Thiên thứ ba mươi tư: Bì lậu (những chuyện sơ suất, lầm lỡ làm trò cười)
Vương Đôn mới cưới công chúa [Chú: Đôn cưới con gái Tấn Vũ Đế là Vũ Dương công chúa, tên chữ là Tu Y]. Ông vào nhà xí, thấy một cái hộp sơn đựng táo khô. Táo ấy vốn để nhét mũi cho khỏi ngửi mùi hôi. Vương tưởng trong nhà xí cũng bày hoa quả để ăn, bèn ăn sạch.
Lúc trở ra, thị tỳ bưng một chậu rửa bằng vàng đựng nước và một cái bát lưu ly đựng tháo đậu (bột đậu dùng để rửa tay, như xà phòng). Ông liền đổ bột vào nước rồi uống, tưởng đó là cơm khô. Đám thị tỳ ai cũng bụm miệng cười.
Tấn Nguyên Đế lần đầu gặp Tư không (một trong ba chức quan cao nhất triều đình) họ Hạ, tức Hạ Tuần. Nhân nói đến chuyện thời nước Ngô, vua hỏi: "Tôn Hạo nung đỏ cưa để cắt đầu một người họ Hạ, người ấy là ai?" Tư không chưa kịp đáp thì Nguyên Đế tự nhớ ra, nói: "Là Hạ Thiệu."
[Chú: Thiệu chính là cha của Tuần. Tôn Hạo hung bạo, kiêu căng. Thiệu dâng thư can gián gay gắt, Hạo rất căm ghét. Những kẻ thân cận với Hạo sợ tính ngay thẳng của Thiệu, bèn gièm rằng Thiệu chê bai việc nước. Thiệu bị hạch hỏi, trách phạt, về sau được trở lại chức cũ. Rồi Thiệu bị trúng phong độc, miệng không nói được. Hạo ngờ Thiệu giả bệnh, bắt giam vào kho rượu, tra khảo đánh đập cả nghìn lần, rốt cuộc Thiệu không nói một lời, Hạo bèn giết đi.]
Tư không rơi nước mắt nói: "Cha thần gặp phải kẻ vô đạo. Vết thương lớn thì nỗi đau sâu, thần không biết lấy gì để đáp lời hỏi sáng suốt của bệ hạ." [Chú: Sách Lễ nói: vết thương lớn thì lâu ngày mới lành, nỗi đau sâu thì chậm khỏi.] Nguyên Đế hổ thẹn, ba ngày không ra khỏi cung.
Tư đồ (một trong ba chức quan cao nhất triều đình) Thái Mô qua sông Trường Giang xuống phía nam, thấy con bành kỳ (một loài giống cua nhưng nhỏ hơn, tựa con cáy) thì cả mừng, nói: "Cua có tám chân, thêm hai càng." Ông sai luộc lên ăn. Ăn xong thì nôn mửa, tháo dạ, mệt lả, lúc ấy mới biết không phải cua.
Về sau ông kể chuyện này với Tạ Nhân Tổ (tức Tạ Thượng). Tạ nói: "Ông đọc sách Nhĩ Nhã (bộ từ điển giải nghĩa chữ cổ, có giải tên các loài vật) không kỹ, suýt nữa chết vì thiên Khuyến học."
[Chú: Thiên Khuyến học trong sách Đại Đới Lễ ký nói: "Cua có hai càng tám chân, nhưng nếu không có hang của rắn, của lươn thì không có chỗ nương thân, ấy là vì lòng dạ nóng nảy." Thái Ung viết bài Khuyến học cũng lấy ý ấy. Sách Nhĩ Nhã nói: "Hoạt trạch, loài nhỏ gọi là lao", tức là bành kỳ, giống cua mà nhỏ hơn. Nay bành kỳ nhỏ hơn cua mà lớn hơn bành hoạt, chính là loài hoạt trạch mà Nhĩ Nhã nhắc đến. Ba loài này đều tám chân hai càng, hình dạng rất giống nhau (?). Thái Mô không phân biệt rõ con nhỏ con lớn, ăn vào nên mới ra nông nỗi (?), cho nên bảo là đọc Nhĩ Nhã không kỹ.]
