Kinh Thập Trụ Đoạn Kết (kinh nói về mười "trụ", tức mười bậc tu tập của Bồ-tát, và về việc dứt trừ các "kết", tức những mối phiền não trói buộc con người), quyển thứ ba, phẩm Quảng Thụ (Rộng Nhận), phẩm thứ bảy.
Bấy giờ Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Tối Thắng lại thưa với Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn): "Bồ-tát A-tỳ-bà-đế (tên gọi bậc Bồ-tát không còn lui sụt trên đường tu) làm thế nào để làm trong sạch hạnh tu của mình ở bậc thất trụ (bậc thứ bảy trong mười bậc tu của Bồ-tát)?" Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát ở bậc thứ bảy phải luôn đền đáp công nhọc của sự ban phát, rốt cuộc thành tựu điều mình đã nguyện. Lìa bỏ mọi sự chấp giữ, không thấy có cái "tôi". Tuy cứu độ chúng sinh mà không thấy có ai được cứu độ. Cũng không thấy có "ngã, nhân, thọ mạng" (những quan niệm sai lầm cho rằng có một cái "tôi" thật, có "người khác" thật, có một sự sống thường còn). Dứt bỏ cả đoạn kiến lẫn thường kiến (chấp rằng chết là mất hết, hoặc chấp rằng có cái gì đó tồn tại mãi) đối với tính chất của mười tám bản trì (tức mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng của giác quan và sáu thức phát sinh từ đó) và các nhập (những chỗ giác quan tiếp xúc với đối tượng). Xa lìa các ý tưởng điên đảo nơi các "suy" và các "nhập" (những đối tượng giác quan làm hao mòn tâm lành và những chỗ chúng xâm nhập vào tâm).
Cũng không mong cầu sinh vào ba cõi (tam giới: cõi dục là cõi còn ham muốn, cõi sắc là cõi chỉ còn thân thể vi tế, cõi vô sắc là cõi không còn thân thể). Thường muốn gần gũi nương tựa Phật, Pháp (giáo lý) và Chúng (đoàn thể người tu); nhớ nghĩ đến giới, đến chư thiên, đến bố thí (cùng với Phật, Pháp, Tăng hợp thành sáu điều thường nhớ nghĩ của người tu). Tu không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự là không có tự tính, không bám vào hình tướng, không mong cầu gì). Cũng không thấy có người nào bước vào đạo. Tuy biết có sự chứng ngộ về không và vô tướng, nhưng biết mà không dừng ở đó, không bước vào cảnh ấy. Trí tuệ vượt qua cả vô nguyện; thân, miệng, ý đều trong sạch. Thương nghĩ đến mọi loài chúng sinh mà không nghĩ đến bản thân. Xót thương chúng sinh, nhìn mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) một cách bình đẳng. Các pháp ấy đều trống không, không có chủ, cũng không có chỗ để bước vào. Muốn làm người dẫn dắt mà không kiêu căng. Đạt vô sở sinh nhẫn (sự an trụ vững chắc nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh ra) làm quả báo đáp. Dạy dỗ theo một con đường duy nhất, không nương vào danh sắc (danh là phần tâm, sắc là phần thân xác vật chất). Mãi lìa nghiệp tà mà không chấp trước. Tìm xét các ý tưởng, biết sự diệt mất của chúng mà không xoay chuyển theo. Tự điều phục ý mình, trí tuệ không bị ngăn ngại. Mãi lìa ba đường ác (tam đồ: địa ngục, ngạ quỷ là quỷ đói, súc sinh là loài vật), không nhiễm dục.
Lời Bồ-tát nói ra và việc lập ra đều đúng thời. Ra vào, tiến lui không mất dáng vẻ đoan trang. Mọi ý vọng tưởng tham cầu mãi không khởi lên. Những gì nhận lấy đều xét kỹ, thong thả, an hòa. Những việc sắp đặt ban phát không có sai lầm. Cũng không có lòng mang ý hơn thua. Thường nên suy nghĩ về pháp tịch nhiên (sự vắng lặng). Cái vắng lặng ấy gọi là pháp bất thoái chuyển (không còn lui sụt). Chư Phật khen ngợi mà trao danh hiệu, mới được gọi là trí tuệ vô sở sinh (trí thấy các pháp không sinh). Vì sao vậy? Vì đối với tất cả các pháp đều không có tâm. Không có tâm thì không có sinh. Không có sinh, đó chính là bậc bất thoái chuyển kiên cố.
