Thiên 10 — Quyển 10: Ma cảnh hành ấm, thức ấm; năm thứ vọng tưởng, công đức truyền kinh, lưu thông

 Kinh Đại Phật Đỉnh Như Lai Mật Nhân Tu Chứng Liễu Nghĩa Chư Bồ Tát Vạn Hạnh Thủ Lăng Nghiêm, quyển thứ mười.

Giải nghĩa tên kinh:
- Đại Phật Đỉnh: đỉnh đầu vĩ đại của Phật, ví giáo pháp cao tột.
- Như Lai: một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý như thật.
- Mật nhân: cái nhân sâu kín để thành Phật.
- Tu chứng: tu tập và tự mình đạt được.
- Liễu nghĩa: giáo lý nói rõ trọn vẹn chân lý rốt ráo, không phải lời nói tạm.
- Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh.
- Vạn hạnh: muôn hạnh tu.
- Thủ Lăng Nghiêm: phiên âm tiếng Phạn Śūraṅgama, nghĩa là "mọi sự đều bền chắc", tên một loại định (trạng thái tâm tập trung, vững lặng) kiên cố, rốt ráo.

Kinh này còn có tên là Kinh Đại Đạo Tràng Na-lan-đà ở Trung Ấn Độ. Na-lan-đà là một tu viện lớn ở miền giữa Ấn Độ. Đạo tràng là nơi tu hành, giảng đạo. Kinh được chép ra từ bộ Quán Đỉnh để lưu hành riêng. Bộ Quán Đỉnh là nhóm kinh thuộc mật giáo; "quán đỉnh" là nghi lễ rưới nước lên đỉnh đầu để truyền pháp.

 Kinh được dịch xong vào năm thứ nhất niên hiệu Thần Long đời Đại Đường (năm 705), năm Ất Tỵ. Ngày dịch xong là ngày Tân Sửu, hai mươi ba tháng năm; tháng ấy ngày mồng một là ngày Kỷ Mão. Ất Tỵ, Kỷ Mão, Tân Sửu là tên gọi theo Can Chi, cách đặt tên năm và ngày bằng cách ghép mười "thiên can" với mười hai "địa chi". Người dịch là sa-môn (người xuất gia tu hành) Bát-lạt-mật-đế, người xứ Trung Thiên Trúc (miền giữa Ấn Độ). Nơi dịch là đạo tràng chùa Chế Chỉ ở Quảng Châu.

 Người ghi chép và chuốt lời văn là Phòng Dung, người Thanh Hà. Ông là đệ tử thọ giới Bồ-tát (bộ giới luật dành cho người tu theo hạnh Bồ-tát, cả người xuất gia lẫn người tại gia). Ông giữ chức Chính gián đại phu (quan chuyên can ngăn vua) kiêm Đồng trung thư môn hạ bình chương sự (chức tể tướng đời Đường).

 Người chuyển lời từ tiếng Phạn sang tiếng Hán là sa-môn Di-già Thích-ca, người nước Ô Trường (nước cổ ở tây bắc Ấn Độ, vùng thung lũng Swat nay thuộc Pakistan).

 Phật bảo A-nan (Ānanda, em họ và người hầu cận của Phật Thích-ca): "A-nan, người thiện nam (người có lòng lành, ở đây chỉ người tu hành) tu tam-ma-đề (samādhi, trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vững lặng) mà tưởng ấm đã hết thì ra sao?

Ấm là những lớp che phủ hợp thành thân tâm, gồm năm lớp: sắc, thụ, tưởng, hành, thức. Tưởng ấm là lớp thứ ba, tức sự tưởng tượng, nắm bắt hình ảnh, khởi lên ý niệm.

Người ấy thường ngày không còn mộng tưởng, lúc thức lúc ngủ đều như một. Cái biết sáng suốt, trống lặng như bầu trời quang đãng, không còn bóng dáng thô nặng của tiền trần (cảnh vật bên ngoài mà sáu giác quan tiếp xúc, ví như bụi bám).

Người ấy nhìn mọi thứ ở thế gian, đất đai, sông núi, như nhìn vào tấm gương sáng: vật đến thì không dính, vật qua thì không để dấu vết. Tâm trống rỗng mà vẫn nhận, vẫn soi chiếu ứng hợp, hoàn toàn không còn thói quen cũ, chỉ còn một cái tinh thuần chân thật. Gốc rễ của sinh và diệt từ đây lộ ra.

Người ấy thấy trọn hết mười hai loài chúng sinh trong mười phương. Mười hai loài là: sinh từ trứng, sinh từ thai, sinh từ chỗ ẩm thấp, sinh do biến hóa, có hình sắc, không hình sắc, có tưởng, không tưởng, chẳng phải có hình sắc, chẳng phải không hình sắc, chẳng phải có tưởng, chẳng phải không tưởng.

Tuy chưa thông suốt đầu mối mạng sống riêng của từng loài, nhưng người ấy thấy được cái nền sinh ra chung của chúng. Cái nền ấy giống như dã mã (làn hơi nắng bốc lên lung linh ngoài đồng), lấp lánh, trong mà xao động. Đó là then chốt rốt cùng của phù căn trần. Phù căn là phần giác quan bằng thịt thô bên ngoài; trần là cảnh vật mà giác quan tiếp xúc.

Đây gọi là vùng của hành ấm (lớp thứ tư trong năm ấm, là sự vận hành, biến chuyển không ngừng của tâm, niệm này nối niệm kia).

Nếu cái bản tính lấp lánh, trong mà xao động ấy trở về chỗ lắng trong ban đầu, một khi lắng thì sạch hết thói quen gốc, như sóng lặn hóa thành nước trong, thì gọi là hành ấm đã hết.

Người ấy liền vượt khỏi chúng sinh trược. Chúng sinh trược là một trong năm thứ vẩn đục của thế gian; ở đây chỉ sự trói buộc vào dòng sống chết của từng loài. Xét đến chỗ gốc, thì thấy hành ấm lấy vọng tưởng u ẩn (vọng tưởng sâu kín, khó nhận ra) làm gốc.

 A-nan, nên biết những người thiện nam này đã được cái biết chân chính trong xa-ma-tha (śamatha, phép "chỉ": dừng lặng tâm). Họ giữ cho cái sáng ngưng tụ, tâm ngay thẳng, nên mười loại thiên ma (ma ở cõi trời, hay phá người tu) không thừa dịp quấy nhiễu được. Họ mới có thể nghiên cứu tận cùng gốc rễ của các loài sinh.

Trong gốc của các loài, cái nguồn sinh đã lộ ra. Người ấy nhìn cái nguồn tròn đầy, sâu kín, trong mà xao động ấy. Nếu ở trong cái nguồn tròn đầy đó mà khởi lên suy đoán, người ấy sẽ rơi vào hai thứ luận Vô nhân (thuyết cho rằng mọi sự không có nguyên nhân).

