, có quyền tể tướng; dáng tiên, vẻ sao thì là cách phò tá, làm công hầu. Hình rùa, thân hạc thì lòng linh lợi mà đạo đức nhân hiền; bụng sẻ, tiếng sói thì nhà tan mà ngu ngoan đần đục.

 Gặp tai nạn mà có người cứu là vì gò má cao và phúc đường (vùng trên đuôi lông mày, chủ về phúc phận) sáng sủa. Gặp hiểm mà không hại là vì âm chất (vùng dưới mắt, nơi hiện dấu của những việc thiện làm thầm) hiện rõ mà thần không lộ ra. Mắt sâu lại lồi(?) thì người thân ruột thịt cũng hóa người dưng; biên địa (vùng rìa hai bên trán, sát chân tóc) đầy đặn thì người không thân thích cũng cùng chung nói cười. Hình chó, nhìn như rắn thì thường ôm lòng ghen ghét độc ác; mắt gà, tiếng ngựa thì mỗi bề chứa tính cương cường(?). Đầu nhỏ, sọ mỏng thì lang bạt quê người; hầu kết lộ, răng thưa thì khó có vợ con.

 Thương thay, nghe điều thiện mà không theo điều thiện(?), gọi là kim quỹ (vùng dưới mắt) đầy; đáng lo mà chẳng phải lo là nhờ ngọc đường chầu hướng(?). Vành tai lật, mỏng thì khó nhờ được ông cha. Xương ít, thịt nhiều thì tuổi thọ ắt ngắn. Thiên đình ngay ngắn, cao thì được người trên quyền quý nâng đỡ; địa các nông cạn thì người dưới không đủ đầy. Nếu mặt rộng, thần trong sáng thì dù khí có đọng cũng không nghèo; xương lộ, hình lệch thì dù sắc mặt sáng cũng không sang. Mắt rít, mày …(?), sắc suy thì cũng phải phòng điều dữ(?). Dáng lạnh lẽo, thân mỏng manh thì giữ cảnh khốn cùng mà lộ vẻ buồn khổ. Mắt phượng, con ngươi rồng thì ngôi ở tam thai, bát tọa (những chức đại thần cao nhất triều đình). Má …(?), đỉnh đầu như hạc thì rong chơi bốn biển, bơi thuyền năm hồ. Chân thọt, mắt tham thì độc ác, tham lam, gian trá; đỉnh đầu nhỏ, thần mờ thì không nên, không lập được gì.

 Than ôi! Nghèo lạnh, hèn hạ không gì khác ngoài ngực ưỡn, mông cao; hạng sai dịch, phu kiệu(?) phần lớn là thân thô, mặt nhỏ. Vợ chồng đồng lòng sống bên nhau đến già là vì cốt khí phân minh; bạn bè, người thân giữa đường chia lìa là vì lệ đường sâu thẳm. Răng thưa thì lắm chuyện thị phi; miệng mỏng thì chuốc gian truân, chuốc oán hận. Vả lại, sang hèn, chết yểu hay sống thọ, không gì không do hình và thần tạo nên; được mất, thịnh suy thật khó thoát khỏi khí và sắc.

 Phép xem tướng của Trần tiên sinh. Con người sinh ra nhận khí từ Thủy, bẩm hình từ Hỏa. Thủy làm thành tinh, thành chí; Hỏa làm thành thần, thành tâm. Tinh hợp rồi thần mới sinh; thần sinh rồi hình mới đủ; hình đủ rồi sắc mới có. Cho nên biết: cái hiện ra bên ngoài gọi là hình; cái sinh ra từ tâm gọi là thần; cái ở trong máu thịt gọi là khí; cái ở trên da gọi là sắc. Hình nơi con người có tượng của Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, có loại giống chim bay thú chạy. Hình Kim không ngại vuông, hình Mộc không ngại gầy, hình Thủy không ngại béo, hình Hỏa không ngại nhọn, hình Thổ không ngại thô đục. Giống Kim mà được Kim thì cứng cỏi, sâu sắc; giống Mộc mà được Mộc thì của cải dồi dào; giống Thủy mà được Thủy thì văn chương sang quý; giống Hỏa mà được Hỏa thì mưu lược binh cơ lớn; giống Thổ mà được Thổ thì nhiều kho đụn.

 Người giống chim không ngại gầy, người giống thú không ngại béo; chim béo thì không bay được, thú gầy thì ít sức. Như dáng chim loan, chim phượng thì mày mắt cao đẹp và hình thể thanh gầy; như tượng tê giác, hổ thì đầu và góc trán cao vổng, cằm má đầy đặn. Những loại như thế đều quý; trái lại đều hèn.

 Hình nơi người: hình Mộc vốn gầy, sắc xanh; gầy mà không lộ xương, xanh mà không nổi phù. Xanh gầy thì nhỏ mà chắc; lộ và nổi thì thô mà rỗng. Người đời bàn về Mộc chỉ biết lấy cái gầy làm hình, không biết nó có loại thô. Như cây tùng, cây bách, thân chắc thật, lá càng xanh, gọi là nhỏ mà chắc; còn như cây ngô đồng, bên trong vốn rỗng, bên ngoài không bền, gọi là thô mà rỗng. Vậy lấy hình Mộc há có thể bàn đồng loạt một kiểu sao? Hình Mộc không chỉ có một: có loại kèm Kim, có loại kèm Thủy, Hỏa, Thổ. Hình Thủy không chỉ có một: có loại kèm Thổ, có loại kèm Kim, Hỏa, Mộc. Hình Hỏa không chỉ có một: có loại kèm Thủy, có loại kèm Kim, Thổ, Mộc. Hình Thổ không chỉ có một: có loại kèm Mộc, có loại kèm Thủy, Hỏa, Kim. Nếu chúng tương sinh (hành này sinh ra, nuôi dưỡng hành kia) thì tốt; nếu tương khắc (hành này chế ngự, làm hại hành kia) thì xấu.

 Như người lúc đầu gầy, đó là hình Mộc; giữa đời thô chắc, đó là hình Kim; tiếp theo béo, đó là hình Thủy; tiếp nữa dày chắc, đó là hình Thổ. Lúc đầu gầy, sau béo là Thủy với Mộc tương sinh; tiếp theo lại dày chắc là Mộc được Thổ. Lúc đầu gầy, sau thô là bế tắc; lúc đầu gầy, sau béo dày là phát đạt: dân thường thì tăng của, quan lại thì thêm chức. Mộc bế tắc mà Thổ nông thì làm tri huyện (quan đứng đầu một huyện); Thổ sâu thì làm quận thủ (quan đứng đầu một quận). Lại như mặt vuông, lưng dày là có Mộc có Thổ, thì làm chức ti (quan chuyên trách một ngành ở cấp lộ); hoặc làm võ thì chỉ đến hàng quan có tên trong hàng ngũ, làm văn thì chỉ đến tuyển nhân (quan văn cấp thấp còn chờ tuyển bổ), ấy là có Mộc không có Thổ; còn (có đủ) thì ở trên hàng chức ti(?).

 Thần nơi người muốn sâu, không muốn nông; thần sâu thì trí sâu, thần nông thì trí nông. Khi dùng thì mở ra ở mắt, khi khép thì thu vào trong lòng. Nhìn gần thì có vẻ dịu dàng, nhìn xa thì có uy; ánh nhìn có lực, ngủ dễ tỉnh. Ví như ngọn lửa đèn: phần lõi ngọn lửa gọi là thần, hoa đèn gọi là thần quang (ánh sáng của thần), ánh sáng bốn bên gọi là phách, dầu chính là tinh; dầu trong thì đèn mới sáng. Đó là chỗ thần hiện rõ.