Lại nữa, tâm của Bồ-tát mới phát ý thì phải làm cho chí mình bền chắc, thường giữ gìn tâm hoằng thệ (lời thề nguyện lớn cứu độ chúng sinh) như kim cương không thể phá hoại. Dạo đi trong vô lượng hoạn nạn của sinh tử. Mọi thứ mình có đều bố thí mà không mong đáp lại. Thường đem tâm bình đẳng đối với chúng sinh: "Ta sẽ cứu độ hết thảy mọi loài, dùng vô vi (cảnh giới không còn tạo tác, không sinh diệt, tức Niết-bàn) của Phật mà diệt độ họ (đưa họ vào Niết-bàn, chấm dứt sinh tử)." Tuy cứu độ chúng sinh mà cũng không có người được độ. Người đạt đến vô vi thì hiểu tất cả các pháp là không có sinh. Phân biệt, hiểu rõ tất cả các pháp. Thường thêm tinh tấn, không bỏ sót điều gì. Trí tuệ thấm khắp, không chỗ nào không thông. Đầy đủ nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả, trí của Phật), hiểu thấu và bước vào cửa nhiệm mầu. Những gì yêu quý không có thêm bớt. Nhờ không tham lam keo kiệt mà dứt được các kiến giải sai lầm.
A-duy-việt-trí (bậc không còn thoái lui) tuy ở trong ba cõi mà không khởi các ý tưởng. Nếu khởi ý tưởng chấp giữ thì rơi vào biên tế (chỗ cực đoan, chấp lệch một bên). Người rơi vào biên tế thì chấp có cái tôi, dựa vào việc mình bố thí, mong cho mọi người cùng được hưởng phước của việc khuyên giúp. Người bố thí như vậy thì có ba chướng ngại: ý tưởng về mình, ý tưởng về người và ý tưởng về vật bố thí; trôi lăn trong sinh tử, quấn quýt nơi thế tục, rốt cuộc không thể đạt được con đường vượt khỏi thế gian.
Tối Thắng nên biết: Bồ-tát ở bậc này khi bố thí không chấp vào cái tôi, không thấy người nhận có điều gì để lấy. Nếu có bố thí thì chưa từng mong tưởng cầu báo đáp. Sự bố thí của Bồ-tát là để khuyên giúp tất cả, dùng để cầu đạo Vô thượng chính chân (sự giác ngộ cao nhất, chân chính của Phật). Bình đẳng ba đời, không có quá khứ, vị lai, hiện tại. Hiểu rõ một pháp thân (thân chân lý của Phật, không có hình tướng), không ở trong sinh tử, cũng không dừng ở diệt độ. Giáo hóa tất cả mà đều không dừng trụ chỗ nào. Tâm tính hiền hòa, thương xót những ai gặp khốn khó. Đem tâm bình đẳng rộng cứu giúp tất cả chúng sinh. Gần gũi thiện tri thức (bậc thầy bạn tốt dẫn dắt trên đường tu), thưa hỏi những điều mình chưa đạt. Học tìm kinh sách để mở các nút nghi ngờ. Thường nghĩ đến việc rời bỏ gia đình, không ham sự nghiệp ở nhà. Hiểu rõ tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp trên thân Phật) và thông suốt rằng chúng vốn không có hình. Quán sát các pháp bình đẳng, sáng tỏ, hiểu đúng đắn. Tuyên giảng trọn một phẩm về "không từ đâu sinh ra" (?). Trừ bỏ các niệm, lìa các ý tưởng rối loạn. Bỏ các tà kiến, diệt cấu bẩn của trần lao (phiền não làm nhọc tâm). Lặng lẽ, xét kỹ, tâm điều hòa. Chí không mang ý làm hại, không chạy theo nhiễm ô. Nếu vào bậc này và an trụ ở đó, mới gọi là bất thoái chuyển.
Một lòng bước vào giữa đại chúng, thường dùng thần thông mà mở mang giáo hóa. Hiểu các cõi Phật đều trống không, không có gì. Đều đạt tới chỗ rốt ráo. Hiểu rõ trọn vẹn căn nguyên của chúng sinh, tùy chỗ ưa thích của họ mà thị hiện (hiện thân, hiện hình tướng thích hợp để hóa độ).
Tối Thắng nên biết: Bồ-tát bậc thứ bảy tinh tấn dũng mãnh, tam-muội như huyễn (trạng thái thiền định trong đó thấy mọi sự như ảo thuật, nhờ đó có thể hiện ra mọi biến hóa) thường hiện tiền. Theo chỗ hướng tới của tâm ý chúng sinh mà cứu độ họ. Hoặc vào năm đường (ngũ đạo: trời, người, địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) mà theo đuổi cứu giúp. Không bỏ bản nguyện (lời nguyện ban đầu), theo lời thề gốc của mình. Liền thành tựu sự nhận biết đủ mọi thứ. Lời nói ra liền dùng tài biện thuyết; đáp lại tiếng hỏi trước đó mà thuyết pháp. Trước đã biết rõ mạng căn (sự sống) đi về đâu. Cho đến khi sắp thành đạo, ngồi dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo), trang nghiêm đạo tràng (chỗ ngồi thành đạo), công đức đầy đủ. Thông suốt các Phật pháp, không gì không trọn vẹn.
Bồ-tát thường nên suy nghĩ về thoái và bất thoái chuyển. Đối với pháp cực kỳ nhiệm mầu, thông suốt mọi phép quán (cách quán sát bằng trí tuệ). Hiểu rõ biên tế mà không có chỗ ở, cũng không có cuối, cũng không có sinh. Bồ-tát suy nghĩ về trí nhẫn bất thoái (trí tuệ và "nhẫn" không lui sụt; "nhẫn" ở đây là sự chấp nhận vững chắc, an trụ không lay chuyển nơi chân lý).
