Thiên 1 — Phẩm 1 – Dẫn đường vào đạo

 # Kinh Thập Trụ Đoạn Kết (kinh về việc dứt trừ các "kết" — tức những phiền não trói buộc con người — qua mười "trụ", tức mười bậc tu tập của Bồ-tát)

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết, mười bốn quyển

 Kinh Đại thừa (giáo pháp chủ trương tu để cứu độ khắp mọi chúng sinh), chỉ có một bản dịch

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết, mười bốn quyển

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) Trúc Phật Niệm, người Lương Châu, dịch vào đời Diêu Tần

 Kinh Thập Trụ Đoạn Kết, quyển thứ nhất — Phẩm Đạo Dẫn (dẫn vào đạo), thứ nhất

 Tôi nghe như thế này. Một thời, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) ở vườn cây Nại Thị (vườn xoài do nàng Am-bà-la dâng cúng) tại thành Tỳ-xá-ly, cùng với đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) tám vạn bốn nghìn vị và mười vạn bốn nghìn vị Bồ-tát (người tu hạnh lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Các vị ấy đều là bậc đại thánh, soi xét sâu xa, thông suốt mọi điều; đã đạt được tổng trì (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không hề quên mất), tài thuyết giảng không chút vướng mắc; luôn an trụ trong tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một chỗ), trí tuệ không e sợ khó khăn; hiểu rõ các mối ràng buộc và gốc rễ của mười hai hành (?) (có lẽ chỉ chuỗi mười hai mắt xích nhân duyên khiến chúng sinh trôi lăn trong sống chết); đã đạt tới chỗ sâu yếu là "pháp nhẫn bất khởi" (sự thấu hiểu và chấp nhận vững chắc rằng mọi sự vật vốn không thật có sinh ra, không thật có diệt mất). Các vị đi khắp năm nẻo (ngũ thú: năm cảnh giới chúng sinh sinh ra — địa ngục, quỷ đói, súc sinh, loài người, cõi trời) để quan sát và dạy dỗ; dùng trí tuệ rộng lớn của Phật mà che chở chúng sinh, tùy theo căn cơ gốc gác của từng người mà cứu giúp họ; giữ gìn uy nghi, không sai lễ tiết. Tên các vị ấy là: Bồ-tát Thường Tịnh, Bồ-tát Bảo Tích, Bồ-tát Bảo Sĩ, Bồ-tát Bảo Ấn Thủ, Bồ-tát Bảo Tạng, Bồ-tát Thú Ý, Bồ-tát Chuyển Pháp Luân, Bồ-tát Trừ Ấm Cái, Bồ-tát Thí Liên Hoa Hạnh, Bồ-tát Sư Tử, Bồ-tát Nhật Quang, Bồ-tát Kiến Chính Phản Tà, Bồ-tát Bất Trí Viễn, Bồ-tát Vô Tổn Chí, Bồ-tát Trì Địa, Bồ-tát Trì Ma, Bồ-tát Tạo Hóa, Bồ-tát Thủy Quang, Bồ-tát Thí Tướng, Bồ-tát Ứng Thanh, Bồ-tát Kim Anh, Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai), Bồ-tát Nhu Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù) cùng các vị khác, cả thảy mười vạn bốn nghìn người.

 Lúc ấy, Địa Chủ (vị thần làm chủ mặt đất) (?), Tứ Đại Thiên Vương (bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương), Thích Đề Hoàn Nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi) dẫn theo chư thiên cõi trời Đao-lợi, cõi trời Diệm, cõi trời Đâu-thuật, cõi trời Hóa Tự Tại, cõi trời Tha Hóa Tự Tại (các tầng trời thuộc cõi Dục, nơi chúng sinh còn ham muốn), và Đệ Nhất Phạm Thiên Vương (vua cõi trời Phạm thiên, tầng trời cao hơn đã lìa ham muốn) dẫn theo đông đảo Phạm chúng, cùng đến chỗ Phật. Lại có các vị trời, rồng, quỷ thần, Kiền-đạp-hòa (thần âm nhạc của cõi trời), A-tu-luân (loài thần có sức mạnh lớn, hay gây chiến với chư thiên), Ca-lưu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca hát), Ma-hưu-lặc (thần rắn lớn), loài người và loài chẳng phải người, tất cả đều đến tụ hội.