 Khí nơi người cần bền, vang, trong, có âm vận, chứ không cốt ở cứng mạnh, gào to. Bên trong bình thì chí vững, bên ngoài thư thái thì khí hòa. Có khí trong, có khí đục, có cái đục trong cái trong, có cái trong trong cái đục. Nếu lấy khí của người Chiết và người Hoài mà bàn: khí người Chiết nặng mà không vang, khí người Hoài vang mà không nặng; khí người phương Nam trong mà không dày, khí người phương Bắc dày mà không trong. Dương khí thư thái thì núi sông tươi tốt; mặt trời mặt trăng mọc thì trời đất sáng sủa. Đó là chỗ khí hiện rõ.

 Sắc nơi người tuy ở trên da, nhưng cần chắc thật, không cần nổi phù; muốn tụ, không muốn tán. Sắc sinh ra từ trong ngoài của ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận), tô điểm bằng vẻ sáng nhuận trong một ngày. Đường Cử tiên sinh (thầy tướng nổi tiếng thời Chiến Quốc) nói: ánh sáng không đủ thì gọi là sắc(?). Người ta được điều gì thì vui hiện ra ngoài, mất điều gì thì buồn chứa trong lòng. Sắc có già, có non; non là sắc sinh ra sau khi tuổi đã cao(?). Sắc già thì tốt, sắc non thì xấu. Nhưng trong phép xem tướng, không chỉ sắc như thế mới bị coi là trệ(?), phàm hình non cũng vậy. Có ba thứ sáng, có năm thứ nhuận, có ba thứ tối, có năm thứ khô.

 Về hình và thần: có người hình thừa mà thần thiếu, có người thần thừa mà hình thiếu. Hình thừa mà thần thiếu thì mới gặp tưởng có uy, nhìn lâu thì tối mờ; thần thừa mà hình thiếu thì mới gặp tưởng tối mờ, nhìn lâu càng sáng. Thần và hình đều thừa thì người quen hay người lạ thấy đều ưa; thần và hình đều thiếu thì chẳng cần hỏi thêm, khiến người ta ghét. Hình với thần soi chiếu nhau, khí với sắc nâng đỡ nhau; thần đủ thì hình đủ, khí đủ thì sắc đủ. Thần giữ được khí, khí không giữ được thần; khí giữ được sắc, sắc không giữ được khí. Còn hình thì chỉ để chứa đựng mà thôi. Có dày, có mỏng; dày thì tốt, mỏng thì xấu.

 Người đời có kẻ gặp thời đắc chí, lúc đầu đều muốn làm nên việc, đến giữa chừng thì bế tắc, cuối cùng thì chết, đều vì độ lượng nông hẹp, không dung chứa được. Tường mỏng thì dễ đổ, rượu nhạt thì dễ chua, giấy mỏng thì dễ rách, người mỏng thì dễ chết; nước và đất mỏng thì không đủ để mây mưa kéo đến bám vào. Không lường cái kém của mình, chỉ chuyên nói lỗi người; xâm hại người khác, lấy của người làm ân của mình; trước mặt nói phải, sau lưng nói trái; không hòa thuận với người thân, bậc trên mà lại phụng sự người ngoài; tính vốn khinh suất mà giả vờ nghiêm trang; đổi thói thường, bỏ người cũ, quên ơn, coi thường người; chưa sang đã đầy, chưa giàu đã kiêu, chưa học đã tự mãn: đó là cái mỏng lớn. Kẻ như vậy không chỉ phá tướng, lại còn tổn thọ, vạ lây đến con cháu.

 Nhưng tướng thọ không phải ở hình mạo to lớn; cũng không phải thấy mắt lồi hay mắt lõm là liền nói chết yểu. Người hình mạo to lớn nếu có lúc tình rộng rãi, tính đôn hậu thì gọi là tình và khí nương nhau; nếu độ lượng hẹp hòi thì gọi là lòng không xứng với hình. Người đời chỉ biết trên mày và trong tai mọc lông là thọ, xương chạy vào tai, nhân trung sâu dài, pháp lệnh (hai đường vằn từ cánh mũi chạy xuống hai bên mép) rõ ràng thì nói là thọ, mà không biết nó có chỗ bẩm thụ. Đó là vì tinh khí bên trong đầy chắc, xương từ tinh tủy mà lộ ra, sau đó lông mới mọc ở mày và tai, pháp lệnh mới rõ ràng, nhân trung mới sâu dài. Như gốc rễ cây chắc chắn thì phía trên mới nảy cành lá; như dầu đầy thì đèn sáng; tinh đủ thì thân yên.

 Đường tiên sinh nói: xương hổ, mắt rồng thì người đời đều biết là tốt; hầu kết lộ, răng hở thì người đời đều biết là xấu. Nhưng tốt chưa chắc đã tốt, xấu chưa chắc đã xấu. Hầu kết lộ, răng hở tuy là tướng kém, nhưng có khi tâm địa tốt thì lại sang, chỉ lợi cho bản thân, không lợi cho vợ con. Như người tam tiêm ngũ lộ (ba chỗ nhọn: đầu, mũi, cằm nhọn; năm chỗ lộ: mắt lồi, mũi hếch lộ lỗ, tai vểnh, môi lật lộ răng, hầu kết lộ), người sang cũng nhiều, chỉ cần thần khí sâu và thuần thì đều có thể lấy được. Người thần khí sâu thuần thì hình yên, thân tĩnh; không theo lời mà đi, không theo im lặng mà dừng, không theo sắc mà động, không theo sắc mà đổi; yên mà định, kỹ mà nhã. Người như vậy đều biết phận mình. Người nay hưởng giàu sang mà lòng không đủ, không vui thì nhiều lắm; còn người thần khí yên tĩnh thì lòng thảnh thơi, việc làm yên tâm.

 Nhưng hình, khí, sắc nơi người phần nhiều có lúc trệ. Hình trệ thì tám năm như bụi bặm; thần trệ thì bốn năm thân cứng đờ; khí trệ thì ba năm lòng nghiêng ngả; sắc trệ thì một năm thần mệt mỏi. Có âm, có dương: tướng dương không được thành âm, tướng âm không được thành dương. Như đàn ông mà tướng nhu nhược thì không lập thân được; đàn bà mang tướng đàn ông thì chủ mất chồng. Đàn bà cần mềm mỏng mà thuận, đàn ông cần cứng cỏi mà ngay. Vợ nhà lương thiện thì có uy mà ít lả lơi; đàn bà nhà xướng ca thì lả lơi mà ít uy.

 Nhưng người xem tướng đời nay chỉ nhìn nhiều bộ vị trên mặt mà không xét đến gốc rễ. Như xương: người nào trên mày, mũi, hai má cũng có. Ở người sang thì xương từ trong tinh tủy sinh ra, nên xương thanh tú mà nhỏ; còn ở người nghèo hèn thì xương nổi bên trên mà thô. Như một vị trí trên xương gò má: người thường mà xương chạy vào tai thì chẳng qua là thọ, không lộ thì chẳng qua là giàu. Đến như người làm giám ti (quan giám sát, đứng đầu các ty ở một lộ) thì xương mọc vào hai bên tóc mai; người ở lưỡng phủ (hai phủ chính sự và xu mật, tức hàng tể tướng) thì xương mọc vào thiên thương (vùng hai bên trán phía trên đuôi mày, chủ về kho lẫm, lộc trời); người làm thái thú (quan đứng đầu một quận) thì xương chồng thành ngọn mà chạy vào đuôi hai mắt mà thôi. Đến phần hạ phụ (vùng hai bên cằm) thì chủ kho đụn và tôi tớ: nếu địa các rộng dày thì tự có kho đụn tôi tớ; giả sử địa các khuyết lõm thì không có nhà mà ở, làm sao có thân phận có tôi tớ lại kèm kho đụn được?

 Nhìn xa thì trí xa, nhìn cao thì trí cao, nhìn thấp thì trí thấp, nhìn xiên thì trí độc. Con ngươi đảo luôn thì giết người; hoặc nhìn lơ đãng, liếc lên liếc xuống, ấy là người ánh nhìn không thường, không thể cùng gánh vác việc. Có thiên (phần trên, trán) thì sang; có địa (phần dưới, cằm) thì giàu; có nhân (phần giữa, mũi) thì thọ. Có thiên có địa mà việc người không sửa sang thì chỉ là có tướng suông mà thôi.

