Kinh Đại Phật Đỉnh Như Lai Mật Nhân Tu Chứng Liễu Nghĩa Chư Bồ Tát Vạn Hạnh Thủ Lăng Nghiêm, quyển thứ sáu. Tên kinh được giải nghĩa như sau:
- Phật đỉnh: đỉnh đầu của Phật, tượng trưng cho chỗ cao tột không ai thấy tới.
- Như Lai: một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến.
- Mật nhân: cái gốc bí mật, ẩn kín, là nguyên nhân để thành Phật.
- Tu chứng: tu hành và tự mình đạt được.
- Liễu nghĩa: giáo lý nói rõ trọn vẹn nghĩa rốt ráo, không chỉ là cách nói tạm.
- Bồ Tát: người tu hành phát nguyện thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh.
- Vạn hạnh: muôn hạnh tu.
- Thủ Lăng Nghiêm: phiên âm tiếng Phạn Śūraṅgama, nghĩa là "hết thảy mọi sự đều rốt ráo kiên cố", chỉ một loại định cao tột.
Kinh này còn có tên là Kinh Đại Đạo Tràng Na Lan Đà ở Trung Ấn Độ. Na Lan Đà là tu viện kiêm trường học Phật giáo lớn ở miền giữa Ấn Độ; đạo tràng là nơi tu hành học đạo. Kinh được chép ra từ bộ Quán Đỉnh để lưu hành riêng; quán đỉnh là nghi lễ rưới nước lên đỉnh đầu để truyền pháp, ở đây là tên một bộ loại kinh điển.
Đời Đường, sa môn (người xuất gia tu hành) người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) là Bát Thích Mật Đế dịch.
Bấy giờ Bồ Tát Quán Thế Âm (vị Bồ Tát lắng nghe tiếng kêu cầu của chúng sinh trong đời để cứu khổ) liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi đầu lễ sát chân Phật rồi bạch Phật rằng:
"Thưa Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật: bậc được cả thế gian tôn kính), con nhớ lại về thuở trước, cách đây vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Hằng. Lúc ấy có một đức Phật ra đời, hiệu là Quán Thế Âm. Con theo đức Phật ấy phát tâm bồ đề (lòng quyết chí cầu giác ngộ thành Phật). Đức Phật ấy dạy con do văn, tư, tu (nghe, suy ngẫm, thực hành) mà vào tam ma địa (phiên âm tiếng Phạn samādhi: trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất, không tán loạn).
Ban đầu, ở trong cái nghe, con "nhập lưu vong sở" (xoay cái nghe vào dòng tự tính bên trong, quên mất đối tượng bên ngoài là âm thanh). Chỗ đã đi vào ấy đã lặng yên, thì hai tướng động và tĩnh rõ ràng không còn sinh ra. Cứ như thế tăng tiến dần, cái nghe và cái được nghe đều hết. Cái nghe đã hết mà không dừng lại ở đó, thì cái biết và cái được biết đều thành trống không. Cái biết về sự trống không ấy tròn đầy đến cùng cực, thì cái làm cho trống không và cái bị làm cho trống không cũng diệt mất. Cả sinh lẫn diệt đã diệt hết, thì tịch diệt (cảnh lặng yên tuyệt đối, dứt hết sinh diệt, tức niết bàn) hiện ra trước mắt. Bỗng nhiên con vượt khỏi cả thế gian lẫn xuất thế gian (cõi đời và cả cảnh giới đã ra khỏi đời của các bậc thánh còn thấp), mười phương sáng suốt tròn đầy, được hai điều thù thắng (cao vượt đặc biệt).
Một là trên hợp với tâm diệu giác (tâm giác ngộ nhiệm mầu) vốn có của chư Phật mười phương, cùng chung một sức từ (lòng thương yêu, ban vui cho chúng sinh) với chư Phật Như Lai. Hai là dưới hợp với hết thảy chúng sinh trong sáu đường ở mười phương (lục đạo: sáu cõi luân hồi gồm trời, người, a tu la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), cùng chung một niềm bi ngưỡng (lòng thương xót và trông mong được cứu giúp) với các chúng sinh ấy.
Thưa Thế Tôn, do con cúng dường đức Quán Âm Như Lai, được đức Như Lai ấy truyền cho con phép Kim Cương tam muội "như huyễn văn huân văn tu". Kim Cương tam muội là cảnh định vững chắc như kim cương, không gì phá nổi. "Như huyễn văn huân văn tu" nghĩa là thấy mọi sự như ảo ảnh, dùng cái nghe để thấm nhuần, dùng cái nghe để tu tập. Vì con cùng chung sức từ với chư Phật Như Lai, nên thân con thành ba mươi hai ứng thân (thân hiện ra tùy theo căn cơ và nhu cầu của người cần độ), vào khắp các cõi nước.
Thưa Thế Tôn, nếu các Bồ Tát vào tam ma địa, tiến tu pháp vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy), sự hiểu biết thù thắng hiện ra tròn đầy, thì con hiện thân Phật mà nói pháp cho họ, khiến họ được giải thoát.
Nếu các bậc hữu học (người tu đang còn phải học, chưa đạt quả vị cuối cùng) đã được vắng lặng, sáng suốt mầu nhiệm, sự thù thắng mầu nhiệm hiện ra tròn đầy, thì con ở trước họ hiện thân Độc Giác (bậc tự mình giác ngộ khi không có Phật ra đời), mà nói pháp cho họ, khiến họ được giải thoát.
Nếu các bậc hữu học đã dứt mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả nối nhau tạo nên vòng sinh tử, từ vô minh cho đến già chết), duyên đã dứt thì tính thù thắng hiện ra tròn đầy, con ở trước họ hiện thân Duyên Giác (bậc giác ngộ nhờ quán xét mười hai nhân duyên), mà nói pháp cho họ, khiến họ được giải thoát.
Nếu các bậc hữu học đã được lý "không" của Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ), tu đạo mà vào diệt (niết bàn), tính thù thắng hiện ra tròn đầy, thì con ở trước họ hiện thân Thanh Văn (đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ), mà nói pháp cho họ, khiến họ được giải thoát.
Nếu các chúng sinh muốn tâm sáng suốt tỏ ngộ, không phạm vào cảnh dục, giữ thân cho trong sạch, thì con ở trước họ hiện thân Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên, cõi trời trong sạch đã lìa dục), mà nói pháp cho họ, khiến họ được giải thoát.
Nếu các chúng sinh muốn làm chúa trời, cai quản các cõi trời, thì con ở trước họ hiện thân Đế Thích (vua cõi trời Đao Lợi), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu như nguyện.
