Thiên 0 — Đầu sách: tên sách, mục lục, Lời tựa khắc lại (Lục Tâm Nguyên) và Lời tựa của Lý Thuần Phong

 # Ất Tỵ chiêm (sách xem các hiện tượng trên trời để đoán điềm lành dữ; "chiêm" là xem điềm mà đoán việc; sách đặt tên theo năm Ất Tỵ, năm được chọn làm mốc khởi đầu để tính lịch)

 "Ất Tỵ chiêm", Lý Thuần Phong (nhà thiên văn, lịch pháp) đời Đường.

 Mục lục

 Lời tựa khi khắc in lại sách "Ất Tỵ chiêm"

 Lời tựa sách "Ất Tỵ chiêm"

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ nhất

 Thiên thứ nhất: Thiên tượng (hình thể, cấu tạo của bầu trời). Thiên thứ hai: Thiên số (các con số đo đạc bầu trời như độ, chu vi, khoảng cách).

 Thiên thứ ba: Thiên chiêm (xem điềm ở chính bầu trời). Thiên thứ tư: Nhật chiêm (xem điềm ở mặt trời).

 Thiên thứ năm: Chiêm khí bên cạnh mặt trời, mặt trăng (xem điềm ở các quầng, vầng mây, luồng hơi hiện ra quanh mặt trời, mặt trăng). Thiên thứ sáu: Chiêm nhật thực.

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ hai

 Thiên thứ bảy: Nguyệt chiêm (xem điềm ở mặt trăng). Thiên thứ tám: Chiêm việc mặt trăng và ngũ tinh (năm hành tinh: Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy) can phạm nhau ("can phạm" là đi lấn vào, chạm sát vào vị trí của nhau trên trời).

 Thiên thứ chín: Chiêm việc mặt trăng can phạm liệt tú (các chòm sao xếp thành hàng làm mốc trên đường đi của mặt trời, mặt trăng, tức nhị thập bát tú — hai mươi tám chòm sao). Thiên thứ mười: Chiêm việc mặt trăng can phạm trung ngoại quan (các chòm sao khác ngoài hai mươi tám tú, được đặt tên như các quan chức trên trời; "trung quan" là những chòm ở vùng phía trong, gần Bắc cực, "ngoại quan" là những chòm ở vùng phía ngoài, phía nam).

 Thiên thứ mười một: Chiêm nguyệt vựng (quầng sáng vây quanh mặt trăng). Thiên thứ mười hai: Chiêm quầng trăng vây ngũ tinh cùng liệt tú, trung ngoại quan.

 Thiên thứ mười ba: Chiêm nguyệt thực. Thiên thứ mười bốn: Chiêm nguyệt thực xảy ra ở chỗ ngũ tinh cùng liệt tú, trung ngoại quan.

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ ba

 Thiên thứ mười lăm: Phân dã (phép chia bầu trời thành từng khu, mỗi khu ứng với một nước, một vùng đất dưới mặt đất, để biết điềm trời ứng vào đâu). Thiên thứ mười sáu: Chiêm lệ (các nguyên tắc chung khi xem điềm).

 Thiên thứ mười bảy: Nhật thần chiêm (xem điềm theo ngày và giờ, tức theo can chi của ngày giờ). Thiên thứ mười tám: Chiêm kỳ (đoán thời hạn điềm sẽ ứng nghiệm).

 Thiên thứ mười chín: Tu đức (sửa mình, bồi đắp đức hạnh). Thiên thứ hai mươi: Biện hoặc (phân biệt điều mê lầm) (đã mất).

 Thiên thứ hai mươi mốt: Sử ty (chức quan coi việc thiên văn, ghi chép sử).

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ tư

 Thiên thứ hai mươi hai: Chiêm ngũ tinh. Thiên thứ hai mươi ba: Chiêm tinh quan (các chòm sao mang tên quan chức).

 Thiên thứ hai mươi bốn: Chiêm ngũ tinh can phạm trung ngoại quan. Thiên thứ hai mươi lăm: Chiêm Tuế tinh (sao Mộc).

 Thiên thứ hai mươi sáu: Chiêm Tuế tinh đi vào liệt tú. Thiên thứ hai mươi bảy: Chiêm Tuế tinh can phạm trung ngoại quan.