Biết rõ các pháp hợp tan, cứng chắc, khiến mãi diệt độ — đó là trí nhẫn bất thoái. Tuy ở chỗ buông lung mà hiểu rõ các pháp, không rong ruổi chạy theo — đó là trí nhẫn bất thoái. Lại ở trong các pháp hiểu biết năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự phân biệt) khởi lên mà không có chỗ khởi.
Nhẫn bất thoái là: hiểu tất cả các pháp không có âm thanh, gọi là không có tiếng vang, cũng không có qua lại. Trí bất thoái là: ở trong các pháp đầy đủ mọi điều nhiệm mầu; sáu độ vô cực (sáu hạnh đưa người sang bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) trải khắp hư không mà không thiếu hụt. Nhẫn bất thoái là: tuy ở trong các pháp mà không đến không đi; đứng, ngồi, nằm, ngủ đều không có ứng hay không ứng. Trí bất thoái là: pháp tính (bản tính chân thật của mọi pháp) thường trụ, trụ mà không có chỗ trụ, cũng không có hang ổ, chỗ ở. Nhẫn bất thoái là: đối với các pháp không có tôn không có ti, không có cao không có thấp. Trí bất thoái là: đối với tất cả các pháp lìa bỏ tâm chấp đoạn diệt và chấp thường còn. Nhẫn bất thoái là: vì các khổ mà sinh sợ hãi, nên biết chúng vốn trống không, cũng không có chỗ ở. Trí bất thoái là: đối với tất cả các pháp lìa các thứ che lấp (những phiền não che lấp tâm), trùm khắp như hư không, bỏ trừ sáu việc (?).
Nhẫn bất thoái là: lại ở trong các pháp tiêu trừ bụi nhơ, không nhớ không quên. Trí bất thoái là: tất cả các pháp không ứng không chẳng ứng, cũng không hợp không tan; tuy dạo trong các pháp mà trừ sạch trần lao, khiến không còn sót. Nhẫn bất thoái là: nhân theo trí tuệ mà hành không có chỗ tập; đều không có người biết, cũng không có cái không biết, không nghĩ, không thấy. Trí bất thoái là: các pháp không động, không ai lay chuyển được, lặng lẽ vắng bặt, cũng không có tưởng niệm. Nhẫn bất thoái là: các pháp tiêu mòn mà không lui sụt; đều diệt hết, không thể nắm bắt làm khuôn mẫu. Trí bất thoái là: đối với tất cả các pháp, gốc ngọn không dừng trụ, tính tự nó như hư không. Nhẫn bất thoái là: tất cả các pháp đều ở nơi sâu kín, vắng lặng; đến đâu cũng không bị ngăn ngại, cũng không có hoạn nạn. Trí bất thoái là: tính của pháp giới (toàn thể thực tại) thường trụ, luôn tùy thời làm hiển lộ các pháp. Nhẫn bất thoái là: tất cả các pháp đều trống không vắng lặng, không nhớ không bỏ, không chấp không dính.
Trí bất thoái là: chở các pháp đưa sang bờ bên kia, mà không thấy bờ này bờ kia, có độ hay không độ. Nhẫn bất thoái là: không nghĩ đến sinh, già, bệnh, chết, các nhập và lo phiền của các pháp. Trí bất thoái là: thâu nhiếp các pháp mà không thể nắm được; chí ở chỗ sâu mầu, đạt được pháp sáu độ. Nhẫn bất thoái là: xét các pháp đã lìa cấu bẩn, gốc ngọn không tì vết. Trí bất thoái là: đối với tất cả các pháp vâng tu sự bình đẳng mà cũng không xoay chuyển. Nhẫn bất thoái là: không thấy các pháp do chủng tính tạo ra, biết rõ chúng là một. Trí bất thoái là: đối với tất cả các pháp cũng không cầu gì, không mang lo buồn. Nhẫn bất thoái là: cũng do các pháp cùng nhau phát khởi, không có chuyện giữa chừng dừng nghỉ, mang lòng biếng nhác mà rơi vào biên tế. Trí bất thoái là: hiểu rõ bản vô (cái vốn không, tức thực tướng chân như), không tiến không lui, cũng không có nhiều thứ khác nhau.
Nhẫn bất thoái là: dứt trừ âm thanh mà các pháp hướng về, thấy đều là hư không, không thấy tướng mạo; không bỏ bản vô, pháp tính tự nó như vậy. Trí bất thoái là: đối với tất cả các pháp không có vướng ngại, không đi không đến, không dính không thoát, cũng không có sinh. Nhẫn bất thoái là: trừ các điều nhơ ác, hạnh rất trong sạch. Trí bất thoái là: tuyên giảng các pháp, điều hòa ổn định các trí, hàng phục các trói buộc, khiến người phát khởi đạo tâm. Nhẫn bất thoái là: cứu độ hết những kẻ khinh mạn đối với các pháp, cho đến những duyên báo ứng của ân ái. Trí bất thoái là: tất cả các pháp đều đã lìa danh và câu (tên gọi và lời nói); danh ấy vốn không, không được không mất. Nhẫn bất thoái là: khiến khắp các pháp không buông không lấy, không mất không sinh. Trí bất thoái là: bỏ tâm tham chấp, rốt ráo gốc ngọn cũng không thêm bớt. Trí bất thoái là: làm gốc rễ cho pháp, sinh ra điều thù thắng, một mình bước đi trong ba cõi.