 Bấy giờ Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) có vô số trăm nghìn ức chúng quyến thuộc vây quanh, và Ngài đang thuyết pháp cho họ. Ma vương Ba-tuần độc ác không ngồi yên được ở chỗ của mình, lại dẫn quan thuộc trước sau vây quanh đến chỗ Phật, cúi đầu sát đất lạy rồi đứng sang một bên. Tất cả các bậc đại thánh trong Hiền kiếp (kiếp hiện tại, thời kỳ có nghìn vị Phật ra đời), cùng các bậc chính sĩ (bậc tu hành chân chính, tức các Bồ-tát), đều tụ hội như mây. Lúc ấy Như Lai lại phóng ánh sáng từ tướng lưỡi, chiếu khắp cõi tam thiên đại thiên (một thế giới cực lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ). Những ai thấy ánh sáng đều bảo nhau: "Hôm nay Phật Thích-ca Văn ở cõi Nhẫn (cõi Sa-bà của chúng ta, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ đau) phóng ánh sáng lớn để dẫn dắt mười phương." Các Bồ-tát có hạnh tu cao ở trong ánh sáng ấy phát ra lời rằng: "Đức Năng Nhân (tên dịch nghĩa của Thích-ca) Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác (bậc chân thật tột cùng, giác ngộ chân chính và bình đẳng) ở cõi Sa-ha phóng ánh sáng vi diệu, đang vì các bậc đại nhân mà giảng nói mười nghìn tam-muội chính định — đó không phải là chỗ tu hành của hàng duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, chỉ lo cho riêng mình) và thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát). Chúng ta mỗi người hãy mang đồ cúng dường đến cõi Nhẫn ấy để kính lễ, lãnh thọ giáo pháp và chiêm bái Ngài."

 Khi ấy, ở phương đông, cách đây chín vạn hai nghìn thế giới chư Phật, có một cõi tên là Thịnh Diệu, Phật ở đó hiệu là Thù Thắng Như Lai. Bên cạnh Đức Phật ấy có một vị Bồ-tát tên là Chấp Chí, là bậc đại sĩ có trí tuệ thông suốt, đã ở vào bậc bất thoái chuyển (không bao giờ thối lui trên đường tu). Ánh sáng [của Phật Thích-ca] chiếu khắp cõi ấy, khuyến khích các Bồ-tát. Chấp Chí liền tự mình đến chỗ Đức Thịnh Diệu (?) Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, cúi đầu lạy, quỳ thẳng mà bạch Phật rằng: "Bạch Đại Thánh, con muốn đến cõi Nhẫn để chiêm bái Phật Thích-ca Văn, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, cúi đầu thăm hỏi và lãnh thọ những điều chưa từng nghe." Đức Phật ấy bảo: "Nên biết là đã đúng lúc, cứ đi, đừng nghi ngại." Ngài lại bảo Chấp Chí: "Tuy đến cõi Nhẫn, ông phải thực hành năm mươi lăm điều, cất giữ trong lòng, đừng để sót mất.

