Thiên 8 — Quyển 8: Ba tiệm thứ, năm mươi lăm vị Bồ-tát, tên kinh, mười nhân sáu báo địa ngục, quỷ, súc, tiên, sáu cõi trời dục

@@THIEN 1@@

 Kinh Đại Phật Đỉnh Như Lai Mật Nhân Tu Chứng Liễu Nghĩa Chư Bồ Tát Vạn Hạnh Thủ Lăng Nghiêm, quyển thứ tám. Đại Phật Đỉnh là đỉnh đầu của Phật, ý chỉ giáo pháp cao tột. Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ cõi chân thật mà đến. Mật nhân là nguyên nhân sâu kín. Tu chứng là tu tập và tự mình đạt được, tự mình thấy biết. Liễu nghĩa là nói rõ trọn vẹn, đến nghĩa rốt ráo. Bồ Tát là người tu hành cầu giác ngộ để cứu giúp mọi loài. Vạn hạnh là muôn hạnh tu. Thủ Lăng Nghiêm, tiếng Phạn là Śūraṅgama, nghĩa là "hết thảy đều bền chắc", chỉ một thứ đại định vững chắc không gì phá nổi. Kinh này còn có tên là Kinh Đại Đạo Tràng Na Lan Đà ở Trung Ấn Độ. Na Lan Đà là một tu viện lớn ở miền giữa Ấn Độ. Đạo tràng là nơi tu hành, giảng đạo. Kinh được chép ra từ bộ Quán Đỉnh để lưu hành riêng.

 Dịch vào đời Đường, người dịch là Bát Lạt Mật Đế, một sa môn (người xuất gia tu hành) đến từ Thiên Trúc (tên gọi xưa của Ấn Độ).

 Này A Nan (đệ tử thân cận của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ nhiều), những chúng sinh (mọi loài có sự sống) như thế, trong mỗi loài đều có đủ mười hai thứ điên đảo (thấy biết lộn ngược, trái với sự thật). Điều ấy giống như người dụi mắt thì thấy hoa đốm lăng xăng hiện ra. Cái tâm sáng suốt, trong sạch, chân thật, tròn đầy nhiệm mầu bị đảo lộn, nên mới đầy dẫy những ý nghĩ rối loạn, hư dối như thế.

 Nay ông muốn tu và chứng được tam ma đề của Phật (tiếng Phạn là samādhi, tức định: trạng thái tâm lắng yên, chuyên chú vào một chỗ). Muốn vậy thì đối với gốc rễ là những ý nghĩ rối loạn ấy, phải lập ra ba tiệm thứ (ba bước tu đi dần theo thứ tự) mới diệt trừ được. Ví như một cái đồ đựng sạch nhưng trước đó từng chứa mật độc. Phải đổ bỏ mật độc, dùng nước nóng cùng tro và hương rửa sạch đồ ấy, rồi sau mới chứa cam lộ (thứ nước ngọt quý của cõi trời, ở đây ví cho giáo pháp).

 Thế nào gọi là ba tiệm thứ? Một là tu tập, tức trừ bỏ trợ nhân (những nguyên nhân phụ giúp sức cho nghiệp xấu). Hai là chân tu, tức khoét bỏ chánh tính (cái gốc chính của nghiệp, như tâm dâm dục, tâm giết hại). Ba là tăng tiến, tức làm trái với hiện nghiệp (nghiệp đang tạo ngay lúc này, tức thói các giác quan chạy theo cảnh bên ngoài).

 Thế nào là trợ nhân? Này A Nan, mười hai loài chúng sinh trong thế giới như vậy không thể tự giữ trọn thân mạng. Chúng phải nương vào bốn thứ thực (bốn cách nuôi dưỡng thân mạng) mà sống. Đó là:
- đoàn thực: thức ăn chia thành từng miếng, nhai nuốt được;
- xúc thực: sự nuôi dưỡng nhờ tiếp xúc, cảm giác;
- tư thực: sự nuôi dưỡng nhờ suy nghĩ, mong mỏi;
- thức thực: sự nuôi dưỡng nhờ thức, tức cái tâm phân biệt giữ gìn thân mạng.

Vì thế Phật nói tất cả chúng sinh đều nương vào thức ăn mà sống.

 Này A Nan, tất cả chúng sinh ăn thứ lành thì sống, ăn thứ độc thì chết. Những chúng sinh cầu tam ma đề nên dứt bỏ năm thứ rau cay trong đời (hành, hẹ, tỏi, kiệu, hưng cừ). Năm thứ cay này ăn chín thì sinh lòng dâm dục, ăn sống thì tăng thêm nóng giận. Người ăn đồ cay trong thế giới như vậy, dù giảng nói được mười hai bộ kinh (toàn bộ lời Phật dạy, chia làm mười hai thể loại), thì các vị trời và tiên khắp mười phương cũng chê mùi hôi dơ của họ mà tránh xa. Còn các loài ngạ quỷ (quỷ đói) thì nhân lúc họ ăn mà đến liếm môi mép họ. Nhờ vậy họ thường ở chung với quỷ. Phúc đức của họ ngày một tiêu mòn, mãi mãi không được lợi ích gì.

 Người ăn đồ cay ấy dù tu tam ma địa (cũng tức là tam ma đề) thì Bồ Tát, trời, tiên và các thiện thần mười phương đều không đến giữ gìn che chở. Ma vương có sức mạnh lớn nhân đó được dịp thuận tiện, hiện làm thân Phật đến nói pháp cho họ. Ma chê bai, phá bỏ giới cấm, lại khen ngợi dâm dục, giận dữ, si mê. Khi chết, họ tự thành quyến thuộc (bà con, bộ hạ) của ma vương. Hưởng hết phúc của ma thì họ rơi vào địa ngục Vô Gián (địa ngục khổ nhất, chịu khổ liên tục không lúc nào ngừng). Này A Nan, người tu Bồ đề (sự giác ngộ) phải dứt hẳn năm thứ cay. Đó gọi là bước tu hành tăng tiến thứ nhất. Thế nào là chánh tính?

 Này A Nan, chúng sinh như vậy muốn vào tam ma địa thì trước hết phải giữ nghiêm giới luật trong sạch. Phải dứt hẳn tâm dâm, không ăn uống rượu thịt, chỉ ăn đồ đã nấu chín bằng lửa cho sạch, không ăn đồ còn sống. Này A Nan, người tu hành ấy nếu không dứt dâm dục và sát sinh mà muốn ra khỏi tam giới thì không có lẽ ấy. Tam giới là ba cõi: Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới, tức toàn bộ thế gian còn sống chết. Phải thường xem dâm dục như rắn độc, như thấy giặc thù.

 Trước hết phải giữ bốn khí và tám khí của Thanh văn để giữ thân không động. Thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, đi theo con đường tự giải thoát cho mình. Bốn khí là bốn giới nặng của tỳ kheo (người nam xuất gia), tám khí là tám giới nặng của tỳ kheo ni (người nữ xuất gia); phạm vào thì bị loại khỏi tăng đoàn. Sau đó phải thực hành luật nghi trong sạch của Bồ Tát (giới luật của người tu hạnh Bồ Tát, cấm cả từ trong ý nghĩ) để giữ tâm không khởi lên. Khi giới cấm đã thành tựu thì ở thế gian vĩnh viễn không còn nghiệp sinh ra nhau, giết hại nhau. Không làm việc trộm cướp thì không còn mắc nợ nhau, cũng không phải trả nợ cũ ở thế gian.

 Người trong sạch như thế tu tam ma địa thì ngay với thân xác thịt do cha mẹ sinh ra, không cần thiên nhãn (con mắt của trời, thấy được rất xa và thấy các cõi khác), cũng tự nhiên thấy được thế giới mười phương. Người ấy thấy Phật, nghe pháp, đích thân vâng nhận lời dạy của bậc Thánh. Người ấy được thần thông lớn, dạo khắp các cõi mười phương. Túc mạng (sự biết được các đời trước) trong sạch, không gặp gian nguy. Đó gọi là bước tu hành tăng tiến thứ hai.