Thứ nhất, người ấy thấy cái gốc không có nhân. Vì sao vậy? Người ấy đã phá vỡ hoàn toàn cái máy sinh. Nhờ tám trăm công đức của nhãn căn, người ấy thấy được mọi chúng sinh trong tám vạn kiếp. Nhãn căn là khả năng thấy của mắt; theo kinh này, mắt chỉ có tám trăm trong tổng số một nghìn hai trăm phần công năng, vì không thấy được phía sau. Kiếp là một khoảng thời gian cực dài.

Người ấy thấy dòng nghiệp quanh co, chúng sinh chết ở đây rồi sinh ra ở kia. Nhưng người ấy chỉ thấy chúng sinh luân hồi (xoay vòng sống chết qua nhiều đời) trong phạm vi tám vạn kiếp ấy. Ngoài tám vạn kiếp thì mờ mịt, không thấy gì.

Người ấy liền hiểu rằng: chúng sinh mười phương trong thế gian này, từ tám vạn kiếp đến nay, không có nhân mà tự có. Do suy đoán như vậy mà người ấy mất chính biến tri (cái biết chân chính, trùm khắp của Phật), rơi vào ngoại đạo (các đạo ngoài Phật pháp, chấp theo thấy biết sai lầm), mê lầm tính bồ-đề (tính giác ngộ).

Thứ hai, người ấy thấy cái ngọn không có nhân. Vì sao vậy? Người ấy đã thấy được gốc của sự sinh. Người ấy biết người thì sinh ra người, chim thì sinh ra chim; quạ xưa nay vẫn đen, ngỗng trời xưa nay vẫn trắng; người và trời vốn đi đứng thẳng, súc sinh vốn bò ngang. Màu trắng chẳng phải do giặt mà thành, màu đen chẳng phải do nhuộm mà ra. Suốt tám vạn kiếp chưa từng đổi khác.

Người ấy nghĩ: hết thân này rồi cũng sẽ lại như vậy. Ta xưa nay chưa từng thấy bồ-đề, sao lại có chuyện thành bồ-đề? Vậy nên biết hết thảy hình tướng sự vật ngày nay vốn đều không có nhân. Do suy đoán như vậy mà người ấy mất chính biến tri, rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề.

Đó gọi là ngoại đạo thứ nhất, lập ra luận Vô nhân.

 A-nan, những người thiện nam trong tam-ma-đề này, cái sáng ngưng tụ, tâm ngay thẳng, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Nếu ở trong cái tròn đầy thường còn đó mà khởi suy đoán, người ấy sẽ rơi vào bốn thứ luận Biến thường (thuyết cho rằng mọi thứ thường còn khắp nơi).

Thứ nhất, người ấy xét tận tính của tâm và cảnh, thấy cả hai chỗ đều không có nhân. Qua tu tập, người ấy biết được rằng trong hai vạn kiếp, mọi sự sinh diệt của chúng sinh mười phương đều xoay vòng, chưa từng mất đi. Vì thế người ấy cho là thường còn.

Thứ hai, người ấy xét tận gốc của tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), cho rằng tính của bốn thứ ấy thường còn. Qua tu tập, người ấy biết được rằng trong bốn vạn kiếp, mọi sự sinh diệt của chúng sinh mười phương đều giữ nguyên thể, chưa từng mất đi. Vì thế người ấy cho là thường còn.

Thứ ba, người ấy xét tận sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), cùng mạt-na và chấp thụ trong tâm, ý, thức. Mạt-na là thức thứ bảy, luôn chấp có cái "ta". Chấp thụ là thức thứ tám, tức a-lại-da, giữ gìn thân xác và hạt giống của nghiệp. Người ấy cho rằng chỗ gốc nguồn của chúng có tính thường hằng.

Qua tu tập, người ấy biết được rằng trong tám vạn kiếp, hết thảy chúng sinh xoay vòng mà không mất, vốn thường còn. Xét tận cái tính không mất ấy, người ấy cho là thường còn.

Thứ tư, người ấy đã hết gốc của tưởng, nên cái lẽ sinh khởi không còn trôi chảy, dừng nghỉ hay xoay vần nữa. Cái tâm tưởng sinh diệt nay đã diệt hẳn. Người ấy cho rằng trong lẽ ấy tự nhiên thành ra không sinh không diệt. Do tâm suy đoán mà cho là thường còn.

Do suy đoán là thường còn mà người ấy mất chính biến tri, rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ hai, lập ra luận Viên thường (thường còn tròn đầy).

 Lại nữa, những người thiện nam trong tam-ma-đề, tâm ngay thẳng ngưng tụ vững chắc, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Nếu ở chỗ "mình" và "người khác" mà khởi suy đoán, người ấy sẽ rơi vào bốn thứ thấy biết điên đảo, tức luận "một phần vô thường, một phần thường".

Thứ nhất, người ấy quán cái tâm sáng nhiệm mầu trùm khắp các cõi mười phương, lặng trong, rồi cho đó là thần ngã rốt ráo. Thần ngã là cái "ta" thần linh tuyệt đối theo quan niệm ngoại đạo.

Từ đó người ấy cho rằng: ta trùm khắp mười phương, sáng lặng, không động. Hết thảy chúng sinh tự sinh tự chết ở trong tâm ta. Vậy tâm tính của ta là thường, còn những kẻ sinh diệt kia mới thật là tính vô thường (không còn mãi).

Thứ hai, người ấy không quán tâm mình mà quán khắp các cõi nước mười phương, nhiều như cát sông Hằng. Người ấy thấy chỗ nào gặp kiếp hoại (giai đoạn thế giới bị hủy diệt) thì gọi là tính vô thường rốt ráo; chỗ nào kiếp không hoại thì gọi là thường rốt ráo.

Thứ ba, người ấy quán riêng tâm mình, thấy nó tinh tế, nhỏ nhiệm như vi trần (hạt bụi cực nhỏ), trôi chuyển khắp mười phương mà tính không dời đổi, lại khiến thân này vừa sinh vừa diệt. Người ấy gọi cái tính không hoại ấy là tính "ta" thường còn. Còn hết thảy sống chết từ "ta" chảy ra thì gọi là tính vô thường.

Thứ tư, người ấy biết tưởng ấm đã hết, thấy hành ấm đang trôi chảy. Hành ấm thường trôi chảy, nên người ấy cho đó là tính thường. Còn sắc, thụ, tưởng nay đã diệt hết thì gọi là vô thường. Sắc là phần vật chất, thân thể; thụ là cảm giác khổ, vui, không khổ không vui.

Do suy đoán một phần vô thường, một phần thường như vậy mà người ấy rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ ba, luận "một phần thường".

 Lại nữa, những người thiện nam trong tam-ma-đề, tâm ngay thẳng ngưng tụ vững chắc, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Nếu ở trong chỗ phân chia giới hạn (về thời gian, không gian, mình và người) mà khởi suy đoán, người ấy sẽ rơi vào bốn thứ luận Hữu biên (thuyết cho rằng có giới hạn).

Thứ nhất, người ấy cho rằng gốc của sự sinh trôi chảy, vận dụng không ngừng. Người ấy cho quá khứ và vị lai là có giới hạn, còn cái tâm nối tiếp thì không giới hạn.