Nhẫn bất thoái là: suy nghĩ về gốc của khổ, lần ngược tìm xét, phân biệt biết nó từ đâu đến. Trí bất thoái là: phân biệt các cửa giác quan và nhân duyên của ý thức. Nhẫn bất thoái là: lời thề nguyện của Bồ-tát rốt không sai trái. Trí bất thoái là: không đem thân này lại thụ thai nữa, mà thường hóa sinh (sinh ra bằng sự biến hóa, không qua bào thai). Nhẫn bất thoái là: suy nghĩ về sự hưng suy của các ấm, các nhập, các giới, giữ lấy tính chất của nhập và ấm. Trí bất thoái là: phân biệt trong thân, khởi phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham), từ đầu đến chân không có gì đáng tham.
Tối Thắng! Bồ-tát thường nên suy nghĩ, phân biệt, biết rõ: người mới phát khởi học tâm Bồ-tát thì dùng nhẫn bất thoái quán rõ bảy gốc (?), cũng không sinh ra các tên gọi sinh diệt, chấp đoạn. Bồ-tát bậc thứ bảy lại nên suy nghĩ tám gốc của bậc hiền thánh (?), đều không thấy sinh diệt, chấp đoạn. Giả sử, Tối Thắng, tùy chỗ thọ sinh mà ở đó so tính: nếu sinh vào cõi sắc thì có năm địa, mười sáu, bốn, ba, hai, một (?); người ở vị dưới chỉ có bảy gốc, cũng nên suy nghĩ. Trong cõi vô hình (cõi vô sắc) lại có mười một. Biết rõ sự trống không vắng lặng, A-duy-việt-trí có thể thành tựu khổ nhẫn, khổ trí, tập, tận, đạo nhẫn và trí của bậc hiền thánh (các bậc "nhẫn" và "trí" khi thấy rõ bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ là "tập", sự dứt khổ là "tận", con đường dứt khổ là "đạo"). Cũng nên phân biệt tám huyền thông nhẫn (?), trừ năm mươi hai lậu (phiền não làm tâm rỉ chảy, mất mát) của vô minh (sự mê tối, không thấy chân lý).
Bồ-tát bậc thứ bảy thường nghĩ nương vào sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất) mà hành sáu thánh trí, tu hai tam-muội (trạng thái tâm định chuyên nhất) và ba phạm đường (ba trong bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả), duyên vào hỷ căn (cảm giác vui mừng). Nếu nương vào trung thiền (tầng thiền trung gian giữa thiền thứ nhất và thiền thứ hai) mà không thủ chứng (không dừng lại nhận lấy quả chứng), thì nên tu bảy trí, không giác mà có quán ("giác" là ý nghĩ thô, "quán" là ý nghĩ tế; ở đây đã hết ý nghĩ thô mà còn ý nghĩ tế), tâm hành giữ gìn không, vô tướng, vô nguyện. Giả sử Bồ-tát nhân nơi nhị thiền (thiền thứ hai) mà suy nghĩ tám tuệ, không giác không quán, có hỷ, không, vô tướng, vô nguyện, mà cũng không nhận lấy quả chứng. Nếu Bồ-tát lại nghĩ đến tam thiền (thiền thứ ba), phân biệt mười tuệ, không nghĩ đến giác quán, không, vô tướng, vô nguyện, vui sướng tự tại. Lúc ấy Bồ-tát ở trong tứ thiền (thiền thứ tư) lại nên phân biệt mười sáu thánh trí, cũng không giác quán, hành ba phạm đường v.v., giữ gìn ý mình không để lọt mất. Ai vào được kho báu Bồ-tát này, hành trí nhẫn, hiểu không có bệnh tật, không bị năm mươi hai lậu trói buộc, phân biệt chỗ hướng tới của các bậc thứ lớp của các pháp, thì đạt được thánh tuệ, pháp bất thoái chuyển.