 Thế nào là hiện nghiệp? Này A Nan, người giữ giới cấm trong sạch như thế thì tâm không tham dâm. Đối với sáu trần bên ngoài, người ấy không buông mình chạy theo nhiều. Sáu trần là sáu loại đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, sự xúc chạm và các đối tượng của ý. Nhờ không chạy theo nên tâm xoay trở về cái gốc ban đầu của mình. Khi trần cảnh đã không còn bị níu bám thì căn (giác quan) không có gì để đối đãi. Dòng chảy quay ngược trở lại, hoàn toàn hợp làm một. Khi đó sáu dụng (tác dụng của sáu căn: thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc chạm và biết) không còn hoạt động.

 Lúc ấy cõi nước mười phương trong suốt, thanh tịnh, ví như bên trong ngọc lưu ly có treo một vầng trăng sáng. Thân tâm khoan khoái, nhiệm mầu, tròn đầy, bình đẳng, được an ổn lớn. Tất cả những gì mật nhiệm, tròn đầy, trong sạch, nhiệm mầu của các Như Lai đều hiện ra trong đó. Người ấy liền được vô sinh pháp nhẫn (sự nhận biết vững chắc rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt, nhờ đó tâm an trụ không lay động). Từ đó tu dần lên, tùy theo hạnh phát khởi mà lập nên các Thánh vị (các bậc, các giai vị của bậc Thánh). Đó gọi là bước tu hành tăng tiến thứ ba.

 Này A Nan, thiện nam tử ấy (người con trai hiền lành có lòng tu) đã khô cạn ái dục. Căn và cảnh không còn đối đãi nhau. Thân xác còn sót lại hiện nay sẽ không tiếp tục sinh ra đời sau nữa. Tâm trống rỗng mà sáng suốt, thuần là trí tuệ. Tính tuệ sáng suốt, tròn đầy, soi khắp các cõi mười phương. Có trí tuệ mà trí tuệ còn khô, nên gọi là Càn tuệ địa (bậc trí tuệ khô: đã có trí tuệ nhưng chưa được nước pháp của Như Lai thấm nhuần). Tập khí dục (thói quen ham muốn tích lũy lâu đời) vừa mới khô, chưa tiếp nối với dòng nước pháp của Như Lai.

 Người ấy liền dùng tâm này, theo con đường chính giữa mà chảy vào. Sự tròn đầy nhiệm mầu mở ra. Từ cái chân thật, nhiệm mầu, tròn đầy ấy lại phát ra cái chân thật nhiệm mầu. Lòng tin nhiệm mầu thường còn mãi, tất cả vọng tưởng diệt hết không sót. Trung đạo (con đường chính giữa, không lệch về hai bên) thuần chân, gọi là Tín tâm trụ. Đây là bậc an trụ nơi tâm tin, bậc đầu trong Thập tín, tức mười bậc tâm ở giai đoạn đầu của người tu.

 Lòng tin chân thật sáng tỏ, tất cả đều tròn đầy thông suốt. Ba thứ ấm, xứ, giới không thể làm ngăn ngại được nữa. Đây là ba cách chia thân tâm và thế giới: năm ấm, mười hai xứ, mười tám giới. Cứ như thế, cho đến những lần bỏ thân này nhận thân khác trong vô số kiếp quá khứ và vị lai (kiếp là một khoảng thời gian cực kỳ dài), tất cả tập khí đều hiện ra trước mắt. Thiện nam tử ấy đều nhớ lại được, không quên sót, gọi là Niệm tâm trụ (bậc tâm nhớ).

 Nhiệm mầu, tròn đầy, thuần chân, cái tinh chân thật phát ra biến hóa. Tập khí từ vô thủy (từ thuở không có khởi đầu) thông suốt về một tinh minh (cái sáng suốt thuần nhất). Chỉ dùng tinh minh ấy mà tiến tới chỗ chân thật trong sạch, gọi là Tinh tiến tâm (tâm siêng năng tiến tới). Tâm tinh hiện ra trước mắt, thuần dùng trí tuệ, gọi là Tuệ tâm trụ (bậc tâm trí tuệ). Nắm giữ ánh sáng của trí, khắp nơi vắng lặng trong suốt. Sự vắng lặng nhiệm mầu thường lắng đọng, gọi là Định tâm trụ (bậc tâm định). Ánh sáng của định phát sáng, tính sáng đi sâu vào trong, chỉ tiến không lùi, gọi là Bất thoái tâm (tâm không lui sụt).

 Tâm tiến tới an nhiên, giữ gìn không mất, giao tiếp với khí phần (hơi hướng, sự cảm ứng) của các Như Lai mười phương, gọi là Hộ pháp tâm (tâm giữ gìn pháp). Giữ gìn được sự sáng suốt của giác ngộ, nên có thể dùng sức nhiệm mầu xoay ánh sáng từ bi của Phật trở về hướng nơi Phật mà an trụ. Giống như hai tấm gương chiếu ánh sáng vào nhau, những hình bóng nhiệm mầu ở giữa lồng vào nhau lớp lớp, gọi là Hồi hướng tâm (tâm xoay về hướng Phật). Ánh sáng của tâm ngầm xoay trở về, được cái thường lắng đọng của Phật, cái trong sạch nhiệm mầu cao nhất. Tâm an trụ nơi vô vi (không tạo tác, không sinh diệt), không còn mất mát, gọi là Giới tâm trụ (bậc tâm giữ giới). Trụ trong giới mà được tự tại, có thể dạo khắp mười phương, đi đâu cũng theo đúng nguyện, gọi là Nguyện tâm trụ (bậc tâm nguyện).

 Này A Nan, thiện nam tử ấy dùng phương tiện chân thật phát ra mười tâm này. Tâm tinh phát huy, mười tác dụng thâm nhập lẫn nhau, tròn thành một tâm, gọi là Phát tâm trụ. Đây là bậc đầu trong Thập trụ, tức mười bậc an trụ vững chắc nơi Phật pháp. Trong tâm phát sáng như ngọc lưu ly trong sạch, bên trong hiện ra vàng ròng. Người ấy lấy tâm nhiệm mầu trước kia làm nền đất mà bước lên, gọi là Trị địa trụ (bậc sửa sang nền đất của tâm). Tâm và nền đất cùng hiểu biết, đều được sáng tỏ, dạo khắp mười phương không bị ngăn trở, gọi là Tu hành trụ (bậc tu hành).

 Hạnh giống với Phật, nhận được khí phần của Phật. Như thân trung ấm (thân tạm thời sau khi chết, trước khi đầu thai) tự đi tìm cha mẹ, tin tức ngầm thông với nhau mà vào dòng giống Như Lai, gọi là Sinh quý trụ (bậc sinh vào nhà tôn quý). Đã dạo trong bào thai của đạo, đích thân nối dõi dòng giác ngộ. Như bào thai đã thành, hình tướng con người không thiếu, gọi là Phương tiện cụ túc trụ (bậc đầy đủ phương tiện). Dung mạo như Phật, tướng của tâm cũng giống Phật, gọi là Chánh tâm trụ (bậc tâm ngay chính). Thân và tâm hợp thành, ngày một lớn thêm, gọi là Bất thoái trụ (bậc không lui sụt).

 Tướng linh diệu của mười thân (mười loại thân của Phật) cùng lúc đầy đủ, gọi là Đồng chân trụ (bậc như đứa trẻ thuần khiết chân thật). Hình đã thành, ra khỏi thai, đích thân làm con Phật, gọi là Pháp vương tử trụ (bậc con của vua pháp, tức con của Phật). Biểu hiện đã thành người lớn, như vị đại vương một nước đem việc nước chia giao cho thái tử. Khi con trai trưởng của vua dòng sát lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ ở Ấn Độ) đã khôn lớn thì bày lễ quán đỉnh (lễ rưới nước lên đỉnh đầu để lập làm người nối ngôi). Bậc này gọi là Quán đỉnh trụ.

 Này A Nan, thiện nam tử ấy đã thành con Phật rồi, đầy đủ vô lượng đức nhiệm mầu của Như Lai, tùy thuận khắp mười phương, gọi là Hoan hỷ hạnh (hạnh vui mừng). Đây là bậc đầu trong Thập hạnh, tức mười hạnh làm lợi mình lợi người. Khéo làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, gọi là Nhiêu ích hạnh (hạnh làm lợi ích dồi dào). Tự mình giác ngộ và làm cho người khác giác ngộ, không gặp sự chống trái, gọi là Vô sân hận hạnh (hạnh không giận hờn). Sinh ra theo từng chủng loại cho đến tận cùng đời vị lai, ba đời bình đẳng, mười phương thông suốt, gọi là Vô tận hạnh (hạnh không cùng tận). Tất cả các pháp môn khác nhau đều hợp đồng làm một, không chút sai lầm, gọi là Ly si loạn hạnh (hạnh lìa si mê rối loạn).