Nếu các chúng sinh muốn thân được tự tại, đi khắp mười phương, thì con ở trước họ hiện thân Tự Tại thiên (vị trời ở cõi Tha Hóa Tự Tại, tầng trời cao nhất của cõi Dục), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh muốn thân được tự tại, bay đi giữa hư không, thì con ở trước họ hiện thân Đại Tự Tại thiên (vị trời làm chúa cõi Sắc), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh thích cai quản quỷ thần, cứu giúp bảo vệ đất nước, thì con ở trước họ hiện thân Thiên đại tướng quân (vị đại tướng của cõi trời), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh thích cai quản thế giới, bảo vệ chúng sinh, thì con ở trước họ hiện thân Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh thích sinh lên cung trời, sai khiến quỷ thần, thì con ở trước họ hiện thân thái tử nước Tứ Thiên vương, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh ưa làm vua loài người, thì con ở trước họ hiện thân nhân vương (vua cõi người), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh thích làm chủ một dòng họ, được người đời kính nhường, thì con ở trước họ hiện thân trưởng giả (bậc giàu sang, có đức vọng, đứng đầu dòng họ), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh thích bàn luận lời hay lẽ phải, giữ nếp sống trong sạch, thì con ở trước họ hiện thân cư sĩ (người tu tại gia, sống thanh cao), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh thích cai trị đất nước, xét xử việc trong các châu quận, thì con ở trước họ hiện thân tể quan (quan lại cai trị), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh ưa các thuật số (bói toán, tính toán, bùa phép), tự giữ gìn bảo vệ thân mình, thì con ở trước họ hiện thân bà la môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ ở Ấn Độ), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có người nam ham học, muốn xuất gia, giữ gìn các giới luật, thì con ở trước họ hiện thân tỳ kheo (người nam xuất gia giữ giới đầy đủ), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có người nữ ham học, muốn xuất gia, giữ gìn các giới cấm, thì con ở trước họ hiện thân tỳ kheo ni (người nữ xuất gia giữ giới đầy đủ), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có người nam ưa giữ năm giới (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), thì con ở trước họ hiện thân ưu bà tắc (nam cư sĩ quy y Phật), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu lại có người nữ tự giữ năm giới, thì con ở trước họ hiện thân ưu bà di (nữ cư sĩ quy y Phật), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có người nữ lo việc trong nhà, lập thân để sửa sang việc nhà việc nước, thì con ở trước họ hiện thân nữ chủ (hoàng hậu, bà chúa), cùng thân quốc phu nhân, mệnh phụ (người phụ nữ được triều đình phong tước), đại gia (bà lớn trong nhà quyền quý), mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có chúng sinh giữ thân trai trinh không hư hoại, thì con ở trước họ hiện thân đồng nam, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có người con gái ưa giữ thân trinh nữ, không muốn bị xâm phạm, thì con ở trước họ hiện thân đồng nữ, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có các vị trời muốn ra khỏi loài trời, thì con hiện thân trời mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có các loài rồng muốn ra khỏi loài rồng, thì con hiện thân rồng mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu có dược xoa (cũng gọi dạ xoa, loài quỷ thần mạnh mẽ, nhanh nhẹn) muốn ra khỏi loài mình, thì con ở trước họ hiện thân dược xoa, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu càn thát bà (thần âm nhạc của cõi trời) muốn thoát khỏi loài mình, thì con ở trước họ hiện thân càn thát bà, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu a tu la (loài thần có phúc lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến) muốn thoát khỏi loài mình, thì con ở trước họ hiện thân a tu la, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu khẩn đà la (thần ca hát cõi trời, đầu có sừng) muốn thoát khỏi loài mình, thì con ở trước họ hiện thân khẩn đà la, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu ma hô la già (thần mình rắn lớn) muốn thoát khỏi loài mình, thì con ở trước họ hiện thân ma hô la già, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các chúng sinh ưa làm người, tu hạnh làm người, thì con hiện thân người mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Nếu các loài phi nhân (loài không phải người), có hình hay không hình, có tưởng hay không tưởng, muốn ra khỏi loài mình, thì con ở trước họ đều hiện ra thân giống họ, mà nói pháp cho họ, khiến họ được thành tựu.
Đó gọi là ba mươi hai ứng thân thanh tịnh nhiệm mầu vào các cõi nước. Tất cả đều do tam muội (định) văn huân văn tu, nhờ sức nhiệm mầu vô tác (tự nhiên mà có, không cần cố ý tạo tác) mà thành tựu một cách tự tại.
Thưa Thế Tôn, con lại dùng sức nhiệm mầu vô tác của Kim Cương tam muội văn huân văn tu này, cùng chung niềm bi ngưỡng với hết thảy chúng sinh trong sáu đường, ở mười phương, trong ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Vì thế khiến các chúng sinh, nhờ thân tâm của con, được mười bốn thứ công đức vô úy (công đức đem lại sự không sợ hãi).
Một là do con không tự quán âm thanh, mà quay lại quán chính cái tâm đang quán, nên chúng sinh khổ não ở mười phương, khi con quán tiếng kêu của họ, liền được giải thoát.
Hai là tri kiến (cái thấy biết) xoay trở về nguồn, nên khiến chúng sinh, giả sử có rơi vào lửa lớn, lửa cũng không đốt được.
Ba là sự quán và nghe xoay trở về nguồn, nên khiến chúng sinh bị nước lớn cuốn trôi, nước cũng không dìm chết được.
Bốn là dứt sạch vọng tưởng, tâm không còn giết hại, nên khiến chúng sinh vào các nước quỷ, quỷ cũng không hại được.
Năm là thấm nhuần cái nghe đến chỗ thành cái nghe chân thật, sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tiêu tan trở về một, đều đồng như cái nghe tiếng. Nhờ vậy có thể khiến chúng sinh, lúc sắp bị hại, dao gươm gãy ra từng khúc; khiến binh khí chém vào họ như chém vào nước, cũng như thổi vào ánh sáng, tính của nó không hề lay động.
Sáu là cái nghe được thấm nhuần thành tinh tường sáng suốt, ánh sáng soi khắp pháp giới (toàn thể vũ trụ), thì những gì có tính u tối không thể còn nguyên vẹn. Nhờ vậy có thể khiến chúng sinh, dù dược xoa, la sát (quỷ dữ ăn thịt người), quỷ cưu bàn trà (quỷ hình như cái vò, hút tinh khí người), cùng tỳ xá già (quỷ ăn tinh khí), phú đơn na (quỷ hôi thối gây bệnh) ở gần ngay bên cạnh, mắt chúng cũng không nhìn thấy được.