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ năm

 Thiên thứ hai mươi tám: Chiêm Huỳnh Hoặc (sao Hỏa). Thiên thứ hai mươi chín: Chiêm Huỳnh Hoặc đi vào liệt tú.

 Thiên thứ ba mươi: Chiêm Huỳnh Hoặc can phạm trung ngoại quan. Thiên thứ ba mươi mốt: Chiêm Trấn tinh (sao Thổ).

 Thiên thứ ba mươi hai: Chiêm Trấn tinh đi vào liệt tú. Thiên thứ ba mươi ba: Chiêm Trấn tinh can phạm trung ngoại quan.

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ sáu

 Thiên thứ ba mươi tư: Chiêm Thái Bạch (sao Kim). Thiên thứ ba mươi lăm: Chiêm Thái Bạch đi vào liệt tú.

 Thiên thứ ba mươi sáu: Chiêm Thái Bạch đi vào trung ngoại quan. Thiên thứ ba mươi bảy: Chiêm Thần tinh (sao Thủy).

 Thiên thứ ba mươi tám: Chiêm Thần tinh đi vào liệt tú. Thiên thứ ba mươi chín: Chiêm Thần tinh đi vào trung ngoại quan.

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ bảy

 Thiên thứ bốn mươi: Chiêm lưu tinh (sao băng). Thiên thứ bốn mươi mốt: Chiêm lưu tinh phạm vào mặt trời, mặt trăng.

 Thiên thứ bốn mươi hai: Chiêm lưu tinh và ngũ tinh phạm nhau. Thiên thứ bốn mươi ba: Chiêm lưu tinh đi vào liệt tú.

 Thiên thứ bốn mươi bốn: Chiêm lưu tinh phạm trung ngoại quan. Thiên thứ bốn mươi lăm: Chiêm khách tinh (sao lạ bỗng hiện ra một thời gian rồi mất, như "khách" ghé qua) can phạm liệt tú.

 Thiên thứ bốn mươi sáu: Chiêm khách tinh phạm trung ngoại quan.

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ tám

 Thiên thứ bốn mươi bảy: Chiêm tuệ bột (sao chổi; "tuệ" là sao chổi có đuôi dài như cây chổi, "bột" là sao chổi tỏa ánh tua tủa ra bốn phía, không có đuôi rõ). Thiên thứ bốn mươi tám: Chiêm tuệ bột đi vào liệt tú.

 Thiên thứ bốn mươi chín: Chiêm tuệ bột đi vào trung ngoại quan. Thiên thứ năm mươi: Chiêm tạp tinh, yêu tinh (các thứ sao lạ, sao gở báo điềm xấu).

 Thiên thứ năm mươi mốt: Chiêm khí hậu (xem điềm ở các luồng hơi khí trên trời). Thiên thứ năm mươi hai: Chiêm mây.

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ chín

 Thiên thứ năm mươi ba: Chiêm khí tượng (hình dạng mây khí) báo bậc đế vương. Thiên thứ năm mươi tư: Chiêm khí tượng báo tướng quân.

 Thiên thứ năm mươi lăm: Chiêm khí tượng báo quân thắng. Thiên thứ năm mươi sáu: Chiêm khí tượng báo quân thua.

 Thiên thứ năm mươi bảy: Chiêm khí tượng báo thành giữ được. Thiên thứ năm mươi tám: Chiêm khí tượng báo thành bị phá, dân trong thành bị giết sạch.

 Thiên thứ năm mươi chín: Chiêm khí tượng báo quân mai phục. Thiên thứ sáu mươi: Chiêm khí tượng báo binh biến bất ngờ.

 Thiên thứ sáu mươi mốt: Chiêm khí tượng về trận đánh. Thiên thứ sáu mươi hai: Chiêm khí tượng về mưu tính việc lớn.

 Thiên thứ sáu mươi ba: Chiêm khí tượng lành dữ. Thiên thứ sáu mươi tư: Chiêm khí tượng khác lạ của chín miền đất.

 Thiên thứ sáu mươi lăm: Chiêm mây khí đi vào liệt tú. Thiên thứ sáu mươi sáu: Chiêm mây khí đi vào trung ngoại quan.

 Thiên thứ sáu mươi bảy: Chiêm mây khí đi vào ngoại quan.

 Ất Tỵ chiêm — Quyển thứ mười

 Thiên thứ sáu mươi tám: Phép đón xem gió. Thiên thứ sáu mươi chín: Phép đoán gió từ xa hay gần.