 Ngay trong cái đồng mà hiện ra muôn cái khác, rồi trong mỗi tướng khác lại thấy cái đồng, gọi là Thiện hiện hạnh (hạnh khéo hiện bày). Như thế cho đến hư không mười phương đầy những vi trần (hạt bụi cực nhỏ), trong mỗi hạt bụi đều hiện ra thế giới mười phương. Hiện bụi, hiện cõi mà không ngăn ngại nhau, gọi là Vô trước hạnh (hạnh không dính mắc). Mọi thứ hiện ra trước mắt đều là ba la mật đa bậc nhất (tiếng Phạn là pāramitā: hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ), gọi là Tôn trọng hạnh (hạnh đáng tôn trọng). Tròn đầy, dung thông như thế, có thể thành khuôn phép của các Phật mười phương, gọi là Thiện pháp hạnh (hạnh pháp lành). Mỗi mỗi đều trong sạch vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não). Vì tính chân thật duy nhất, vô vi, vốn sẵn như vậy, nên gọi là Chân thật hạnh.

 Này A Nan, thiện nam tử ấy đã đầy đủ thần thông, làm xong Phật sự, thuần khiết tinh chân, xa lìa mọi lỗi còn sót lại. Ngay khi độ chúng sinh mà diệt trừ cái tướng "mình độ người". Người ấy xoay tâm vô vi hướng về con đường Niết bàn (trạng thái tịch diệt, giải thoát hoàn toàn khỏi sống chết). Bậc này gọi là Cứu hộ nhất thiết chúng sinh ly chúng sinh tướng hồi hướng, nghĩa là hồi hướng cứu giúp tất cả chúng sinh mà lìa tướng chúng sinh. Đây là bậc đầu trong Thập hồi hướng, tức mười bậc đem công đức của mình xoay về quả Phật và về chúng sinh.

 Phá những gì có thể phá, xa lìa luôn cả những sự xa lìa, gọi là Bất hoại hồi hướng (hồi hướng không thể phá hoại). Bản giác (cái biết giác ngộ vốn có) lắng trong, giác ngộ ngang bằng giác ngộ của Phật, gọi là Đẳng nhất thiết Phật hồi hướng (hồi hướng ngang bằng tất cả Phật). Tinh chân phát sáng, đất tâm như đất Phật, gọi là Chí nhất thiết xứ hồi hướng (hồi hướng đến khắp mọi nơi). Thế giới và Như Lai thâm nhập lẫn nhau, không chút ngăn ngại, gọi là Vô tận công đức tạng hồi hướng (hồi hướng kho công đức không cùng tận).

 Ở nơi đất đã đồng với đất Phật, trong mỗi đất đều sinh ra nhân trong sạch. Dựa vào nhân ấy mà phát huy, nắm lấy con đường Niết bàn, gọi là Tùy thuận bình đẳng thiện căn hồi hướng (hồi hướng tùy thuận gốc lành bình đẳng). Gốc chân thật đã thành, chúng sinh mười phương đều là bản tính của ta. Tính tròn đầy thành tựu mà không bỏ sót chúng sinh nào, gọi là Tùy thuận đẳng quán nhất thiết chúng sinh hồi hướng (hồi hướng tùy thuận, nhìn tất cả chúng sinh một cách bình đẳng). Ngay nơi tất cả pháp mà lìa tất cả tướng. Đối với "ngay nơi" và "lìa", cả hai đều không dính mắc, gọi là Như tướng hồi hướng (hồi hướng theo tướng như thật). Thật đạt được cái như, mười phương không ngăn ngại, gọi là Vô phược giải thoát hồi hướng (hồi hướng giải thoát không còn trói buộc). Tính đức tròn thành, giới hạn của pháp giới (toàn thể mọi hiện tượng) mất đi, gọi là Pháp giới vô lượng hồi hướng (hồi hướng pháp giới không hạn lượng).

 Này A Nan, thiện nam tử ấy đã trọn đủ bốn mươi mốt tâm trong sạch này. Tiếp đó người ấy thành tựu bốn thứ gia hạnh nhiệm mầu tròn đầy (gia hạnh là công phu tu thêm để chuẩn bị bước vào Thập địa).

 Thứ nhất, người ấy lấy cái giác của Phật làm tâm của mình, như sắp ra mà chưa ra, giống như khoan gỗ lấy lửa, gỗ sắp bén cháy. Bậc này gọi là Noãn địa (bậc hơi ấm).

 Thứ hai, người ấy lại lấy tâm mình thành chỗ Phật bước đi, như nương mà không phải nương. Giống như leo lên núi cao, thân đã vào giữa hư không mà bên dưới vẫn còn chút ngăn ngại. Bậc này gọi là Đỉnh địa (bậc đỉnh núi).

 Thứ ba, tâm và Phật cả hai đồng nhau, khéo được trung đạo. Giống như người nhẫn nhịn một việc, không ôm giữ trong lòng mà cũng không nói ra. Bậc này gọi là Nhẫn địa (bậc nhẫn chịu).

 Thứ tư, mọi sự đo đếm đều tiêu mất, trung đạo giữa mê và giác cả hai đều không còn gì để gọi tên. Bậc này gọi là Thế đệ nhất địa (bậc cao nhất trong thế gian).

 Này A Nan, thiện nam tử ấy đã thông đạt được đại Bồ đề. Sự giác ngộ thông với Như Lai, cùng tột cảnh giới của Phật, gọi là Hoan hỷ địa (bậc vui mừng). Đây là bậc đầu trong Thập địa, tức mười bậc của Bồ Tát đã chứng Thánh. Tính khác nhau đi vào chỗ đồng, rồi tính đồng cũng diệt, gọi là Ly cấu địa (bậc lìa nhơ bẩn). Trong sạch đến cùng cực thì ánh sáng sinh ra, gọi là Phát quang địa (bậc phát ánh sáng). Sáng đến cùng cực thì giác ngộ đầy đủ, gọi là Diệm tuệ địa (bậc trí tuệ rực sáng như lửa). Tất cả đồng và khác đều không thể với tới, gọi là Nan thắng địa (bậc khó ai vượt hơn).

 Tính chân như vô vi, trong sạch, sáng tỏ lộ bày, gọi là Hiện tiền địa (bậc hiện ra trước mắt). Chân như là bản thể chân thật, như như không đổi của mọi vật. Đi đến tận cùng bờ mé của chân như, gọi là Viễn hành địa (bậc đi xa). Chỉ còn một tâm chân như duy nhất, gọi là Bất động địa (bậc không lay động). Phát khởi diệu dụng của chân như, gọi là Thiện tuệ địa (bậc trí tuệ khéo léo).

 Này A Nan, các vị Bồ Tát này từ đây trở đi đã tu tập xong công phu, công đức tròn đầy, nên cũng gọi bậc này là Tu tập vị (giai vị tu tập). Mây nhiệm mầu che mát của lòng từ phủ khắp biển Niết bàn, gọi là Pháp vân địa (bậc mây pháp). Như Lai thì đi ngược dòng (từ quả Phật trở lại cứu độ chúng sinh), Bồ Tát như vậy thì thuận dòng mà đi tới. Nơi bờ giác, hai bên giao nhau, gọi là Đẳng giác (bậc giác ngộ gần ngang bằng Phật).

 Này A Nan, đi từ tâm Càn tuệ đến hết bậc Đẳng giác rồi, cái giác ấy mới đạt được bậc Càn tuệ đầu tiên trong tâm kim cương (tâm định bền chắc như kim cương, phá được mọi mê lầm vi tế). Như vậy lớp lớp đơn kép thành mười hai bậc (?), rồi mới cùng tột Diệu giác (sự giác ngộ viên mãn nhiệm mầu, tức quả Phật), thành đạo cao nhất.