Thứ hai, người ấy quán tám vạn kiếp, thấy chúng sinh trước tám vạn kiếp thì vắng lặng, không nghe không thấy gì. Chỗ không nghe không thấy ấy, người ấy gọi là không giới hạn. Chỗ có chúng sinh thì gọi là có giới hạn.

Thứ ba, người ấy cho rằng mình biết khắp, đã được tính không giới hạn. Hết thảy mọi người đều hiện ra trong cái biết của mình, nhưng mình chưa từng biết được cái biết của họ. Vì thế người ấy cho rằng họ không có tâm không giới hạn, chỉ có tính có giới hạn.

Thứ tư, người ấy xét tận chỗ hành ấm là trống không. Lấy con đường tâm mà mình đã thấy để đo lường, người ấy cho rằng trong một thân của mỗi chúng sinh đều nửa sinh nửa diệt. Từ đó người ấy kết luận rằng mọi thứ trong thế giới đều một nửa có giới hạn, một nửa không giới hạn.

Do suy đoán có giới hạn và không giới hạn như vậy mà người ấy rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ tư, lập ra luận Hữu biên.

 Lại nữa, những người thiện nam trong tam-ma-đề, tâm ngay thẳng ngưng tụ vững chắc, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Nếu ở trong cái biết cái thấy mà khởi suy đoán, người ấy sẽ rơi vào bốn thứ điên đảo, tức thuyết hư vọng "bất tử kiểu loạn biến kế".

Giải nghĩa: "Bất tử" chỉ phái ngoại đạo thờ trời Bất Tử, tin rằng cứ trả lời nước đôi, không nói dứt khoát thì được sinh lên cõi trời ấy. "Kiểu loạn" là nói quanh co, lộn xộn. "Biến kế" là suy tính, chấp trước khắp mọi chỗ.

Thứ nhất, người ấy quán cái gốc của sự biến hóa:
- Thấy chỗ dời đổi thì gọi là "biến".
- Thấy chỗ nối tiếp thì gọi là "hằng".
- Chỗ thấy được thì gọi là "sinh".
- Chỗ không thấy được thì gọi là "diệt".
- Cái nhân nối tiếp mà tính không đứt thì gọi là "tăng".
- Trong lúc đang nối tiếp mà có chỗ lìa ra thì gọi là "giảm".
- Chỗ từng cái sinh ra thì gọi là "có".
- Chỗ cái này cái kia lẫn nhau mất đi thì gọi là "không".

Người ấy lấy lý mà xem chung tất cả, rồi dùng tâm mà thấy riêng từng thứ. Có người cầu pháp đến hỏi nghĩa, người ấy đáp: "Ta nay vừa sinh vừa diệt, vừa có vừa không, vừa tăng vừa giảm." Lúc nào người ấy cũng nói lộn xộn, khiến người hỏi chẳng còn nắm được câu chữ nào.

Thứ hai, người ấy xét kỹ tâm mình, thấy chỗ cái này cái kia đều là không, nhân cái "không" mà cho là đã chứng được. Có người đến hỏi, người ấy chỉ đáp một chữ "không", ngoài chữ ấy ra chẳng nói gì thêm.

Thứ ba, người ấy xét kỹ tâm mình, thấy chỗ từng cái đều có, nhân cái "có" mà cho là đã chứng được. Có người đến hỏi, người ấy chỉ đáp một chữ "phải", ngoài chữ ấy ra chẳng nói gì thêm.

Thứ tư, người ấy thấy cả có lẫn không. Cảnh đã chia nhánh nên tâm cũng rối loạn. Có người đến hỏi, người ấy đáp: "Cũng có, tức là cũng không; trong cái cũng không, lại chẳng phải là cũng có." Hết thảy đều quanh co lộn xộn, không thể gạn hỏi cho đến cùng.

Do suy đoán quanh co, hư vô như vậy mà người ấy rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ năm, bốn thứ tính điên đảo, tức thuyết hư vọng bất tử kiểu loạn biến kế.

 Lại nữa, những người thiện nam trong tam-ma-đề, tâm ngay thẳng ngưng tụ vững chắc, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Nếu ở nơi dòng chảy vô tận (tức hành ấm) mà khởi suy đoán, người ấy sẽ rơi vào điên đảo, phát tâm cho rằng sau khi chết vẫn còn có tướng (vẫn còn hình tướng, còn cái "ta").

Có bốn cách chấp:
- Hoặc tự cố chấp thân mình, nói rằng sắc là ta.
- Hoặc thấy ta tròn đầy, bao trùm khắp các cõi nước, nói rằng ta có sắc.
- Hoặc thấy các duyên trước mặt theo ta mà xoay lại, nói rằng sắc thuộc về ta.
- Hoặc thấy ta nương vào dòng nối tiếp của hành ấm, nói rằng ta ở trong sắc.

Tất cả đều suy đoán rằng sau khi chết vẫn còn tướng. Xoay vòng như vậy thành ra mười sáu tướng (bốn cách chấp ấy áp vào mỗi ấm sắc, thụ, tưởng, hành, mỗi ấm bốn, thành mười sáu).

Từ đó người ấy lầm cho rằng phiền não rốt ráo và bồ-đề rốt ráo là hai tính cùng chạy song song, không đụng chạm nhau. Phiền não là những thứ làm tâm rối loạn, khổ sở như tham lam, giận dữ, si mê.

Do suy đoán sau khi chết vẫn còn như vậy mà người ấy rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ sáu, lập ra luận điên đảo trong năm ấm, cho rằng sau khi chết vẫn có tướng.

 Lại nữa, những người thiện nam trong tam-ma-đề, tâm ngay thẳng ngưng tụ vững chắc, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Nếu ở nơi sắc, thụ, tưởng đã diệt trừ trước đó mà khởi suy đoán, người ấy sẽ rơi vào điên đảo, phát tâm cho rằng sau khi chết không còn tướng.

Người ấy thấy sắc diệt thì hình thể không còn chỗ nương; thấy tưởng diệt thì tâm không còn chỗ ràng buộc; biết thụ diệt thì không còn gì nối tiếp về sau. Tính của các ấm đã tiêu tan; dù còn cái lẽ sống nhưng không có thụ và tưởng thì cũng như cỏ cây.

Người ấy nghĩ: cái thân chất này đang hiện trước mắt mà còn không nắm bắt được, thì sau khi chết làm sao còn có các tướng? Nhân đó người ấy xét đoán rằng sau khi chết không còn tướng.

Xoay vòng như vậy thành ra tám tướng "không" (bốn ấm sắc, thụ, tưởng, hành, mỗi ấm xét cả đời này lẫn sau khi chết đều là không).

Từ đó người ấy lầm cho rằng nhân và quả của Niết-bàn đều là không cả, chỉ có tên gọi suông, rốt cuộc là đoạn diệt (mất hẳn, không còn gì). Niết-bàn là cảnh giới giải thoát, dứt hết phiền não và vòng sống chết.

Do suy đoán sau khi chết không còn gì như vậy mà người ấy rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ bảy, lập ra luận điên đảo trong năm ấm, cho rằng sau khi chết không còn tướng.