Bảy là tính âm thanh tiêu tan trọn vẹn, sự quán và nghe quay vào bên trong, lìa khỏi các trần vọng (cảnh bên ngoài hư dối như bụi bặm). Nhờ vậy có thể khiến chúng sinh bị giam cầm, gông cùm, xiềng xích không trói buộc được.
Tám là diệt hết âm thanh, cái nghe tròn đầy, sinh ra sức từ khắp nơi. Nhờ vậy có thể khiến chúng sinh đi qua đường hiểm, giặc không cướp được.
Chín là thấm nhuần cái nghe, lìa khỏi trần cảnh, sắc dục không cướp đoạt được tâm. Nhờ vậy có thể khiến hết thảy chúng sinh nặng lòng dâm dục được xa lìa tham dục.
Mười là âm thanh thuần nhất, không còn trần cảnh, căn và cảnh viên dung (hòa nhập trọn vẹn làm một), không còn cái đối và cái bị đối. Nhờ vậy có thể khiến hết thảy chúng sinh hay giận hờn được lìa bỏ sân hận.
Mười một là tiêu tan trần cảnh, xoay về cái sáng, cả pháp giới cùng thân tâm như ngọc lưu ly (ngọc trong suốt) sáng trong không chướng ngại. Nhờ vậy có thể khiến hết thảy những kẻ bản tính mờ tối, chướng ngại, cùng những người a điên ca (người không có lòng tin, đã dứt mất căn lành), mãi mãi lìa khỏi sự ngu tối.
Mười hai là dung hòa hình hài, trở về cái nghe, không rời đạo tràng mà vẫn vào thế gian, không làm hư hoại thế giới mà vẫn đến khắp mười phương, cúng dường chư Phật Như Lai nhiều như vi trần (hạt bụi nhỏ), ở bên mỗi đức Phật đều làm pháp vương tử (con của vua pháp tức Phật, chỉ Bồ Tát sẽ nối ngôi Phật). Nhờ vậy có thể khiến chúng sinh không có con trong pháp giới, muốn cầu con trai thì sinh được con trai có phúc đức, trí tuệ.
Mười ba là sáu căn viên thông (thông suốt trọn vẹn với nhau), sáng soi không hai, bao hàm các cõi mười phương. Con dựng lên tấm gương tròn lớn là "không Như Lai tạng" (Như Lai tạng: kho tàng tính Phật vốn có sẵn trong mọi chúng sinh; "không" chỉ mặt trống rỗng, không dính mắc của nó), vâng thuận các pháp môn bí mật của Như Lai mười phương nhiều như vi trần, nhận lãnh không sót. Nhờ vậy có thể khiến chúng sinh không có con trong pháp giới, muốn cầu con gái thì sinh được con gái đoan chính, có phúc đức, hiền hòa, được mọi người yêu kính, có tướng tốt.
Mười bốn là trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp lại thành một cõi lớn) này, có trăm ức mặt trời mặt trăng, các pháp vương tử hiện đang ở đời nhiều đến sáu mươi hai lần số cát sông Hằng, đều tu pháp làm khuôn mẫu, giáo hóa chúng sinh, tùy thuận chúng sinh, phương tiện (cách khéo léo để dẫn dắt) và trí tuệ mỗi vị mỗi khác. Do con đạt được viên thông từ căn gốc, phát ra cửa tai nhiệm mầu, rồi thân tâm vi diệu dung chứa trùm khắp pháp giới, nên có thể khiến chúng sinh nào trì niệm danh hiệu của con, so với người trì niệm danh hiệu của sáu mươi hai lần số cát sông Hằng các pháp vương tử kia, phúc đức của hai người ngang bằng nhau, không khác. Thưa Thế Tôn, một danh hiệu của con với rất nhiều danh hiệu kia không khác gì nhau, là vì con tu tập được viên thông chân thật. Đó gọi là mười bốn sức ban sự không sợ hãi, đem phúc đức đầy đủ cho chúng sinh.
Thưa Thế Tôn, con lại nhờ được viên thông này, tu chứng đạo vô thượng (cao tột, không gì hơn), nên lại khéo được bốn đức nhiệm mầu bất tư nghị (không thể nghĩ bàn) vô tác.
Một là do con ban đầu được tâm nghe nhiệm mầu đến tột bậc, tâm tinh túy không còn lệ thuộc riêng cái nghe, nên thấy, nghe, hay, biết không còn ngăn cách nhau, thành một cái giác quý báu, viên dung, thanh tịnh. Vì vậy con có thể hiện ra rất nhiều dung mạo nhiệm mầu, có thể nói vô biên thần chú bí mật. Trong đó, có khi hiện một đầu, ba đầu, năm đầu, bảy đầu, chín đầu, mười một đầu, cứ như thế cho đến một trăm lẻ tám đầu, nghìn đầu, vạn đầu, tám vạn bốn nghìn đầu thước ca la (phiên âm tiếng Phạn, thường hiểu là kiên cố như kim cương) (?). Có khi hiện hai tay, bốn tay, sáu tay, tám tay, mười tay, mười hai tay, mười bốn, mười sáu, mười tám, hai mươi cho đến hai mươi bốn tay, cứ như thế cho đến một trăm lẻ tám tay, nghìn tay, vạn tay, tám vạn bốn nghìn tay mẫu đà la (phiên âm tiếng Phạn mudrā: tay kết ấn, tức những thế tay mang ý nghĩa thiêng liêng). Có khi hiện hai mắt, ba mắt, bốn mắt, chín mắt, cứ như thế cho đến một trăm lẻ tám mắt, nghìn mắt, vạn mắt, tám vạn bốn nghìn mắt báu thanh tịnh. Có khi hiền từ, có khi uy nghiêm, có khi định tĩnh, có khi trí tuệ, để cứu giúp che chở chúng sinh, được đại tự tại.
Hai là do con nhờ nghe và suy ngẫm mà thoát khỏi sáu trần (sáu cảnh bên ngoài: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm, và các ý niệm), như tiếng vượt qua tường, không gì ngăn trở được. Vì vậy con khéo léo hiện ra từng hình tướng, tụng từng câu chú, mà hình và chú ấy đều có thể đem sự không sợ hãi ban cho chúng sinh. Vì thế các cõi nước mười phương nhiều như vi trần đều gọi con là đấng Thí Vô Úy (người ban sự không sợ hãi).
Ba là do con tu tập căn gốc viên thông thanh tịnh, vốn nhiệm mầu, nên ở các thế giới con đi qua, đều khiến chúng sinh bỏ cả thân mạng, châu báu để cầu con thương xót.