 Bài "Tụ lý kim" (vàng trong tay áo, ý là bí quyết quý giữ riêng) của Trần Đoàn (đạo sĩ nổi tiếng đầu đời Tống, giỏi tướng số). Phép xem tướng hay nằm ở đâu? Trước xem cốt cách, sau xem học đường. Không có học đường thì người không sang; học đường đầy đủ thì lại làm nên, người ấy ắt sớm nổi danh. Nếu có học đường mà không có tướng xương thì dù mang tài văn chương cũng uổng phí tâm sức. Một khi(?) nhận ra cho rõ thì biết được người sang. Phàm xem tướng sang phải xem phép, không xem hình dáng và toàn thân; tự có thần sắc tinh tế mịn màng, tiếng nói vang và nặng như chuông ngân. Trước nghe tiếng, sau xem sắc, hai thứ đều phải được. Thần vui vui, khí dạt dào, như có như không ở trên mặt; thần trong, cốt và khí đều rõ ràng, người ấy ắt có tướng công khanh. Khí lắng, thần trong, dáng như say; thần và khí hợp nhau lại càng sang, là thân người sang hàng nhất phẩm trong triều; nếu chưa gặp thời cũng chớ coi thường.

 Thanh cũng sang, trọc cũng sang; trọc thật, thanh thật mới là đúng. Nếu nhận ra được cái thanh trong cái trọc thì biết nghèo hèn, giàu và sang. Thanh sợ nổi phù, trọc sợ đặc chắc, càng sợ xương thô thì chẳng ích gì. Thịt ở giữa săn chắc mà xương lại thanh thì tuổi già ắt thành quan chức. Người tục, khí tục, kẻ tiểu nhân vẻ hèn kém thật đúng như vậy: đàn ông ắt làm đầy tớ nhà người, đàn bà ắt làm tì thiếp nhà người. Khí đầy mà xương lại ngang, đi ngồi mơ màng như người say, thịt nhão gân chùng lại thêm sắc non thì trước ba mươi sáu tuổi đã là đường đi (chết)(?). Chỉ có khí mà không có thần, dung mạo đường đường lại thân hùng tráng, thì khắc vợ hại con, rời quê cha đất tổ; dù có cơm áo cũng ắt khổ cực.

 Chân giống đất, đầu giống trời; đất cần dày, trời cần tròn. Trời không tròn thì mặt trời mặt trăng tối; đất không dày thì không có suối ngọt. Đi cần nặng, bước cần nhẹ; đi nặng mà không muốn có tiếng; bước vướng víu, rời rạc(?) thì chết sớm, hai điều gặp nhau lại thành họa. Mày người sợ cong lại sợ thẳng; thẳng thì vốn xem không được, cong thì nhiều tài lại thông minh, thẳng thì hại vợ con, con cháu. Danh nhờ gặp thời, lợi nhờ được thấy; tướng nghèo thì hình xương không đổi, mất quan bỏ chức cũng chỉ như thế. Phàm mang vẻ phong trần thì là hèn. Danh chưa hiển, lợi chưa vinh mà thân hình sinh ra như đã thành tựu, tướng này ắt biết chỉ đến thế thôi, cần gì đi hỏi khắp sao trời (xem số). Phàm xem tướng người ắt có phép; chẳng thấy người ở ngoài phố, trong cửa hàng sao? Thần nghiêm nghị, mạo đường đường, địa các, thừa tương (chỗ lõm ngay dưới môi dưới) lại đầy đặn vang vang; sắc tạp mà không thấy thần quang thì dẫu giàu sang cũng chỉ tầm thường(?).

 Bài ca xem tướng của họ Trần. Hình, thần, sắc, khí tuy đều đẹp, nhưng vân lý (thớ da, đường vằn) phải phân minh, sắc tươi phải đều. Hãy nhận lấy chỗ thần ẩn tàng, thong thả; trong đó sâu hay nông cũng quan hệ đến người. Cổ, kỳ, quái, tú (đẹp đẽ), thanh, tuấn (anh tuấn), hậu (dày dặn): bảy điều ấy là cương lĩnh lớn nơi thân. Dáng cao ngạo như vách núi thì chưa ắt đã sang(?); tinh thần nhàn hạ ấy là phi thường. Nghèo lạnh, bụi bặm, nông cạn, lộ, mỏng, mồ hôi như khô dính thì đều chưa phải là kỳ. Muốn biết dòng quý không tầm thường thì phải thanh, ngay ngắn, tú, nhuận mới hợp. Béo mà không phù nề thì có hại gì; gầy mà không còm cõi yếu ớt thì sẽ đổi hình(?). Béo thì kỵ tuổi trẻ đã béo, thịt nhão; gầy tuy là thường nhưng phải định ở chỗ xương có góc cạnh. Hình như lá rau thì biết là nhiều bệnh; mặt như hoa đào cũng là tướng trẻ con(?). Miệng hõm, mày ngắn thì không có anh em; cằm dài thì ngờ là có anh khác mẹ.

 Bài ca "Động kinh tạp đoán". Khí thô thì rất kỵ tinh thần ngắn; xương nhỏ lại ghét thịt bỗng sinh dày. Tướng này tuổi trẻ ắt được lộc [chú: sách Ngũ tổng (tức Ngũ tổng quy) nói: tướng này tuổi trẻ ắt chết oan], qua bốn mươi tuổi thì thuộc về cõi u minh(?). Người đời cô độc, hỏi vì sao? Vì xương má cao mà khí không hòa; lại như ngư vĩ (vùng đuôi mắt, chủ về vợ chồng) khô không có thịt thì trong cung thê tử (vùng tướng chủ về vợ con) tự có ma quấy.

 Mắt rắn, tiếng sói [chú: Ngũ tổng chép là "hình sói"] thì chớ kết giao; đi như chim khách, chạy như chuột(?) thì chớ thân cận. Chê người, khen mình, lắm điều hư dối; lời ngọt lời đẹp chẳng phải thật. Có hình không có khí thì khó phát đạt; có thân mà không có thần thì thấy ngay suy bại. Vẻ cười hòa nhã mà vẫn trầm lắng, tự nhiên biết là không lẫn vào bụi trần. Mày dựng, mắt trợn như Kim Cương (vị thần hộ pháp tướng mạo dữ tợn), một lòng si dại [chú: Ngũ tổng chép là "thô"] không ai cản nổi; nếu lại khí thô, hình thuộc Hỏa [chú: Ngũ tổng chép là "mặt mang Hỏa"] thì cầm dao giết người quanh làng xóm.

 Mày mắt rõ ràng, sinh khí thanh tú; nhìn như rồng, ngó như hổ, bước đi nhẹ nhàng; tiếng nói khoáng đạt, lời cao mà gọn, tuổi trẻ đỗ đạt, có danh khác người [chú: sách Nhân luân phong giám nói: đầu hổ cằm én là ngôi công khanh; bước vịt hình ngỗng là hèn và nghèo; ăn như báo, nuốt như sói là làm tướng soái; oai hổ, giận hổ là nắm binh quyền; còn lại như trên]. Mày là hoa cái (chiếc lọng che), mắt là sao; hoa cái phải cao, mắt quý ở sáng. Địa các chầu lên trời, thành quách (đường viền bao quanh khuôn mặt) vững vàng, thì giữa bụi trần hãy nhận cho kỹ đó là công khanh. Nếu gặp người tam tiêm ngũ lộ (ba chỗ nhọn như đầu, mũi, cằm; năm chỗ lộ như mắt, mũi, tai, môi, hầu), chớ nói tướng này lại thêm bụi bặm; có khi dịch mã (vùng hai bên trán gần tóc mai, chủ việc đi xa, thăng chuyển) nối liền biên địa (vùng rìa trán sát chân tóc) cũng làm quan võ, hãy bàn cho kỹ. Hình dung phóng khoáng, tinh thần thanh tú, cất bước ung dung, khí lại hòa; đối đáp lời lẽ uyển chuyển chu đáo, ắt biết tuổi trẻ đỗ cao khoa. Tinh thần như lộ mà không lộ, cốt cách như thô mà chẳng thô; nếu thấy hình tướng như thế, ắt biết cung tên (việc binh) là đường hanh thông [chú: Ngũ tổng nói: ắt biết làm quan võ lo việc cung tên].