 Thế nào là năm mươi lăm điều? Bố thí và không bố thí là như nhau; giữ giới và phạm giới là như nhau; nhẫn nhục và chống đối, không khởi tâm phân biệt, là như nhau; tiến tới, thoái lui và ý chí mạnh mẽ là như nhau; tâm tán loạn và thiền định là như nhau; trí sâu và ngu cạn là như nhau; kẻ thù và hai bên thân thích là như nhau; thấy bị mắng chửi thì coi như hư không, như nhau. Ba thừa (ba con đường tu: thanh văn, duyên giác, Bồ-tát) không có cao thấp, cũng không có nhiều thứ ý tưởng khác nhau; không thấy là thiện, cũng không thấy là bất thiện; không thấy cõi Phật là trong sạch, cũng không thấy cõi Phật là không trong sạch. Nếu thấy chúng sinh sinh vào đường ác thì không ôm lòng sợ hãi; thấy các bậc thượng sĩ thì coi như ruộng phúc của mọi người; cũng không có hai lòng, luôn giữ một tâm. Nếu thấy có giết hại, trộm cắp, dâm dật, nói dối, nói thêu dệt, ham rượu, ngu mê rối loạn, ganh ghét, giận dữ, si mê, tranh cãi bên này bên kia, lòng ôm tà kiến, cái vô thường mà nói là thường — tất cả đều phải nhìn bằng tâm bình đẳng, không thêm không bớt. Chớ cho rằng giữ đủ giới thì được phúc cao, đền đáp bố thí thì được phúc lớn. Cũng chớ nói: 'Nay ta giữ giới không giết hại nên được sống lâu vô lượng.' Cũng chớ khinh người mà nghĩ: 'Tướng tốt của ta hơn người, lời dạy của ta đặc biệt; còn kẻ kia hèn kém nhơ nhớp, là bè đảng của phàm phu.' Phải trừ bỏ bảy thứ kiêu mạn và mười hai điều vô ký (những điều không thuộc thiện cũng không thuộc ác, hoặc những câu hỏi siêu hình không đáng bàn) (?). Đó là năm mươi lăm điều, phải ghi nhớ mà tu hành."

 Phật lại bảo Chấp Chí: "Nếu có người con trai, con gái nhà dòng dõi tốt, tâm chí chất phác ngay thẳng, an trụ bình đẳng trong định ý, thì có thể đến cõi kia. Giả như trải trăm nghìn kiếp ở cõi của ta mà giữ phạm hạnh (đời sống trong sạch, không dâm dục), cũng không bằng ở cõi Nhẫn trong khoảng một cái búng ngón tay mà không có ý phân cao thấp; như thế hơn đến ức nghìn vạn lần." Lúc ấy năm vạn vị Bồ-tát ở cõi kia đều phát nguyện: "Chúng con sẽ giữ tâm ý hoàn toàn trong sạch, theo hầu Bồ-tát Chấp Chí, để được đến chiêm bái Đức Năng Nhân Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác." Bồ-tát Chấp Chí liền cùng năm vạn Bồ-tát, nhanh như người lực sĩ co duỗi cánh tay, trong chốc lát bỗng biến mất khỏi cõi Phật ấy, rồi hiện ra ở cõi Nhẫn, chiêm bái Đức Năng Nhân, cúi đầu lễ lạy, lui đứng một bên.

 Bấy giờ Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật) thấy đại chúng đến hội đã ngồi yên chỗ, liền bảo bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ): "Các người có thấy Bồ-tát Chấp Chí này không?" Họ đáp: "Đã thấy." Phật nói: "Này các thiện nam tử, vị đại sĩ này đã vượt khỏi ba cõi hữu (ba cõi tồn tại: cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn thân hình vi tế, cõi Vô sắc chỉ còn tâm thức), phân biệt được những điều sâu xa, tài biện luận thông suốt, lòng từ bi cảm động mọi người, dùng thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tùy ý) mà biến hóa để dẫn dắt khuyến khích; nơi nào ông đến ở, nơi ấy được nhiều lợi ích."

 Lúc ấy trong hội có một vị Bồ-tát tên là Tối Thắng, nương oai thần của Phật, liền rời chỗ ngồi đứng dậy, cúi đầu sát chân Phật lễ lạy, bạch Thế Tôn: "Bạch đấng Vô Trước (danh hiệu Phật: bậc không còn vướng mắc), tâm tính con ngu si, nhưng có điều muốn hỏi. Nếu được Ngài cho phép, con mới dám trình bày."

 Phật bảo Tối Thắng: "Ông cứ tùy ý hỏi, Như Lai sẽ giải nói cho." Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng được phép thưa hỏi, liền bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Như Lai Chí Chân nhập vào tam-muội nào mà phóng ánh sáng lớn hơn cả mặt trời mặt trăng? Nếu có chúng sinh nào nhìn thấy ánh sáng của Như Lai thì ắt đạt được điều mình mong, không mất thân người. Đó là sự biến hóa gì mà thần diệu đến như vậy?"