Bốn là con được tâm Phật, chứng đến chỗ rốt ráo, có thể đem các thứ châu báu cúng dường các Như Lai mười phương, lan cả đến chúng sinh sáu đường trong pháp giới: ai cầu vợ thì được vợ, cầu con thì được con, cầu tam muội thì được tam muội, cầu sống lâu thì được sống lâu, cứ như thế cho đến cầu đại niết bàn (niết bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não và sinh tử) thì được đại niết bàn.
Phật hỏi về viên thông, con thì từ cửa tai mà được viên chiếu tam muội (định soi sáng tròn khắp), tâm theo duyên mà tự tại, nhân nơi tướng nhập lưu (xoay vào dòng tự tính) mà được tam ma đề (cùng nghĩa với tam ma địa: định), thành tựu bồ đề (giác ngộ). Đó là phương pháp bậc nhất. Thưa Thế Tôn, đức Phật Như Lai ấy khen con khéo được pháp môn viên thông, ở giữa đại hội thọ ký (báo trước sự thành tựu và ban danh hiệu) cho con hiệu là Quán Thế Âm. Do con quán và nghe mười phương tròn đầy sáng suốt, nên danh hiệu Quán Âm vang khắp các cõi mười phương."
Bấy giờ đức Thế Tôn ngồi trên sư tử tòa (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là chúa muôn thú), từ năm vóc (đầu, hai tay, hai chân) cùng phóng ra ánh sáng báu, chiếu rót xa đến đỉnh đầu các Như Lai mười phương nhiều như vi trần và các Bồ Tát pháp vương tử. Các Như Lai ấy cũng từ năm vóc cùng phóng ra ánh sáng báu, từ các phương nhiều như vi trần đến rót lên đỉnh đầu Phật, đồng thời rót lên đỉnh đầu các vị đại Bồ Tát và a la hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử) trong hội. Rừng cây, ao hồ đều vang lên tiếng pháp. Ánh sáng đan xen giao nhau như lưới tơ báu. Đại chúng ấy được điều chưa từng có, hết thảy đều được Kim Cương tam muội. Liền khi ấy trời mưa xuống hoa sen trăm thứ báu, xanh, vàng, đỏ, trắng xen lẫn rực rỡ; hư không mười phương thành màu của bảy thứ báu. Đất đai, núi sông của cõi Ta Bà (cõi đời chúng ta đang ở, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu) này cùng lúc không còn hiện ra, chỉ thấy các cõi nước mười phương nhiều như vi trần hợp thành một cõi. Tiếng tụng ca tán Phật tự nhiên vang lên nhiều lần.
Khi ấy, Như Lai bảo pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi (vị Bồ Tát tiêu biểu cho trí tuệ): "Nay ông hãy xem hai mươi lăm vị đại Bồ Tát và a la hán bậc vô học (đã học xong, không còn phải học, tức đã chứng quả) này, mỗi vị đều nói về phương tiện thành đạo ban đầu của mình, đều nói là tu tập viên thông chân thật. Sự tu hành của các vị ấy thật không có hơn kém, trước sau khác nhau. Nay ta muốn khiến A Nan khai ngộ, vậy trong hai mươi lăm hạnh ấy, hạnh nào hợp với căn cơ của ông ấy? Lại nữa, sau khi ta diệt độ (nhập niết bàn), chúng sinh cõi này vào Bồ Tát thừa (cỗ xe Bồ Tát, tức con đường tu để thành Phật) cầu đạo vô thượng, thì theo cửa phương tiện nào mới dễ thành tựu?"
Pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi vâng ý từ bi của Phật, liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, cúi đầu lễ sát chân Phật, nương oai thần của Phật mà nói kệ (thể văn có vần dùng trong kinh) thưa với Phật:
"Biển giác, bản tính lặng trong, tròn đầy; tròn đầy lặng trong, giác vốn nhiệm mầu.
Cái sáng vốn có, soi chiếu sinh ra đối tượng; đối tượng đã dựng lên thì tính soi chiếu mất đi.
Vì mê lầm hư vọng mà có hư không; nương vào hư không mà lập nên thế giới.
Tư tưởng lắng đọng thành cõi nước; hay biết thì thành chúng sinh.
Hư không sinh ra trong đại giác, như một bọt nước nổi lên giữa biển.
Các cõi nước hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy) nhiều như vi trần, đều từ hư không sinh ra.
Bọt nước tan thì hư không vốn chẳng có, huống gì ba cõi (tam hữu: ba cõi tồn tại là Dục, Sắc, Vô sắc).
Trở về nguồn thì bản tính không có hai; còn phương tiện thì có nhiều cửa.
Tính thánh không chỗ nào không thông; thuận hay nghịch đều là phương tiện.
Nhưng người mới phát tâm vào tam muội, thì chậm nhanh không giống nhau.
Sắc tưởng (hình sắc do tư tưởng tạo ra) kết lại thành trần (cảnh bị nhận biết); cái thấy tinh tường không thể thấu suốt.
Làm sao từ chỗ không sáng suốt thấu triệt ấy mà được viên thông?
Âm thanh xen lẫn lời nói, chẳng qua chỉ là tên gọi, câu chữ và ý nghĩa.
Một lời chẳng hàm chứa được tất cả, làm sao được viên thông?
Mùi hương phải khi hợp với mũi mới biết; lìa ra thì vốn không có.
Cái biết ấy không thường còn, làm sao được viên thông?
Tính của vị không phải vốn tự có, phải khi nếm mới có.
Cái biết ấy không thường nhất, làm sao được viên thông?
Xúc chạm nhờ có vật bị chạm mới rõ; không có vật bị chạm thì không rõ được xúc.
Tính hợp hay lìa không nhất định, làm sao được viên thông?
Pháp (các ý niệm) gọi là nội trần (cảnh bên trong); dựa vào trần ắt phải có chỗ.
Cái biết và cái bị biết chẳng trùm khắp, làm sao được viên thông?
Tính thấy tuy sáng suốt, nhưng chỉ thấy phía trước, không thấy phía sau.
Bốn phương thiếu mất một nửa, làm sao được viên thông?
Hơi thở qua mũi ra vào thông suốt, nhưng ngay khoảng giữa thì không có hơi giao nhau.
Rời rạc, không nhập vào nhau, làm sao được viên thông?
Lưỡi chẳng phải tự nhiên mà biết, phải nhân vị mới sinh ra cái biết.
Vị mất thì cái biết cũng không còn, làm sao được viên thông?
Thân cũng giống như vật bị chạm, đều không phải sự quán giác tròn đầy.
Giới hạn không ngầm hòa hợp, làm sao được viên thông?
Căn biết (ý) xen lẫn suy nghĩ rối loạn; cái lặng trong rốt cuộc không thấy được.
Tưởng niệm không thể thoát ra, làm sao được viên thông?