 Bài "Thần bộ luận" (luận về phần thần) của Dương tiên sinh ở Thần Hậu. Phép soi thần là tông chỉ của việc nói tướng: xem các sắc xanh, vàng, đỏ, trắng, đen mà định tốt xấu; xét Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ mà biết sang hèn. Cho nên lấy đầu làm chủ, lấy mắt làm quyền. Đầu là đứng đầu ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, ở đây là năm phần chính trên thân người), mắt là trước hết của hình tướng [chú: sách Thái thanh thần giám nói: mắt là trước hết của tứ tượng]. Xem đầu vuông hay tròn, xét mắt đen hay trắng. Đầu tròn thì thân ắt sang; mắt hiền thì lòng ắt từ. Mắt dựng [chú: Ngũ tổng nói "mắt dựng thì tính cứng"; Thái thanh thần giám nói "con ngươi ẩn"] thì tính cứng; con ngươi lộ thì lòng độc; nhìn xiên thì ghen ghét; nhìn thấp thì ngầm giấu. Tính cương cường thì lòng ắt cong queo; khí ngu ác thì sắc không hòa.

 Cả mặt xanh chàm thì phần nhiều gặp gian truân bế tắc; đỏ vàng không lẫn thì ắt gặp hưng thịnh vinh hoa. Sắc đen trắng lấn vào thì lo tai họa bất ngờ, bệnh tật liên miên; sắc tía hiện thì phúc lộc đến chậm(?). Muốn thấy khắc con hại vợ thì ắt là dưới mắt không có thịt; nếu có thịt nổi lên phẳng phiu [chú: Ngũ tổng quy nói: ngọa tằm (bọng thịt nằm ngay dưới mắt như con tằm nằm) nổi phẳng thì con cháu nối dõi theo nhau] thì con cháu, phúc lộc đi theo nhau. Giữa mày có lông xoáy thì anh em cùng mẹ ắt đông. Mày ngang như chữ "nhất" thì giữ chữ tín, nghĩa, thương người. Muốn biết kẻ gian trá, cô độc, nghèo khó thì xem đầu mũi nhọn mỏng. Quan cao chức hiển thì chuẩn đầu (đầu mũi) tròn như ống tre cắt ngang. Suy khốn lúc trung niên thì ắt thấy phong môn (cửa gió, tức lỗ tai) vểnh lộ. Sơn căn bị đứt thì lo về tôi tớ, ngựa xe.

 Răng lộ, hầu kết lộ là điều rất kỵ trong tướng: đàn ông như thế thì ruột thịt chia lìa, đàn bà như thế thì hại chồng, tuyệt dòng. Bên ngoài kỵ chết dữ(?): mạch đỏ lấn vào lòng trắng mắt. Khó cầu được phúc lộc sang quý chỉ vì ấn đường (vùng giữa hai đầu lông mày) hẹp nhỏ. Miệng nhọn môi mỏng thì người ấy lắm chuyện thị phi. Trên ấn đường có vằn thì nhất định khó thoát hình phạt. Khóe miệng trễ xuống thì biết là gian trá, ưa lợi lộc. Muốn biết sang, lộc, thông minh thì phải mắt như chấm sơn đen(?), miệng như chữ "tứ" (vuông vức), môi đỏ như son; hai góc chầu lên thiên thương (vùng hai bên trán phía trên đuôi mày) thì là ngôi công hầu. Mày cao, tai vểnh cao thì quan lộc thăng tiến vẻ vang. Các bộ vị học đường (những vùng trên mặt chủ về học hành) phải được sáu chỗ không lõm: ở trong hàng tăng, đạo sĩ thì đứng trên nghìn người; ở đường làm quan thì lên đến tam công (ba chức đại thần cao nhất).

 Tai nạn sông nước lúc tuổi trẻ thì chỉ cần xem nốt ruồi đen giữa mày; nốt ruồi mọc ở đuôi mắt thì trung niên ắt chủ có nạn nước; khóe miệng bỗng mọc nốt đen thì cuối đời càng phải phòng nạn nước. Người béo cổ ngắn thì mệnh không dài. Đại để cách quý bậc trên thì xương mạch, hình thần thanh tú; hai mày dựng đứng thì thấy ngay nghèo lạnh; khí đục thần mờ là hạng thấp hèn. Bài văn này giản lược, họa phúc dễ rõ; các thuật khác rườm rà, sang hèn không hiểu được. Người học đời sau rất cần nghiên cứu kỹ; mắt thấy là đạo ở đó, muôn vật cùng một gốc.

 Phép xem tướng gọn của Tây Nhạc tiên sinh. Đầu tốt không bằng mặt tốt, mặt tốt không bằng thân tốt; lại cần tam đình (ba phần của mặt: trán, mũi, cằm) cân xứng, ngũ nhạc tứ độc (năm "núi" trên mặt: trán, cằm, mũi, hai gò má; bốn "sông": tai, mắt, miệng, mũi) đầy đặn hoàn thành. Mày tú mắt trong thì người sang; ấn đường rộng thì tên hiện ở thiên đình (vùng giữa trán phía trên)(?); miệng như son đỏ thì cuối cùng giàu có. Rất ghét vằn dọc chạy vào miệng(?), ắt chủ chết đói. Mày giao nhau ắt đến thân ngu muội. Mắt dê, con ngươi rắn thì người độc ác. Lông mày dài, lông tai dài là tướng sao Thọ. Dưới mắt không có thịt thì khắc con. Đầu lệch, sọ lõm thì hại người thân. Hãy xem các hòa thượng, đạo sĩ, cốt nhất là mặt xấu mà thần trong. Mày nhẹ, mắt nhẹ thì phúc mỏng; miệng nhỏ, mũi nhỏ thì không có ân nghĩa; mắt sâu mày cao thì bị hình phạt trách phạt; lại ghét mạch đỏ xuyên con ngươi là mặt hung, phải gấp gấp sửa đổi tiết tháo để tránh cho họa bất ngờ xâm vào. Phép gọn của Tây Nhạc tiên sinh xem họa phúc người như thần.

 Phàm phép xem tướng người, trên từ chân tóc, dưới đến cằm; ngắm xem bên trái lại dòm bên phải; cử chỉ là phần trước, ánh nhìn là phần sau. Cho nên giàu sang thì bàn ở mày mắt, nghèo hèn thì xem ở cằm, trí tuệ thì xét ở da lông, khổ sướng thì xem ở tay chân [chú: mày mắt thưa đẹp, trong vắt là người giàu sang; cằm quý ở đầy đặn, chủ phúc dày, nếu nông mỏng chủ nghèo hèn; da mịn màng, lông tóc mềm mượt chủ nhiều trí; tay chân là cành nhánh của thân, nếu nhiều đốt, gần như mỏng thì gọi là gỗ bỏ, chủ lao khổ; tay trắng như ngọc, thon như măng, trơn như dầu, chân vuông dày là người được hưởng sướng].