 Lại nữa, những người thiện nam trong tam-ma-đề, tâm ngay thẳng ngưng tụ vững chắc, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Họ thấy hành ấm vẫn còn, trong khi thụ và tưởng đã diệt. Nếu cùng lúc cho là có và cho là không, tự hai bên phá lẫn nhau, người ấy sẽ rơi vào luận điên đảo cho rằng sau khi chết "đều chẳng phải" (chẳng phải có, cũng chẳng phải không).

Trong sắc, thụ, tưởng, người ấy thấy có mà chẳng phải có. Trong dòng dời đổi của hành ấm, người ấy quán không mà chẳng phải không.

Xoay vòng như vậy, xét đến cùng các ấm và các giới (các phạm vi của giác quan và cảnh vật), thành ra tám tướng "đều chẳng phải". Hễ nắm được một duyên nào, người ấy đều nói rằng sau khi chết vừa có tướng vừa không tướng.

Lại cho rằng tính của các hành dời đổi giả dối, tâm người ấy phát ra cái hiểu rằng có và không đều chẳng phải, khiến thật và hư đều mất chỗ đứng.

Do suy đoán sau khi chết đều chẳng phải, đời sau mờ mịt không thể nói được, mà người ấy rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ tám, lập ra luận điên đảo trong năm ấm, cho rằng sau khi chết đều chẳng phải.

 Lại nữa, những người thiện nam trong tam-ma-đề, tâm ngay thẳng ngưng tụ vững chắc, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Nếu ở nơi "đời sau rồi đời sau nữa đều không còn" mà khởi suy đoán, người ấy sẽ rơi vào bảy thứ luận Đoạn diệt.

Hoặc cho rằng thân diệt là hết; hoặc dứt hết ham muốn là hết; hoặc dứt hết khổ là hết; hoặc vui đến cùng cực là hết; hoặc buông bỏ đến cùng cực là hết.

Xoay vòng như vậy, xét đến cùng bảy chỗ (từ cõi người, các cõi trời của Dục giới, qua bốn tầng thiền, cho đến các cõi Vô sắc), người ấy cho rằng hiện tại tiêu diệt, diệt rồi thì không còn gì nữa.

Do suy đoán sau khi chết là mất hẳn như vậy mà người ấy rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ chín, lập ra luận điên đảo trong năm ấm, cho rằng sau khi chết là đoạn diệt.

 Lại nữa, những người thiện nam trong tam-ma-đề, tâm ngay thẳng ngưng tụ vững chắc, nên ma không thừa dịp được. Họ xét đến tận gốc các loài sinh, nhìn cái nguồn sâu kín, trong lặng mà thường xao động ấy. Nếu ở nơi "đời sau rồi đời sau nữa đều có" mà khởi suy đoán, người ấy sẽ rơi vào năm thứ luận Niết-bàn.

- Hoặc lấy Dục giới làm chỗ chuyển y chân chính, vì thấy nơi ấy sáng tròn mà sinh lòng ưa mến. Dục giới là cõi còn ham muốn ăn uống, dục tình, gồm cõi người và các cõi trời thấp. Chuyển y là chỗ nương tựa sau khi chuyển hóa, tức Niết-bàn.
- Hoặc lấy Sơ thiền, vì tính ở đó không lo buồn. Sơ thiền là tầng thiền định thứ nhất, cũng chỉ các cõi trời tương ứng.
- Hoặc lấy Nhị thiền (tầng thiền thứ hai), vì tâm ở đó không khổ.
- Hoặc lấy Tam thiền (tầng thiền thứ ba), vì niềm vui tột bậc luôn theo bên.
- Hoặc lấy Tứ thiền (tầng thiền thứ tư), vì khổ và vui đều mất, cho rằng ở đó không còn chịu tính luân hồi sinh diệt.

Người ấy lầm các cõi trời hữu lậu mà hiểu là vô vi. Hữu lậu là còn rỉ chảy phiền não, chưa thoát vòng sống chết. Vô vi là không tạo tác, không sinh diệt, tức Niết-bàn. Người ấy cho năm chỗ an ổn này là chỗ nương tựa thanh tịnh, cao quý. Xoay vòng như vậy, cho năm chỗ ấy là rốt ráo.

Do suy đoán có năm thứ Niết-bàn ngay trong hiện tại như vậy mà người ấy rơi vào ngoại đạo, mê lầm tính bồ-đề. Đó gọi là ngoại đạo thứ mười, lập ra luận điên đảo trong năm ấm, cho rằng có năm thứ Niết-bàn hiện tại.

 A-nan, mười thứ hiểu biết cuồng loạn trong thiền-na (dhyāna, thiền định) như vậy đều do tâm dụng công giao tranh với hành ấm nên mới hiện ra những cái hiểu ấy. Chúng sinh ngu mê, không tự lượng sức mình, gặp những cảnh ấy hiện trước mắt thì lấy mê làm hiểu, tự cho mình đã lên bậc thánh.

Như thế là thành tội đại vọng ngữ (nói dối lớn, tức nói mình đã chứng được điều chưa chứng), phải đọa vào địa ngục Vô gián (địa ngục khổ nhất, chịu khổ liên tục không lúc nào ngừng).

Các ông phải đem tâm của Như Lai, sau khi ta diệt độ (Phật qua đời, vào Niết-bàn), truyền dạy cho đời mạt pháp (thời kỳ cuối khi Phật pháp suy tàn), khiến khắp chúng sinh hiểu rõ nghĩa này. Đừng để tâm ma tự nổi lên gây nghiệp tội sâu nặng.

Hãy gìn giữ, che chở họ, dập tắt tà kiến (thấy biết sai lầm), dạy cho thân tâm họ mở ra mà hiểu nghĩa chân thật, để trên con đường đạo vô thượng (đạo cao nhất, không gì hơn) không gặp lối rẽ. Chớ để tâm họ mới được chút ít đã cho là đủ. Hãy làm cây mốc chỉ đường thanh tịnh của bậc Đại giác vương (vua của sự giác ngộ lớn, tức Phật).

 A-nan, người thiện nam tu tam-ma-đề mà hành ấm đã hết thì ra sao? Cái tính sâu kín, trong mà xao động của thế gian, tức cái máy sinh chung của các loài, bỗng nhiên vỡ tung.

Mối dây sâu kín, nhỏ nhiệm của bổ-đặc-già-la (pudgala, chủ thể luân hồi, chúng sinh qua lại các cõi) bị cắt đứt; cái mạch sâu đền trả nghiệp cùng sự cảm ứng (nghiệp gây ra thì quả đến đáp lại) đều dứt hẳn.

Người ấy sắp bừng sáng giác ngộ lớn dưới bầu trời Niết-bàn, như lúc gà gáy lần cuối, nhìn về phương đông đã thấy ánh sáng tỏa ra.

