Thiên 34 — Lỗi lầm và hối hận

 Thiên thứ ba mươi ba: Vưu hối (những lỗi lầm và điều hối hận)

 Ngụy Văn Đế (Tào Phi) ghen ghét người em là Nhậm Thành vương (Tào Chương) vì ông mạnh mẽ, dũng cảm. Một hôm, trong phòng của Biện thái hậu (mẹ vua), hai anh em cùng chơi cờ vây và ăn táo. Văn Đế bỏ thuốc độc vào cuống mấy quả táo, còn mình thì tự chọn những quả không có độc mà ăn. Nhậm Thành vương không biết, cứ lấy lẫn lộn mà ăn. Khi vương trúng độc, thái hậu đòi nước để cứu. Nhưng Văn Đế đã dặn trước người hầu đập vỡ hết bình, vò. Thái hậu đi chân đất chạy ra giếng, nhưng không có gì để múc nước. Chỉ giây lát sau, vương chết.

 [Chú: Sách *Ngụy lược* chép: Nhậm Thành Uy vương Tào Chương, tên chữ là Tử Văn, là con thứ hai của Thái Tổ (Tào Tháo) với Biện thái hậu. Ông tính cứng cỏi, dũng mãnh, có râu vàng. Khi đánh lên phía bắc ở quận Đại, ông chỉ cùng hơn trăm quân dưới cờ mà xông phá quân giặc. Thái Tổ nghe tin, nói: "Thằng con râu vàng của ta dùng được đấy!" Sách *Ngụy chí xuân thu* chép: Năm Hoàng Sơ thứ ba, Chương vào chầu. Trước đó Chương từng hỏi về ấn tín của vua cha, tỏ ra có ý khác. Vì thế khi vào chầu, ông không được gặp vua ngay, do đó vừa tức giận vừa sợ hãi mà chết đột ngột.]

 Văn Đế lại muốn hại Đông A vương (Tào Thực). Thái hậu nói: "Ngươi đã giết Nhậm Thành của ta rồi, không được giết thêm Đông A của ta nữa!"

 [Chú: Phần truyện những người làm nghề thuật số trong *Ngụy chí* chép: Văn Đế hỏi người đoán mộng là Chu Tuyên: "Ta mơ thấy mình mài đồng tiền, muốn làm mờ chữ trên đó, nhưng chữ lại càng rõ thêm. Thế là nghĩa gì?" Tuyên buồn bã không đáp. Vua gặng hỏi, Tuyên mới nói: "Đây là việc trong nhà của bệ hạ. Bệ hạ tuy muốn như vậy, nhưng thái hậu không nghe, nên muốn làm mờ mà lại càng rõ thêm." Vua muốn trị tội em là Tào Thực, nhưng bị thái hậu ngăn, nên chỉ giáng tước mà thôi.]

 Vương Hồn lấy vợ kế là con gái họ Nhan ở Lang Gia. Khi ấy Vương đang làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Từ Châu. Làm xong lễ giao bái (lễ cô dâu chú rể lạy nhau), Vương định lạy đáp lại thì những người xem đều nói: "Vương hầu là quan đứng đầu châu, cô dâu là dân trong châu, e rằng không có lý gì phải lạy đáp." Vương bèn thôi. Vũ Tử (Vương Tế, con của Vương Hồn) cho rằng cha mình không lạy đáp thì lễ cưới chưa thành, e bà không phải là vợ chính thức, nên không chịu lạy bà, lại gọi bà là "Nhan thiếp" (vợ lẽ họ Nhan). Bà họ Nhan lấy làm nhục, nhưng vì nhà họ Vương là dòng dõi sang trọng nên rốt cuộc không dám bỏ đi.

 [Chú: Lễ cưới là việc lớn trong đạo làm người, lẽ nào chỉ vì một lần không lạy mà người vợ thành thiếp hầu? Lời chép trong *Thế thuyết* ở chỗ này là sai lầm.]

 Lục Bình Nguyên (Lục Cơ, từng làm nội sử đất Bình Nguyên) thua trận ở cầu Hà Kiều, bị Lư Chí gièm pha nên bị giết.