 Các bậc ấy đều dùng trí kim cương quán sát mười thí dụ sâu xa về sự như huyễn (như trò ảo thuật, không thật). Trong xa ma tha (tiếng Phạn là śamatha, nghĩa là chỉ: dừng lặng tâm), họ dùng tỳ bà xá na (tiếng Phạn là vipaśyanā, nghĩa là quán: soi xét bằng trí tuệ) của các Như Lai mà tu chứng trong sạch, dần dần đi sâu vào. Này A Nan, như vậy đều nhờ ba bước tăng tiến mà khéo thành tựu con đường Bồ đề chân thật gồm năm mươi lăm bậc. Quán như thế gọi là chánh quán, tức cách quán xét đúng đắn. Nếu quán khác đi thì gọi là tà quán, tức cách quán xét sai lệch.

 Bấy giờ Pháp vương tử Văn Thù Sư Lợi ở trong đại chúng liền từ chỗ ngồi đứng dậy. Văn Thù Sư Lợi là vị Bồ Tát tiêu biểu cho trí tuệ. "Pháp vương tử" nghĩa là con của vua pháp, tức con của Phật. Ngài cúi đầu lễ dưới chân Phật rồi bạch Phật rằng:
"Nên gọi kinh này tên là gì? Con và chúng sinh phải vâng giữ thế nào?"

 Phật bảo Văn Thù Sư Lợi rằng kinh này có năm tên.

 Tên thứ nhất là Đại Phật Đỉnh Tất Đát Đa Bát Đát La Vô Thượng Bảo Ấn Thập Phương Như Lai Thanh Tịnh Hải Nhãn. "Tất Đát Đa Bát Đát La" là tiếng Phạn sitātapatra, nghĩa là lọng trắng, tượng trưng cho tâm thể trong sạch che trùm tất cả. Phần sau có nghĩa là ấn báu cao nhất, con mắt biển trong sạch của Như Lai mười phương.

 Tên thứ hai là Cứu Hộ Thân Nhân Độ Thoát A Nan Cập Thử Hội Trung Tánh Tỳ Kheo Ni Đắc Bồ Đề Tâm Nhập Biến Tri Hải. Nghĩa là cứu giúp người thân là A Nan và tỳ kheo ni tên Tánh trong pháp hội này, khiến họ được tâm Bồ đề và vào biển hiểu biết cùng khắp.

 Tên thứ ba là Như Lai Mật Nhân Tu Chứng Liễu Nghĩa.

 Tên thứ tư là Đại Phương Quảng Diệu Liên Hoa Vương Thập Phương Phật Mẫu Đà La Ni Chú. Đà la ni là thần chú tổng trì, có sức gom giữ mọi điều lành, ngăn mọi điều ác.

 Tên thứ năm là Quán Đỉnh Chương Cú Chư Bồ Tát Vạn Hạnh Thủ Lăng Nghiêm.

 Phật dạy: "Ông nên vâng giữ."

 Phật nói lời ấy xong, ngay khi đó A Nan và đại chúng được Như Lai chỉ bày nghĩa mật ấn Bát Đát La, lại được nghe tên gọi liễu nghĩa của kinh này. Họ liền chợt ngộ được thiền na (tiếng Phạn là dhyāna: thiền định), tu tiến lên các Thánh vị, hiểu thêm lý nhiệm mầu, tâm ý trống lặng. Họ dứt trừ được sáu phẩm phiền não vi tế thuộc phần tu tâm trong tam giới. Đó là những mê lầm vi tế phải tu dần mới dứt được, được chia thành nhiều bậc gọi là phẩm.

 A Nan liền từ chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu lễ chân Phật, chắp tay cung kính mà bạch Phật rằng:
"Thưa Đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), Ngài có uy đức lớn, lời từ bi không che giấu điều gì. Ngài khéo mở bày những mê lầm vi tế chìm sâu của chúng sinh, khiến con hôm nay thân và ý khoan khoái, được lợi ích lớn.

 Thưa Thế Tôn, nếu tâm nhiệm mầu, sáng suốt, chân thật, trong sạch này vốn tròn đầy khắp cả, thì cho đến đất đai, cây cỏ, các loài bò cựa có linh tính, gốc ban đầu đều là chân như, tức là chân thể thành Phật của Như Lai. Thể Phật đã chân thật, sao lại còn có các đường địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, tu la, người, trời...? Tu la, tức a-tu-la, là loài thần hay giận dữ, hiếu chiến. Thưa Thế Tôn, các đường ấy vốn tự có sẵn, hay do tập khí hư vọng của chúng sinh sinh ra?

 Thưa Thế Tôn, như tỳ kheo ni Bảo Liên Hương đã giữ giới Bồ Tát mà lén làm việc dâm dục. Cô còn nói càn rằng làm dâm không phải giết, không phải trộm, nên không có nghiệp báo. Nói lời ấy xong, trước hết từ chỗ kín của cô phát ra lửa lớn dữ dội. Sau đó từng khớp xương bị lửa dữ thiêu đốt, và cô rơi vào ngục Vô Gián.

 Lại như vua Lưu Ly và tỳ kheo Thiện Tinh. Vua Lưu Ly vì giết hại dòng họ Cù Đàm (dòng họ Thích Ca, dòng họ của Phật). Thiện Tinh thì nói càn rằng tất cả pháp đều là không. Cả hai đang còn sống mà thân đã sa vào địa ngục A Tỳ (tức địa ngục Vô Gián).

 Các địa ngục này có chỗ nhất định, hay là tự nhiên mà có, ai gây nghiệp nấy thì riêng mỗi người tự chịu? Xin Ngài rủ lòng đại từ, mở bày cho kẻ non dại. Xin Ngài khiến tất cả chúng sinh giữ giới được nghe nghĩa quyết định, vui mừng đội nhận, giữ mình cẩn thận trong sạch, không phạm giới."

 Phật bảo A Nan: "Hỏi hay lắm! Câu hỏi này khiến các chúng sinh không rơi vào tà kiến (cái thấy sai lệch). Nay ông hãy lắng nghe, ta sẽ nói cho ông.

 Này A Nan, tất cả chúng sinh thật ra vốn chân thật, trong sạch. Nhân vì cái thấy hư vọng mà sinh ra tập khí hư vọng, do đó mới chia ra phần trong và phần ngoài.

 Này A Nan, phần trong tức là phần bên trong của chúng sinh. Nhân các ái nhiễm (lòng yêu thích, đắm nhiễm) mà phát khởi tình cảm hư vọng. Tình cảm chất chứa không ngừng thì sinh ra nước ái. Vì thế chúng sinh trong lòng nhớ món ăn ngon thì trong miệng ứa nước. Trong lòng nhớ người cũ, hoặc thương hoặc hận, thì nước mắt đầy tròng. Tham cầu của báu thì trong lòng phát ra nước dãi thèm muốn, khắp thân bóng nhuận. Lòng đắm việc dâm thì hai căn nam nữ tự nhiên chảy nước. Này A Nan, các thứ ái tuy khác nhau nhưng chảy ra và đọng lại thì giống nhau. Chúng ướt át nên không bay lên được, tự nhiên rơi xuống. Đó gọi là phần trong.

 Này A Nan, phần ngoài tức là phần bên ngoài của chúng sinh. Nhân những sự khao khát, ngưỡng vọng mà phát sinh tưởng tượng hư ảo. Tưởng chất chứa không ngừng thì sinh ra khí thù thắng (khí vượt trội, nhẹ nhàng hướng lên). Vì thế chúng sinh trong lòng giữ giới cấm thì cả thân nhẹ nhàng trong sáng. Trong lòng trì chú, kết ấn (thế tay thiêng khi tụng chú) thì ánh nhìn hùng dũng, cương nghị. Lòng muốn sinh lên trời thì mộng thấy mình bay bổng. Lòng nghĩ đến cõi Phật thì cảnh Thánh ngầm hiện ra. Ai thờ thiện tri thức (bậc thầy, bạn hiền dẫn dắt trên đường tu) thì tự xem nhẹ thân mạng mình. Này A Nan, các tưởng tuy khác nhau nhưng nhẹ nhàng bay lên thì giống nhau. Chúng bay động mà không chìm, tự nhiên vượt lên. Đó gọi là phần ngoài.