Sáu căn trống lặng, không còn chạy tán loạn. Trong ngoài đều lặng sáng, vào mà chẳng có chỗ nào để vào. Người ấy thấu suốt nguồn gốc thọ mạng của mười hai loài chúng sinh trong mười phương. Quán thấy cái gốc chấp trước, nên các loài không còn lôi kéo mình được. Ở các cõi mười phương, người ấy đã đạt được chỗ đồng nhất. Ánh sáng không bị chìm lấp, phát hiện được những điều sâu kín.

Đây gọi là vùng của thức ấm. Thức ấm là lớp thứ năm trong năm ấm, tức sự phân biệt, nhận biết, nơi chứa gốc rễ của mọi hiện tượng tâm lý.

Nếu ở trong chỗ đồng nhất với các loài mà mình đã đạt được, người ấy mài mòn sáu cửa (sáu căn), khép mở đều thành tựu. Thấy và nghe thông sang nhau, các căn dùng thay cho nhau một cách thanh tịnh. Thế giới mười phương cùng thân tâm như ngọc phệ lưu ly (vaiḍūrya, một loại ngọc quý trong suốt), trong ngoài sáng suốt. Như vậy gọi là thức ấm đã hết.

Người ấy liền vượt qua mệnh trược (sự vẩn đục về mạng sống, tức bị trói buộc vào sống chết, mạng ngắn ngủi). Xét đến chỗ gốc, thì thấy thức ấm lấy vọng tưởng điên đảo, mơ hồ như có như không, làm gốc.

 A-nan, nên biết người thiện nam này đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, quay về gốc nơi thức, đã diệt được sinh diệt. Nhưng đối với cảnh tịch diệt (vắng lặng, dứt bặt mọi sinh diệt) tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Người ấy có thể khiến các căn của thân mình ngăn cách hay hợp lại, khép hay mở đều được, cũng thông biết với các loài trong mười phương. Cái biết thông suốt, hòa lẫn, có thể đi vào cái nguồn tròn đầy.

Nếu người ấy lấy chỗ trở về đó làm cái nhân chân thật thường còn, rồi cho đó là hiểu biết cao siêu, thì người ấy rơi vào chấp "nhân" và "cái được làm nhân".

Người ấy thành bạn với Sa-tỳ-ca-la (tức Kapila, người sáng lập phái Số luận ở Ấn Độ), là phái lấy minh đế làm chỗ trở về. Minh đế là cái lý tối tăm, mờ mịt; theo phái Số luận, đó là nguồn gốc ban đầu sinh ra vạn vật. Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến (cái biết, cái thấy chân chính).

Đó gọi là thứ nhất: lập ra tâm "có chỗ được", thành ra cái quả "chỗ trở về", trái xa với viên thông (thông suốt tròn đầy, không ngăn ngại), quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống ngoại đạo.

 A-nan, lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Nếu người ấy coi chỗ trở về là tự thể của mình, cho rằng hết thảy chúng sinh trong mười hai loài khắp cõi hư không đều từ thân mình mà chảy ra, rồi cho đó là hiểu biết cao siêu, thì người ấy rơi vào chấp "năng phi năng", tức cho mình có khả năng sinh ra mọi thứ, mà thật ra không phải vậy.

Người ấy thành bạn với Ma-hê-thủ-la (Maheśvara, trời Đại Tự Tại, vị trời chúa ở đỉnh cõi Sắc giới, bị ngoại đạo cho là đấng tạo ra vạn vật), vị trời hiện thân vô biên. Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ hai: lập ra tâm "mình làm ra được", thành ra cái quả "việc mình làm được", trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống trời Đại mạn (kiêu mạn lớn), cho rằng "ta" trùm khắp, tròn đầy.

 Lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Nếu người ấy coi chỗ trở về là chỗ để nương tựa, tự ngờ rằng thân tâm mình từ đó chảy ra, mười phương hư không cũng đều từ đó sinh khởi; rồi ngay nơi chỗ phát ra tất cả ấy mà cho là thân chân thật thường còn, không sinh không diệt.

Người ấy đang ở trong sinh diệt mà đã vội cho là thường còn. Đã lầm về cái không sinh, lại mê cả cái sinh diệt. Người ấy an trụ trong chỗ chìm đắm mê muội mà cho đó là hiểu biết cao siêu, thì rơi vào chấp "thường phi thường", tức cho cái không thường còn là thường còn.

Người ấy cho trời Tự Tại (tức trời Đại Tự Tại) là đấng sinh ra mọi thứ, và thành bạn với họ. Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ ba: lập ra tâm "nương vào cái nhân", thành ra cái quả suy đoán hư vọng, trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống tròn đầy điên đảo.

 Lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Nếu đối với chỗ mình biết, vì cái biết trùm khắp tròn đầy, người ấy nhân cái biết mà lập ra kiến giải: cỏ cây mười phương đều là hữu tình (loài có tình thức, có cảm biết), không khác gì người. Cỏ cây có thể thành người, người chết lại thành cỏ cây mười phương.

Người ấy không phân biệt gì cả mà cho là biết khắp, rồi cho đó là hiểu biết cao siêu, thì rơi vào chấp "tri vô tri", tức cho vật không có biết là có biết.

Người ấy thành bạn với Bà-tra và Tản-ni (hai phái ngoại đạo), những kẻ chấp rằng mọi vật đều có biết. Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ tư: chấp tâm "biết trùm khắp", thành ra cái quả hư dối sai lầm, trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống biết điên đảo.

 Lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Nếu ở nơi viên dung (hòa hợp tròn đầy, không ngăn ngại), trong việc các căn dùng thay cho nhau, người ấy đã được thuận theo. Rồi người ấy cho rằng hết thảy đều phát sinh từ sự biến hóa tròn đầy: cầu ánh sáng của lửa, ưa sự trong sạch của nước, mến sự lưu chuyển khắp nơi của gió, quán sự thành tựu của đất. Mỗi thứ đều được người ấy tôn thờ.

Người ấy lấy các thứ trần ấy làm cái nhân gốc phát sinh mọi vật, lập ra kiến giải rằng chúng thường còn. Người ấy rơi vào chấp "sinh vô sinh", tức cho cái không thể sinh ra mọi vật là cái sinh ra mọi vật.

Người ấy thành bạn với những người Ca-diếp-ba (Kāśyapa, dòng họ đạo sĩ thờ lửa) và Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ), những kẻ dốc lòng, nhọc thân thờ lửa, tôn sùng nước, mong thoát khỏi sống chết. Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ năm: chấp trước việc tôn thờ, làm mê tâm mà chạy theo vật, lập ra cái nhân mong cầu hư vọng, cầu điều hư vọng mà mong có quả. Như vậy là trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống biến hóa điên đảo.

 Lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Nếu ở nơi sáng tròn, người ấy cho rằng trong cái sáng là trống rỗng. Người ấy phủ nhận, diệt bỏ mọi biến hóa, lấy chỗ diệt hẳn làm nơi nương tựa, làm chỗ quy y (trở về nương tựa), rồi cho đó là hiểu biết cao siêu. Người ấy rơi vào chấp "quy vô quy", tức lấy chỗ không thể nương tựa làm chỗ nương tựa.