Nhậm Dục Trường lúc còn trẻ rất có tiếng tốt. Khi Tấn Vũ Đế băng hà, người ta chọn một trăm hai mươi vãn lang (những thanh niên kéo xe tang và hát bài ai điếu trong lễ tang), đều là những người tài giỏi xuất chúng thời ấy, Dục Trường cũng ở trong số đó.
Vương An Phong (tức Vương Nhung) muốn chọn rể trong đám vãn lang, lựa những người hơn cả, chọn lấy bốn người, Nhậm vẫn có tên trong đó. Lúc nhỏ Nhậm tinh anh, đáng yêu, người đương thời nói rằng đến cái bóng của Dục Trường cũng đẹp.
Từ khi qua sông xuống phía nam, ông liền mất hết chí khí, sa sút tinh thần. Thừa tướng Vương Đạo mời những bậc hiền tài đã qua sông từ trước cùng đến Thạch Đầu đón ông, vẫn đối đãi như ngày trước. Vừa gặp đã thấy ông khác lạ.
Ngồi yên chỗ xong, người ta dọn đồ uống ra, ông liền hỏi người: "Đây là trà hay là minh?" (trà và minh đều là tên gọi của trà, chỉ khác nhau ở lúc hái sớm hay muộn, hỏi vậy là lẩn thẩn). Thấy mọi người lộ vẻ ngạc nhiên, ông bèn tự giải thích: "Lúc nãy tôi hỏi đồ uống nóng hay lạnh đấy thôi (?)."
Có lần ông đi ngang qua dưới mái một tiệm bán quan tài, liền rơi nước mắt thương xót. Thừa tướng Vương nghe chuyện, nói: "Đó là kẻ si vì tình (người đa cảm đến mức ngây dại)." [Chú: Sách Tấn bách quan danh chép: Nhậm Chiêm, tên chữ Dục Trường, người Lạc An, cha là Nhậm Côn, làm Thiếu phủ khanh (quan đứng đầu sở coi kho tàng, của cải riêng của nhà vua). Chiêm từng làm Yết giả bộc xạ (quan đứng đầu các yết giả, lo việc đón tiếp, truyền lời trong triều), Đô úy, Thái thú (quan đứng đầu một quận) quận Thiên Môn.]
Tạ Hổ Tử từng trèo lên mái nhà hun chuột. [Chú: Hổ Tử là tên lúc nhỏ của Tạ Cứ. Cứ tên chữ là (Huyền?) Đạo, con thứ hai của Thượng thư Tạ Bầu, mất năm ba mươi ba tuổi.]
Con ông là Hồ Nhi (tức Tạ Lãng) không có cách gì biết cha mình từng làm việc ấy. Nghe người ta kể có kẻ ngốc làm chuyện như thế, Hồ Nhi đem ra cười cợt, và đã nói chuyện này không chỉ một lần.
Thái phó Tạ An biết rõ là Hồ Nhi không hay biết gì, nhân lúc Hồ Nhi đang nói, bảo Hồ Nhi rằng: "Người đời lấy chuyện này để chê bai Trung lang, lại còn nói ta cũng cùng làm nữa."
[Chú: Trung lang tức là Tạ Cứ. Chữ "trung" ở đây đọc theo phiên thiết "chương – trọng" (cách ghi âm bằng hai chữ: lấy phụ âm đầu của chữ trước ghép với vần và thanh của chữ sau), tức đọc là "trọng". Xét thấy đời có ba anh em thì gọi người thứ hai là "trọng". Nay anh em nhà Tạ có sáu người mà gọi Cứ là Trung lang thì chưa hiểu được; có lẽ là do lúc mới có ba anh em đã gọi là "trọng", rồi cứ giữ nguyên không đổi.]