 Này A Nan, trong tất cả thế gian, sống chết nối nhau không dứt. Sống thì theo thói quen thuận, chết thì theo dòng biến đổi. Khi sắp chết, lúc chưa mất hơi ấm, điều thiện điều ác của cả một đời cùng lúc hiện ra. Cái chết là nghịch, cái sống là thuận, hai tập khí giao nhau.

 Thuần là tưởng thì bay lên, ắt sinh lên cõi trời. Nếu trong tâm bay lên ấy lại có thêm phúc, thêm tuệ và nguyện trong sạch, thì tự nhiên tâm mở ra, thấy các Phật mười phương. Người ấy được vãng sinh (sinh về) bất cứ tịnh độ (cõi trong sạch của Phật) nào tùy theo nguyện.

 Tình ít tưởng nhiều thì bay lên nhưng không xa. Người ấy liền làm phi tiên (tiên biết bay), làm đại lực quỷ vương (vua quỷ có sức mạnh lớn), làm dạ xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn) bay trên không, hay làm la sát (loài quỷ dữ ăn thịt người) đi trên mặt đất. Họ dạo trong cõi trời Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị thiên vương cai quản), đi đâu cũng không bị ngăn ngại.

 Trong số ấy, nếu có ai có nguyện lành, tâm lành, giữ gìn pháp của ta, thì sẽ được gần Như Lai. Có người giữ gìn giới cấm thì đi theo người trì giới. Có người giữ gìn thần chú thì đi theo người trì chú. Có người giữ gìn thiền định thì bảo vệ cho pháp nhẫn (sự an trụ vững vàng nơi pháp) được yên ổn. Những vị ấy đích thân ở dưới tòa Như Lai.

 Tình và tưởng ngang nhau thì không bay lên cũng không rơi xuống, sinh vào cõi người. Tưởng sáng thì thông minh, tình tối thì ngu độn.

 Tình nhiều tưởng ít thì trôi vào loài bàng sinh (súc vật, loài đi ngang). Nặng thì làm loài có lông, nhẹ thì làm loài có cánh.

 Bảy phần tình ba phần tưởng thì chìm xuống dưới thủy luân (tầng nước nâng đỡ thế giới), sinh ở ranh giới của lửa. Người ấy chịu khí lửa dữ, thân làm ngạ quỷ, thường bị thiêu đốt. Nước lại có thể hại mình. Họ không được ăn không được uống, trải qua trăm nghìn kiếp.

 Chín phần tình một phần tưởng thì chìm xuống suốt qua hỏa luân (tầng lửa), thân vào chỗ giao nhau giữa gió và lửa. Nhẹ thì sinh vào địa ngục Hữu Gián (khổ có lúc gián đoạn), nặng thì sinh vào địa ngục Vô Gián, gồm hai loại địa ngục.

 Thuần là tình thì chìm vào ngục A Tỳ. Nếu trong tâm chìm ấy lại có những tội sau đây thì còn sinh vào các ngục A Tỳ ở khắp mười phương:
- phỉ báng Đại thừa (giáo pháp cứu độ rộng lớn, con đường của Bồ Tát);
- hủy phạm giới cấm của Phật;
- nói pháp dối trá;
- tham lam một cách hư dối của cải mà người khác vì lòng tin đem cúng dường;
- nhận càn sự cung kính;
- phạm năm tội nghịch (năm tội cực nặng: giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của tăng đoàn);
- phạm mười tội trọng (mười giới nặng nhất của Bồ Tát).

 Theo ác nghiệp đã tạo, tuy là tự mình chuốc lấy, nhưng trong chúng đồng phần (những chúng sinh cùng chung một loại nghiệp) vẫn có chỗ chốn vốn có (?).

 Này A Nan, những điều này đều do nghiệp riêng của các chúng sinh ấy cảm ra. Họ tạo mười tập nhân (mười nguyên nhân do thói quen tích tập mà thành), rồi chịu sáu giao báo (sáu thứ quả báo xen lẫn nhau qua sáu căn).

 Thế nào là mười nhân? Này A Nan, một là tập khí dâm dục giao tiếp, phát ra từ sự cọ xát nhau. Cọ xát mãi không thôi, vì thế có ánh lửa lớn dữ dội phát động ở bên trong. Như người lấy hai tay tự cọ xát vào nhau thì cảm giác ấm hiện ra. Hai tập khí (thói quen đời trước và thói quen đời này) đốt lẫn nhau, nên có những việc như giường sắt, cột đồng. Vì thế các Như Lai mười phương gọi việc làm dâm là lửa dục. Bồ Tát thấy dục thì tránh như tránh hố lửa.

 Hai là tập khí tham lam so tính, phát ra từ sự hút về nhau. Hút gom không dừng, vì thế có khí lạnh chất chứa, băng cứng đông giá ở bên trong. Như người dùng miệng hít hơi gió vào thì sinh cảm giác lạnh. Hai tập khí lấn nhau, nên có những việc như "tra tra", "ba ba", "la la" (tiếng rên vì rét của tội nhân, cũng là tên các địa ngục lạnh), hoa sen xanh, đỏ, trắng (thân bị rét nứt nẻ như hoa sen nở), và băng giá lạnh. Vì thế các Như Lai mười phương gọi sự cầu nhiều là nước tham. Bồ Tát thấy tham thì tránh như tránh biển khí độc.

 Ba là tập khí kiêu mạn lấn nhau, phát ra từ sự cậy thế lẫn nhau. Chạy tuôn không ngừng, vì thế có sóng cuộn trào dâng, sóng dồn lại thành nước. Như người dùng miệng lưỡi tự nhấm nháp mùi vị thì nước miếng chảy ra. Hai tập khí khua động lẫn nhau, nên có những việc như sông máu, sông tro, cát nóng, biển độc, đồng nấu chảy rót vào miệng bắt nuốt. Vì thế các Như Lai mười phương gọi ngã mạn (tự cao về cái tôi) là uống nước si. Bồ Tát thấy kiêu mạn thì tránh như tránh chỗ nước sâu chìm đắm.

 Bốn là tập khí giận dữ xung đột, phát ra từ sự trái nghịch nhau. Trái nghịch kết lại không thôi thì tâm nóng phát lửa, nung khí thành kim loại. Vì thế có núi dao, cọc sắt, cây gươm, bánh xe gươm, búa, rìu, giáo, cưa. Như người ngậm oan thì sát khí bay động. Hai tập khí đánh nhau, nên có những việc như thiến cắt, chém chặt, băm đâm, đánh đập. Vì thế các Như Lai mười phương gọi sự giận dữ là dao gươm sắc bén. Bồ Tát thấy giận dữ thì tránh như tránh bị giết chóc.

 Năm là tập khí dối trá dụ dỗ nhau, phát ra từ sự lừa phỉnh nhau. Dẫn dắt, khơi gợi không ngừng, vì thế có dây và gỗ để thắt, để kẹp. Như nước thấm ruộng thì cây cỏ mọc lớn. Hai tập khí kéo dài lẫn nhau, nên có những việc như cùm tay, gông xiềng, khóa, roi, gậy, dùi, côn. Vì thế các Như Lai mười phương gọi sự gian dối là giặc gièm pha. Bồ Tát thấy dối trá thì sợ như sợ sói lang.

 Sáu là tập khí lừa gạt dối nhau, phát ra từ sự lừa bịp nhau. Vu khống, lừa bịp không thôi, buông tâm làm điều gian, vì thế có bụi đất, phân, nước tiểu, dơ bẩn không sạch. Như bụi bay theo gió, không ai thấy được gì. Hai tập khí chồng thêm lên nhau, nên có những việc như chìm đắm, tung ném, bay lên rơi xuống, trôi dạt chìm nổi. Vì thế các Như Lai mười phương gọi sự lừa dối là cướp giết. Bồ Tát thấy lừa dối thì sợ như sợ giẫm lên rắn độc.