Người ấy thành bạn với các Thuấn-nhã-đa (śūnyatā, nghĩa là "trống không", chỉ những kẻ chấp vào cái không) ở các cõi trời Vô tướng (tức các cõi trời Vô sắc, không có hình tướng). Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ sáu: tâm cho rằng cái tròn đầy là hư vô, thành ra cái quả trống không mất hết, trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống đoạn diệt.

 Lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Nếu ở nơi tròn đầy thường còn, người ấy muốn giữ cho thân mình bền chắc, sống mãi, đồng với cái tinh tròn đầy kia mà không bao giờ nghiêng đổ, mất đi, rồi cho đó là hiểu biết cao siêu. Người ấy rơi vào chấp "tham phi tham", tức tham cầu điều không nên tham.

Người ấy thành bạn với những người A-tư-đà (Asita, các đạo sĩ tu tiên) cầu sống lâu. Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ bảy: chấp trước gốc mạng sống, lập ra cái nhân giữ chặt điều hư vọng, đi đến cái quả nhọc nhằn lâu dài, trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống kéo dài điều hư vọng.

 Lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Người ấy quán thấy mạng sống các loài thông nhau, nhưng lại muốn giữ lại trần lao (phiền não làm thân tâm mệt nhọc, như bụi bặm) vì sợ nó tiêu hết. Ngay lúc ấy, người ấy ngồi trong cung hoa sen, biến hóa ra thật nhiều bảy thứ báu, thêm nhiều mỹ nữ, buông thả tâm mình theo ý muốn, rồi cho đó là hiểu biết cao siêu. Người ấy rơi vào chấp "chân vô chân", tức cho cái không thật là thật.

Người ấy thành bạn với Tra-chỉ-ca-la (theo các nhà chú giải, chỉ chúng thiên ma ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại). Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ tám: gieo cái nhân nghĩ ngợi tà vạy, lập ra cái quả trần lao hừng hực, trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống thiên ma.

 Lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Ở trong chỗ sáng tỏ của mạng sống, người ấy phân biệt tinh và thô, xét định thật và giả, thấy nhân và quả đền trả cho nhau. Người ấy chỉ cầu cảm ứng, quay lưng với đạo thanh tịnh.

Đó là: thấy khổ, dứt tập, chứng diệt, tu đạo. Đây là Tứ đế, bốn chân lý: khổ là nỗi khổ của đời; tập là nguyên nhân gây ra khổ; diệt là sự dứt khổ, tức Niết-bàn; đạo là con đường tu để dứt khổ. Người ấy đạt đến chỗ diệt rồi thì dừng nghỉ, không tiến lên nữa, rồi cho đó là hiểu biết cao siêu.

Người ấy rơi vào hàng định tính Thanh văn. Thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình. Định tính là tâm tính đã cố định ở bậc ấy, không chịu tiến lên con đường cứu độ chúng sinh.

Người ấy thành bạn với những vị tăng (người xuất gia) ít học, mắc bệnh tăng thượng mạn (kiêu mạn, tự cho mình đã chứng được điều chưa chứng). Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ chín: tâm cho cái tinh tròn đầy ứng hợp là đủ, thành ra cái quả hướng về vắng lặng, trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống bị trói buộc vào cái không.

 Lại có người thiện nam đã xét đến cùng chỗ các hành đều là không, đã diệt được sinh diệt, nhưng đối với cảnh tịch diệt tinh tế nhiệm mầu thì chưa tròn đầy.

Nếu ở nơi cái giác sáng suốt, thanh tịnh, viên dung, người ấy phát tâm nghiên cứu sâu xa nhiệm mầu, rồi liền cho đó là Niết-bàn, không tiến lên nữa, và cho đó là hiểu biết cao siêu. Người ấy rơi vào hàng định tính Bích-chi. Bích-chi Phật (Pratyekabuddha) là người tự tu tự ngộ nhờ quán lý nhân duyên, không cần thầy, cũng không giáo hóa người khác.

Người ấy thành bạn với các hàng Duyên giác và Độc giác không chịu hồi tâm (không chịu quay về con đường cứu độ chúng sinh). Duyên giác là người giác ngộ nhờ quán mười hai nhân duyên. Độc giác là người tự giác ngộ một mình vào thời không có Phật ra đời. Người ấy mê mất bồ-đề của Phật, đánh mất tri kiến.

Đó gọi là thứ mười: tâm hòa nhập vào cái giác tròn đầy (?), thành ra cái quả lặng sáng, trái xa với viên thông, quay lưng với thành Niết-bàn, sinh ra giống chỉ có cái giác tròn sáng mà không biến hóa được cái tròn đầy.

 A-nan, mười thứ thiền-na như vậy, giữa đường thành ra cái nhân nương tựa cuồng loạn, hoặc chưa đủ mà đã cho là chứng đủ. Tất cả đều do tâm dụng công giao tranh với thức ấm nên mới sinh ra những bậc này.

Chúng sinh ngu mê, không tự lượng sức mình, gặp những cảnh ấy hiện trước mắt thì mỗi người theo điều mình ưa thích. Tâm bị thói quen cũ làm mê, họ tự dừng nghỉ, cho đó là chốn yên ổn rốt ráo để trở về, tự nói mình đã đầy đủ vô thượng bồ-đề (giác ngộ cao nhất). Như vậy là thành tội đại vọng ngữ.

Hạng ngoại đạo và tà ma, khi nghiệp đã cảm hết thì đọa vào địa ngục Vô gián. Còn hàng Thanh văn, Duyên giác thì không thể tiến lên thêm.

Các ông hãy giữ lòng, nắm vững đạo của Như Lai. Sau khi ta diệt độ, hãy đem pháp môn (cửa vào đạo, phương pháp tu) này truyền dạy cho đời sau, khiến khắp chúng sinh hiểu rõ nghĩa này. Đừng để kiến ma (ma sinh ra từ thấy biết sai lầm) khiến họ tự chìm đắm vào tội lỗi sâu nặng (?).

Hãy gìn giữ cho họ được yên ổn, thương xót cứu giúp, dập tắt các duyên tà, khiến thân tâm họ đi vào tri kiến của Phật, từ lúc đầu cho đến khi thành tựu không gặp đường rẽ.

Pháp môn như vậy, trong các đời quá khứ, suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng, các Như Lai nhiều như bụi nhỏ đều nhờ đó mà tâm được khai mở, chứng được đạo vô thượng.

Thức ấm nếu hết thì các căn trước mắt của ông dùng thay cho nhau được. Từ chỗ dùng thay cho nhau ấy, ông có thể vào bậc Kim cương càn tuệ của Bồ-tát. Càn tuệ nghĩa là "tuệ khô", tức trí tuệ chưa được nước thiền định thấm nhuần, là bậc đầu tiên trong các bậc tu của Bồ-tát. Kim cương là thứ cứng chắc nhất, ví sự bền vững.

Cái tâm tinh túy, tròn sáng phát ra biến hóa ở trong đó, như tấm lưu ly trong suốt chứa vầng trăng báu bên trong.

