Thiên 6 — Phẩm 6 – Cửa các căn

 Phẩm Căn Môn (cửa ngõ của các căn), thứ sáu.

 Bấy giờ Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật, vừa tự giác ngộ vừa cứu độ mọi loài) Tối Thắng, vị Bồ-tát đang thưa hỏi trong kinh, lại bạch Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn): "Bồ-tát Thượng Vị (danh xưng của Bồ-tát ở bậc thứ sáu trong mười trụ; trụ là bậc, giai đoạn tu hành) ở trụ thứ sáu làm cho hạnh của mình trong sạch như thế nào?"

 Phật bảo Tối Thắng: "Bồ-tát Thượng Vị phải luôn tu sáu độ vô cực (sáu hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Không ham mến những gì mình có, thành tựu thệ nguyện về quả gốc, bỏ tâm Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Muốn làm trong sạch cõi nước, không có ý của Duyên giác (người tự quán nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ lo giải thoát riêng). Việc làm rộng lớn, không vì lòng hẹp hòi.

 Thấy người xin xỏ, trước hết tự trừ lòng tham của mình, rồi đến ngay với người ấy, cho họ được no đủ. Mọi vật quý lạ tốt đẹp mình có, đều nghĩ trước tiên đem cho người, không hối tiếc. Xa lìa cái ta, bỏ tâm chấp thường còn. Trí tuệ vô lượng, không cùng tận. Mong muốn nghe và thâu nhận pháp sâu nhiệm. Làm trong sạch thân, miệng, ý, không phạm bất cứ giới nào. Luôn muốn che chở những người giữ giới.

 Bồ-tát Thượng Vị tâm luôn từ ái nhân hậu, không có ý làm hại chúng sinh. Bản thân không giết, không bảo người khác giết; thấy ai giết thì khuyên họ tu điều lành. Không trộm của người dù chỉ bằng sợi lông; nếu có ai phạm thì dạy họ sửa đổi, ăn năn. Lại luôn chuyên tâm không phạm dâm dật; thấy ai phạm thì khiến họ tu hạnh trong sạch. Luôn chí thành, không bao giờ nói hai lưỡi gây chia rẽ người này người kia; ai tranh chấp kiện cáo thì hòa giải cho họ thôi. Dùng lời ngay thẳng khuyên răn, khiến mọi người làm lành. Không bao giờ chửi mắng làm người nổi giận; thấy ai giận dữ thì lo thực hành nhẫn nhục. Không nói lời độc ác, có lòng hổ thẹn. Lời nói giữ gìn miệng, không nói dối.

 Đối với mọi người, nghĩ đến sự bình đẳng, không ghét ghen, trừ bỏ kiêu mạn, không khởi ý giận dữ đối với chúng sinh. Thường tự trách mình, mong theo kịp người hơn mình: "Nay không tu nhẫn thì đời sau sẽ phải xấu xí." Luôn giữ tâm ngay chính, không khinh người học sau. Ôm lòng vui vẻ với những ai theo đạo pháp. Tâm trong sạch, không có trần lao (phiền não làm tâm mỏi mệt, vấy bẩn như bụi bám). Yêu thích pháp sâu nhiệm không gì sánh. Dùng bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của bậc giác ngộ khi thuyết pháp) để hàng phục các học thuyết ngoài đạo, khiến họ tu nghiệp trong sạch, có thể vượt hơn họ. Hết lòng với đạo, vâng giữ lòng từ nhân. Nếu gặp Sa-môn (người xuất gia tu hành), người theo học thuyết khác, hay Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), thì có thể kính thờ như thầy, lo cho họ được chỗ thích đáng. Vì sao vậy? Vì muốn thành Phật đạo, thành nhất thiết trí (trí biết hết thảy của Phật).

 Tâm luôn mềm mỏng, không thô bạo hấp tấp. Thấy người khác làm sai thì giữ mình không làm, không bao giờ sơ sẩy làm điều trái pháp. Cũng không có tâm Thanh văn, Duyên giác. Đối với những điều phạm lỗi thì không thấy chỗ phạm. Sinh ra ở đâu cũng không ngu tối. Luôn tinh cần, không biếng nhác. Không giao du với bè nhóm tà. Nếu gặp kẻ xấu ác, vô ơn bạc nghĩa, thì không cùng làm việc hay trò chuyện thân mật. Giữ giới trọn vẹn, chưa từng thiếu sót. Gần gũi người có trí, hiểu pháp sâu xa, không xa lánh hay có ý mỏi mệt chán nản. Tin sâu vào giới trong sạch, điều tu tập chân chính, không bị bè nhóm tà làm ô nhiễm. Cẩn thận giữ pháp, làm đúng như điều nên làm. Mọi chúng sinh đều ca ngợi đức của Bồ-tát.