 [Chú: Sách *Tấn thư* của Vương Ẩn chép: Thành Đô vương Tư Mã Dĩnh đánh Trường Sa vương Tư Mã Nghệ (?), sai Lục Cơ làm đô đốc tiền phong chư quân sự (người chỉ huy các đạo quân tiên phong). *Lục Cơ biệt truyện* chép: Trưởng sử (quan đứng đầu bộ máy giúp việc) của Thành Đô vương là Lư Chí có chí hướng trái ngược với em Lục Cơ là Lục Vân. Lại có hoạn quan giữ chức hoàng môn là Mạnh Cửu xin Dĩnh cho làm huyện lệnh (quan đứng đầu huyện) Hàm Đan. Dĩnh giao việc ấy cho Vân xét. Vân khi ấy làm tả tư mã (quan phụ trách việc quân trong phủ vương), nói: "Kẻ đã chịu hình thiến thì không thể làm quan cai trị dân." Cửu nghe vậy thì oán Vân, rồi cùng Lư Chí ngày ngày gièm pha, bịa đặt. Đến khi Lục Cơ thua lớn ở Thất Lý Giản, Cửu vu cho Cơ mưu phản nên mới thua. Dĩnh bèn sai Khiên Tú đi chém Cơ. Đêm trước đó, Cơ mơ thấy màn đen quấn quanh xe, lấy tay vạch mãi không ra, lòng lấy làm ghét. Sáng hôm sau, quân của Tú bỗng kéo đến. Cơ đòi áo nhà binh, mặc áo đội mũ, ra gặp Tú, sắc mặt vẫn như thường, rồi bị giết, năm ấy bốn mươi ba tuổi. Quân sĩ không ai không rơi lệ. Hôm đó trời đất mù mịt sương, gió lớn bẻ gãy cây, đất bằng tuyết dày một thước. Sách *Tấn kỷ* của Can Bảo chép: Trước kia Lục Kháng (cha của Lục Cơ) giết Bộ Xiển, cả trăm người nhà họ Bộ đều chết hết, những người hiểu biết đều chê trách việc ấy. Đến khi Lục Cơ, Lục Vân bị hại thì ba họ không còn ai.]

 Lúc sắp bị hành hình, Lục Cơ than: "Muốn nghe tiếng hạc kêu ở Hoa Đình, còn được nữa chăng?"

 [Chú: Sách *Bát vương cố sự* chép: Hoa Đình là một trang trại ở ngoại thành huyện Do Quyền nước Ngô, có suối trong, rừng rậm. Sau khi nước Ngô bị dẹp, anh em Lục Cơ cùng nhau ở và dạo chơi tại đó hơn mười năm. Sách *Ngữ lâm* chép: Khi làm đô đốc Hà Bắc, Lục Cơ nghe tiếng tù và báo động, bảo Tôn Thừa: "Nghe tiếng này không bằng nghe tiếng hạc kêu ở Hoa Đình." Vì vậy lúc sắp bị hành hình ông mới có lời than ấy.]

 Lưu Côn giỏi chiêu mời người tài nhưng vụng việc vỗ về, quản lý. Một ngày tuy có mấy nghìn người đến theo, nhưng số người bỏ trốn đi cũng nhiều như thế. Vì vậy rốt cuộc ông không gây dựng được gì.

 [Chú: Sách *Tấn kỷ* của Đặng Xán chép: Côn làm châu mục (quan đứng đầu một châu) Tịnh Châu, tập hợp liên minh, thúc giục quân đội, nhưng bên trong không vỗ về dân chúng, đến nỗi mất quân mất người, không thành công được. Kính Triệt (?) xét: Năm Vĩnh Gia thứ nhất, Côn đến cai quản Tịnh Châu. Khi ấy Tấn Dương chỉ là tòa thành bỏ trống, giặc cướp bốn mặt đánh tới. Vậy mà ông vẫn thu nhóm được binh lính và dân chúng, chống lại Lưu Uyên, Thạch Lặc suốt mười năm, thua rồi vẫn gượng dậy được. Nếu không biết vỗ về, quản lý thì làm được như thế sao? Thời buổi tai họa ấy, nghìn dặm không thấy khói bếp, lấy đâu ra chuyện một ngày có mấy nghìn người theo về rồi một ngày mấy nghìn người bỏ đi? Nếu vậy, làm sao ông có thể đứng vững trước đại nạn suốt mười hai năm?]

 Lúc Vương Bình Tử (Vương Trừng) mới xuôi về phía đông, Thừa tướng (Vương Đạo) nói với Đại tướng quân (Vương Đôn): "Không thể để gã người Khương ấy đi về phía đông nữa." Mặt Bình Tử trông giống người Khương.

 [Chú: Xét ra, Vương Trừng là do chính Vương Đôn tự ý giết hại. Thừa tướng là người có danh vọng và đức độ, lẽ nào lại nói câu ấy.]