Như vậy mới vượt qua các tâm Thập tín, Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng và Tứ gia hạnh. Đây là các bậc tu theo thứ tự của Bồ-tát: mười bậc tin, mười bậc an trụ, mười bậc thực hành, mười bậc đem công đức hướng về tất cả, và bốn bậc gia công chuẩn bị.

Rồi trải qua chỗ tu của Bồ-tát là Kim cương Thập địa (mười bậc cao, gọi là "địa" vì là nền tảng sinh ra công đức), Đẳng giác (bậc giác ngộ gần ngang bằng Phật) tròn sáng, mà vào biển trang nghiêm nhiệm mầu của Như Lai, viên mãn bồ-đề, trở về chỗ không còn gì để được.

Đây là điều mà các đức Phật Thế Tôn (bậc được đời tôn kính, danh hiệu của Phật) đời trước, trong xa-ma-tha và tỳ-bà-xá-na (vipaśyanā, phép "quán": dùng trí tuệ soi xét), đã dùng cái giác sáng suốt mà phân tích các việc ma nhỏ nhiệm.

Khi cảnh ma hiện trước mắt mà ông biết rõ được, thì cáu bẩn trong tâm được rửa sạch, không rơi vào tà kiến. Ma năm ấm tiêu diệt, thiên ma bị đập tan, quỷ thần sức lớn mất vía chạy trốn, các loài si mị võng lượng (yêu quái ở núi rừng, sông nước) không còn sinh ra.

Người tu sẽ đi thẳng đến bồ-đề, không thiếu sót chút nào; người căn cơ thấp kém cũng được tăng tiến; đối với đại Niết-bàn, tâm không mê muội.

Nếu chúng sinh ngu độn đời sau chưa biết thiền-na, không biết thuyết pháp, lại ưa tu tam-muội (tức tam-ma-đề, thiền định), mà ông sợ họ sa vào tà, thì hãy hết lòng khuyên họ trì chú đà-la-ni Phật Đỉnh của ta. Đà-la-ni là câu thần chú có năng lực giữ gìn trọn vẹn các điều lành; ở đây chỉ chú Lăng Nghiêm.

Nếu chưa tụng được thì viết chú ấy treo ở nhà thiền, hoặc đeo trên người, thì hết thảy các ma đều không làm lay động được.

Ông nên cung kính, tôn trọng khuôn phép cuối cùng mà mười phương Như Lai để lại cho việc tu tiến rốt ráo."

 A-nan liền từ chỗ ngồi đứng dậy. Nghe lời Phật chỉ dạy, ông cúi đầu lạy, kính cẩn vâng theo, ghi nhớ không sót. Ở giữa đại chúng, ông lại thưa với Phật:

"Như lời Phật nói, trong tướng năm ấm có năm thứ hư vọng, lấy tâm tưởng làm gốc. Thường ngày chúng con chưa được Như Lai chỉ bày tường tận. Lại nữa, năm ấm này tiêu trừ cùng một lúc, hay hết dần theo thứ tự? Năm lớp như vậy, đến đâu là giới hạn? Kính mong Như Lai mở lòng đại từ, vì đại chúng mà làm cho tâm và mắt được trong sáng, làm con mắt cho hết thảy chúng sinh đời sau."

Phật bảo A-nan: "Bản giác (cái giác ngộ vốn có sẵn nơi mỗi người) tinh thuần chân thật, sáng suốt nhiệm mầu, tròn đầy thanh tịnh, không lưu lại sống chết và các thứ bụi nhơ. Cho đến cả hư không cũng đều do vọng tưởng mà sinh khởi.

Cái bản giác sáng suốt nhiệm mầu, tinh thuần chân thật vốn có ấy, vì vọng mà phát sinh ra các khí thế gian (thế giới vật chất, ví như cái đồ đựng chứa chúng sinh). Cũng như Diễn-nhã-đạt-đa (Yajñadatta, một người trong thành Thất-la-phiệt, một buổi soi gương thấy đầu trong gương, tưởng mình mất đầu rồi phát cuồng chạy đi tìm) mê cái đầu thật mà nhận cái bóng.

Cái vọng vốn không có nhân. Ở trong vọng tưởng, người ta lập ra cái tính nhân duyên. Kẻ mê cả nhân duyên thì gọi là tự nhiên. Đến cái tính hư không kia cũng thật là do huyễn mà sinh. Nhân duyên và tự nhiên đều là sự suy đoán của tâm vọng nơi chúng sinh.

A-nan, nếu biết vọng từ đâu khởi thì mới nói được nhân duyên của vọng. Nếu vọng vốn không có, thì nói nhân duyên của vọng cũng vốn chẳng có gì. Huống chi kẻ không biết mà suy cho là tự nhiên. Vì thế, Như Lai vì ông mà nói rõ: cái nhân gốc của năm ấm đều là vọng tưởng.

Thân ông lúc đầu là do tưởng của cha mẹ mà sinh ra. Tâm ông nếu không phải là tưởng thì không thể đến trong tưởng ấy mà nối truyền mạng sống.

Như ta đã nói trước: trong tâm tưởng đến vị chua thì trong miệng tiết nước miếng; trong tâm tưởng đến chỗ cao thì lòng bàn chân nhức buốt. Vách núi không có thật, vật chua cũng chưa đến. Thân ông nếu không phải cùng loại với hư vọng, thì sao nước miếng lại vì nói đến chua mà chảy ra?

Vì thế nên biết, sắc thân hiện nay của ông gọi là vọng tưởng thứ nhất, vọng tưởng kiên cố (bền chắc). Đây là gốc của sắc ấm.

Cũng chính cái tâm tưởng lên chỗ cao vừa nói, có thể khiến thân ông thật sự chịu cảm giác nhức buốt. Do cái thụ sinh ra mà có thể làm động đến thân thể. Nay ông bị hai thứ thuận và nghịch xua đuổi: điều thuận ý, có lợi thì thích; điều trái ý, có hại thì ghét. Đó gọi là vọng tưởng thứ hai, vọng tưởng hư minh (trống rỗng mà có vẻ sáng rõ). Đây là gốc của thụ ấm.

Do ông suy nghĩ mà sai khiến được thân ông. Thân vốn không cùng loại với ý niệm, vậy cớ sao thân ông lại theo ý niệm sai khiến, nắm lấy đủ thứ hình ảnh? Tâm vừa khởi thì thân liền nắm theo, tương ứng với ý niệm. Lúc thức thì là tâm tưởng, lúc ngủ thì thành các giấc mộng. Vậy tưởng niệm của ông làm lay động tình thức hư vọng. Đó gọi là vọng tưởng thứ ba, vọng tưởng dung thông (hòa lẫn, thông suốt giữa tâm và thân). Đây là gốc của tưởng ấm.

Lẽ biến hóa không dừng, từng chút ngầm dời đổi: móng tay dài ra, tóc mọc thêm, khí lực tiêu mòn, mặt mũi nhăn nheo, ngày đêm thay nhau mà chưa từng hay biết. A-nan, cái ấy nếu không phải là ông thì sao thân ông lại dời đổi? Nếu nó nhất định là ông thật, thì sao ông không hay biết? Vậy các hành của ông niệm niệm không dừng. Đó gọi là vọng tưởng thứ tư, vọng tưởng u ẩn (sâu kín). Đây là gốc của hành ấm.