 Bồ-tát giữ gìn pháp luật trong sạch không tì vết, việc làm bền vững, tâm gốc quyết định rõ ràng, không ai có thể chê bai nói là có lỗi. Vì sao vậy? Vì đi đường ngay chính, không mang đạo tà. Giới hạnh trọn vẹn, không còn mê lầm. Lời nói ra không đâu không nghe biết, được chư Phật Chánh Giác nâng đỡ. Tự vui với mình mà không cầu gì. Luôn biết đủ, không tham muốn. Tâm thuần thục, mọi điều ác đã trừ. Thân ý lặng lẽ, không ham vui. Thường thích sống ở nơi vắng vẻ, không có ý gần gũi chốn đông người. Dù ở nơi rối loạn ồn ào vẫn phân biệt được rõ, đầy đủ đạo pháp. Không theo ngoại đạo để thưa hỏi, thọ nhận điều gì. Cẩn trọng oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép của người tu), chưa từng thất lễ. Không lấy áo đẹp làm vẻ thanh lịch. Thệ nguyện như bản nguyện ban đầu, đức không ai bì kịp. Không để vị ngọt béo làm rối tâm ý.

 Bồ-tát có sức đạo, giữ gìn đức nghiệp. Tu tập thuận theo giới, không đùa cợt bừa bãi. Trời và người hộ vệ, giúp thành tựu viên mãn. Thực hành lòng từ, nghĩ khắp đến mọi loài chúng sinh. Lại tu lòng bi, nhẫn chịu mọi trần lao. Vâng giữ, che chở, không lười biếng. Thực hành tâm bình đẳng, thiện ác không hai. Gánh vác gánh nặng thay cho tất cả. Luôn xem xét rõ ràng, không để hao tổn. Không để tâm thức rong ruổi theo các tưởng. Không nghĩ điều ác của người, không truyền lỗi của người. Giữ gìn mọi ý, thu nhiếp bền chắc, không để ý khởi lên. Tùy theo suy nghĩ, luôn nghĩ đến bố thí, nuôi dưỡng mọi loài chúng sinh. Thực hành nhẫn nhục, không khởi lòng khác. Chí nguyện tinh tấn, không bao giờ quay lui. Thiền định vắng lặng, đạt được định an ổn. Vâng theo trí tuệ, nắm khắp mọi nghĩa lý; giảng nói như biển, không biết chán đủ.

 Vì thế tu học rộng, học giới và pháp cốt yếu. Theo bạn lành để muốn thông đạt các pháp. Luôn xa lìa thầy xấu, tránh các học thuyết tà. Học thuyết tà không phải đạo chân chính. Không nương vào tướng của thân, tham đắm trang sức. Biết muôn vật đều quy về vô thường (đổi thay, không còn mãi). Công đức của giới trong sạch như vàng ròng. Ý bố thí trong sạch, không hối hận. Tâm ý trong sạch, không bao giờ giả dối tô vẽ. Điều học thì nhiệm mầu mà không rối rắm. Ý tươi sáng, không có cấu đục. Hạnh gốc trong sạch, tâm không bị thiêu đốt; dù ở trong mê lầm cũng không theo dâm dục. Ý không rối loạn, luôn như một định. Dứt mọi trói buộc, mãi không sinh diệt. Không bao giờ sai sót, vắng lặng thông suốt. Giới đầy đủ không thiếu, không rò rỉ. Theo điều cốt yếu ban đầu, không bỏ sót. Đối với định căn của chư Phật đều phân biệt rõ.