Giả sử Bồ-tát tu hành mười sáu trí thù thắng, thì rốt không ôm lòng ngờ vực và tà kiến, liền có thể tiêu trừ tất cả các kết. Tâm cứng mạnh không khiếp nhược. Ý niệm bền chắc không mê muội. Một mình bước đi khắp ba cõi không e ngại. Chí như kim cương, rốt không yếu kém. Tâm thường hổ thẹn vì còn chưa bằng người. Ý có thể soi xét, không gì không thông suốt. Trí như ánh sáng nhiệm mầu, không ai không được soi chiếu. Tài biện luận và lời nói rốt không ngưng trệ. Đạt được tổng trì (khả năng ghi nhớ, giữ trọn giáo pháp không quên), chưa từng sơ suất mất đi. Việc làm quyết đoán, không do dự. Ở đâu dạo đến cũng liền làm việc của Phật. Việc làm bình đẳng, ý không thêm bớt. Lời nói thường mềm mỏng, không làm tổn thương người. Tính không nóng nảy, xét kỹ, thong thả an hòa. Biết chí hướng của người liền vì họ thuyết pháp. Phân biệt năm ấm, mổ xẻ các nhập. Hiểu rõ các pháp, không gì không đầy đủ. Thấy xa nhân duyên báo ứng của ba đời. Biết tâm niệm của người mà vì họ thuyết pháp. Biết chỗ hợp lẽ và chỗ không hợp lẽ, quả báo thiện ác. Tâm tuệ rất sâu, cũng không có bờ bến. Hiểu rõ thiện quyền (phương tiện khéo léo để dẫn dắt người), tùy thời thích hợp mà giáo hóa. Biết lúc tiến lúc dừng, ra vào đi lại, nhận biết điều nên và không nên. Dáng vẻ, lễ tiết chưa từng mất sự thích đáng. Ở nơi nào dạo đến cũng làm cho người khởi ý cầu đạo Vô thượng chính chân.
Như vậy, Tối Thắng, Bồ-tát đại sĩ (bậc tu hành lớn) ở khắp mọi nơi thuyết pháp độ người, khiến họ thành đạo quả. Bỏ đi các hoạn nạn, khiến họ được yên ổn mãi mãi. Rốt không sinh vào tám chỗ không rảnh (tám hoàn cảnh không có điều kiện nghe pháp, tu đạo). Đến cõi nước nào cũng được tự tại. Ai nghe lời ngài nói liền được độ thoát. Ai vâng nhận lời dạy, liền đạt pháp bất thoái chuyển, hiểu rõ trí tuệ về tính không, không từ đâu sinh, liền thành đạo Vô thượng chính chân.
Bồ-tát thường nên dùng quyền phương tiện (cách khéo léo tùy cơ) mà cũng không tự nghĩ: "Ta nay đã hàng phục được ý tưởng về sắc; điều ta cầu nguyện từ trước, hôm nay đã thành." Không sinh tâm nhỏ hẹp mà theo đó thủ chứng. Đó gọi là Bồ-tát không thoái chuyển.
Phân biệt pháp mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau dẫn đến sinh tử, khởi đầu từ vô minh): tất cả đều do vô minh mà dẫn đến sinh tử. Tìm chỗ nó sinh ra thì không thể thấy, cũng không thể quán sát. Cũng không phải có tướng, cũng không phải không có tướng; không phải chẳng có tướng, không phải chẳng không có tướng. Thông biết gốc của nhân duyên như vậy, thì không thấy việc làm có chính hay không chính và bậc trên, giữa, dưới. Cũng không thấy tội phúc, báo ứng, việc làm điều bất thiện. Hiểu rõ các pháp đều không có sinh. Tu gốc của các pháp mà không thấy hợp tan. Đó gọi là cái do nhân duyên khởi lên. Nếu không có duyên thì không có lo hoạn. Nói "không có lo hoạn" là: vô minh và hành diệt thì không có già chết, lo buồn, khổ não. Thông đạt, biết rõ, phân biệt mười hai pháp. Tất cả đều có nhân, chỉ là tên gọi của các pháp. Nhân duyên hợp tan, không phải ta cũng không phải không ta, không phải kia cũng không phải không kia. Cũng không thấy ta, người, thọ mạng, sinh, già, vô thường. Không thấy chỗ nhập, lại không phải có nhập. Thông biết thức và nhập đều không có chỗ nhập. Nhập như vậy thì hiểu rõ tất cả pháp thoái và bất thoái.
Đó gọi là, Tối Thắng, bậc đại sĩ bất thoái nếu muốn đầy đủ tất cả các pháp thì nên hiểu rõ vô thường, khổ, không, phi thân (không có thân thật, không có cái tôi thật). Tuy biết trống rỗng vắng lặng, nhưng vì chúng sinh mà không thủ chứng. Bồ-tát hạnh trong sạch, không chấp vào hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt). Vì gốc rễ của chúng sinh sâu nặng nên không dứt hết hữu vi. Hiểu mười hai duyên là pháp hữu vi, Bồ-tát dẫn dắt khiến người hiểu rõ vô vi. Bồ-tát tuy ở cảnh giới vô vi, hành pháp không, vô tướng, vô nguyện, nhưng không trụ nơi vô vi mà thủ chứng. Biết rõ vô thường là pháp tiêu mòn. Tu hành công đức không mang mỏi mệt. Quán xét nguồn gốc các khổ của sự thọ sinh. Che chở chúng sinh mà tự xét lại mình. Quán các pháp diệt mà cũng không cho là rốt ráo (?). Quán thọ (cảm giác), tâm ý và pháp, tìm thì không có chỗ ở (ba trong bốn phép quán niệm: thân, thọ, tâm, pháp). Quán cái không sinh thì không thấy cái được sinh. Quán nhớ nghĩ chúng sinh, vì họ gánh vác trách nhiệm nặng nề. Quán hữu lậu và vô lậu (còn phiền não và không còn phiền não) mà không diệt ba cõi. Hành bốn tâm bình đẳng (từ, bi, hỷ, xả) thương xót người học sau. Ý ở chỗ không chấp trước mà không bỏ đạo của đệ tử (thanh văn: người nghe Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và duyên giác (người tự quán nhân duyên mà giác ngộ).