Hồ Nhi hối hận, bứt rứt, đóng cửa phòng suốt một tháng không ra. Thái phó giả vờ nhận lỗi về mình để giúp Hồ Nhi tỉnh ngộ, có thể gọi là dạy bảo bằng đức.
Cha của Ân Trọng Kham mắc chứng hư quý (bệnh suy nhược khiến tim hồi hộp, hay sợ hãi), nghe tiếng kiến bò dưới giường mà tưởng là bò húc nhau.
[Chú: Sách Ân thị phả chép: Ân Sư, tên chữ Sư Tử, ông nội là Ân Thức, cha là Ân Dung, đều có tiếng tăm. Sư làm đến chức Tư nghị trong phủ tướng quân Phiêu kỵ (quan bàn bạc, góp ý việc quân cho tướng quân), sinh ra Trọng Kham. Sách Tục Tấn Dương thu chép: cha Trọng Kham từng mắc bệnh mất trí. Trọng Kham hầu bệnh, suốt năm không cởi đai lưng, cho đến khi cha mất.]
Hiếu Vũ Đế không biết đó là ông họ Ân, hỏi Trọng Kham: "Có một người họ Ân mắc bệnh như thế phải không?" Trọng Kham rơi nước mắt đứng dậy thưa: "Thần tiến hay lui đều cùng đường." (ý nói: nhận thì xấu hổ cho cha, chối thì dối vua) [Chú: Đây là câu trong phần Đại Nhã của Kinh Thi. Mao công chú rằng: "cốc" nghĩa là cùng đường.]
Ngu Khiếu Phủ làm Thị trung (quan hầu cận bên vua, can gián, góp ý) cho Hiếu Vũ Đế. Vua thong thả hỏi: "Khanh ở Môn hạ (cơ quan hầu cận vua, xét duyệt chiếu lệnh), xưa nay chưa nghe khanh hiến thế điều gì (dâng ý hay, bỏ ý dở để giúp vua)."
Nhà họ Ngu ở Phú Xuân, gần biển, Ngu tưởng vua muốn mình dâng quà, bèn thưa: "Trời còn ấm, cá muối mắm tôm (?) chưa thể đem dâng được, ít bữa nữa thần sẽ có thứ dâng lên." Vua vỗ tay cười lớn.
[Chú: Sách Trung hưng thư chép: Khiếu Phủ là người Cối Kê, cháu nội của quan Quang lộc Ngu Đàm, con của Hữu tướng quân Ngu Thuần. Lúc trẻ đã giữ những chức vị hiển hách. Ông cùng Vương Hâm bị phế làm dân thường. Khi cờ nghĩa mới dựng lên (khi Lưu Dụ khởi binh dẹp loạn Hoàn Huyền), ông được làm Nội sử Cối Kê (quan cai quản một nước chư hầu, tương đương thái thú).]
Sau khi Vương Đại (tức Vương Trầm) mất, triều đình bàn bạc, có người nói Vương Quốc Bảo nên làm Thứ sử Kinh Châu (quan đứng đầu châu Kinh). [Chú: Sách Tấn An Đế kỷ chép: Vương Trầm chết, Cối Kê vương muốn cho Quốc Bảo thay, nhưng Hiếu Vũ Đế từ trong cung ra chiếu dùng Ân Trọng Kham, nên việc ấy mới thôi.]
Viên Chủ bạ (quan lo giấy tờ, sổ sách) của Quốc Bảo ban đêm gửi thư báo rằng: "Việc Kinh Châu đã được định rồi." Quốc Bảo cả mừng, đang đêm mở cửa gọi các quan thuộc chủ chốt đến trò chuyện. Lời lẽ tuy chưa nói đến chuyện làm Thứ sử Kinh Châu, nhưng vẻ mặt rất khoan khoái.
Sáng ra, ông sai người đi dò hỏi thì hoàn toàn không có chuyện ấy. Ông lập tức gọi viên Chủ bạ đến, kể tội mà mắng: "Sao ngươi lại làm hỏng việc của người ta thế hả?"
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video