 Thiên thứ bảy mươi: Phép suy tiếng gió theo ngũ âm (năm âm trong nhạc cổ: cung, thương, giốc, chủy, vũ; ở đây dùng để xếp loại tiếng gió). Thiên thứ bảy mươi mốt: Chiêm những việc mà ngũ âm chủ về.

 Thiên thứ bảy mươi hai: Chiêm gió theo ngũ âm. Thiên thứ bảy mươi ba: Bàn về ngũ âm và sáu loại thuộc về chúng.

 Thiên thứ bảy mươi bốn: Chiêm ngũ âm gặp ngày chính sóc (ngày mồng một tháng Giêng). Thiên thứ bảy mươi lăm: Chiêm gió ngũ âm động nhau.

 Thiên thứ bảy mươi sáu: Chiêm gió ngũ âm từ mức "minh điều" (gió mạnh làm cành cây kêu) trở lên bỗng nổi lên trong cung điện, nhà cửa.

 Thiên thứ bảy mươi bảy: Phép suy can, đức, hình, sát của năm, tháng, ngày, giờ (các phương vị theo lịch pháp: "đức" là phương lành, "hình" và "sát" là phương dữ).

 Thiên thứ bảy mươi tám: Bàn phép lục tình (sáu tình: thích, ghét, mừng, giận, buồn, vui — mỗi tình gắn với các địa chi, dùng trong thuật xem gió). Thiên thứ bảy mươi chín: Bảng tra sẵn về âm dương, lục tình, ngũ âm.

 Thiên thứ tám mươi: Bảng tra sẵn ngày giờ thuộc hình, đức của ngũ âm. Thiên thứ tám mươi mốt: Chiêm gió và chim theo lục tình, xét giờ chúng nổi lên.

 Thiên thứ tám mươi hai: Chiêm gió dữ từ tám phương. Thiên thứ tám mươi ba: Chiêm (gió) khi đang đi đường và trong cung điện, nhà cửa.

 Thiên thứ tám mươi tư: Chiêm gió theo mười hai thần (mười hai địa chi, ứng với mười hai giờ và mười hai phương). Thiên thứ tám mươi lăm: Các thứ gió báo quân lính giải tán.

 Thiên thứ tám mươi sáu: Các thứ gió báo thành bị hãm. Thiên thứ tám mươi bảy: Chiêm gió thổi vào doanh trại.

 Thiên thứ tám mươi tám: Phép khách chủ theo ngũ âm ("khách" là bên đi đánh, "chủ" là bên giữ). Thiên thứ tám mươi chín: Chiêm gió báo các tộc bốn phương xâm lấn quận, nước.

 Thiên thứ chín mươi: Phép chiêm quan chức được thăng, bị bãi, mắc tội. Thiên thứ chín mươi mốt: Đón xem điềm chiếu thư (lệnh vua ban xuống).

 Thiên thứ chín mươi hai: Đón xem điềm có lệnh tha tội, cho chuộc tội. Thiên thứ chín mươi ba: Đón xem điềm đại binh sắp nổi.

 Thiên thứ chín mươi tư: Đón xem điềm đại binh sắp giải tán. Thiên thứ chín mươi lăm: Đón xem điềm hỏa hoạn.

 Thiên thứ chín mươi sáu: Đón xem điềm các bậc công hầu, khách quý (tới). Thiên thứ chín mươi bảy: Đón xem điềm đại binh đánh thành cùng thắng thua, chiêm việc giặc cướp.

 Thiên thứ chín mươi tám: Đón xem điềm tang, bệnh. Thiên thứ chín mươi chín: Đón xem điềm các tộc bốn phía tràn vào Trung Quốc.

 Thiên thứ một trăm: Chiêm lặt vặt về việc vương hầu, công khanh, quan nhị thiên thạch (quan lương bổng hai nghìn thạch thóc mỗi năm, tức hàng quan đứng đầu một quận) đi ra, đi vào.

 Địa chỉ bài này: http://club.xilu.com/wave99/msgview-950484-87046.html [Sao chép địa chỉ] Chủ đề trước: "Hán thi tổng thuyết" — Phí Tích Hoàng đời Thanh. Chủ đề sau: "Khê man tùng tiếu" — Chu Phụ đời Tống soạn. [Chủ bài] [Tầng 2] Người đăng: kwanado, thời gian đăng: 2009/07/04 10:47 [Kết bạn] [Gửi tin nhắn] [Trang cá nhân] Trả lời, Sửa, Nguồn, Xóa.