Như vậy, Tối Thắng, Bồ-tát ý chí trong sạch, xét kỹ, tùy chỗ ưa thích của người mà thị hiện, ứng hợp với chúng sinh, rốt không tổn hại mà đạt được mọi nguyện. Nhờ công đức và trí tuệ mà tâm trong sạch tươi sáng. Hình sắc mắt thấy, tìm thì rốt chẳng có. Tập hạnh nhẫn nhục, không khởi ý tưởng rối loạn. Ai mắng chửi, giận dữ hướng đến mình, chỉ nghĩ đến pháp. Hiểu cái trống không cả trong lẫn ngoài, không có gì cả. Cũng không khởi nghi mà bị giới hạn trong cái không. Không tự thấy thân mình và người khác. Vì sao vậy? A-duy-việt-trí khi có người xin tay chân thì vui vẻ cho; nếu lại xin đầu thì tâm càng vui gấp bội, không làm trái ý người, không tham tiếc gì. Có người xin vợ con thì liền đem cho, tâm không đổi khác. Những câu chữ nói ra chỉ chuyên về đạo Vô thượng chính chân. Không quá ân cần thúc giục người (?).
Làm vua Kim luân (vị Chuyển luân vương có bánh xe báu bằng vàng, vị vua lý tưởng cai trị cả bốn châu thiên hạ), làm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), làm Phạm thiên (vua cõi trời Phạm), vì mọi người mà nói pháp vi diệu, phát tâm khởi học đạo Bồ-tát. Dùng thần thông dạo đi, thấy chư Phật mười phương, lễ lạy, phụng sự, cúng dường chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật). Dù cho ba nghìn đại thiên cõi nước (một hệ thế giới gồm một tỉ thế giới nhỏ) đầy ắp châu báu, tâm rốt cũng không khởi ý tưởng chấp giữ. Mọi thứ có được đều xem như không có. Cũng không nghĩ đó là của ta. Ý đều trong sạch, không tưởng cầu sắc. Vì một pháp thân không thể thấy được, nên xem tất cả mọi người như đang trụ nơi pháp giới. Đạt được đạo nhãn (con mắt của đạo), thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại) đầy đủ. Được tuệ nhãn (con mắt trí tuệ thấy tính không), liền biết mọi thứ có đều không thật có. Dần hiểu chân như (cái đúng như thật), chân tế (bờ mé chân thật) và pháp tính. Liền được Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết tất cả) và mười tám pháp gốc (?mười tám pháp bất cộng, tức mười tám đức riêng chỉ Phật mới có). Phân biệt bằng pháp nhãn (con mắt thấy rõ các pháp để cứu độ người), thông suốt không ngăn ngại. Đầy đủ mười lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), giữ vững lời thề lớn, liền đến cảnh giới vô vi bất tử.
Tối Thắng nên biết: những gì họ tu hành giống như nhất thiết trí; chỗ tập hành và chỗ trụ, vì thế mà không có chỗ trụ. Hiểu rõ sự trụ này là trụ mà không có chỗ trụ, học mà cũng không có học. Bồ-tát thường nghĩ đến pháp trống không vắng lặng. Các pháp thuận theo mà không trái nghịch. Không vì thuận theo mà ở chỗ bằng phẳng ngay thẳng; không vì trái nghịch mà theo biên tế. Lại không tập điều tà mà rơi vào cõi ma, cũng không học điều chính để cầu may nơi Đại thừa (?). Vì sao vậy? Vì không bỏ chỗ cốt yếu bền chắc của pháp. Vì không bỏ pháp nên không phạm điều sai. Vì tự mình biết rõ nên không còn tạo tác gì. Liền có thể chuyên tâm chế ngự năm ấm, không để rong ruổi, liền vượt qua cõi ma, không ai có thể giữa đường làm hại tâm Bồ-tát."
Bấy giờ Tối Thắng thưa với Thế Tôn: "Thế nào là Bồ-tát bất thoái chuyển trụ mà không có chỗ trụ, học mà cũng không có học?"
Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát bậc thứ bảy ở trong ba cõi mà không nhiễm ba cõi, cũng không có chỗ tập. Không tập học, đó gọi là bên trong; không cầu tập, đó gọi là bên ngoài. Tuy tập ở bên ngoài mà không theo hàng đệ tử. Quán sát cái không có chỗ học, cũng không phải sự học của duyên giác. Cái gọi là tập, là điều mà sinh tử học và điều mà Bồ-tát tu, tức là học cái vô tri. Tập mà không có chỗ tập, học mà không có chỗ học. Tập là danh sắc, tập là nhân duyên. Tập là ngã kiến (chấp có cái tôi), tập là ái. Tập là cái của ta, cũng không phải cái của ta. Tập là tuy tham lam mà học bố thí. Tập là tuy phạm giới mà học giữ giới, lại không vì giữ giới mà tự kiêu căng. Tập là có tướng giận dữ mà học nhẫn nhục. Tập là lười biếng mà học tinh tấn. Tập là ý tưởng rối loạn mà học nhất ý (chuyên một ý, tức thiền định). Tập là vô minh mà học trí tuệ. Tập là không có quả báo mà học công đức. Tập là nghiệp thế tục mà học đạo. Tập là không giải thoát mà học được cứu độ.
Như vậy, Tối Thắng, Bồ-tát bậc thứ bảy tập mà không có chỗ tập, học mà không có chỗ học, đạt đến trí tuệ vô cực (trí tuệ đưa sang bờ giác), đối với tất cả các pháp không thấy được mất, cũng không có chỗ nhập, cũng không phải không nhập. Không thể lấy sắc mà tính là có chỗ nhập; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Không theo số của pháp mà đến chỗ có cùng tận, cũng không theo số của phi pháp mà đến chỗ vô cực. Cầu nhất thiết trí thì nên trụ như trí mà trụ. Không tự nghĩ rằng pháp là do ta làm ra. Làm mà hiểu rõ, đó là nhất thiết trí. Bồ-tát muốn cầu nhất thiết trí thì nên tìm từ nơi sắc do bốn đại (đất, nước, lửa, gió — bốn yếu tố hợp thành vật chất) tạo ra. Vì sao vậy? Chấp vào thân thì bị chướng ngại mà phải nhận bốn loài sinh (sinh từ bào thai, từ trứng, từ chỗ ẩm ướt, và do biến hóa). Không chấp vào thân thì lìa được ái dục. Bồ-tát trụ như trí trụ; vì vượt qua các giới nên trụ mà không có chỗ trụ. Không tính là có sinh, không làm mẹ của sự sinh. Nếu thấy có sinh thì tất cả đều không phải sinh. Vì biết không có sinh nên gọi là tuệ vô sinh. Làm được như vậy, đó gọi là sự bình đẳng vô cực, vô hạn, sự bình đẳng của Đại thừa (cỗ xe lớn, giáo pháp cứu độ tất cả chúng sinh)."
Khi Phật nói lời này, mười một na-thuật (số đếm rất lớn, khoảng hàng nghìn tỉ) trăm nghìn thiên tử (các vị trời) đều đạt vô sở tòng sinh pháp nhẫn (sự nhận biết vững chắc rằng các pháp vốn không từ đâu sinh ra). Bảy vạn hai nghìn người đều phát ý cầu đạo vô thượng bình đẳng.
Bấy giờ trên tòa có các bậc đại Thanh văn (đệ tử nghe Phật dạy mà chứng quả) đáng tôn kính: trưởng lão Ca-diếp, Xá-lợi-phất, Ma-ha Mục-kiền-liên, A-na-luật, Ly-việt, Nan-đầu-bà-la, Phân-nậu, Văn-đà-ni-phất, Không Tu-bồ-đề… (đều là các đại đệ tử của Phật), cùng năm trăm vị A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử, quả vị cao nhất của hàng Thanh văn), liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, sửa ngay ngắn áo cà-sa (áo của người xuất gia), gối phải chạm đất, đều cúi đầu mặt lễ dưới chân Phật, cùng lúc cất tiếng khóc than, nghẹn ngào thương cảm, lấy tay lau nước mắt, tiến đến thưa với Phật:
"Chúng con thấy biết nông cạn, đã mãi dứt mất hạt giống thánh. Đạo Phật sâu thẳm mà chúng con không được gội rửa. Nếu có người nam, người nữ, cho đến kẻ phàm phu đang ở trong ba đường ác mà muốn cầu đạo, thì nên phát ý tôn quý cho đến khi thành Phật. Vì sao vậy? Như hôm nay Phật đem trăm nghìn pháp nói cho chúng con, mà chúng con không thể thành tựu việc phát ý Bồ-tát, riêng ôm hối hận, mãi không còn kịp nữa. Nay tuy đắc đạo, được gọi là La-hán, sáu thần thông trong suốt, đức vượt khỏi ba cõi, nhưng vẫn không bằng kẻ xưa kia trong trăm nghìn vạn kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) phạm năm tội nghịch (giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá sự hòa hợp của đoàn thể tu hành) mà rơi vào ngục Vô trạch (địa ngục khổ không ngừng nghỉ), mong tội diệt rồi có ngày ra, dần được giải thoát cho đến diệt độ, rồi được phát ý thành đạo Bồ-tát. Nay căn của chúng con đã hư hỏng, gặp được thời này cũng vô ích. Vì sao vậy? Vì đã đốt cháy hạt giống Bồ-tát. Đồ chứa đã thủng dột, không còn chứa được để thành đạo Bồ-tát.