Thức thấy xen lẫn ba thứ hòa hợp (căn, cảnh và thức); xét đến gốc thì nói là không có tướng.
Tự thể vốn trước đã không nhất định, làm sao được viên thông?
Tâm nghe thấu suốt mười phương, là sinh ra từ sức nhân lớn đời trước.
Người mới phát tâm không thể vào được, làm sao được viên thông?
Quán đầu mũi vốn chỉ là phương tiện tạm thời, chỉ để thu nhiếp tâm cho dừng lại.
Dừng lại thì thành chỗ tâm bị trụ vào, làm sao được viên thông?
Thuyết pháp là vận dụng âm thanh văn tự; khai ngộ được là người đã thành tựu từ trước.
Tên gọi câu chữ không phải vô lậu, làm sao được viên thông?
Giữ giới hay phạm giới chỉ là ràng buộc thân; không có thân thì không có gì để ràng buộc.
Vốn không trùm khắp tất cả, làm sao được viên thông?
Thần thông vốn do nhân đời trước, có liên quan gì đến việc phân biệt pháp?
Niệm theo duyên không lìa khỏi vật, làm sao được viên thông?
Nếu quán tính đất, thì cứng chắc, ngăn ngại, không thông suốt.
Pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác nên có sinh diệt) không phải tính thánh, làm sao được viên thông?
Nếu quán tính nước, thì tưởng niệm không phải chân thật.
Chân như (tính như thật, bình đẳng của muôn pháp) không phải do suy xét mà được, làm sao được viên thông?
Nếu quán tính lửa, thì chán ghét cái có chưa phải là thật sự xa lìa.
Không phải phương tiện cho người mới phát tâm, làm sao được viên thông?
Nếu quán tính gió, thì động và tĩnh chẳng phải không có đối đãi.
Có đối đãi thì không phải giác vô thượng, làm sao được viên thông?
Nếu quán tính hư không, thì sự mờ tối vốn trước đã chẳng phải là giác.
Không có giác thì khác với bồ đề, làm sao được viên thông?
Nếu quán tính thức, thì cái thức bị quán không thường trụ.
Để tâm vào đó cũng là hư vọng, làm sao được viên thông?
Các hành (mọi sự tạo tác) đều vô thường; tính của niệm vốn có sinh diệt (?).
Nhân và quả nay cảm ứng khác nhau, làm sao được viên thông?
Nay con xin bạch Thế Tôn: Phật ra đời ở cõi Ta Bà,
Thể của giáo pháp chân thật ở phương này, sự thanh tịnh là ở nơi âm thanh và cái nghe.
Muốn được tam ma đề, thật nên vào từ cái nghe.
Lìa khổ được giải thoát, hay thay Quán Thế Âm!
Trong số kiếp nhiều như cát sông Hằng, vào các cõi Phật nhiều như vi trần,
Được sức đại tự tại, ban sự không sợ hãi cho chúng sinh.
Là tiếng mầu nhiệm, là tiếng quán xét cõi đời, là tiếng trong sạch, là tiếng như sóng triều luôn đến đúng lúc.
Cứu đời, mọi người đều được an ổn; ra khỏi đời thì được thường trụ.
Nay con thưa với Như Lai, đúng như lời Quán Âm đã nói:
Ví như người ngồi ở chỗ yên tĩnh, mười phương cùng đánh trống,
Mười nơi cùng một lúc đều nghe, đó là tròn khắp chân thật.
Mắt không thấy được bên ngoài vật che chắn, miệng và mũi cũng vậy.
Thân phải tiếp xúc mới biết; tâm niệm thì rối ren không đầu mối.
Còn cách tường vẫn nghe tiếng vang, xa gần đều nghe được.
Năm căn kia không bằng được, đó là thông suốt chân thật.
Tính âm thanh có động có tĩnh, nên trong cái nghe thành ra có hay không.
Không có tiếng thì gọi là không nghe, chứ thật không phải cái nghe không còn tính.
Tiếng không có thì cái nghe cũng không diệt; tiếng có thì cái nghe cũng không sinh.
Lìa trọn cả sinh lẫn diệt, đó là thường còn chân thật.
Dù ở trong mộng, cái nghe cũng không vì không suy nghĩ mà mất.
Sự giác quán vượt ngoài suy nghĩ, thân tâm không thể theo kịp.
Nay ở cõi Ta Bà này, giáo pháp nhờ lời nói âm thanh mà được tuyên bày sáng tỏ.
Chúng sinh mê mất cái nghe gốc, chạy theo âm thanh nên trôi lăn trong sinh tử.
A Nan dù nhớ giỏi, cũng không khỏi rơi vào suy nghĩ lệch lạc.
Há chẳng phải vì chạy theo cái đã làm mình chìm đắm sao? Xoay ngược dòng thì được chỗ không hư vọng.
A Nan, ông hãy lắng nghe kỹ! Ta nương uy lực của Phật,
Nói về Kim Cương Vương (bậc vua của các định kiên cố như kim cương), như huyễn, không thể nghĩ bàn,
Là tam muội chân thật, mẹ sinh ra chư Phật. Ông đã nghe chư Phật nhiều như vi trần
Nói tất cả các pháp môn bí mật, nhưng dục lậu (phiền não tham dục) không trừ trước,
Thì nghe nhiều tích chứa lại thành lỗi lầm. Đem cái nghe để giữ lấy lời Phật này Phật kia,
Sao không tự nghe lại cái nghe của mình? Cái nghe không phải tự nhiên sinh ra,
Mà nhân có tiếng nên mới có tên gọi. Xoay cái nghe lại để thoát khỏi tiếng,
Thì cái thoát được ấy còn gọi tên gì? Một căn đã trở về nguồn,
Thì cả sáu căn đều thành giải thoát. Thấy và nghe như màng che mắt huyễn hoặc,
Ba cõi như hoa đốm hiện giữa hư không. Cái nghe trở về, màng che nơi căn được trừ,
Trần cảnh tiêu tan, giác tròn đầy trong sạch. Trong sạch đến cùng cực thì ánh sáng thông suốt,
Lặng yên mà soi chiếu, bao trùm hư không. Bấy giờ quay lại nhìn thế gian,
Giống như việc trong mộng. Ma Đăng Già (cô gái dùng chú thuật mê hoặc A Nan, được kể ở đầu kinh) cũng chỉ ở trong mộng,
Còn ai giữ được thân ông? Như nhà ảo thuật khéo léo ở đời
Biến hóa ra các người nam người nữ; tuy thấy các giác quan cử động,
Nhưng cốt yếu là do một cái máy giật dây. Dừng máy lại thì tất cả trở về lặng yên,
Các trò ảo ấy trở thành không có tự tính. Sáu căn cũng như thế,
Vốn nương nơi một cái sáng tinh túy, chia ra thành sáu thứ hòa hợp.