 Bài "Tổng yếu quyết về sách tướng Ngọc quản" do vị sư người Hồ (sư người nước ngoài, phía Tây) luận. Phàm xem tướng phải biện giải, truyền lại lời bàn để lại của Hứa Phụ (nữ thầy tướng nổi tiếng đời Hán), được bí quyết diệu của Lã công; xem đầy vơi có lý số thì dẫu là Viên Thiên Cương (thầy tướng nổi tiếng đời Đường) cũng phải xem cho kỹ(?), xét sao cho không sai; giả như Hoàng Phủ Bác cũng phải lùi sau(?). Xem người nhiều ít, nặng nhẹ do mình, chẳng riêng gì đạo(?). Quang Vũ (vua Hán Quang Vũ, người dựng lại nhà Hán) làm vua(?); Lưu Tiên chủ (Lưu Bị, vua lập nước Thục Hán) buông tay quá gối, không uổng chia ba nước. Hán Cao hoàng (Lưu Bang, vua lập nhà Hán) độ lượng rộng, râu đẹp, cho nên dựng được xã tắc (cơ nghiệp quốc gia) bốn trăm năm. Tần Cối (gian thần đời Nam Tống) ở triều được bái làm tể tướng, nào ai biết mắt ông ta có ánh sáng ban đêm. Vua Nghiêu, vua Thuấn lấy vô vi (không làm điều gì trái tự nhiên, để mọi việc tự yên) mà làm vua, vì có mày chia tám màu. Mặt chia một trăm hai mươi bộ vị; xem mày thì bên mày xếp theo mười ba nhà(?).

 Người không cốt ở cao thấp, cần lấy thân vuông vức ngay ngắn; tai không câu nệ lớn nhỏ, chỉ cần vành tai rõ ràng. Trên đầu không có xương dữ; con trai sợ đầu vót nhọn; lại ghét mắt chuột(?), đầu hoẵng; riêng ưa dáng đi như ngỗng, bước như vịt. Vì sao (Đường) Thái Tông được lên ngôi? Vì có dáng trời, tư thế phượng. Ban Siêu (danh tướng đời Hán) có đầu báo cằm én [chú: bản khác chép "đầu hổ cằm én"], quả nhiên được phong hầu. Trương Phi (danh tướng nước Thục thời Tam Quốc) có mắt tròn râu hổ, há chẳng làm tướng sao? Người bậc trên cốt nhất là có tướng để bàn.

 Trong phép xem tướng có tướng giàu, tướng sang, tướng hèn, tướng nghèo. Ngồi như đá chặn, đi như mây trôi, gọi là tướng giàu. Trán có xương chầu trời, trong mắt có ánh sáng ban đêm, gọi là tướng sang. Đi như …(?) trong nước, dáng như gà bị mưa đánh, gọi là tướng hèn. Chưa nói đã nhe răng cười, ngồi rung chân, luôn dịch chỗ, gọi là tướng nghèo.

 Có người thanh, kỳ, cổ, quái. Có tướng mạo như bình băng, nước thu (ví trong trẻo tinh khiết): (Thôi) Tông Chi tiêu sái phong lưu; Lý Bạch hiệu là Tửu tiên (tiên rượu); Tú Diệu(?) ở Hàn uyển (viện Hàn lâm); theo phép tướng gọi là tướng thanh. Như người được gọi là quý khách, Trần Bình (mưu thần đời Hán) là trang nam tử đẹp, Phan An dung mạo đẹp làm quan hiển đạt, Tống Ngọc ở triều làm tể tướng; theo phép tướng gọi là kỳ. Đạm Đài (Đạm Đài Diệt Minh, học trò Khổng Tử) sinh ra xấu, Mạnh Tử dáng mạo không …(?), chị của vua Thục mặt mang ba nắm đấm(?), Tang Duy Hàn (tể tướng đời Hậu Tấn) mặt dài một thước hai tấc; trong phép tướng gọi là cổ. Trọng Ni (Khổng Tử) đầu có chỗ lõm; Quỷ Cốc Tử (nhà mưu lược thời Chiến Quốc) răng lộ, hầu kết lộ; Triệu Phương mắt nhìn đất ngó trời(?); cô gái hái dâu (Chung Vô Diệm, người xấu mà hiền, được làm hoàng hậu nước Tề) đầu như cối giã, mắt sâu; trong phép tướng gọi là quái.

 Thông tiên lục (sách ghi chép thông với tiên). Chân tể (đấng chủ tể của trời đất) sinh dưỡng mầu nhiệm không ngừng, khuấy động nguyên khí (khí gốc ban đầu của vũ trụ), mở bàn xoay nặn gốm (ví việc tạo hóa nặn ra muôn vật). Cầm thú cỏ cây được phú cho muôn hình tượng, nổi bật trên muôn tượng chỉ có loài người ta. Đầu tròn chân vuông giống trời đất, mắt treo trên cao làm như sao trời. Mặt chia một trăm hai mươi bộ vị, ngũ nhạc tứ độc (năm "núi": trán, cằm, mũi, hai gò má; bốn "sông": tai, mắt, miệng, mũi) cùng sắp đặt. Muốn biết sang hèn với nghèo đạt, xin vì ông nói tỉ mỉ từng chút một.

 Tiếng nơi họng sâu nặng, giọng trong tròn; hơi thở dài ra từ đan khuyết(?). Cúi mình bước rộng như nước chảy; lưng nhô cao vút; mười ngón tay thon thon; dáng hổ phục(?), mắt rồng, con mắt đen mà dài; thần sáng rực ở tam dương (vùng dưới mắt bên trái); ngọa tằm (bọng thịt ngay dưới mắt) như ngón tay nằm ngang; sống mũi cao thông lên thiên trung (điểm cao nhất giữa trán, sát chân tóc); tóc sau lưng nối liền(?); nói năng ôn hòa, xoay mình cả thân: ngôi đứng đầu bề tôi, làm bậc hiền thần như Tắc, Khế (hai hiền thần đời Nghiêu Thuấn)(?). Mắt sâu, nhìn ngược, mũi thấp yếu; răng nhỏ, mày chau, môi lại mỏng; nhấc chân chưa bước mà thân đã lắc; sau gáy không có tóc, trán như vót; tiếp người bàn chuyện đầu thường cúi: một đời nghèo khổ không chỗ nương tựa.

 Rốn phải sâu, bụng phải dày; trong ngực phẳng phiu, miệng vuông như chữ "tứ"; đứng trước người cách mấy bước không thấy tai; răng trắng môi đỏ, tay như ngó sen; tam đình ngay ngắn dày dặn, xương mày nổi lên: giàu sang, khoa danh tự nhiên có. Tiếng không nên nhẹ, phải nghiêm nghị; trên ngực mọc lông không phải người tài lớn. Đầu lệch, đỉnh lõm, tai nghiêng lệch thì trong vị trí cha mẹ rốt cuộc có điều kỵ. Con ngươi nổi, có sợi đỏ, ánh sáng bắn ra ngoài thì giữa ban ngày giết người, thật đáng sợ. Lòng tuy cứng mà sắc lại non thì một đời không nên, tự hăng hái uổng công. Không giàu mà như giàu, về già có của: ấy là sinh ra hợp với vận dài. Gia tài vạn ức mà tính tham bỉ ổi, mở miệng muốn nói mà tiếng khô rè: khuyên ông chú ý, thôi đừng đọc sách, đó gọi là tiếng ruồi, người không sang.

 Bề tôi giúp mệnh nhà Đường ta là Phòng (Huyền) Linh, mắt phượng thân rồng ai biết thật? Chỉ có Trương Tử Phòng (Trương Lương, mưu thần đời Hán) ở Hạ Bi, một lần gặp mà quý trọng như thần(?). Thân rồng thì hình dài, lưng cao, miệng đỏ, lưng hơi cúi, da như vảy. Hình hổ thì mắt to, cổ ngắn. Hạc múa thì không cao, gầy mà chân thật. Hình phải phân biệt mũi lớn nhỏ: mũi nhỏ thì vui với núi ao(?), thong thả không việc gì, hợp làm tăng đạo, chỉ được tuổi cao, không chết yểu. Tê giác thì thịt dày, phải đầy đặn; ngắm trăng(?) thì làm nhà nho, sớm thành danh. …(?) hình như thỏ thật khó lường; thỏ thì ít dâm(?), phòng bị khắc hại. Muốn biết loại chó, lợn với rắn, gà: trên thân không áo, miệng không cơm. Khỉ đùa vào tướng thì tính đa nghi, nhanh nhạy, da như mỡ đông thì sang không ai địch. Sư tử thì mày to, đầu mặt tròn; nếu được hình chính thật đáng quý. Muốn tiến lên lại muốn lùi sau, chỉ ở trước mặt người như chạy vội; nhân trung rỏ nước dãi thường không khô; trên lông mi có ghèn, luôn rung giũ: ắt biết anh em không được nhờ, lâu lâu nghèo khó không giữ được gì.