 Quyển 1 đến 5

 Lời tựa khi khắc in lại sách "Ất Tỵ chiêm"

 "Ất Tỵ chiêm" mười quyển, do Lý Thuần Phong đời Đường soạn. Phần "Nghệ văn chí" (mục ghi sách vở) trong "Tân Đường thư" có ghi tên sách, chép là mười hai quyển. "Thư lục giải đề" của Trần Trực Trai, "Văn hiến thông khảo" của Mã Quý Hưng (?), "Ngọc hải" của Vương Bá Hậu đều chép là mười quyển, khớp với bản hiện nay. Mỗi quyển khoảng hơn một vạn chữ, riêng quyển mười gần ba vạn chữ. Có lẽ người đời sau đã gộp ba quyển làm một, cho nên không khớp với sách đời Đường ghi; điều này chưa biết chắc. Trong niên hiệu Càn Long (đời Thanh), triều đình đi tìm sách thất lạc, sách này không được nhà tàng thư nào dâng lên; Nguyễn Văn Đạt (tức Nguyễn Nguyên) cũng chưa từng thấy; Chu Trúc Đà (tức Chu Di Tôn) chỉ thấy bản thiếu, còn bảy quyển; chỉ có sách "Mẫn cầu ký" ghi là có bản đủ. Đủ biết sách này hiếm.

 Bản tôi giữ là bản học trò chép tay, có được từ nhà họ Thái ở Kim Quỹ. Sau quyển ba và quyển sáu có ba dòng ghi tên: một dòng là "Trực trưởng của Thái sử cục (cơ quan coi việc thiên văn, lịch pháp), coi việc khắc lậu (đồng hồ nước đo giờ), bề tôi Thành Diễn chép"; một dòng là "Trung quan chính của Thái sử cục (quan coi việc quan sát bầu trời), đề điểm lịch thư (người trông coi việc soạn lịch) của Thái sử cục, được ban túi cá màu đỏ (túi đựng phù hiệu hình con cá, vua ban cho quan được mặc áo đỏ), bề tôi Lý Duy Tông hiệu đính"; (và dòng nữa:) "Thừa tuyên sứ của quân Ninh Hải, đề cử (người trông coi) quán Hựu Thần, Khai quốc công quận Bác Lăng, thực ấp (đất phong, theo danh nghĩa được hưởng thuế) hai nghìn hai trăm hộ, thực phong (số hộ thật sự được hưởng thuế) hai trăm hộ, đề cử bề tôi Thiệu Ngạc". Xét sách "Ngọc hải": ngày mồng hai tháng ba năm Kiến Viêm thứ ba (đời Tống Cao Tông), có chiếu gửi sách "Kỷ nguyên lịch kinh" vào Thái sử cục, trong đó chép "Ất Tỵ chiêm" tất cả mười tập. Bản hiện nay mười quyển, lại có tên các người trong Thái sử cục, có lẽ chép lại từ bản thời Kiến Viêm chăng?

 Năm Ất Tỵ là năm thượng nguyên (mốc khởi đầu dùng để tính lịch, khi mọi chu kỳ của trời cùng bắt đầu một lúc), tháng mười một ngày mồng một là ngày Giáp Tý, nửa đêm đúng đông chí, mặt trời và mặt trăng chập vào nhau như hai nửa ngọc bích ghép lại, năm hành tinh nối nhau như chuỗi hạt, cho nên lấy năm ấy đặt tên sách.

 Sách này góp nhặt các sách chiêm của Hoàng Đế, Vu Hàm, họ Cam, họ Thạch, Khích Manh, Hàn Dương, Tổ Hằng, Tôn Tăng Hóa, Lưu Biểu, các sách "Thiên kính", "Bạch hổ", "Hải trung", "Liệt tú", "Ngũ quan", cùng sách "Hồng phạm" của Lưu Hướng, "Linh hiến" của Trương Hành, "Ngũ kinh đồ vĩ" (các sách vĩ — sách bàn điềm triệu, chép kèm theo năm bộ kinh), đối chiếu với kinh truyện, sắp xếp thành sách. Bắt đầu từ thiên tượng (hình thể bầu trời), kết thúc ở gió và khí, chia tất cả một trăm thiên. Nay thiếu một thiên "Biện hoặc", còn lại đều đầy đủ. Sách vở người đời Đường để lại ngày càng hiếm, nên tôi vội hiệu đính, giao cho thợ khắc in. Chỗ nào sai, sót chữ thì đều để nguyên, coi là chỗ còn ngờ.