 Vương Đại tướng quân (Vương Đôn) dấy binh. Anh em Thừa tướng (Vương Đạo) đến cửa cung chờ nhận tội. Chu hầu (Chu Nghĩ, tên chữ là Bá Nhân) rất lo cho những người họ Vương. Lúc mới vào cung, ông có vẻ rất lo lắng. Thừa tướng gọi Chu hầu: "Cả trăm mạng nhà tôi trông cả vào anh." Chu đi thẳng qua, không đáp. Vào trong rồi, ông hết sức xin vua cứu giúp. Khi họ Vương được tha, Chu rất vui, uống rượu. Đến lúc ông đi ra, những người họ Vương vẫn còn ở cửa. Chu nói: "Năm nay giết hết lũ giặc nô, ta sẽ được ấn vàng to như cái đấu đeo sau khuỷu tay."

 Đại tướng quân kéo quân đến Thạch Đầu, hỏi Thừa tướng: "Chu hầu có thể làm Tam công (ba chức quan cao nhất triều đình) không?" Thừa tướng không đáp. Lại hỏi: "Có thể làm thượng thư lệnh (người đứng đầu cơ quan điều hành chính sự của triều đình) không?" Thừa tướng lại không đáp. Đôn bèn nói: "Đã như thế thì chỉ còn cách giết hắn thôi." Thừa tướng lại im lặng. Đến khi Chu hầu bị hại, về sau Thừa tướng mới biết Chu hầu đã cứu mình. Ông than: "Ta không giết Chu hầu, nhưng Chu hầu vì ta mà chết. Dưới cõi âm, ta đã phụ người này."

 [Chú: Sách *Tấn thư* của Ngu Dự chép: Vương Đôn chiếm được kinh đô. Tham quân (quan tham mưu việc quân) Lã Y nói với Đôn: "Chu Nghĩ, Đới Uyên đều có danh vọng, đủ sức làm lòng người dao động. Xem lời lẽ của họ gần đây không có vẻ gì hổ thẹn hay sợ hãi. Nếu không trừ đi thì việc binh đao chưa thể dứt." Đôn cho là phải, bèn giết Uyên và Nghĩ. Trước kia Lã Y làm lang quan ở Thượng thư đài, Đới Uyên là quan trên của Y, vốn có khí cao ngạo, coi Y là kẻ tầm thường. Vì vậy Y mới bày ra lời ấy, và Đôn nghe theo.]

 Vương Đạo và Ôn Kiệu cùng vào gặp Tấn Minh Đế. Vua hỏi Ôn vì sao các đời trước có được thiên hạ. Ôn chưa kịp đáp, một lúc sau Vương nói: "Ôn Kiệu còn trẻ, chưa rành việc. Thần xin trình bày cho bệ hạ." Vương bèn kể lại đầy đủ: lúc Tuyên vương (Tư Mã Ý) mới gây dựng cơ nghiệp đã giết sạch các dòng họ danh tiếng, ra sức nâng đỡ những người cùng phe mình; rồi đến việc Cao Quý Hương công bị giết vào cuối thời Văn vương (Tư Mã Chiêu).

 [Chú: Việc Tuyên vương gây dựng cơ nghiệp là chỉ việc giết Tào Sảng và dùng những người như Tưởng Tế. Việc Cao Quý Hương công đã chép ở trên.]

 Minh Đế nghe xong, úp mặt xuống giường mà nói: "Nếu đúng như lời ông nói thì ngôi vua làm sao giữ được lâu dài!"

 Giữa chỗ đông người, Vương Đại tướng quân nói: "Những người họ Chu từ trước tới nay chưa có ai làm Tam công." Có người đáp: "Chỉ có Chu hầu là như con ngựa thứ năm sắp lên dẫn đầu mà không thành (?)." Đại tướng quân nói: "Ta với Chu gặp nhau ở Lạc Dương, mới gặp mặt đã tâm đầu ý hợp. Gặp lúc đời loạn lạc nên mới đến nỗi này." Nói rồi rơi nước mắt.