 Phật bảo Tối Thắng: "Câu hỏi hay thay! Đúng như lời ông nói, oai lực của ánh sáng có thể tiếp độ chúng sinh, khai hóa rất nhiều người. Như Lai tùy theo sự thích hợp mà nhập vào trăm nghìn ức tam-muội định, đi khắp vô lượng cõi Phật nhiều như cát sông Hằng; đối với tính nết và hành vi của vô số chúng sinh nhiều như bụi — những kẻ có dâm dục, giận dữ, si mê, ngang ngạnh, cố chấp làm theo ý mình, kiêu căng, buông thả — Như Lai đều quan sát và phân biệt đầy đủ."

 Bấy giờ Tối Thắng lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật, trải từ địa thứ nhất, địa thứ hai cho đến địa thứ mười (mười bậc tu của Bồ-tát), thì dứt được bao nhiêu kết (mối phiền não trói buộc), trừ được bao nhiêu cấu bẩn? Thế nào là Bồ-tát hiểu rõ thân mình trong ngoài đều không có sinh? Thế nào là Bồ-tát tự xưng bố thí rộng lớn mà không rơi vào chỗ đoạn diệt? Thế nào là Bồ-tát giữ giới đầy đủ, trọn đời không phạm, cũng không hủy giới mà rơi khỏi địa vị của mình? Thế nào là Bồ-tát nhẫn nhục mà không khởi tâm, [hoặc] đối với nhẫn nhục lại thoái lui trở về hạnh phàm phu? Thế nào là Bồ-tát siêng năng không biếng nhác, [hoặc] lại có lúc lười trễ, phải tích nghiệp lại từ đầu? Thế nào là Bồ-tát nhập vào pháp định ý, dù sấm trời rung chuyển mà tâm không rối loạn? Thế nào là Bồ-tát từ khi mới phát tâm tu hành không ai có thể cắt đứt được? Thế nào là Bồ-tát ý thức an ổn, không thể lìa bỏ? Thế nào là Bồ-tát tâm riêng được tôn quý, vượt hẳn mọi người? Thế nào là Bồ-tát chỗ tâm hướng đến không ai biết được ý?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Tối Thắng: "Lành thay, lành thay! Ông lại hỏi được nghĩa này, đem lại nhiều lợi ích, giúp thành tựu nhiều việc. Nay ta sẽ vì ông mà giảng rộng nghĩa ấy. Hạnh của Bồ-tát không thể nghĩ bàn, trí tuệ không bờ bến, cũng không ai sánh bằng, nên mới có thể khởi tâm trước Như Lai mà rống tiếng sư tử (nói lời quả quyết, không chút sợ hãi). Hãy lắng nghe, lắng nghe, khéo suy nghĩ ghi nhớ." Tối Thắng thưa: "Con xin vâng lời mà nghe."

 Phật nói: "Bồ-tát phát tâm cầu đạo vô thượng (đạo giác ngộ cao nhất), trước hết phải dứt các vọng kiến: thân kiến (chấp thân này là ta), tà kiến (thấy sai lệch, như cho rằng không có nhân quả) và giới cấm thủ (chấp vào những giới luật, lễ nghi sai lầm cho là con đường giải thoát), dùng khổ trí (trí tuệ thấu suốt sự thật về khổ) mà phân biệt. Rồi lập chí nguyện, giữ đủ giới cấm, thường tự suy nghĩ: 'Điều ta làm là mong muốn xa lìa các pháp phàm tục.' Vì bản tính của năm ấm (ngũ ấm: năm nhóm hợp thành con người — sắc là thân thể vật chất, thống là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình tướng, hành là ý chí tạo tác, thức là sự hay biết) không thể nắm bắt được, cho nên đạo cũng không thể nắm bắt được; huống chi là kẻ ở ngoài đạo, nương vào sắc, thống, tưởng, hành, thức mà cầu độ chúng sinh."

 Phật lại bảo Tối Thắng: "Năm ấm cũng không có sự quán xét và tu hành; chúng sinh cũng không có sự quán xét và tu hành; cũng không thấy có ai để độ. Đó là pháp không dùng lời mà dạy, không phải điều mà A-la-hán (bậc thánh của thanh văn đã dứt hết phiền não) hay Bích-chi Phật (tức duyên giác) có thể đạt tới."

 Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, không phải từ năm ấm không quán hạnh mà được đạo, không phải từ chúng sinh không quán hạnh mà được đạo; vậy có thể từ bốn pháp cấm (?) mà được chăng?" Phật nói: "Không phải." Tối Thắng lại bạch: "Nếu không phải từ bốn việc ấy mà được, thì có thể từ cái không mà được chăng?" Phật nói: "Không phải." Bấy giờ Bồ-tát Tối Thắng lại bạch Phật: "Không phải từ cái không mà được, cũng không phải từ bốn việc mà được, vậy thì hôm nay Như Lai và đại chúng trong hội không thành đạo vô thượng, cũng không được quả báo sao?" Phật nói: "Vẫn thành đạo vô thượng. Chỉ là không trụ vào tính có, cũng không trụ vào tính không, mà thành Đẳng Chính Giác."

 Tối Thắng bạch Phật: "Vậy sắc, thống, tưởng, hành, thức, cùng các pháp trong ngoài, pháp thiện ác, pháp hữu lậu và vô lậu (pháp còn rỉ chảy phiền não và pháp đã sạch phiền não), pháp hữu vi và vô vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt, và pháp không do tạo tác, không sinh diệt), những pháp có tên gọi mà Như Lai nói — tại sao lại dùng tên gọi, ý tưởng, chữ nghĩa mà dạy dỗ tất cả?" Phật nói: "Hành cũng không có tên, lại không có ý tưởng; không thấy hai bên vào và ra, đi lại quanh quẩn; vì thế gọi là Nhất Thiết Trí (trí biết tất cả).

 Bồ-tát thường phải dùng mười pháp để hiểu rõ việc của mười địa. Thế nào là dùng mười pháp hiểu rõ việc của mười địa? Đó là: nghĩa của khổ, tập, tận, đạo (bốn sự thật: khổ là nỗi khổ, tập là nguyên nhân gây khổ, tận là sự diệt khổ, đạo là con đường dứt khổ); nghĩa diệt tận, nghĩa vô sinh (không còn sinh lại), nghĩa biến khắp tất cả; nghĩa tự biết thân mình và người khác; và đối với sáu gốc tà cùng sáu mươi hai kiến chấp (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm của ngoại đạo thời Phật về ta và thế giới) đều biết là không thật có.

 Khi Bồ-tát thực hành điều này, phải trừ bỏ cả có dấu vết và không dấu vết. Thế nào là trừ bỏ có dấu vết và không dấu vết? Đạo là dấu vết, phi đạo là không dấu vết. Đi lại là dấu vết; không có đi lại thì không có dấu vết. Bồ-tát phải ghi nhớ tu các trụ địa (các bậc tu); phải thực hành nghĩa khổ để dứt ngọn lửa dâm dục, nọc độc giận dữ, cái gai si mê; tâm từ bi lan khắp bốn phương. Tuy có lòng thương xót mà cũng không có ý tưởng [về sự thương xót]. Những gì mình đã bố thí thì trọn không vì bản thân, ban khắp cho chúng sinh mà không chút keo tiếc. Bố thí mà không thấy có sự bố thí, không có người nhận, cũng không có của cải. Luôn nghĩ đến việc tiếp đón khắp người hiền thiện. Thường phải hạ mình, không sinh kiêu căng. Khi thuyết pháp thì không thấy có pháp. Ra khỏi hang ổ [của phiền não] mà không có ý tưởng về pháp. Ngày xuất gia thì từ biệt ái dục. Dùng pháp không để dứt trừ lòng quyến luyến. Cầu thành Phật đạo thì chớ đắm vào tướng tốt. Cũng chớ nghĩ: 'Ta thành đạo trước, người kia thành sau ta.' Nếu muốn truyền bá giáo pháp thì trọn không làm hỏng pháp, hủy pháp. Tiến tới chứng quả thì không bị dục vọng trần tục lôi kéo. Lòng thường nhớ diệt trừ kiêu căng và thói cố chấp theo ý mình; không cầu sự đền đáp bằng pháp hay của cải châu báu. Những lời chân thật mình truyền dạy thì không có ý tưởng là lời dạy. Giữ thân như hư không; hư không thì không có ý tưởng. Đó là Bồ-tát dùng khổ trí mà thành tựu sự trong sạch nơi dấu vết của địa thứ nhất.