Lại nữa, cái chỗ tinh minh, lặng trong, không lay động của ông, mà ông gọi là thường hằng, ở nơi thân thì không ra ngoài cái thấy, nghe, hay, biết. Nếu nó thật là tinh thuần chân thật thì không chứa thói quen hư vọng.

Vậy cớ sao các ông năm trước từng thấy một vật lạ, trải qua năm tháng, cả nhớ lẫn quên đều không còn, mà về sau bỗng nhiên thấy lại vật lạ ấy thì nhớ ra rõ ràng, chưa từng sót mất? Như thế, trong cái tinh rõ, lặng trong không lay động ấy, niệm niệm đều chịu huân tập (thấm nhiễm dần, như mùi hương ướp vào áo), làm sao đếm xuể?

A-nan nên biết: cái lặng trong ấy không phải là thật. Nó như dòng nước chảy xiết, trông qua thì như yên lặng; vì chảy quá nhanh nên không thấy, chứ chẳng phải là không chảy. Nếu nó không phải gốc của tưởng, thì sao lại chịu thói quen của tưởng?

Nếu sáu căn của ông chưa dùng thay cho nhau, chưa hợp mở tự tại, thì vọng tưởng này không lúc nào diệt được. Cho nên, trong cái thấy, nghe, hay, biết hiện nay của ông, thói quen nối liền như xâu chuỗi, nhỏ nhiệm (?). Vậy trong cái lặng trong sáng rõ ấy là cái mơ hồ như có như không, tức vọng tưởng tinh vi thứ năm, vọng tưởng điên đảo vi tế (nhỏ nhiệm). Đây là gốc của thức ấm.

 A-nan, năm thụ ấm này do năm vọng tưởng mà thành. Năm ấm còn gọi là năm thụ ấm, vì do nhận chịu mà có.

Nay ông muốn biết nhân và giới hạn cạn sâu của chúng thì như sau:
- Chỉ có sắc và không là giới hạn của sắc ấm.
- Chỉ có xúc chạm và rời lìa là giới hạn của thụ ấm.
- Chỉ có nhớ và quên là giới hạn của tưởng ấm.
- Chỉ có diệt và sinh là giới hạn của hành ấm.
- Cái lặng trong đi vào, hợp với cái lặng trong, là giới hạn của thức ấm.

Gốc của năm ấm này chồng lớp lên nhau mà sinh khởi. Khi sinh thì nhân thức mà có; khi diệt thì bắt đầu trừ từ sắc. Về lý thì có thể bừng ngộ ngay, nhờ ngộ mà tất cả cùng tiêu. Còn về sự thì không thể trừ ngay được, phải theo thứ tự mà hết.

Ta đã chỉ cho ông những nút thắt trên tấm khăn kiếp-ba. Khăn kiếp-ba-la là tấm khăn bông quý; trước đó Phật đã thắt sáu nút trên khăn để dạy rằng muốn mở thì phải mở lần lượt theo thứ tự. Vậy còn chỗ nào chưa rõ mà phải hỏi lại?

Ông nên lấy gốc vọng tưởng này làm cho tâm được khai thông, rồi truyền dạy cho những người tu hành trong đời mạt pháp về sau. Hãy khiến họ biết đó là hư vọng mà tự sinh lòng chán bỏ sâu xa, biết có Niết-bàn mà không còn quyến luyến tam giới. Tam giới là ba cõi Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới, tức toàn bộ các cõi còn luân hồi sống chết.

 A-nan, nếu lại có người đem bảy báu chất đầy khắp hư không mười phương, dâng lên các đức Phật nhiều như bụi nhỏ, phụng sự cúng dường, tâm không lúc nào lơ là. Bảy báu là bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xa cừ, xích châu, mã não. Ý ông nghĩ sao, người ấy nhờ nhân duyên bố thí cho Phật như thế, được phúc có nhiều không?"

A-nan đáp: "Hư không thì vô tận, châu báu thì vô biên. Xưa có chúng sinh bố thí cho Phật bảy đồng tiền, khi bỏ thân này còn được ngôi Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng, dùng chính pháp cai trị cả thiên hạ). Huống chi nay đem châu báu chất đầy hết cả hư không, khắp các cõi Phật mà bố thí, thì có suy nghĩ suốt cả kiếp cũng không thể nghĩ tới được. Phúc ấy làm sao còn có giới hạn?"

 Phật bảo A-nan: "Lời của các đức Phật Như Lai không hư dối. Nếu lại có người thân phạm đủ bốn tội nặng và mười tội ba-la-di. Ba-la-di (pārājika) là những tội cực nặng; người xuất gia phạm phải thì bị loại khỏi tăng đoàn. Bốn tội nặng là giết, trộm, dâm, nói dối; mười tội nặng là những tội nặng trong giới Bồ-tát.

Người ấy trong khoảnh khắc liền phải trải qua địa ngục A-tỳ (tên khác của địa ngục Vô gián) ở phương này rồi phương khác, cho đến cùng tận các địa ngục Vô gián mười phương, không nơi nào không trải qua.

Nếu người ấy có thể trong một niệm, đem pháp môn này mở bày cho những người chưa học ở đời mạt kiếp (thời cuối cùng), thì tội chướng của người ấy liền theo niệm ấy mà tiêu diệt. Cái nhân chịu khổ địa ngục của người ấy biến thành cõi an vui.

Phúc người ấy được còn vượt hơn người bố thí kể trên trăm lần, nghìn lần, nghìn vạn ức lần, cho đến dùng con số hay thí dụ cũng không thể so bằng.

A-nan, nếu có chúng sinh tụng được kinh này, trì được chú này, thì công đức ấy dù ta có nói rộng suốt cả kiếp cũng không hết. Ai nương theo lời ta dạy, đúng như lời dạy mà tu đạo, thì sẽ thẳng đến thành bồ-đề, không còn bị nghiệp ma quấy phá."

 Phật nói kinh này xong, có mặt ở đó gồm:
- Tỳ-kheo (đàn ông xuất gia đã thọ đủ giới) và tỳ-kheo-ni (đàn bà xuất gia đã thọ đủ giới).
- Ưu-bà-tắc (đàn ông tại gia quy y Phật, giữ giới) và ưu-bà-di (đàn bà tại gia quy y Phật, giữ giới).
- Hết thảy trời, người và a-tu-la ở thế gian. A-tu-la là loài thần có phúc gần như trời nhưng tính hay ganh ghét, giận dữ, thích đánh nhau.
- Các vị Bồ-tát từ phương khác đến, các bậc thánh nhị thừa (hai cỗ xe, tức Thanh văn và Duyên giác), các vị tiên, các đồng tử.
- Các quỷ thần sức lớn mới phát tâm.

Tất cả đều rất vui mừng, làm lễ rồi lui ra.

 Kinh Đại Phật Đỉnh Vạn Hạnh Thủ Lăng Nghiêm, quyển thứ mười.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video