 Thuyết xem tai họa, điềm lạ vốn không đủ tin. Nhưng Kinh Dịch nói: "Trời bày ra hình tượng, hiện điềm lành dữ"; chức Bảo chương thị trong sách "Chu lễ" (quan coi việc xem trời) dùng mặt trời, mặt trăng, các sao, mây năm sắc, mười hai thứ gió để phân biệt lành dữ, khí gở hay điềm tốt, được mùa hay mất mùa; nguồn gốc của nó đã lâu đời rồi. Thuần Phong tuy nổi tiếng về phương kỹ (nghề thuật số, bói toán, thiên văn), nhưng trong thiên "Tu đức" nhiều lần dẫn kinh truyện, lấy việc sửa lỗi, theo điều thiện làm lời răn; thiên "Tư thiên" (tức thiên "Sử ty") nêu rõ lỗi lầm của nhà Tùy, ân cần khuyên nghe lời can gián, xa kẻ nịnh, vẫn không mất là lời của nhà nho, không phải bọn thuật sĩ đời sau theo kịp.

 "Ngọc hải" dẫn lời tựa trong thư mục rằng: (sách) năm mươi quyển, nay gộp lại thành mười quyển. Lời tựa hiện nay thì nói: gộp lại thành mười quyển. Không khớp với "Ngọc hải", có lẽ là người đời sau gộp sách rồi sửa bậy.

 Năm Quang Tự thứ ba, năm Đinh Sửu (gọi theo lối cổ là "cường ngữ xích phấn nhược"), tháng giữa mùa thu (tháng Tám âm lịch), Lục Tâm Nguyên người Quy An viết lời tựa.

 Lời tựa sách "Ất Tỵ chiêm"

 Lý Thuần Phong soạn

 Công thần diệu của tạo hóa, Kinh Dịch lớn lao cũng không đo được nguồn gốc; sự vận hành huyền diệu của tự nhiên, lẽ âm dương cũng không suy ra được ngọn ngành. Cho nên Càn nguyên (đức của trời, ứng với quẻ Càn) là chỗ muôn vật nương vào mà bắt đầu, lẽ biến đổi thông suốt không cùng; Khôn nguyên (đức của đất, ứng với quẻ Khôn) là chỗ muôn vật nương vào mà sinh ra, đường dùng làm lợi không hết. Không nguồn không ngọn, cửa của mọi điều huyền diệu thật lớn thay; không cùng không tận, đạo của thánh nhân thật đầy đủ thay.

 Xưa khi họ Phục Hy làm vua thiên hạ, ngửa lên thì xem hình tượng trên trời, cúi xuống thì xem phép tắc dưới đất, xem vằn vẻ của chim muông và những gì thích hợp với đất đai, gần thì lấy ở thân mình, xa thì lấy ở muôn vật, rồi mới vạch ra bát quái (tám quẻ gốc của Kinh Dịch), để thông với đức của thần minh, để xếp loại tình trạng của muôn vật. Cho nên có thể dò tìm điều rối rắm, truy ra chỗ ẩn kín, móc lấy chỗ sâu, vươn tới chỗ xa; hình trạng của những gì u ẩn không giấu được, tình ý của quỷ thần có thể thấy được. Thật hợp với lẽ cao nhất, tận cùng bản tính, thấu tới cội nguồn. Nó giải được mối ngờ của thiên hạ, thông được chí hướng của thiên hạ, định được sự nghiệp của thiên hạ, bao trùm được đạo lý của thiên hạ. Có thể lớn, có thể lâu, thông tới chỗ xa, vượt tới chỗ sâu; làm sáng tỏ gốc rễ tôn chỉ, chính là ở đây vậy. Cho nên nói: trời bày hình tượng, hiện điềm lành dữ, thánh nhân noi theo; trời sinh biến hóa, thánh nhân bắt chước. Hình tượng làm khuôn phép không gì lớn bằng trời đất, biến đổi thông suốt không gì lớn bằng bốn mùa, hình tượng treo cao sáng tỏ không gì lớn bằng mặt trời, mặt trăng. Thế mới biết trời đất hiện ra cho người xem, mặt trời mặt trăng chiếu sáng, thánh nhân đặt đủ phép tắc, công dụng thật sâu xa.