 Hỏi người nào sống quá trăm tuổi? Trong tai mọc lông, mày bạc một nửa; dưới cổ có ngấn như dây, hơn một sợi: đó là hồn phách sao Thọ trên đời. Thoáng nhìn từ xa thì hình đường đường, ngồi xuống nhìn lâu thì không có thần quang: chỉ nên ở nhà nối nghiệp cha, trung niên rất kỵ hình tướng tổn thương. Bỗng gặp thì hình mạo cổ kính, nhìn lâu thì phong cốt hiện, tiếng sang sảng; khí cách cheo leo như núi đá dần lộ ra, giống như thanh gươm Can Tương bị chôn trong ngục cổ (ví người tài bị vùi lấp rồi sẽ tỏa sáng). Tiên hiền từng soạn bài luận về thánh hiền, lời ấy càng nên chú ý xét kỹ: cùng ngủ một giường mà không nghe hơi thở, không mang hương lan xạ mà tự thoang thoảng thơm. Có người muốn biết bậc tài làm rường cột triều đình: Hán Tổ ngày xưa tìm Trương Lương.

 Danh đứng đầu khoa giáp là con nhà ai? Xương trán góc cạnh, cao vút, tai …(?). Xương cổ như gãy, mắt lộ con ngươi thì chưa quá trung niên ắt chết yểu. Tiếng nói cực ngắn, mặt hơi đỏ thì anh em bất tài lại ít sức. Lời phải ngay, nói phải chính, chớ trước mặt người mà không giữ chữ tín. Muốn mưu tính việc thân ắt phải thong thả; giàu sang đến sớm ắt mất mạng. Tính nhẹ nổi, không chững chạc, ham vui hưởng lạc, nên hòa vào đám đông; chớ để nhà tan, thân không nơi nương tựa, thường thường mệnh trái bị ma trêu. Da xương tuy lạ sao có thể cậy? Cũng phải tu tâm, giữ lẽ nhân nghĩa. Lòng và hình tương xứng thì phúc có gốc, không ở thiên cơ mà ở việc người. Đừng nói hình xấu ắt gặp nhục; làm được trung hiếu ắt thêm phúc. Bằng không, hình thiện mà lòng như lửa đốt, ắt thấy chìm đắm, sa vào tù ngục. Hỏi ông phép này vì sao như thế? Đó gọi là mạo dư mà lòng thiếu. Phép này tùy ông xem cho kỹ, xét hết tinh vi, chớ truyền bừa.

 Bỗng sau gáy thịt nổi thô lên thì tuy làm nhà nho mà tính không hiền. Tam đình phần trên ngắn, ống chân dài; lưng cứng, đi lại vung nắm tay; môi hở, dãi chảy, mày đè mắt; răng lộ, mông cao lại so vai; miệng nhọn, hai bên trán xoáy thành hõm; tai mỏng không vành, chĩa ra phía trước mặt: đáng thương tướng mạo nhiều khắc hại, chết yểu chết dữ, cô đơn, bị họa quấn thân.

 Mắt không câu nệ lớn nhỏ, trắng đen cần rõ ràng; tai không cốt ở lớn nhỏ, vành tai cần dày như thành hai lớp. Cả mặt xanh chàm thì nhiều điều hung, bế tắc; sắc pha hơi vàng ắt ít vinh hiển. Xin hỏi người dung mạo đường đường, xương cao như núi, vì sao năm nay không có đất cày? Ắt biết là mày chau, sơn căn gãy, bằng không thì miệng nhỏ, sống mũi nằm ngang. Lưng mỏng, đầu lệch, hầu kết lộ; ăn uống muốn nuốt mà như nuốt nghẹn: dù có cơm áo ắt chết nơi đất khách. Lại kỵ lúc đi như ba ba thọt; nhìn trước ngó sau, ưa liếc trộm bên cạnh; mắt đưa tình, xương ở gian môn (vùng đuôi mắt, chủ chuyện vợ chồng, trai gái) như gò mối; nói không đầu mối, cười không chừng mực: chốn khuê môn hỗn loạn, thường không phân biệt.

 Cần phong thần có góc cạnh, uy nghiêm mà vui vẻ, lại ngay ngắn kính cẩn: gặp gỡ như mây sấm ắt có lúc, không ngồi ở thành ấp thì ở đài các (cơ quan trung ương). Da tía đỏ mà dày thì phát ắt muộn; da mỏng sắc vàng thì tuổi trẻ đã làm nên. Chớ để trong nhà vừa giàu có thì sinh con trai lại yếu ớt. Vào giữa đám đông mà thần rỗng, sắc mất trước, như lá chưa mở mà hoa đã rụng. Lúc thường cởi áo thì dáng đẹp, vừa mặc áo mũ thì khí thế thấp kém; sau lưng bàn luận như gió lửa, đối mặt khách quý không một lời: chỉ nên ở nhà thì không gặp họa bất ngờ, đến già không nên gì, làm cũng uổng.

 Người sang phải được chuẩn đầu (đầu mũi) vàng, miệng rộng ngậm lọt nắm tay, lưỡi lại dài; dưới bàn chân mọc lông kèm nốt ruồi đen; địa giác (góc cằm) đầy đặn ắt giàu mạnh. Bên miệng không muốn lông thô, nứt nẻ; có con thì ắt phải ra quê ngoài. Ngủ một mình vì sao ba lần lấy vợ? Vì cáp môn (vùng tai mắt cạnh gian môn)(?) khô lõm, đầu mũi hếch. Nhân trung có vằn dọc thì nhiều con nuôi(?); nhân trung dưới nhọn trên rộng cũng giường không (không vợ con). Trong bàn tay đường ngang cắt đứt thì lòng không trí; nếu lại không có vân ắt thiếu lương ăn. Mặt nhỏ thân thô gọi là bát cực(?); cổ ngắn hình to thì kỵ chết sớm. Trên dài dưới ngắn là tướng công hầu, ngày xưa Tôn Quyền (vua nước Ngô thời Tam Quốc) làm bá một phương. Mày xoáy thành vỏ ốc thì cuối cùng chết vì đánh nhau; ba Giáp ba Nhâm(?) thì sống đến già về quê(?).

 Nghe nói ông thông minh mưu kế trăm đường: nước tiểu ắt tỏa ra, phân ắt vuông. Lời nói ở miệng mà môi trên vểnh; cất bước nghiêng ngả như tường đổ; mày thành chữ "bát" (hình chữ bát, hai nét xòe xuống) lại nhăn trán: e rằng lúc chết nằm bên đường. Khó được con ngươi như chấm sơn đen(?); trong lòng bàn tay rải rác vân đỏ thì nhiều của tích trữ. Ngôi cao thì địa các phải nổi đầy; giàu sang không gì hơn tay dài quá gối. Mặt thô, thân trơn, tay mềm như bông thì sớm vào kim môn (cửa cung vua), được ghi tên vào sổ ra vào cung (tức làm quan trong triều). Đi phải nặng, bước phải nhẹ; nhai nuốt điềm tĩnh, không phát ra tiếng bừa bãi; lưng hơi cúi, ngay ngắn như hổ ngồi: tuổi trẻ bước rộng lên thiên đình (ví lên chốn triều đình).