 Bảy là tập khí oán thù ghét nhau, phát ra từ sự ngậm hận. Vì thế có đá bay, sỏi ném, có cảnh bị nhốt trong hộp, giam trong cũi xe, bỏ vào vò, cho vào túi mà quật. Như người âm hiểm độc ác, trong lòng ôm ấp chứa điều ác. Hai tập khí nuốt lẫn nhau, nên có những việc như ném, bắt, đánh, bắn, quăng (?), chụp. Vì thế các Như Lai mười phương gọi kẻ oán thù là quỷ Vi Hại (quỷ chống trái, làm hại). Bồ Tát thấy oán thù thì sợ như sợ uống rượu độc.

 Tám là tập khí kiến chấp tranh tỏ (mỗi bên đều cho cái thấy của mình là đúng). Đó là những nghiệp như:
- tát ca da kiến (cái thấy chấp thân này là cái tôi thật);
- giới cấm thủ (chấp giữ những giới cấm sai lầm, cho đó là con đường giải thoát);
- tà ngộ (hiểu biết sai lệch).

Tập khí này phát ra từ sự chống trái, sinh ra sự trái ngược nhau. Vì thế có sứ giả của vua, quan lại chủ quản, có người làm chứng, có kẻ cầm giữ giấy tờ. Như người đi đường qua lại thấy nhau. Hai tập khí giao nhau, nên có những việc như tra hỏi, dùng mưu dò xét, khảo tra, truy hỏi, xét hỏi, dò la, phơi bày, tra cứu, soi tỏ thiện ác, và đồng tử tay cầm sổ sách mà biện bác. Vì thế các Như Lai mười phương gọi ác kiến (cái thấy sai lầm) là hố kiến chấp. Bồ Tát thấy các sự chấp trước hư vọng cùng khắp thì sợ như sợ vào hang độc.

 Chín là tập khí oan uổng gán ghép cho nhau, phát ra từ sự vu khống. Vì thế có núi ép lại, đá ép lại, có cối nghiền, cối xay, có cày, có mài. Như kẻ giặc gièm pha ép uổng người lương thiện. Hai tập khí đẩy nhau, nên có những việc như đè ép, đánh dằn, vắt lọc, đong lường (?). Vì thế các Như Lai mười phương gọi sự oán ghét vu báng là cọp gièm pha. Bồ Tát thấy sự oan uổng thì sợ như sợ gặp sét đánh.

 Mười là tập khí kiện tụng ồn ào với nhau, phát ra từ sự che giấu. Vì thế có gương soi, đuốc chiếu, như giữa ban ngày không thể giấu được bóng. Vì thế có những việc như bạn ác, gương nghiệp, hạt châu lửa phơi bày nghiệp cũ, đối chất xét nghiệm. Vì thế các Như Lai mười phương gọi sự che giấu là giặc ngầm. Bồ Tát xem sự che giấu như đội núi cao mà lội xuống biển lớn (ắt phải chìm).

 Thế nào là sáu báo? Này A Nan, tất cả chúng sinh dùng sáu thức để tạo nghiệp. Sáu thức là sáu thứ nhận biết: thấy, nghe, ngửi, nếm, cảm xúc nơi thân và ý biết. Ác báo chuốc lấy thì từ sáu căn mà ra. Thế nào là ác báo từ sáu căn mà ra?

 Một là kiến báo (báo do cái thấy) dẫn tới quả ác. Khi nghiệp thấy này giao nhau thì lúc sắp chết, trước hết người ấy thấy lửa dữ đầy khắp các cõi mười phương. Thần thức (tâm thức, phần hồn) của người chết bay lên rồi rơi xuống theo khói, vào ngục Vô Gián, và hiện ra hai tướng.

 Tướng thứ nhất là thấy sáng: thấy khắp mọi vật ghê gớm mà sinh vô lượng sợ hãi. Tướng thứ hai là thấy tối: lặng lẽ không thấy gì mà sinh vô lượng kinh sợ. Lửa của cái thấy như thế, khi đốt đến các căn khác thì hiện ra như sau:
- đốt cái nghe thì thành vạc nước sôi, nước đồng chảy;
- đốt hơi thở thì thành khói đen, lửa tía;
- đốt vị nếm thì thành viên sắt cháy, cháo sắt;
- đốt sự xúc chạm thì thành tro nóng, than lò;
- đốt tâm thì sinh ra đốm lửa bắn tung tóe, quạt bùng cả khoảng không.

 Hai là văn báo (báo do cái nghe) dẫn tới quả ác. Khi nghiệp nghe này giao nhau thì lúc sắp chết, trước hết người ấy thấy sóng lớn nhấn chìm cả trời đất. Thần thức của người chết sa xuống theo dòng nước, vào ngục Vô Gián, và hiện ra hai tướng. Tướng thứ nhất là mở nghe: nghe đủ thứ ồn ào, tinh thần rối loạn. Tướng thứ hai là đóng nghe: lặng lẽ không nghe thấy gì, hồn phách chìm lịm. Sóng của cái nghe như thế, khi rót vào các căn khác thì hiện ra như sau:
- rót vào cái nghe thì thành lời trách mắng, tra vấn;
- rót vào cái thấy thì thành sấm, thành tiếng gầm, thành khí độc ác;
- rót vào hơi thở thì thành mưa, thành sương mù, rưới các trùng độc đầy khắp thân thể;
- rót vào vị nếm thì thành mủ, thành máu, thành đủ thứ dơ bẩn;
- rót vào sự xúc chạm thì thành súc vật, thành quỷ, thành phân, thành nước tiểu;
- rót vào ý thì thành chớp, thành mưa đá, đập nát tâm hồn.

 Ba là khứu báo (báo do cái ngửi) dẫn tới quả ác. Khi nghiệp ngửi này giao nhau thì lúc sắp chết, trước hết người ấy thấy khí độc đầy nghẹt khắp gần xa. Thần thức của người chết từ dưới đất vọt lên, vào ngục Vô Gián, và hiện ra hai tướng. Tướng thứ nhất là ngửi thông: bị các mùi ác xông lên, tâm cực kỳ rối loạn. Tướng thứ hai là ngửi tắc: hơi bị bít không thông, ngất lịm trên đất. Hơi của cái ngửi như thế, khi xông vào các căn khác thì hiện ra như sau:
- xông vào hơi thở thì thành chất vấn (?), thành giẫm đạp (?);
- xông vào cái thấy thì thành lửa, thành đuốc;
- xông vào cái nghe thì thành chìm, thành đắm, thành nước tràn, thành nước sôi;
- xông vào vị nếm thì thành đói khát (?), thành thối hỏng;
- xông vào sự xúc chạm thì thành nứt toác, thành thối nát, thành núi thịt lớn có trăm nghìn con mắt, bị vô lượng loài bu vào rúc ăn (?);
- xông vào ý nghĩ thì thành tro, thành khí độc, thành cát sỏi bay đập nát thân thể.

 Bốn là vị báo (báo do cái nếm) dẫn tới quả ác. Khi nghiệp nếm này giao nhau thì lúc sắp chết, trước hết người ấy thấy lưới sắt cháy lửa dữ hừng hực phủ khắp thế giới. Thần thức của người chết xuyên xuống, mắc vào lưới, bị treo ngược đầu, vào ngục Vô Gián, và hiện ra hai tướng. Tướng thứ nhất là hít hơi vào: hơi kết thành băng lạnh, làm nứt nẻ thịt da. Tướng thứ hai là thở hơi ra: hơi bay thành lửa dữ, đốt nát xương tủy. Cái nếm như thế, khi trải qua các căn khác thì hiện ra như sau:
- trải qua cái nếm thì thành phải nhận lấy, phải chịu đựng (?);
- trải qua cái thấy thì thành vàng đá cháy đỏ;
- trải qua cái nghe thì thành binh khí sắc bén;
- trải qua hơi thở thì thành lồng sắt lớn trùm khắp cõi nước;
- trải qua sự xúc chạm thì thành cung, thành tên, thành nỏ, thành bắn;
- trải qua ý nghĩ thì thành sắt nóng bay từ trên không mưa xuống.