Những loài bay, loài bò, các loài có hình, một chân, hai chân cho đến trăm nghìn chân, đều nương vào đất mà sống, ăn đồ ngon ngọt, mặc đồ mềm mịn. Bầy chim bay trên không mà mạng sống vẫn buộc vào đất. Chúng con tuy đắc đạo mà vẫn còn nuôi bốn đại (thân xác này), vậy chúng con với chim thú có gì khác nhau? Chúng tuy nhơ tạp, nhưng dần dần được thoát khỏi hình súc sinh, trồng đức không ngừng, thành dấu vết của Đại thừa, chư thiên và loài người đều được độ thoát. Chúng con tự oán mình hèn kém, không bằng bậc trên." Các vị đều mang lòng lo buồn, hối hận về điều mình đã tu từ trước.
Bấy giờ trong hội có một nghìn bảy trăm người chưa bước vào dấu vết của bậc thánh, trước kia tu pháp Thanh văn, Duyên giác, nay quyết chí bền vững phát tâm vô thượng, liền ngay trên chỗ ngồi đạt được vô sở tòng sinh pháp nhẫn. Nhân đó mà diễn giảng rộng pháp lớn sáu độ, tuyên dương bốn đế (bốn chân lý: khổ; tập là nguyên nhân của khổ; tận là sự diệt khổ; đạo là con đường diệt khổ), bốn ân (?) và bốn tâm bình đẳng, dạy bảo tất cả khiến phát đạo tâm.
Bấy giờ Xá-lợi-phất nương uy thần của Phật, tuyên bảo các vị Bồ-tát trong hội: "Hãy nghe tôi kể thuở xưa khi còn là cái đồ chứa hư hỏng: hoặc từ bậc thứ nhất tiến đến bậc thứ năm, lại thoái lui rơi về bậc thứ nhất; lại từ bậc thứ nhất đến bậc thứ năm, thứ sáu. Cứ như vậy trải qua sáu mươi kiếp, rốt cuộc vẫn không thể đến được bậc bất thoái chuyển. Điều đã khởi lên thì liền hối, cũng không đi đến rốt ráo. Nếu giữ tâm như người giữ giới trong sạch, thì điều nguyện ắt được mà không phạm vào thế tục. Dùng pháp trí tuệ mà không gì không soi sáng.
Bồ-tát đã trụ ở bậc bất thoái chuyển thì cũng không tính việc bố thí hay không bố thí, cũng không thấy giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, trí tuệ; cũng không theo pháp của cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc; cũng không theo hành của thân, miệng, ý. Đối với tất cả các pháp đều không chấp trước, đều như huyễn hóa, như dã mã (ảo ảnh hơi nắng bốc trên đồng), như bóng, như tiếng vang. Chỗ trụ từ gốc đến ngọn đều trong sạch. Không có cái tôi, không có thọ mạng dài ngắn. Không thấy tên gọi đạo hay tục, phải hay trái. Cũng không tự nghĩ ta nên cầu cái này, không nên cầu cái này. Không có ý tưởng lo hay mừng, không duyên, không tạo tác, cũng không sinh, cũng không thấy, cũng không có chỗ ở. Ai học như vậy thì không có dục, nộ, si (tham, giận, si mê), học mà không thêm không bớt, không rơi vào đường ác mà có tâm thoái chuyển. Muốn thành đến quả Phật thì nên tập như vậy. Cũng không làm tội, cũng không làm phúc. Cũng không có thành, cũng không phải không thành. Không tưởng cũng không vô tưởng, các pháp đều bình đẳng, không có sai khác."
Khi Xá-lợi-phất nói lời ấy, lại có vô số trăm nghìn chúng sinh đều phát ý cầu đạo Vô thượng chính chân.
Bấy giờ Tối Thắng tiến đến thưa với Phật: "Thế nào là tất cả các pháp đều như huyễn hóa, như dã mã?" Phật bảo Tối Thắng: "Ví như vật do biến hóa mà có: đến thì không thấy đến, đi thì không có chỗ ở. Hiểu các pháp cũng như vậy: không từ đâu đến, không đi về đâu, tính tự nhiên trụ, không thấy đổi khác. Các pháp không có tạo tác, cũng không có người tạo ra. Thân của Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến): một là hóa thân (thân biến hiện ra để cứu độ chúng sinh), hai là pháp thân. Pháp thân thì không thể nhìn thấy, cũng không có hình tượng. Hóa thân cũng như vậy, như hư không không có hình. Đó, Tối Thắng, là gốc tu hành của A-duy-việt-trí: ở giữa đại chúng có thể rống tiếng sư tử (thuyết pháp mạnh mẽ, không chút sợ hãi), hành trí tuệ về tính không mà không ai theo kịp, công đức thuần thục, các pháp trong sạch, vô cùng sâu mầu, không thể nghĩ bàn, cao vời khó lường. Như vậy, Tối Thắng, bậc đại sĩ bất thoái ở bậc thứ bảy mà làm trong sạch hạnh tu của mình."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video