 [Chú: Sách *Tấn kỷ* của Đặng Xán chép: Có viên tham quân của Vương Đôn ngồi chơi xu bồ (một trò gieo quân để đánh cược, quân cờ gọi là "ngựa") ngay chỗ Đôn ngồi. Đến lúc con ngựa của ông ta sắp lên làm đầu thì bị đối phương ăn mất. Ông ta nhân đó nói: "Nhà họ Chu đời đời có danh vọng tốt mà chức vị không lên tới Tam công. Bá Nhân sắp được làm mà không thành, giống hệt con ngựa này của hạ quan." Đôn bùi ngùi rơi lệ nói: "Bá Nhân lúc còn để tóc trái đào (lúc còn nhỏ tuổi) đã gặp ta ở Đông cung. Mới gặp một lần đã mở lòng với nhau, ta liền cho rằng ông xứng đáng làm Tam công. Nào ngờ bất hạnh bị phép nước xử tội. Nỗi đau thương sâu nặng, lời nào nói cho hết!"]

 Ôn công (Ôn Kiệu) lúc đầu nhận lệnh của Lưu tư không (Lưu Côn; tư không là một trong Tam công) đi khuyên Tấn Nguyên Đế lên ngôi. Mẹ ông là bà Thôi cố giữ lại, nhưng Kiệu dứt vạt áo mà đi.

 [Chú: *Ôn thị phổ* (gia phả họ Ôn) chép: Cha của Kiệu là Ôn Siêm, lấy con gái của Thôi... (?) ở Thanh Hà.]

 Cho đến khi đã làm quan cao, sang trọng, hương phẩm (bậc đánh giá phẩm hạnh do quê nhà xếp, làm căn cứ bổ nhiệm quan) của ông vẫn không được xếp cho qua. Mỗi lần ông được phong tước đều phải có chiếu chỉ riêng của vua.

 [Chú: Sách *Tấn thư* của Ngu Dự chép: Nguyên Đế lên ngôi, cho Ôn Kiệu làm tán kỵ thị lang (quan hầu cận bên vua, lo việc can gián). Kiệu vì mẹ mất mà bị giặc chặn đường, không về dự tang được, nên cố từ chối. Chiếu vua viết: "Kiệu vì mẹ chưa chôn cất, triều đình bàn bạc lại có nhiều ý kiến khác nhau, nên không nhận chức. Hãy cho vào ngồi bàn, ta sẽ phân xử (?)."]

 Dữu công (Dữu Lượng) muốn mời Chu Tử Nam ra làm quan, Tử Nam càng cố sức từ chối. Mỗi lần Dữu đến thăm, hễ Dữu vào cửa nam thì Chu lại ra cửa sau. Có lần Dữu đến bất ngờ, Chu không kịp lánh đi, hai người ngồi đối diện nhau suốt ngày. Dữu xin Chu đồ ăn, Chu dọn ra cơm rau đạm bạc, Dữu cũng gắng ăn, rất vui vẻ. Hai người cùng bàn chuyện đời, hẹn sẽ tiến cử, dắt dìu nhau, cùng gánh việc giúp đời. Về sau Chu làm quan đến tướng quân, hưởng bậc lương hai nghìn thạch (bậc lương của quan thái thú, tức quan đứng đầu một quận).

 [Chú: Sách *Tầm Dương ký* chép: Chu Thiệu, tên chữ là Tử Nam, cùng Địch Thang người Nam Dương ở ẩn trên núi Lư Sơn đất Tầm Dương. Dữu Lượng đến trấn giữ Giang Châu, nghe tiếng phong thái của Địch và Chu, bèn thắt đai, đi giày chỉnh tề đến thăm. Hai người nghe tin Dữu đến thì lánh đi. Sau đó Lượng lén đến, gặp Thiệu đang bắn chim trong rừng, liền đến trước mặt trò chuyện. Về nhà, Lượng nói ngay: "Người này có thể mời ra làm quan." Rồi cất nhắc Thiệu làm Trấn Man tham quân, thái thú Tây Dương. Văn tập của Lượng có chép lá thư gửi Thiệu: "Quận Tây Dương hộ khẩu khá đông đúc. Nếu không phải người theo đạo chân thật, thuần hậu thì lấy gì giữ yên đám dân lưu tán, trốn tránh? Hỏi khắp trong triều ngoài nội, ai cũng nói là ngài. Nay tôi đã dâng biểu đầy đủ lên triều đình, xin ngài đến nhậm chức, đừng từ chối."]

 Nhưng Chu không được vừa lòng. Nửa đêm, ông bùi ngùi nói: "Bậc đại trượng phu mà lại bị Dữu Nguyên Quy (Dữu Lượng) bán đứng!" Than một tiếng rồi phát nhọt ở lưng mà chết.

 Nguyễn Tư Khoáng (Nguyễn Dụ) theo đạo Phật, kính tin hết mực. Con trai lớn của ông chưa đến tuổi nhược quán (tuổi hai mươi, tuổi làm lễ đội mũ thành người lớn) thì bỗng mắc bệnh nặng.