Một chỗ đã dừng nghỉ trở về, thì cả sáu công dụng đều không thành.
Bụi nhơ theo niệm mà tiêu tan, thành tròn sáng, trong sạch, nhiệm mầu.
Còn sót chút trần cảnh thì vẫn là người hữu học; sáng đến cùng cực tức là Như Lai.
Đại chúng và A Nan, hãy xoay lại cái máy nghe điên đảo của các ông,
Quay lại nghe tự tính của cái nghe; tự tính ấy thành tựu đạo vô thượng.
Viên thông thật đúng là như thế. Đây là con đường duy nhất
Vào cửa niết bàn của chư Phật nhiều như vi trần. Các Như Lai trong quá khứ
Đã thành tựu nhờ cửa này; các Bồ Tát hiện tại
Nay đều vào chỗ tròn sáng; những người tu học trong tương lai
Cũng nên nương theo pháp như thế. Con cũng từ đây mà chứng,
Chẳng riêng gì Quán Thế Âm. Thật đúng như Phật Thế Tôn
Đã hỏi con về các phương tiện để cứu chúng sinh thời mạt kiếp (thời cuối khi chánh pháp suy tàn),
Những người cầu ra khỏi thế gian, thành tựu tâm niết bàn,
Thì pháp của Quán Thế Âm là hơn hết. Còn các phương tiện khác
Đều là oai thần của Phật, nhân một việc cụ thể mà bỏ được trần lao (phiền não như bụi bặm làm mỏi mệt thân tâm),
Không phải là pháp tu học lâu dài, có thể dùng chung để dạy cho người căn cơ nông hay sâu (?).
Con xin đảnh lễ Như Lai tạng vô lậu, không thể nghĩ bàn,
Nguyện gia hộ cho chúng sinh đời sau, đối với cửa này không còn nghi ngờ.
Đây là phương tiện dễ thành tựu, đáng đem dạy cho A Nan
Cùng những người chìm đắm thời mạt kiếp: chỉ cần dùng căn tai này mà tu,
Thì viên thông vượt hơn các pháp khác. Tâm chân thật là như thế."
Bấy giờ A Nan và đại chúng, thân tâm sáng tỏ, được khai thị lớn. Họ nhìn thấy bồ đề và đại niết bàn của Phật, giống như có người vì việc phải đi xa chưa về được, nhưng đã biết rõ con đường trở về nhà mình. Toàn thể đại chúng trong hội, gồm thiên long bát bộ (tám loài thần hộ pháp: trời, rồng, dạ xoa, càn thát bà, a tu la, ca lâu la, khẩn na la, ma hô la già), các bậc hữu học thuộc hai thừa (Thanh Văn và Duyên Giác), cùng hết thảy các Bồ Tát mới phát tâm, số đông đến mười lần số cát sông Hằng, đều nhận được tâm gốc của mình, xa trần lìa nhơ, được pháp nhãn tịnh (con mắt pháp trong sạch, tức thấy rõ chân lý, bắt đầu vào hàng thánh). Tỳ kheo ni Tính (tức nàng Ma Đăng Già sau khi xuất gia) nghe nói kệ xong thì thành a la hán. Vô lượng chúng sinh đều phát tâm vô đẳng đẳng a nậu đa la tam miệu tam bồ đề (tâm cầu quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp, không gì sánh bằng).
A Nan sửa lại y phục, đứng giữa đại chúng chắp tay cúi lạy. Tâm và hạnh đã tròn sáng, buồn vui lẫn lộn. Vì muốn làm lợi ích cho chúng sinh đời sau, ông cúi đầu bạch Phật: "Bạch đấng Đại Bi Thế Tôn, nay con đã ngộ được pháp môn thành Phật, tu hành theo đó không còn nghi ngờ. Con thường nghe Như Lai nói thế này: 'Tự mình chưa được độ (đưa qua bờ giải thoát) mà độ người khác trước, đó là sự phát tâm của Bồ Tát. Tự mình đã giác ngộ trọn vẹn, có thể giác ngộ cho người khác, đó là Như Lai ứng hiện ở đời.' Con tuy chưa được độ, nhưng nguyện độ hết thảy chúng sinh thời mạt kiếp. Thưa Thế Tôn, các chúng sinh ấy ngày càng cách xa thời Phật, thầy tà nói pháp nhiều như cát sông Hằng. Muốn thu nhiếp tâm họ vào tam ma địa, thì làm sao khiến họ lập được đạo tràng, xa lìa các ma sự (những việc ma quấy phá), đối với tâm bồ đề không bị thối lui, nản chí?"
Bấy giờ đức Thế Tôn ở giữa đại chúng khen ngợi A Nan: "Hay thay, hay thay! Đúng như điều ông hỏi về việc lập đạo tràng để cứu giúp chúng sinh chìm đắm thời mạt kiếp. Nay ông hãy lắng nghe kỹ, ta sẽ nói cho ông." A Nan và đại chúng đều vâng theo lời dạy.
Phật bảo A Nan: "Ông thường nghe ta trong tỳ nại da (luật tạng, phần giáo pháp về giới luật) nói về ba nghĩa quyết định của sự tu hành, đó là: thu nhiếp tâm gọi là giới, nhân giới sinh định, nhân định phát tuệ. Đó gọi là ba môn học vô lậu.
A Nan, vì sao thu nhiếp tâm ta gọi là giới? Nếu chúng sinh sáu đường trong các thế giới mà tâm không dâm dục, thì không theo đó mà sinh tử nối nhau. Ông tu tam muội vốn là để ra khỏi trần lao, nếu tâm dâm không trừ thì không thể ra khỏi trần lao. Dù có nhiều trí tuệ, thiền định hiện ra trước mắt, nếu không dứt dâm dục thì ắt rơi vào đường ma: bậc trên làm ma vương, bậc giữa làm dân ma, bậc dưới làm ma nữ. Các loài ma ấy cũng có đồ chúng, mỗi kẻ đều tự cho là đã thành đạo vô thượng. Sau khi ta diệt độ, trong thời mạt pháp (thời kỳ chánh pháp suy tàn), có nhiều dân ma này hưng thịnh trong đời, ra sức làm việc tham dâm mà tự xưng là thiện tri thức (người thầy hiền dẫn dắt người khác tu hành), khiến các chúng sinh rơi vào hố tham ái và tà kiến, mất con đường bồ đề.