 Năm là xúc báo (báo do sự xúc chạm) dẫn tới quả ác. Khi nghiệp xúc chạm này giao nhau thì lúc sắp chết, trước hết người ấy thấy núi lớn từ bốn phía ép lại, không còn lối ra. Thần thức của người chết thấy một tòa thành sắt lớn, có rắn lửa, chó lửa, cọp, sói, sư tử. Lại có ngục tốt đầu trâu và la sát đầu ngựa tay cầm giáo mác lùa người ấy vào cửa thành, hướng về ngục Vô Gián. Ở đó hiện ra hai tướng. Tướng thứ nhất là xúc chạm hợp: núi ép sát vào thân, xương thịt máu bầm nát. Tướng thứ hai là xúc chạm lìa: dao gươm chạm vào thân, tim gan bị mổ xẻ. Sự xúc chạm như thế, khi trải qua các căn thì hiện ra như sau:
- trải qua sự xúc chạm thì thành đường đi, thành lầu quán, thành công đường, thành án xử tội;
- trải qua cái thấy thì thành đốt, thành nướng;
- trải qua cái nghe thì thành đâm, thành đánh, thành xiên, thành bắn;
- trải qua hơi thở thì thành trói, thành nhốt vào bao, thành tra khảo, thành buộc;
- trải qua cái nếm thì thành cày lưỡi, thành kìm kẹp, thành chém, thành chặt;
- trải qua ý nghĩ thì thành rơi, thành bay, thành rán, thành nướng.

 Sáu là tư báo (báo do ý nghĩ) dẫn tới quả ác. Khi nghiệp ý nghĩ này giao nhau thì lúc sắp chết, trước hết người ấy thấy gió dữ thổi tan cõi nước. Thần thức của người chết bị thổi lên không, rồi xoay vòng rơi xuống theo gió, rơi vào ngục Vô Gián, và hiện ra hai tướng. Tướng thứ nhất là không biết: mê đến cùng cực thì hoảng hốt chạy mãi không ngừng. Tướng thứ hai là không mê: biết rõ nên càng khổ, bị nung đốt vô lượng, đau đớn sâu xa khó chịu nổi. Ý nghĩ tà như thế, khi kết vào các căn thì hiện ra như sau:
- kết vào ý nghĩ thì thành phương hướng, thành chỗ chốn (nơi chịu tội);
- kết vào cái thấy thì thành gương soi, thành chứng cớ;
- kết vào cái nghe thì thành đá lớn ép lại, thành băng, thành sương, thành đất, thành mù;
- kết vào hơi thở thì thành xe lửa lớn, thuyền lửa, cũi lửa;
- kết vào cái nếm thì thành tiếng kêu gào lớn, thành hối hận, thành khóc lóc;
- kết vào sự xúc chạm thì thành lớn, thành nhỏ, thành trong một ngày muôn lần sống muôn lần chết, thành nằm ngửa, nằm sấp.

 Này A Nan, đó gọi là mười nhân và sáu quả của địa ngục, đều do mê lầm hư vọng của chúng sinh tạo ra. Mức chịu tội tùy theo mức tạo nghiệp:
- Nếu chúng sinh tạo trọn đủ các ác nghiệp thì vào ngục A Tỳ, chịu vô lượng khổ, trải qua vô lượng kiếp.
- Nếu mỗi căn trong sáu căn đều tạo nghiệp, và việc làm ấy dính cả cảnh lẫn căn, thì người ấy vào tám ngục Vô Gián.
- Nếu cả ba thứ thân, miệng, ý đều làm việc giết, trộm, dâm, thì người ấy vào mười tám địa ngục.
- Nếu ba nghiệp không gồm đủ, trong đó chỉ có một việc giết hoặc một việc trộm, thì người ấy vào ba mươi sáu địa ngục.
- Nếu chỉ một căn thấy biết, đơn độc phạm một nghiệp, thì người ấy vào một trăm lẻ tám địa ngục.

 Do chúng sinh làm riêng, tạo riêng, nên trong thế giới mới vào chỗ đồng phần. Tất cả đều do vọng tưởng phát sinh, không phải vốn có.

 Lại nữa, này A Nan, các chúng sinh ấy nếu phá luật nghi (?), phạm giới Bồ Tát, chê bai Niết bàn của Phật, cùng với các nghiệp tạp khác, thì bị thiêu đốt trải qua nhiều kiếp. Sau khi đền tội xong, họ phải mang các hình quỷ. Tùy theo nhân gốc mà thành mười loài quỷ như sau.

 Nếu nhân gốc là tham vật mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp vật mà thành hình, gọi là quái quỷ (?) (quỷ nương vào đồ vật làm yêu quái).

 Tham sắc mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp gió mà thành hình, gọi là bạt quỷ (?) (quỷ gây hạn hán).

 Tham mê hoặc mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp súc vật mà thành hình, gọi là mị quỷ (quỷ mê hoặc người).

 Tham hận mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp sâu bọ mà thành hình, gọi là cổ độc quỷ (quỷ nương vào trùng độc để hại người).

 Tham nhớ (ôm giữ thù cũ) mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp lúc suy vận mà thành hình, gọi là lệ quỷ (quỷ gây dịch bệnh).

 Tham ngạo mạn mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp khí mà thành hình, gọi là ngạ quỷ.

 Tham lừa dối che lấp mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp chỗ tối tăm mà thành hình, gọi là yểm quỷ (quỷ đè người trong giấc ngủ).

 Tham sự sáng biết (khoe khoang hiểu biết) mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp tinh khí mà thành hình, gọi là võng lượng quỷ (loài tinh quái của núi sông, cây đá).

 Tham sự thành tựu (?) mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp chỗ sáng mà thành hình, gọi là dịch sử quỷ (quỷ bị người sai khiến).

 Tham bè đảng mà thành tội, thì người ấy đền tội xong sẽ gặp người mà thành hình, gọi là truyền tống quỷ (quỷ nhập vào người để truyền lời họa phúc).

 Này A Nan, những người này đều do thuần là tình mà rơi xuống. Khi lửa nghiệp đã đốt khô, họ mới ra khỏi địa ngục, lên làm quỷ. Những điều này đều do nghiệp vọng tưởng của chính mình chuốc lấy. Nếu ngộ được Bồ đề thì trong tính nhiệm mầu, tròn đầy, sáng suốt, vốn không có gì cả.

 Lại nữa, này A Nan, nghiệp quỷ đã hết thì tình và tưởng cả hai đều thành không. Lúc ấy họ mới ở thế gian gặp lại người mà mình vốn mắc nợ, có oán đối với mình, và phải làm thân súc sinh để trả nợ cũ. Mười loài quỷ trên đầu thai làm mười loài súc sinh như sau.

 Quỷ nương vào vật làm quái: khi vật tiêu, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm loài cú vọ.

 Quỷ bạt (?) nương vào gió: khi gió tiêu, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm các loài khác lạ báo điềm xấu.

 Quỷ mị nương vào súc vật: khi súc vật chết, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm loài cáo.

 Quỷ cổ nương vào sâu bọ: khi sâu bọ diệt, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm các loài có độc.

 Quỷ lệ nương vào sự suy vận: khi vận suy đã cùng, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm loài giun sán.

 Quỷ nhận khí: khi khí tiêu, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm loài để người ăn thịt.

 Quỷ nương vào chỗ tối tăm: khi chỗ tối tiêu, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm loài để người lấy làm đồ mặc.

 Quỷ hòa vào tinh khí: khi sự hòa ấy tiêu, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm loài đến đi ứng theo thời tiết.

 Quỷ linh sáng: khi sự sáng diệt, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm các loài báo điềm lành.

 Quỷ nương vào người: khi người ấy chết, báo hết, sinh ra ở thế gian phần nhiều làm loài thuần theo người.

 Này A Nan, những loài này đều do lửa nghiệp đốt khô, để trả nợ cũ mà làm bàng sinh. Những điều này cũng đều do nghiệp hư vọng của chính mình chuốc lấy. Nếu ngộ được Bồ đề thì những duyên hư vọng này vốn không có gì cả.

 Như ông đã nói về Bảo Liên Hương cùng vua Lưu Ly và tỳ kheo Thiện Tinh: những ác nghiệp như thế vốn do tự mình phát ra. Chúng không phải từ trời rơi xuống, cũng không phải từ đất mọc lên, cũng không phải do người khác đem cho. Tự mình hư vọng chuốc lấy thì lại tự mình chịu. Ở trong tâm Bồ đề, tất cả đều chỉ là những tưởng hư dối trôi nổi kết đọng lại.