 [Chú: *Nguyễn thị phổ* (gia phả họ Nguyễn) chép: Nguyễn Dũ, tên chữ là Ngạn Luân, con trưởng của Nguyễn Dụ, làm quan đến chủ bạ (quan giữ sổ sách, văn thư) của châu.]

 Đứa con ấy là đứa ông đặc biệt yêu quý, nên ông vì con mà cầu khấn Tam bảo (ba ngôi báu của đạo Phật: Phật, giáo pháp và tăng đoàn) ngày đêm không ngơi nghỉ. Ông cho rằng lòng chí thành có thể cảm động thần thánh, ắt sẽ được phù hộ. Nhưng rốt cuộc đứa con không qua khỏi. Từ đó ông oán giận nhà Phật, niềm tin bấy lâu bỏ đi hết.

 [Chú: Với trí tuệ và hiểu biết của Nguyễn công, ắt ông không mắc lỗi ấy. Nếu chuyện này không sai thì sao ông lại mê lầm đến thế! Khi Chu Văn vương hết số, người con bậc thánh cũng không giữ được tuổi thọ cho cha. Khi dòng họ Thích (dòng họ của Đức Phật) bị giết sạch, thần lực cũng không kéo dài được mạng sống cho họ. Cho nên nghiệp (những việc làm đã gây ra, quyết định kết quả về sau) có giới hạn đã định, quả báo không thể dời đổi. Cầu khấn để mong linh nghiệm, không thấy linh nghiệm thì coi thường đạo, đó chỉ là kẻ hẹp hòi, quê mùa. Sao có thể gọi là người có trí tuệ sáng suốt được!]

 Hoàn Tuyên Vũ (Hoàn Ôn) mỗi khi đối diện Giản Văn Đế thì không nói được mấy lời. Sau khi phế bỏ Hải Tây công (vị vua bị Hoàn Ôn truất ngôi), ông thấy nên tự mình trình bày với Giản Văn, bèn soạn sẵn mấy trăm lời nói rõ ý định phế vua cũ, lập vua mới. Khi gặp mặt, Giản Văn liền chảy nước mắt ròng ròng. Tuyên Vũ vừa bối rối vừa hổ thẹn, không nói được một lời nào.

 Hoàn công (Hoàn Ôn) nằm mà nói: "Cứ lặng lẽ như thế này thì sẽ bị Văn vương, Cảnh vương (Tư Mã Chiêu và Tư Mã Sư, những người đã nắm quyền để chuẩn bị cướp ngôi nhà Ngụy) cười cho." Rồi ông bật dậy ngồi, nói: "Đã không thể lưu tiếng thơm trăm đời, lẽ nào lại không đủ sức để lại tiếng xấu muôn năm sao?"

 [Chú: Sách *Tục Tấn dương thu* chép: Hoàn Ôn nhờ hùng mạnh, giỏi võ mà chuyên quyền trong triều, nắm cả quyền đứng đầu quân đội lẫn triều chính. Lòng không chịu làm bề tôi của ông lộ ra cả trong lời nói lẫn việc làm. Có lần ông nằm trước mặt người thân và thuộc hạ, vỗ gối ngồi dậy nói: "Cứ lặng lẽ thế này thì sẽ bị Văn vương, Cảnh vương cười cho." Mọi người không ai dám đáp.]

 Tạ Thái phó (Tạ An; thái phó là chức quan cao, giữ việc dạy dỗ và phụ giúp vua) đi thuyền ở miền đông. Bọn người hầu kéo thuyền lúc chậm lúc nhanh, lúc dừng lúc đợi, lại có khi thả thuyền trôi ngang dọc, đâm vào người khác, va vào bờ. Ông chưa từng quát mắng. Người ta cho rằng ông vốn không bao giờ lộ vẻ giận hay vui. Có lần ông đưa tang người anh là Chinh Tây (Tạ Dịch, từng làm tướng quân Chinh Tây) trở về.

 [Chú: Chinh Tây là Tạ Dịch.]

 Trời đã tối, mưa xối xả, bọn người hầu đều say, không thể sai bảo được. Ông bèn ngồi trong xe tự tay rút cây cột xe đâm người đánh xe, giọng nói và sắc mặt rất dữ. Nước vốn có tính chìm lặng, mềm mại, nhưng vào chỗ hẹp thì chảy xiết, cuộn trào. Đem so với lòng người mới biết: ở nơi bị dồn ép, chật hẹp thì không ai giữ được sự bình thản, thuần hậu.