 Lại nữa, Bồ-tát lại dùng nghĩa khổ, nghĩa tập mà tu trăm nghìn định. Nếu muốn được tam-muội định ý của tâm Phật thì không dùng ý tưởng về sắc, cũng không dùng các vẻ đẹp, cũng không do hạnh nghiệp đời trước mà đạt tới một trụ; cũng không mong rằng làm việc này thì được việc này, không làm việc này thì không được. Người ấy luôn lập chí như vậy, không nhớ quá khứ, không đắm vào tương lai, cũng không nghĩ đến chỗ sinh tử trôi đến ở đời hiện tại. Không phải từ năm ấm và sáu suy (sáu trần: sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý — gọi là "suy" vì chúng làm hao mòn thiện tâm) mà đạt được pháp này, nhưng cũng không lìa năm ấm và sáu suy.

 Lại phải suy nghĩ về sáu cái không có gốc rễ. Sáu cái không có gốc rễ là: mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý; từ chỗ khởi lên thì sinh, từ chỗ khởi lên thì diệt. Lại phải phân biệt chỗ phát sinh của sáu suy, hiểu rõ và xét tìm các pháp sắc, tiếng, mùi, vị, xúc chạm trơn mịn; cũng không dùng các pháp thấy, nghe, nhớ, biết, tâm, ý, thức mà được sự trong sạch của một trụ. Không dùng ý tưởng cho rằng các pháp giả dối sinh diệt là thường còn mà làm sạch một địa. Không chính không tà, không tạo ý bình đẳng, không mong cầu gì; cũng không cho cái đúng là đúng, cũng không cho cái sai là sai, mà làm sạch trụ địa. Cũng không phải từ một, hai, ba, bốn cho đến trăm nghìn định, mà cũng không lìa trăm nghìn định ý, mà làm sạch trụ địa. Không nhờ tâm ý mà hiểu những việc trong ngoài, các niệm, mong tưởng, phải trái; cũng không dùng sắc, thống, tưởng, hành, thức mà làm sạch địa của mình. Cũng không dùng giới, văn (sự nghe học), định ý, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rằng mình đã giải thoát); mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), vô sở hộ (?) (điều không cần che giấu giữ gìn), bốn vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không sợ hãi khi thuyết pháp), cùng mười tám pháp gốc mà chư Phật quý trọng (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có) — tất cả đều không thể dùng ý tưởng, sự thấy biết, ý tưởng có ta hay ý tưởng không ta mà nắm được. Không ở nơi chỗ sinh diệt của năm ấm, sáu suy; cũng không trụ vào đâu, cũng không phải không trụ. Đó gọi là Bồ-tát làm sạch trụ địa thứ nhất. Cũng không có căn nhà của sắc, thống, tưởng, hành, thức; cũng không có chỗ của mắt với sắc, tai với tiếng, mũi với mùi, lưỡi với vị, thân với xúc chạm. Vì sao? Vì không thể dùng mắt mà nhìn thấy các ý tưởng. Hiểu pháp không khởi không diệt, không cuối không đầu — đó gọi là Bồ-tát ở địa thứ nhất mà làm sạch dấu vết của mình. Người ấy thành tựu đầy đủ trí tuệ của đạo, trọn vẹn những gì Như Lai đã tuyên giảng, không chút sai khác; mọi ý niệm đều có thể giải thích thông suốt; cũng có thể vì người khác mà khai mở, truyền thọ, đọc tụng; có thể thấu suốt khắp kho tàng sâu xa của chư Phật."