 Đàn bà dưới mắt thịt thường khô thì không giết ba chồng cũng giết hai chồng. Thấy người che mặt cười không ngớt, thích theo người qua đường, nửa đêm trốn đi. Tiếng đàn ông, môi rộng, gò má cao thì dù được giàu có vẻ vang cũng phải ở góa. Gối rung, lưng nhô ắt gian dâm; tay như gừng khô lại có thừa (của). Lời nói dịu dàng thì nhờ chồng mà sang; mắt như sao băng, miệng như son. Chưa nói đã cười, lưng eo cứng: phép tướng gọi là "lợn phá bại". Trán hẹp, môi vểnh, hơi lộ răng thì giết con, không chồng, cũng sống một mình. Mắt như trăng sáng, tiếng nói vang, ôn hòa đôn hậu thì như ngọc trên bàn tay (được nâng niu).

 Đàn ông, đàn bà hình đều một lẽ: hèn thì nổi rỗng, sang thì đặc chắc. Hình ngũ đoản (năm phần đều ngắn: đầu, mặt, thân, tay, chân) và ngũ lộ, hạng người này trong đời ít ai sánh. Xương gò má thành ngọn, ngọc chẩm (xương gồ sau gáy) cao, ắt làm bậc phò tá hiền ở triều đường. Thân nhỏ mà tiếng to, cách sông còn nghe, nghìn dặm sắp thấy bay cao tung cánh. Môi lừa, tai …(?) cùng mắt rắn thì nói gièm, gian tham, lòng như nọc độc. Đầu mày dựng thẳng thì tính cương cường; thịt mặt mọc ngang thì lòng ghen ghét.

 Thử hỏi thế nào là "xác đi" (người sống mà như xác chết)? Tinh thiếu, thần không có ánh sáng, thịt như bùn; nhân trung dần đầy, môi co lại trước: xa nhất cũng không quá trăm ngày. Thiên trung có sắc vàng như hơi sương bốc, xuống chặn ở sơn căn ngang với chuẩn đầu: được thăng quan trao ấn sẽ đến nhanh, không quá ba tuần là biết. Nếu ở sơn căn cùng địa các sắc chia vàng tía thì việc vui sẽ đến chậm. Bỗng không có việc gì mà lòng hơi động, sắc mặt rối bời như lúc say, con ngươi có quầng đỏ kèm xanh đen: họa đến, ông phải suy xét kỹ. (Xem) mạch, chớ nói không có bệnh, phải đề phòng, sớm đi tìm thầy thuốc(?). Trong mộng bỗng cùng công khanh gặp gỡ(?), lại như được ơn vua đến thềm ngọc: muốn cầu vinh hiển thì lòng đã biết trước, vững vàng bước lên thang mây vạn trượng. Đại phàm dáng mạo muôn loại người, tinh vi không thể so đo từng chút; trước xem tín và hạnh, sau xem hình thần, mới phân biệt được người sang và kẻ bất tài. Nhân đó bày ý thô kệch của mình làm bài ca ngắn, nói hết những điều kỳ diệu không cùng [chú: bài trường ca của Lý Thuyên, Thiếu Thất sơn nhân, trong các nhà tướng pháp cũng giống thế này].

 Tạp luận (bàn lặt vặt). Xương đầu muốn nổi, xương trán muốn cao; mắt thì muốn dài, mày thì muốn tú; tóc thì muốn đen, tai thì muốn cứng; mũi thì muốn cao, miệng thì muốn vuông; pháp lệnh (hai đường vằn từ cánh mũi chạy xuống hai bên mép) muốn dài [chú: một bản chép "sâu"]; nhân trung muốn dài; biên đình (vùng rìa trán sát chân tóc) muốn đầy; lan đài (cánh mũi) muốn sâu; tỉnh táo (giếng và bếp, tức hai lỗ mũi) muốn sáng; sơn căn [chú: một bản chép "lâm"] muốn dày; thương khố (các vùng kho lẫm trên mặt: thiên thương ở trán, địa khố ở cằm) muốn đầy; dịch mã muốn đầy thịt; giếng (lỗ mũi) thì muốn rộng; tiếng thì muốn vang lớn; răng thì muốn trắng; khí thì muốn khoan thai; ngực thì muốn rộng; tim (vùng giữa ngực) thì muốn phẳng; lưng thì muốn dày; thân thì muốn ngay; da thì muốn trơn; rốn thì muốn sâu; bụng thì muốn xệ [chú: một bản chép "chắc"]; tay thì muốn dài; chân thì muốn ngắn; sắc thì muốn sáng; ngồi muốn như núi; thần thì muốn trong; đi muốn như nước; tiểu tiện muốn tỏa ra mà nhanh; đại tiện muốn vuông mà nhỏ; thủy hộ muốn gấp mà đọng(?); hỏa hộ muốn rủ mà sâu(?). Người có tướng này, không sang thì giàu.

 Trán tuy rộng mà nhọn; xương cằm tuy cao mà da thô; tai tuy dày mà sống mũi thấp; mắt tuy dài mà mày nhăn nát; miệng tuy ngay mà tiếng như khản; lưng tuy cao mà tay như chày [chú: cành thô như chày gỗ]; lưỡi tuy đỏ mà miệng như thổi [chú: như thổi lửa]; môi tuy vuông mà răng không đều; khí tuy trong mà bước đi xiêu vẹo; lưng tuy dày mà đi như phi [chú: như ngựa phi]; lời tuy hòa mà thần như ngây; mắt tuy sáng mà nhìn đông nhìn tây; nằm tuy tĩnh mà ăn rơi vãi; đầu tuy dài mà lưng eo gãy gập. Người có tướng này gọi là "chiết trừ" (bù trừ nhau), tốt xấu lẫn lộn: hoặc giàu mà chết yểu, hoặc hèn mà sống lâu, hoặc sang mà nghèo, hoặc trước sang sau hèn, hoặc trước giàu sau nghèo; nên xét kỹ lẽ mà suy ra.

 Thơ rằng: Dáng lạ hình khác, mỗi thứ có chỗ hợp; vốn phép tướng rất khó biết. Chớ để vừa thấy đã biết tốt xấu, phải lưu tâm suy xét tỉ mỉ.

 Mày thô, trán hẹp, hoặc tiếng khô; xem tướng người này thì ăn không dư dả. Hỏi vì sao lại gặp được lộc vị? Bởi vì da trơn, thân eo đẹp.

 Hỏi ông vì sao làm được quan chức? Hai mắt tinh thần, sắc không mờ; chỉ có tiếng nói phát ra từ dưới rốn, trầm ồm như vang trong vò.

 Mũi thấp, răng nhỏ, hầu kết cao, lưng mỏng: biết ông mệnh không dư dả. Vì sao vội vàng mà nay đã già? Ắt là trong tai mọc lông dài.

 Mũi cao muốn dày, thân eo đẹp, tai vểnh cao, môi vuông, mắt sáng; gần vào trung niên nghe tin chết bất ngờ: ắt biết là đỉnh đầu lõm, sọ thành hố.

 Bước đi như mây, sắc lại trong, thêm da mịn, lưng cao phẳng; bỗng nhiên chết yểu người khó ngờ: chỉ vì họng khô như tiếng vịt.

 Thần khô, khí mỏng, sắc lại khô; xem ông thì việc đầy đặn còn khó. Lại nói rằng nay chứa nhiều thóc: ắt là không nói, trong lòng rộng rãi.

 Tai mỏng, môi …(?), mắt không sáng: người này vì sao có quan vinh? Lại xem lưng dày như khuôn(?), lại nghe tiếng tròn, mắt thanh tú.

 Ấn đường thấp hẹp lại mày giao: phép tướng không có quan, ai cũng biết. Chẳng ngờ đầu đời được hưởng lộc mệnh, trung niên chết bất ngờ theo liền.

 Tuổi trẻ không muốn quá béo; thịt nặng, gân chùng thì lộc tự đến chậm. Hãy xem công khanh, tể tướng ở triều đình: xương nổi, thịt ít, bước như bay.