 Xưa vua Đường Nghiêu làm lịch theo hình tượng mặt trời, mặt trăng, kính cẩn trao thời vụ cho dân; đến vua Ngu Thuấn thì xem xét tuyền cơ ngọc hành (dụng cụ bằng ngọc để quan sát trời, giống quả cầu thiên văn; có thuyết cho là chỉ các sao Bắc Đẩu) để điều chỉnh thất chính (bảy thiên thể chủ chốt: mặt trời, mặt trăng và năm hành tinh). Đến đời Tam vương (các vua sáng lập ba nhà Hạ, Thương, Chu) và Ngũ bá (năm vị bá chủ thời Xuân Thu), ai cũng ghi nhớ điều này; trước sau thuận theo thì vận nước mãi hưng thịnh, trái nghịch làm sai thì xã tắc (đất nước, triều đại) nghiêng đổ; phải trái lợi hại há chẳng đúng như thế sao! Đạo này thật là giềng mối lớn của trời đất, việc lớn lao của bậc đế vương.

 Còn như đạo trời dạy bảo một cách thần diệu, ban phúc cho người lành, giáng họa cho kẻ dâm loạn, răn bảo bằng nhiều cách, gương soi chẳng phải một. Cho nên bày tam quang (ba thứ sáng: mặt trời, mặt trăng, các sao) để rọi xuống, trải lục khí (sáu thứ khí: âm, dương, gió, mưa, tối, sáng) để báo điềm, xem chim muông để thông với thần linh, nhân lời đồng dao mà biểu lộ điều lạ. Cùng tiếng thì ứng với nhau — hạc kêu ở đầm sâu chín khúc mà tiếng vẫn vang tới trời; cùng khí thì tìm đến nhau — rồng bay ngâm tiếng vang xa nghìn dặm. Lại thêm: kỳ lân đánh nhau thì mặt trời bị khuyết (nhật thực); mặt trăng hao thì ngọc trong con trai cũng teo; quầng trăng theo vòng tro mà dời (người xưa rắc vòng tro lau dưới quầng trăng, tro khuyết chỗ nào thì quầng trăng khuyết chỗ ấy); sao chổi vì cá kình (chết) mà hiện ra. Hễ có cái gì gọi tới (?) thì theo loại mà kéo đến đủ cả; sự đáp ứng được trao xuống, đợi có cảm động thì mới phát ra. Vật vô tình còn như thế, huống chi là con người?

 Tôi thuở nhỏ đã sưu tập những văn này, từng nghiên cứu học tập khá nhiều; sách cổ và các ghi chép để lại gần vài chục nhà, nhưng gặp thời Đại Nghiệp (niên hiệu của Tùy Dạng Đế) u tối hung loạn, phần nhiều bị tàn khuyết. Xem rộng rồi quy về ý chính, xin nói sơ lược.