 Phật lại bảo Tối Thắng: "Bồ-tát lại phải đầy đủ sáu độ vô cực (sáu hạnh tu đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Nghĩ đến việc buông bỏ thân hình, không mong cầu gì, không sinh ba niệm (người cho, người nhận, vật cho) là những pháp đắm nhiễm — đó gọi là thí độ vô cực (bố thí trọn vẹn). Muốn biết cội nguồn mà không nghĩ đến thân Phật, thấu rõ bản vô (bản chất vốn không) — nên biết đó là đã đầy đủ giới độ vô cực (trì giới trọn vẹn). Không tự nghĩ rằng: 'Ta đã thành tựu ba mươi hai tướng (ba mươi hai dấu hiệu tốt đẹp trên thân Phật)'; xét các pháp chỉ là tên gọi, câu chữ giả đặt, hình tướng vô tận, mà an trụ nơi pháp không khởi — vì thế gọi là nhẫn độ vô cực (nhẫn nhục trọn vẹn). Tất cả các pháp đều không có quán hạnh, cũng không có những pháp nghe, thấy, tu đạo của đạo sĩ; thấy điều thiện không mừng, gặp điều ác không buồn, lòng không thiên vị bên nào — vì thế gọi là tiến độ vô cực (tinh tấn trọn vẹn). Tâm không dấy niệm khởi lên ý tưởng loạn động, lặng lẽ yên tĩnh tự giữ, ý thức mãi mãi an định — vì thế gọi là thiền độ vô cực (thiền định trọn vẹn). Hiểu rằng hình tướng của sắc là không, sự hoại diệt của sắc cũng là không, cũng không tự cao, không ôm lòng tự đại; thấu biết tướng của các pháp là một, mà cũng chẳng phải có cái một — vì thế gọi là trí độ vô cực (trí tuệ trọn vẹn). Lại dùng phương tiện khéo léo mà thích ứng với chúng sinh, tùy duyên cứu vớt không để sót ai.

 Vì thế, này Tối Thắng, Bồ-tát mới phát tâm dùng khổ thánh trí (trí tuệ của bậc thánh thấu suốt sự thật về khổ) mà tu sửa hạnh của địa thứ nhất, liền có thể đầy đủ các cửa tam-muội, cửa đà-lân-ni (tức đà-la-ni: năng lực ghi nhớ nắm giữ giáo pháp và những câu thần chú), trí tuệ tự tại.

 Lại nữa, Bồ-tát đạt được mười nghìn tam-muội này thì trụ ở cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn, gồm cả loài người), phải dùng quả báo của khổ trí và đẳng trí (trí hiểu biết theo lẽ thường của thế gian) mà phân biệt mười pháp: tham dục, giận dữ, kiêu mạn, si mê, hoài nghi, thân kiến, tà kiến, nội kiến (?), giới kiến (chấp vào giới luật sai lầm), đạo kiến (?) (có lẽ là kiến thủ: chấp chặt quan điểm của mình là đúng). Đã biết rõ, đã hiểu rõ, nhưng không trừ, không dứt hết, cũng không để cho sinh ra. Lại dùng khổ trí và đẳng trí mà hiểu rõ mười tám kết mẹ (mười tám mối phiền não gốc) ở cõi có hình và cõi không hình; tuy phân biệt các kết, nhưng không dứt hết, không tiêu mất (?). Này Tối Thắng, nên biết rằng người mới học, mới phát tâm, lại dùng nghĩa tập và đẳng nghĩa (?) trong tam-muội định, trụ ở cõi Dục, cõi có hình (cõi Sắc) và cõi không hình (cõi Vô sắc), suy nghĩ về tai họa của mười chín thứ oán đối, nỗi khổ của vết thương lở loét, những nghĩa như rỉ chảy, không có đầu mối, diệt tận, v.v. Lại ở trong ba cõi mà quan sát mười chín pháp mê lầm; đạo ở ba nơi có hai mươi hai; cũng phải suy nghĩ về ba mươi bốn tâm thánh vô lậu (tâm thánh đã sạch phiền não), đầy đủ các công đức, đều được thành tựu. Quán vô thường, khổ, không, phi thân (thân này chẳng phải là ta), hiểu biết không có hai — như thế mới ở địa thứ nhất mà làm sạch dấu vết của mình."

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video