 Xem hình mạo ông quá thô sơ, thịt nhão, răng nhọn, mắt như hạt châu; nay ở làng mà nhà giàu thịnh: ắt là sọ đầy, khí thư thái.

 Thân nhẹ, miệng mỏng, chàng trai trẻ, khí hẹp, thần rỗng, tính ngông cuồng; hôm nay tuy cơm áo đủ đầy, chớ để cha chết rồi thì làm càn.

 Chỉ nên mang xương, không nên mang thịt; chớ để thịt nhiều mà xương không đủ. Chết bất ngờ chỉ vì mắt không thần, lại sợ vai lạnh, gân như bó.

 Vàng trắng, thần trong, khí khác người: biết là lộc vị đầy đủ từ tuổi trẻ. Nếu nói là đỏ đen cùng hồng tía thì ăn lộc ở trung niên mới gặp.

 Thần đình (vùng thiên đình) không thuần, sắc thường mờ; cười nói kinh hoảng, đi như chạy: chớ lạ tuổi trẻ cơm áo đủ, thoắt chốc họa phát, ma quỷ tới cửa.

 Lại nói: mắt là chủ, mày là khách; mày mắt đều dài, đen như sơn thì là cách giàu sang không hèn. Dưới mắt có vằn chữ "nhất" phẳng thì việc làm đều rõ ràng. Dưới mắt có vằn ngọa tằm (bọng thịt dưới mắt như tằm nằm) thì nên sinh con cháu sang. Mắt nhỏ cuối cùng không có lộc; mày thô lại chủ cô độc. Dưới mắt không có thịt thì một con đi theo [chú: cũng chủ âm độc]. Con ngươi đảo luôn thì nhiều gian trá. Sau đuôi mắt có chỗ lõm như hạt kê thì gọi là thông minh. Há miệng ngủ thì mệnh yểu, bế tắc. Môi dưới dài thì tham ăn, bận rộn. Miệng mỏng, hai khóe trễ thì phần nhiều bị người lừa.

 Lan đài nổi lên thì tiếng tăm tốt đẹp. Mũi cao vổng chủ quan chức thịnh. Mũi như ống cắt ngang thì làm quan không dứt. Vành tai áp sát thịt thì vàng ngọc đầy nhà. Đầu nhọn, tai nhỏ thì nhiều khổ, nhiều phiền não. Tai trắng hơn mặt thì thiên hạ khâm phục. Tai cao hơn mắt thì đáng hưởng lộc trời. Tai cao hơn mày một tấc thì mãi không bị nghèo bệnh khốn đốn. Nhân trung nông thì mệnh tài trắc trở. Nhân trung ngắn thì con cháu hiếm. Nhân trung cao dày (đầy lên) thì không thọ, không con nối. Nhân trung sâu dài thì có thọ, có con trai. Nhân trung rõ ràng thì tính ngay thẳng như thần.

 Lông mày rậm rạp xòe ra thì con trai ít con gái nhiều. Mày ngắn hơn mắt thì phần nhiều chủ phúc ngu(?). Mày liền nhau thì đừng mong lộc, gian ghen, trộm của, lúa thóc không được. Cố mở mắt to thì nhiều lần bị họa bất ngờ đuổi theo. Mày rậm tóc dày thì lòng gian, tổn thọ. Lông mày bằng phẳng là người tôn quý. Mày dài hơn mắt thì trí hơn người. Đàn ông mặt cần ngẩng, đàn bà mặt cần vuông. Mặt như vàng thì giàu sang vinh hoa. Trên mặt bỗng có khí đen thì bệnh nặng sáng mai sẽ đến. Nửa đêm nghe tiếng, ban ngày xem dáng đi. Nói cười mà mặt đỏ thì không giấu được việc; nói cười mà mặt đen thì lòng kín đáo. Đàn ông tiếng mái thì hại vợ; đàn bà tiếng trống thì hại chồng.

 Xương Kim, thịt mịn trơn như bông thì phần nhiều sang lại lắm tiền. Xương Mộc gầy mà sắc xanh đen; xương đầu thô to thì phần nhiều nghèo khốn. Xương Thủy nhiều mà đầu nhọn thì giàu sang không nói hết; xương Thủy nhiều mà đầu thô thì không có đức, hèn như đầy tớ. Xương Thổ to mà thô thì con cái đông, giàu có dư dả. Giàu sang ở xương, vui mừng yêu thích ở dung sắc. Xương thịt cứng thì thọ mà không nhàn. Xương nhiều thịt ít thì tôn quý; xương ít thịt nhiều thì thấp hèn. Đi như rồng thì làm tam công; bước như hổ thì làm tướng quân. Đi mà nhìn trộm như sói thì tham lợi. Đàn bà đi mà quay đầu nhìn lại thì dâm loạn, theo người mà đi.

 Cánh tay tuy dài, lời nói phải như (tiếng) tre(?). Cổ cần thô ngắn, chân dày cần vuông. Bàn tay không có vân thì làm giặc, bị luận tội. Ngón tay như măng mùa xuân(?) thì ăn lộc muôn chung (lộc rất hậu). Tay chân mềm như bông thì vinh hiển lúc trung niên. Mu ngón tay nhiều vằn thì một đời lận đận. Cánh tay dài thì hay cho; cánh tay ngắn thì hay lấy. Tay như phun máu (đỏ tươi) thì giàu sang không dứt. Bụng như ôm con thì danh vang kinh đô. Rốn sâu rộng thì phúc lộc thịnh; rốn lồi ra thì mệnh chết trước.

 Bàn về Ngũ ứng (năm điều ứng hợp về hình tướng) và Ngũ hợp (năm điều hòa hợp về tính nết, phong thái). Thế nào là Ngũ ứng? Thiên đình nổi thẳng mà vuông vức, địa các chầu lên mà tròn rộng: gọi là trời đất ứng nhau. Mũi nổi thẳng mà sống không lộ xương, mặt không vết sẹo mà thịt phẳng ngay: gọi là thiên cung ứng nhau. Ấn đường vuông vức mà sáng sủa, tam bộ (ba phần trên, giữa, dưới của mặt) đều nhau mà vuông vức: gọi là thiên tâm ứng nhau. Mày mắt thưa đẹp mà có thần, nhật nguyệt (hai góc trán trên hai đầu lông mày, gọi là nhật giác, nguyệt giác) cao thẳng mà không thô: gọi là thiên cơ ứng nhau. Tai vểnh cao mà vành rõ, miệng vuông mà khóe nhếch lên: gọi là thiên luân ứng nhau.

 Thế nào là Ngũ hợp? Xương ngay mà có âm dương, lời ngay mà có cứng mềm: gọi là trời đất hợp nhau. Ánh nhìn vững mà tiếng trong, thân dáng nặng mà đi lại nhẹ: gọi là thiên cung hợp nhau. Khí ôn hòa, thuần mà có ánh sáng rực rỡ, sắc sạch sẽ mà không tì vết: gọi là thiên tâm hợp nhau. Kiến thức sáng mà biết tùy cơ ứng biến, độ lượng sâu mà rộng rãi đôn hậu: gọi là thiên cơ hợp nhau. Kính người trên kẻ dưới mà mang lòng trung hiếu, thương người thân bạn cũ mà đủ tín nghĩa: gọi là thiên luân hợp nhau. Hoặc ứng nhiều hợp ít thì quan cao mà chức vị ít; ứng ít hợp nhiều thì tiếng tăm lớn mà quan thấp; ứng và hợp tương xứng thì được cả hai. Nếu biết lấy phân số mà thêm bớt để xem thì từ tuyển nhân (quan văn cấp thấp còn chờ tuyển bổ) cho đến lưỡng phủ (hai phủ chính sự và xu mật, tức hàng tể tướng) đều có thể thấy được.

 (Thuộc Tử bộ, loại Thuật số, nhóm sách mệnh và sách tướng, sách Ngọc quản chiếu thần cục.)

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tổng tập sách do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn và duyệt định).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video