Ông dạy người đời tu tam ma địa thì trước hết phải dứt tâm dâm. Đó gọi là lời dạy sáng suốt, thanh tịnh, quyết định thứ nhất của Như Lai và các đức Phật Thế Tôn thời trước. Vì vậy, A Nan, nếu không dứt dâm mà tu thiền định thì như nấu cát đá muốn cho thành cơm, trải qua trăm nghìn kiếp cũng chỉ gọi là cát nóng. Vì sao? Vì đó không phải là gốc của cơm, mà vốn do cát đá mà thành. Ông đem thân dâm dục cầu quả mầu nhiệm của Phật, dù có được sự hiểu biết nhiệm mầu cũng đều là gốc dâm. Gốc rễ đã thành dâm thì xoay vần trong ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), ắt không ra được. Niết bàn của Như Lai còn theo đường nào mà tu chứng? Ắt phải khiến cái máy dâm dục nơi thân và tâm đều dứt, đến cái tính "dứt" cũng không còn, thì mới có thể mong cầu bồ đề của Phật. Như lời ta nói đây gọi là lời Phật nói; không nói như vậy tức là lời của Ba Tuần (tên ma vương).
A Nan, lại nữa, nếu chúng sinh sáu đường trong các thế giới mà tâm không giết hại, thì không theo đó mà sinh tử nối nhau. Ông tu tam muội vốn là để ra khỏi trần lao, nếu tâm giết không trừ thì không thể ra khỏi trần lao. Dù có nhiều trí tuệ, thiền định hiện ra trước mắt, nếu không dứt giết hại thì ắt rơi vào đường quỷ thần: bậc trên làm quỷ có sức mạnh lớn, bậc giữa làm dạ xoa bay đi trên không và làm các quỷ soái (tướng cầm đầu loài quỷ), bậc dưới làm la sát đi trên mặt đất. Các quỷ thần ấy cũng có đồ chúng, mỗi kẻ đều tự cho là đã thành đạo vô thượng. Sau khi ta diệt độ, trong thời mạt pháp, có nhiều quỷ thần này hưng thịnh trong đời, tự nói rằng ăn thịt cũng được đường bồ đề.
A Nan, ta cho phép tỳ kheo ăn năm thứ thịt sạch (thịt không thấy giết, không nghe giết, không nghi là giết vì mình, con vật tự chết, và thịt chim thú ăn thừa). Thịt ấy đều do thần lực của ta hóa ra, vốn không có mạng sống. Đất Bà la môn (tức Ấn Độ) của các ông phần nhiều hơi nóng ẩm, lại thêm cát đá, rau cỏ không mọc được, nên ta dùng thần lực đại bi gia hộ, vì lòng đại từ bi mà tạm gọi là thịt, để các ông được nếm vị. Thế mà sao sau khi Như Lai diệt độ, có kẻ ăn thịt chúng sinh lại tự xưng là Thích tử (con dòng họ Thích, tức đệ tử Phật)? Các ông nên biết, những người ăn thịt ấy, dù có được tâm khai mở giống như tam ma địa, cũng đều là đại la sát; hết quả báo thì ắt chìm vào biển khổ sinh tử, không phải đệ tử Phật. Những người như thế giết nhau, nuốt nhau, ăn nhau không bao giờ dứt, làm sao ra khỏi ba cõi (tam giới: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc) được?
Ông dạy người đời tu tam ma địa thì kế đó phải dứt sát sinh. Đó gọi là lời dạy sáng suốt, thanh tịnh, quyết định thứ hai của Như Lai và các đức Phật Thế Tôn thời trước. Vì vậy, A Nan, nếu không dứt giết hại mà tu thiền định, thì ví như có người tự bịt tai mình, rồi lớn tiếng kêu to mà mong người khác không nghe thấy. Đó gọi là muốn giấu mà càng lộ.
Tỳ kheo thanh tịnh và các Bồ Tát, khi đi trên đường rẽ, còn không giẫm lên cỏ non, huống gì lấy tay nhổ đi. Thế thì sao người có lòng đại bi lại lấy máu thịt của chúng sinh làm đồ ăn? Nếu các tỳ kheo không mặc đồ tơ lụa, vải lụa của phương Đông, cùng giày da, áo lông thú của xứ này, không dùng sữa, lạc (váng sữa), đề hồ (tinh chất ngon nhất làm từ sữa), thì những tỳ kheo như thế mới thật sự giải thoát khỏi đời, trả xong nợ đời trước, không còn đi lại trong ba cõi. Vì sao? Vì mặc dùng những thứ thuộc thân thể của chúng sinh thì đều là duyên dính mắc với chúng. Như người ăn trăm thứ lúa thóc mọc từ đất, thì chân không lìa khỏi đất được. Ắt phải khiến cả thân và tâm, đối với thân thể hay phần thân thể của chúng sinh, cả hai đường thân lẫn tâm đều không mặc, không ăn, thì ta nói người ấy thật sự giải thoát. Như lời ta nói đây gọi là lời Phật nói; không nói như vậy tức là lời của Ba Tuần.
A Nan, lại nữa, nếu chúng sinh sáu đường trong các thế giới mà tâm không trộm cắp, thì không theo đó mà sinh tử nối nhau. Ông tu tam muội vốn là để ra khỏi trần lao, nếu tâm trộm không trừ thì không thể ra khỏi trần lao. Dù có nhiều trí tuệ, thiền định hiện ra trước mắt, nếu không dứt trộm cắp thì ắt rơi vào tà đạo: bậc trên làm tinh linh, bậc giữa làm yêu mị, bậc dưới làm người tà bị các loài ma quỷ nhập vào. Bọn tà ấy cũng có đồ chúng, mỗi kẻ đều tự cho là đã thành đạo vô thượng. Sau khi ta diệt độ, trong thời mạt pháp, có nhiều yêu tà này hưng thịnh trong đời, ngấm ngầm gian dối mà tự xưng là thiện tri thức, mỗi kẻ đều tự nói là đã được pháp của bậc thượng nhân (bậc thánh cao hơn người thường). Chúng lừa gạt kẻ không hiểu biết, dọa nạt khiến họ mất cả lý trí, đi qua nơi nào thì nhà nơi ấy hao tán của cải.
Ta dạy tỳ kheo theo thứ tự từng nhà mà khất thực (xin ăn), để họ bỏ lòng tham, thành đạo Bồ Tát. Các tỳ kheo không tự nấu ăn, gửi tấm thân còn lại tạm trú như khách trong ba cõi, để tỏ rõ chỉ đi một chuyến, đi rồi không trở lại. Thế mà sao bọn giặc lại mượn y phục của ta, đem Như Lai ra buôn bán, tạo đủ các thứ nghiệp, đều nói đó là Phật pháp, lại chê bai người xuất gia giữ giới đầy đủ là theo đạo tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, con đường tu chỉ cầu giải thoát riêng mình)? Do đó làm cho vô lượng chúng sinh nghi ngờ lầm lạc, rơi vào địa ngục vô gián (địa ngục chịu khổ liên tục không lúc nào ngừng).