 Sự thần diệu không theo một phương nào, ý nghĩa bao gồm muôn loài; âm dương không lường được, việc đời như trăm mối lo. Cho nên cảnh tinh (sao lành) ban đêm rực sáng, khánh vân (mây lành) buổi sớm tụ lại, mặt trời và mặt trăng hợp nhau ở Bắc Lục (vùng trời phía bắc trên đường đi của mặt trời), năm hành tinh tụ ở tú Tỉnh phương đông — đó là biểu hiện đức lớn của bậc đế vương, điềm lành thuận với thiên hạ. Khí sao bột (sao chổi tỏa tua) hiện vào cuối đời Hạ, sao chổi hiện vào cuối đời Tần, có khi hình như con chó mà rơi về đông, có khi đi ngoằn ngoèo như rắn mà trôi về tây — đó là phô bày sự tàn bạo của kẻ cầm quyền, là điềm ứng tai họa vì trái lòng dân. Vua nhà Ân (Thành Thang) cắt tóc (tự làm vật tế cầu mưa), mưa móc thấm nhuần nghìn dặm; Tống Cảnh công xin nhận tai ương về mình, sao Huỳnh Hoặc (sao Hỏa) lùi đi ba xá (ba chặng trên trời) — đó là phúc của việc tu sửa điều thiện, đức lớn có thể giải trừ tai họa. Lưu Dụ (?) làm phản mà coi trường tinh (sao chổi đuôi dài) là điềm lành; Vô Khâu (Vô Khâu Kiệm) dấy loạn mà cho sao Si Vưu (một loại sao chổi hình cờ) là điềm tốt của mình — đó là tội lỗi dẫn tới sụp đổ (?), trái nghịch mà rước lấy tai vạ của trời. Vua Đường Nghiêu kính cẩn sáng suốt mà vẫn gặp nước lụt (?); vua Ân Thang chính sự thánh minh mà vẫn gặp nắng hạn đến chảy vàng tan đá — điều này cũng như mặt trời ở Bắc Lục thì rét buốt, mặt trời đi qua Nam Lục thì nóng bức; mặt trăng ở tú Cơ thì nhiều gió, theo tú Tất thì nhiều mưa — đó là kỳ hạn lớn của vận số, không liên quan đến việc trị hay loạn.

 Kinh Kha mưu giết vua Tần, cầu vồng trắng xuyên qua mặt trời; Vệ tiên sinh bày kế (cho quân Tần), sao Trường Canh (sao Kim mọc lúc chiều tối) lấn che tú Mão; Lỗ Dương công vung giáo chỉ trời, mặt trời quay xe trở lại; Tuân công đạo cao, sao Đức tinh tụ lại — đó là lòng thành cảm động, thần linh trên cao hiện rõ. Sao vàng hiện thời Hán, biểu thị điềm nhà "Đương Đồ" (chỉ nhà Ngụy) được nhường ngôi; khí tía hiện thời Tần, báo ứng việc nhà "Điển Ngọ" (chỉ nhà Tấn họ Tư Mã) dời xuống phía nam. Điềm yêu (điềm gở) hiện ra mà tai họa dồn vào nước Tề, nước Tấn; "rắn cưỡi rồng" (sao hiện ra ở chỗ trái vị trí) mà họa lan đến nhà Chu, nước Sở. Sao Huỳnh Hoặc đứng lại ở tú Tâm, Tần Thủy Hoàng vì thế mà mất; vệt sáng trôi rơi xuống đất, họ Công Tôn bèn tan vỡ (?) — đó là hình hiện ra trước để đặt điềm báo. Sứ giả vào đất Thục, Lý Cáp nhận ra hình tượng (sao sứ giả); khí khách xâm sát ngôi đế tọa, Nghiêm Lăng (Nghiêm Quang) ứng vào lời chiêm; khí lạ ở Mang Đãng (nơi Hán Cao Tổ ẩn náu) thường còn, ánh lửa ở Thung Lăng (quê Hán Quang Vũ) không dứt; có khi sao Tắc lấn vào đất Sở, khí báo trước quân Tấn — đó là hiện tượng biểu lộ ngay đương thời.

 Nhà Chu suy, ban đêm sáng mà các sao thường không thấy; nhà Hán mất đức, mặt trời có quầng, ban ngày tối sầm; đàn bà nắm quyền nhiếp chính thì khiến giềng mối chia lìa; quyền thần chuyên uy thì khiến đất (vật mềm nhất) rung chuyển; mặt trời ẩn (khi có) Phi Yến (?), đất nứt (khi có) chim trĩ kêu (?) — đó là việc xảy ra sau mà sao đã nghiệm trước. Như thế là hoặc báo điềm trước khi có việc, hoặc sau tội lỗi mà tỏ sự trừng phạt, không gì không như bóng theo hình, như tiếng gọi thì tiếng vang. Điều trách phạt dữ đến đúng lúc, khiển trách lỗi lầm không sai; điềm lành nếu tới, ban phúc cho người thiện không lầm. Ở xa mà xét được chỗ gần, trời cao mà nghe thấu chỗ thấp; lời thánh nhân thật đúng như vậy.

 Vì thế thánh nhân quý nó, người quân tử chăm học nó; khi sắp làm việc gì thì hỏi nó, theo việc mà nhận mệnh, không dám trái. Nhưng hình tượng trời bày xuống, nguyên do không phải một; người xem điềm thấy hẹp như nhìn qua ống, chỗ kém mỗi người một khác, phép tắc mỗi nhà một riêng.