 [Chú: Sách *Mạnh Tử* chép: "Nước chảy xiết, khơi về phía đông thì chảy về đông, khơi về phía tây thì chảy về tây. Vỗ cho nó bắn lên thì có thể vọt quá trán; chặn cho nó dồn lại thì có thể dâng lên tận núi. Đó há phải là tính của nước? Người ta có thể bị khiến làm điều xấu, cũng là vì tính bị dồn ép giống như thế."]

 Giản Văn Đế nhìn thấy lúa ngoài ruộng mà không biết là gì, hỏi đó là cỏ gì. Người hầu đáp là cây lúa. Giản Văn về cung, ba ngày không ra ngoài, nói: "Lẽ nào lại có người sống nhờ vào cái ngọn mà không biết đến cái gốc!"

 [Chú: Ngay cả Văn công cũng từng trồng rau, Tăng Tử cũng từng chăn dê. Dù không biết cây lúa thì có gì đáng hối hận đến thế? Lời chép này ắt không thật.]

 Hoàn Xa kỵ (Hoàn Xung, giữ chức xa kỵ tướng quân) đang ở Thượng Minh, vừa lúc đi săn thì tin từ miền đông đưa đến báo quân nhà Tấn thắng lớn ở vùng sông Hoài. Ông nói với người hầu: "Đám con em họ Tạ còn trẻ tuổi đã đánh tan giặc rồi." Nhân đó ông phát bệnh mà chết. Người bàn luận cho rằng cái chết ấy còn đáng hơn việc ông nhường (Dương Châu) để sang Kinh Châu (?).

 [Chú: Sách *Tục Tấn dương thu* chép: Hoàn Xung vốn cho rằng người cầm quân và người cầm quyền chính sự cần có những tài năng khác nhau. Ông tự lường đức độ và độ lượng của mình không bằng Tạ An, nên bỏ chức trông coi Dương Châu để nhường cho An, tự cho mình đã từng trải việc trấn giữ quân sự. Khi đến cai quản Kinh Châu, nghe tin Phù Kiên tự mình dẫn quân đánh xuống vùng sông Hoài, sông Phì, ông rất lo cho kinh đô là chốn gốc rễ của nước, bèn sai hai nghìn quân tinh nhuệ theo hầu bên mình đến kinh đô. Khi ấy Tạ An đã điều các đạo quân đi, lại muốn tỏ ra ung dung bên ngoài, nên bảo quân của Xung quay về. Xung kinh hãi nói: "Tạ An có độ lượng của bậc làm việc ở triều đình nhưng không rành mưu lược cầm quân. Ta liệu giặc ắt sẽ phá Tương Dương rồi dồn sức đánh vào vùng sông Hoài, sông Phì. Nay quân địch lớn quả nhiên kéo đến, vậy mà ông ta còn đang dạo chơi, đàm luận, tỏ vẻ nhàn nhã, lại sai đám thiếu niên chưa từng trải việc, trong khi quân ta thật ra ít ỏi, yếu kém. Thiên hạ biết trông vào ai? Chúng ta e rằng sắp phải mặc áo cài vạt bên trái (theo lối người Hồ, tức là bị người Hồ cai trị) rồi!" Ít lâu sau, nghe tin đã lập được công lớn, ông hổ thẹn, bùi ngùi mà chết.]

 Hoàn công (Hoàn Huyền) lúc mới báo tin đã đánh bại Ân Kinh Châu (Ân Trọng Kham, thứ sử Kinh Châu).

 [Chú: Sách *Long An ký* của Chu Chi chép: Trọng Kham thấy lòng người hướng về mình, lại nghi triều đình muốn dùng người khác thay mình, bèn sai nhà sư Trúc Tăng (?) mang của báu đem tặng các ni cô làm mối lái được Tướng vương (Tư Mã Đạo Tử) sủng ái cùng những người thân cận của vương, để dò xét tội trạng (?). (Hoàn Huyền) biết được mưu ấy nên đánh diệt Trọng Kham (?).]

 Có lần Hoàn công giảng sách *Luận ngữ*, đến câu: "Giàu và sang là điều người ta ai cũng muốn, nhưng nếu không theo đạo lý mà có được thì không ở vào."

 [Chú: Khổng An Quốc chú giải rằng: "Không theo đạo lý mà có được giàu sang thì người có lòng nhân không ở vào."]

 Đến đó, vẻ mặt ông trở nên rất khó coi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video