Nếu sau khi ta diệt độ, có tỳ kheo phát tâm quyết định tu tam ma đề, có thể ở trước hình tượng Như Lai đốt một ngọn đèn trên thân, đốt một đốt ngón tay, hoặc đốt một nén hương trên thân, thì ta nói người ấy trả xong một lúc nợ cũ từ vô thủy (từ thuở không có khởi đầu), mãi mãi từ giã thế gian, vĩnh viễn thoát khỏi các lậu (phiền não). Tuy chưa sáng tỏ ngay con đường giác ngộ vô thượng, nhưng người ấy đối với pháp đã có tâm quyết định. Nếu không làm cái nhân nhỏ xả thân này, thì dù có thành vô vi (cảnh giới không tạo tác, không sinh diệt), ắt cũng phải trở lại làm người để trả nợ cũ, giống hệt như việc ta phải ăn lúa ngựa (tích Phật từng phải ăn lúa cho ngựa suốt ba tháng để trả nghiệp đời trước), không khác chút nào.
Ông dạy người đời tu tam ma địa thì sau đó phải dứt trộm cắp. Đó gọi là lời dạy sáng suốt, thanh tịnh, quyết định thứ ba của Như Lai và các đức Phật Thế Tôn thời trước. Vì vậy, A Nan, nếu không dứt trộm cắp mà tu thiền định, thì ví như có người rót nước vào chén thủng mà mong cho đầy, dù trải qua số kiếp nhiều như bụi, rốt cuộc cũng không đầy được.
Nếu các tỳ kheo, ngoài y bát (áo cà sa và bình bát để xin ăn) ra, một mảy may cũng không cất chứa; đồ ăn xin được còn thừa thì đem cho chúng sinh đói; ở nơi hội họp đông người thì chắp tay lễ đại chúng; có người đánh mắng cũng coi như được khen ngợi; ắt phải khiến cả thân lẫn tâm đều buông bỏ, đem thân, thịt, xương, máu cùng chung với chúng sinh; không đem lời nói bất liễu nghĩa (lời nói phương tiện, chưa trọn nghĩa rốt ráo) của Như Lai mà xoay làm sự hiểu biết của riêng mình để làm lầm lạc người mới học; thì Phật ấn chứng (xác nhận) người ấy được tam muội chân thật. Như lời ta nói đây gọi là lời Phật nói; không nói như vậy tức là lời của Ba Tuần.
A Nan, chúng sinh sáu đường trong thế giới như thế, tuy thân tâm không giết, không trộm, không dâm, ba hạnh đã tròn đủ, nhưng nếu nói dối lớn thì tam ma đề không được thanh tịnh, thành ma tham ái và tà kiến, mất hạt giống Như Lai. Nói dối lớn tức là chưa được mà nói đã được, chưa chứng mà nói đã chứng. Hoặc vì cầu được đời tôn kính là bậc nhất, nên nói với người trước mặt rằng: "Nay ta đã được quả tu đà hoàn (quả thánh đầu tiên, mới dự vào dòng thánh), quả tư đà hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả a na hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), đạo a la hán, thừa bích chi Phật (tức Duyên Giác), hoặc các bậc Bồ Tát thập địa (mười bậc tu cao của Bồ Tát) và các bậc trước thập địa", để mong người ta lễ lạy sám hối với mình, tham được cúng dường. Kẻ ấy là nhất điên ca (người dứt hết căn lành, không còn hạt giống thành Phật), làm tiêu diệt hạt giống Phật, như người lấy dao chặt cây đa la (loại cây cọ, chặt ngọn thì chết hẳn không mọc lại). Phật báo trước người ấy mãi mãi mất căn lành, không còn hiểu biết đúng, chìm trong ba biển khổ, không thành tam muội được.
Sau khi ta diệt độ, ta sai các Bồ Tát và a la hán hiện ứng thân sinh vào thời mạt pháp ấy, làm đủ mọi hình tướng để độ những người đang trôi lăn trong luân hồi. Hoặc làm sa môn, người áo trắng (người tại gia), cư sĩ, vua chúa, quan lại, đồng nam, đồng nữ, cứ như thế cho đến làm gái dâm, đàn bà góa, kẻ gian, kẻ trộm, người hàng thịt, người buôn bán, cùng làm việc chung với họ, khen ngợi Phật thừa (con đường thành Phật), khiến thân tâm họ vào tam ma địa. Nhưng các vị ấy trọn không bao giờ tự nói: "Ta thật là Bồ Tát, thật là a la hán", làm tiết lộ cái nhân bí mật của Phật, nói nhẹ nhàng với kẻ chưa học. Chỉ trừ khi đến lúc qua đời thì ngầm có lời gửi gắm lại. Thế thì sao người kia lại mê hoặc chúng sinh, thành tội nói dối lớn?
Ông dạy người đời tu tam ma địa thì sau đó lại phải dứt bỏ các lời nói dối lớn. Đó gọi là lời dạy sáng suốt, thanh tịnh, quyết định thứ tư của Như Lai và các đức Phật Thế Tôn thời trước. Vì vậy, A Nan, nếu không dứt nói dối lớn, thì như khắc phân người thành hình gỗ chiên đàn (loại gỗ rất thơm) mà mong có hương thơm, thật không có lẽ nào. Ta dạy tỳ kheo rằng tâm ngay thẳng là đạo tràng; trong bốn oai nghi (bốn tư thế: đi, đứng, ngồi, nằm) và mọi việc làm còn không được giả dối, sao lại tự xưng là được pháp của bậc thượng nhân? Ví như kẻ nghèo khổ xưng càn là đế vương thì tự chuốc lấy sự giết chóc diệt vong, huống chi ngôi vua pháp, làm sao có thể ăn cắp càn được? Nhân ban đầu không ngay thẳng thì quả nhận về sẽ quanh co. Cầu bồ đề của Phật mà như vậy thì như người muốn tự cắn rốn mình (ví việc không thể nào làm được), còn mong ai thành tựu cho? Nếu các tỳ kheo tâm ngay như dây đàn, hết thảy đều chân thật, thì vào tam ma đề, mãi mãi không có việc ma. Ta ấn chứng người ấy thành tựu sự hiểu biết giác ngộ vô thượng của Bồ Tát. Như lời ta nói đây gọi là lời Phật nói; không nói như vậy tức là lời của Ba Tuần."
Kinh Đại Phật Đỉnh Vạn Hạnh Thủ Lăng Nghiêm, quyển thứ sáu.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video