 Như mở nền dựng nghiệp để giúp phong tục của dân, nhân Hà đồ, Lạc thư (bức đồ hiện trên lưng ngựa thần ở sông Hoàng Hà và bức thư hiện trên lưng rùa thần ở sông Lạc) mà đặt phép tắc, chọn người hiền đạt trao chức quan, thì Hiên Viên (Hoàng Đế), Đường Ngu (vua Nghiêu, vua Thuấn), Trọng Lê, Hy Hòa (các quan coi trời đất thời thượng cổ) là bậc trên cùng. Những trù nhân (người làm nghề lịch toán, cha truyền con nối) học nghề, đời đời truyền phép thường, không mất điều mình giữ, chỗ tinh diệu đáng khen, như Vu Hàm, họ Thạch, Cam công, Đường Muội, Tử Thận, Bì Táo, là bậc hưng thịnh. Biết rộng, thấu lý, thông lời dạy thường, xét kỹ cội nguồn, hiểu rõ đại thể, như Cơ Tử, Tử Sản, là bậc cao. Rút ra ý tưởng kín đáo, thuật lại khuôn phép, dò chỗ sâu thẳm, thay dây đổi điệu (cải cách phép cũ), như Trương Bình Tử (Trương Hành), Vương Hưng Nguyên, là bậc nhánh rẽ. Suy nghĩ sâu, thông chỗ kín, xét cùng mọi tình trạng, theo cành trở về thân, tìm nguồn tới dòng, như Tiếu Chu, Quản Lộ, Ngô Phạm, Thôi Hạo, là bậc giỏi nhất. Mượn thần linh để đặt lời dạy, nhân điềm biến mà khuyên răn, quên thân giữ tiết, hết lẽ để can gián giúp vua, như Cốc Vĩnh, Lưu Hướng, Kinh Phòng, Lang Nghĩ (?), là bậc thịnh. Sách ngắn ghi chép nhỏ, chấp một đường, nói nhiều lời lan man, chỉ được nửa vời, như Vương Sóc, Đông Phương Sóc, Tiêu Cống, Đường Đô, Trần Trác, Lưu Biểu, Khích Manh, là bậc kế. Tình thường nơi ngõ hẹp, ơn nhỏ chốn nhân gian, ý chỉ nghĩ tới tiền thóc, chí chỉ ở gạo muối, như Hàn Dương, Tiền Lạc, là bậc cuối. Tham khảo chỗ giống chỗ khác, hội các đường khác nhau, theo loại mà mở rộng, nhặt chỗ sót bù chỗ thiếu, như Thái Ung, Tổ Hằng, Tôn Tăng Hóa, Dữu Quý Tài, là bậc học rộng. Trộm tài người, che lấp người hơn mình, nịnh hót đón ý, gièm hại người trung lương, như Viên Sung, là kẻ tàn ác. Hiểu thấu điều sâu kín mà lại chuốc lấy ghen ghét, can bảo điều hay mà bị giết hại, như Quách Phác, là do số mệnh.

 Từ xưa đến nay, đời nào cũng có người tài lạ, tinh thông số và tượng, đều giữ chức phận của mình; có người nổi tiếng một thời (?), có người sách truyền nghìn năm, có người hết lòng thờ nước, có người ở ẩn chờ thời; dấu vết ẩn hay hiện đã khác, chỗ kỹ chỗ sơ cũng chẳng đều nhau. Tôi không tự lượng mình là kẻ học sau, gom những điều đã ghi chép, theo loại xếp lại, biên soạn theo thứ tự. Chọn lấy tinh hoa, bỏ đi chỗ rườm rà sai trái, giữa lớn và nhỏ thì chọn chỗ vừa phải mà thôi. Bắt đầu từ thiên tượng, kết thúc ở gió và khí. Tất cả mười quyển, đặt tên là "Ất Tỵ". Ở đầu mỗi thiên đều trình bày thể lệ; chữ viết không nói hết ý, há kể ra được nhiều? Tình ý sâu kín ngoài lời văn xin gửi gắm như người thợ đẽo bánh xe (?) (ý nói tay nghề tinh diệu không truyền được bằng lời). Mong những người cùng chí hướng đời sau hiểu hết lòng tôi.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video