 Lại nữa, này A Nan, từ thân súc sinh này mà đền trả nợ trước. Nếu kẻ trả nợ đã trả quá phần phải trả, thì những chúng sinh này lại được làm người để đòi lại phần dư. Nếu người kia vừa có sức vừa có phúc đức, thì ở ngay trong loài người, không mất thân người, mà trả lại phần sức kia. Nếu không có phúc thì người ấy lại làm súc sinh để đền phần giá trị còn thiếu.

 Này A Nan nên biết, nếu chỉ dùng tiền của, hoặc chỉ bị sai khiến sức lực, thì đền đủ là tự thôi. Còn nếu trong khoảng đó lại giết thân mạng người kia hoặc ăn thịt họ, thì như thế trải qua số kiếp nhiều như vi trần, hai bên ăn nhau, giết nhau như bánh xe xoay vòng. Họ thay phiên nhau lên trên xuống dưới, không có lúc nào ngừng. Trừ khi được xa ma tha (sự dừng lặng tâm), hoặc gặp Phật ra đời, thì không thể nào dứt được.

 Nay ông nên biết, khi đền đủ nợ thì mười loài súc sinh ấy trở lại hình người, sinh vào cõi người như sau:
- loài cú vọ thì lẫn vào hạng người ngoan cố;
- loài báo điềm xấu thì lẫn vào hạng người ngu đần;
- loài cáo thì lẫn vào hạng người ngang ngạnh;
- loài có độc thì lẫn vào hạng người tầm thường;
- loài giun sán thì lẫn vào hạng người hèn mọn;
- loài để người ăn thịt thì lẫn vào hạng người nhu nhược;
- loài để người làm đồ mặc thì lẫn vào hạng người lao khổ;
- loài ứng theo thời tiết thì lẫn vào hạng người văn vẻ;
- loài báo điềm lành thì lẫn vào hạng người thông minh;
- loài thuần theo người thì lẫn vào hạng người thông thạo việc đời.

 Này A Nan, những loài này đều trả xong nợ cũ mà trở lại làm người. Từ vô thủy đến nay, do nghiệp so tính điên đảo, họ sinh ra nhau, giết hại nhau. Không gặp Như Lai, không nghe chánh pháp, họ cứ thế xoay vần trong trần lao (phiền não bụi bặm của cõi đời). Những kẻ này gọi là những kẻ đáng thương xót.

 Này A Nan, lại có những người ở cõi người không nương theo chánh giác (sự giác ngộ chân chính của Phật) để tu tam ma địa, mà tu riêng theo vọng niệm. Họ giữ ý tưởng để làm bền hình thể, dạo trong núi rừng, ở những nơi người không tới được. Có mười loại tiên như sau.

 Này A Nan, những chúng sinh ấy:
- Có người kiên trì ăn uống thuốc bổ không ngừng (ăn các chất luyện chế để kéo dài tuổi thọ). Khi đạo ăn uống tròn thành thì gọi là Địa hành tiên (tiên đi trên đất).
- Có người kiên trì dùng cỏ cây không ngừng. Khi đạo thuốc tròn thành thì gọi là Phi hành tiên (tiên bay).
- Có người kiên trì luyện kim thạch (vàng, đá, khoáng vật) không ngừng. Khi đạo biến hóa tròn thành thì gọi là Du hành tiên (tiên dạo khắp nơi).
- Có người kiên trì luyện động tĩnh không ngừng (luyện thân bằng vận động và tĩnh lặng). Khi khí và tinh tròn thành thì gọi là Không hành tiên (tiên đi trên không).
- Có người kiên trì luyện tân dịch không ngừng (nước bọt, các chất dịch trong thân). Khi đức nhuận tròn thành thì gọi là Thiên hành tiên (tiên đi trên trời).
- Có người kiên trì hút tinh hoa (?) không ngừng (hút tinh khí của mặt trời, mặt trăng...). Khi sự hút tinh túy tròn thành thì gọi là Thông hành tiên (tiên đi thông suốt).
- Có người kiên trì luyện bùa chú cấm không ngừng. Khi thuật pháp tròn thành thì gọi là Đạo hành tiên (tiên đi bằng đạo thuật).
- Có người kiên trì tập trung suy niệm không ngừng. Khi sự nghĩ nhớ tròn thành thì gọi là Chiếu hành tiên (tiên đi bằng sự soi chiếu).
- Có người kiên trì luyện thuật giao hợp âm dương không ngừng. Khi sự cảm ứng tròn thành thì gọi là Tinh hành tiên (tiên đi bằng tinh khí).
- Có người kiên trì luyện biến hóa không ngừng. Khi sự giác ngộ tròn thành thì gọi là Tuyệt hành tiên (tiên đi tuyệt vời).

 Này A Nan, những vị này đều luyện tâm ngay trong loài người mà không theo chánh giác. Họ riêng được lẽ sống, thọ nghìn vạn tuổi, ở yên trong núi sâu hoặc trên đảo giữa biển lớn, cách tuyệt với cõi người. Đây cũng vẫn là luân hồi, trôi lăn theo vọng tưởng, không tu tam muội (định chân chính). Khi quả báo hết, họ lại trở về, tản vào các đường.

 Này A Nan, có những người thế gian không cầu thường trụ (quả vị không sinh không diệt), chưa bỏ được ân ái với vợ thiếp. Nhưng sáu loại người sau đây sẽ sinh lên sáu cõi trời khác nhau.

 Loại thứ nhất: đối với tà dâm, tâm họ không buông chạy theo, nên tâm lắng trong mà sinh ra ánh sáng. Sau khi chết, họ ở gần mặt trời, mặt trăng. Loại như thế gọi là trời Tứ Thiên Vương (cõi trời của bốn vị thiên vương giữ bốn phương, thấp nhất trong sáu cõi trời thuộc Dục giới).

 Loại thứ hai: đối với vợ mình, dâm ái mỏng nhẹ, lúc ở yên tịnh thì chưa được trọn vị (?). Sau khi chết, họ vượt khỏi ánh sáng mặt trời, mặt trăng, ở trên đỉnh cõi người. Loại như thế gọi là trời Đao Lợi (cõi trời Ba Mươi Ba, ở trên đỉnh núi Tu Di).

 Loại thứ ba: gặp việc dục thì tạm giao hợp, qua rồi không nghĩ nhớ; ở thế gian thì động ít, tĩnh nhiều. Sau khi chết, họ ở yên, sáng sủa giữa hư không, nơi ánh sáng mặt trời, mặt trăng chiếu lên không tới. Những người ấy tự có ánh sáng. Loại như thế gọi là trời Tu Diệm Ma (cũng gọi là trời Dạ Ma).

 Loại thứ tư: lúc nào cũng tĩnh lặng, nhưng khi có sự xúc chạm đến thì chưa cưỡng lại được. Sau khi chết, họ lên cõi tinh vi, không tiếp xúc với cảnh người và trời ở cõi dưới. Cho đến khi kiếp hoại, ba tai họa (lửa, nước, gió hủy diệt thế giới) cũng không chạm tới được. Loại như thế gọi là trời Đâu Suất Đà (cõi trời Tri Túc, tức biết đủ).

 Loại thứ năm: tự mình không có tâm dục, chỉ vì chiều theo người kia mà làm việc ấy; lúc giao hợp thấy vị nhạt như nhai sáp. Sau khi chết, họ sinh lên cõi biến hóa vượt trội. Loại như thế gọi là trời Lạc Biến Hóa (cõi trời vui với những gì tự mình biến hóa ra).

 Loại thứ sáu: không có tâm thế gian mà vẫn cùng làm việc thế gian; ngay trong lúc giao hợp mà tỏ rõ, vượt thoát. Sau khi chết, họ có thể vượt khắp các cảnh có biến hóa và không biến hóa. Loại như thế gọi là trời Tha Hóa Tự Tại (cõi trời tự tại hưởng những thứ do người khác biến hóa ra).

 Này A Nan, sáu cõi trời như thế, hình thể tuy đã ra khỏi sự động của dâm dục, nhưng dấu vết của tâm vẫn còn giao. Từ đây trở xuống gọi là Dục giới (cõi còn ham muốn dâm dục và ăn uống)."

 Kinh Đại Phật Đỉnh Vạn Hạnh Thủ Lăng Nghiêm, hết quyển thứ tám.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video