 Dùng tâm bình đẳng độ các chúng sinh. Từ nhất thiết trí đi vào cửa giải thoát. Dạo trong các tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên chú vào một), tất cả đều hiện ra trước mắt. Không tham thân mạng, không có bất cứ niệm loạn tưởng nào. Không chấp vào ngã, nhân, thọ mệnh (các quan niệm cho rằng có cái ta, có con người, có sự sống lâu dài thật có). Cũng không suy nghĩ về danh sắc, cảm thọ, tưởng, hành, thức (danh sắc: phần tâm và phần thân; cùng với thọ, tưởng, hành, thức là các nhóm hợp thành con người). Không nương vào thân, miệng và các sắc do tứ đại (bốn yếu tố tạo nên vật chất: đất, nước, lửa, gió) tạo thành. Tưởng về chân đế (chân lý tuyệt đối) thật sự hiểu đúng như gốc của nó. Phân biệt các sắc do tứ đại tạo thành, thấy chúng là một, không có hai.

 Lại phải suy xét mắt với hình sắc, tai với âm thanh, mũi với mùi, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, tâm với pháp (các đối tượng của ý), tất cả đều trong sạch, một tướng tức là không tướng, mà không mê loạn. Quán kỹ các pháp, vượt qua hạnh không, vô tưởng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: không là thấy mọi pháp không có tự tính riêng; vô tưởng là không bám vào hình tướng; vô nguyện là không mong cầu tạo tác), cũng không có hình tượng. Vượt qua ba cõi (cõi Dục còn ham muốn, cõi Sắc còn thân vật chất vi tế, cõi Vô Sắc chỉ còn tâm), không nhiễm không đắm. Không có cởi mở hay không cởi mở, cũng không có trói buộc. Cũng không khởi niệm, cũng không thấy sinh. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không có gì sinh ra.

 Luôn thương xót, không nghĩ đến giết hại, trộm cắp; nuôi dưỡng tất cả, muốn cho họ được sống. Không lấy bừa của cải người khác, thích ban ơn bố thí. Không nghĩ đến tà dâm, xa lìa sắc dục. Không bao giờ lừa dối, gièm pha người. Lời nói trung thực đáng tin; nhận lời khuyên tốt của người mà tâm không mê loạn. Thấy người già cả thì luôn nghĩ đến tôn kính. Đi đến nơi nào cũng đem lòng nhân, khiến ai nấy được chỗ thích đáng, không để ai oán hận. Rộng lượng bao dung, chỉ bày chánh giáo. Nghĩ đến sự bình đẳng để ứng hợp với giới luật, khiến mọi loài không ai bị oan ức hay oán giận. Mọi hạnh đã đầy đủ, không còn gì phải tiến thêm. Giảng nói đến chỗ rốt ráo để độ chúng sinh, mở bỏ màn che cho tất cả.

 Bồ-tát Thượng Vị là bậc chủ lớn của Pháp (giáo lý Phật dạy), giảng khắp lời dạy vô cực của ba thừa (ba cỗ xe chở người đến giác ngộ: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát). Đức vượt núi Tu-di (núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), tuệ hơn sông biển, đạo vượt hư không, không gì ví được.

 Tối Thắng, nên biết: vì mọi người ngu si, biếng nhác, buông lung, mê lầm, không thuận theo pháp giáo, nên lại phải trải qua cái khổ sinh tử, thối lui, mê loạn, bị ấm cái (các ấm của thân tâm và các triền cái, tức phiền não che lấp tâm) quấn chặt, không thoát khỏi ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ là quỷ đói, súc sinh). Vì thế Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) thương xót những ai chưa theo kịp, vì vâng theo gốc của tất cả các pháp, mà đều quy về một pháp để dứt mọi tập khí đắm trước, tức hai mươi hai bệnh là gốc của cánh lạc (sự xúc chạm: sự gặp gỡ giữa giác quan, đối tượng và thức, từ đó sinh ra cảm giác). Các pháp này cũng không phải pháp, cũng không phải phi pháp, cũng không có lời dạy, hoàn toàn không có gì để nói. Vì sao vậy? Vì cái không phải pháp thì không có gì sinh, cũng không có gì diệt; nói pháp cho người mà không thấy điều được nói.

 Như thế, Tối Thắng! Bồ-tát Thượng Vị phân biệt suy xét chỗ cánh lạc sinh khởi và chỗ cánh lạc diệt mất. Bồ-tát quán hữu đối cánh lạc (xúc chạm có đối ngại, tức xúc do năm giác quan thân thể tiếp với cảnh vật chất) làm gốc cho sáu cánh lạc, cũng nên biết điều đó; không làm gốc cho sáu, cũng nên biết điều đó; cùng với bảy cánh lạc thâu nhận, đi vào nhau.

 Lại nữa, Bồ-tát suy xét, quán rõ tăng ngữ cánh lạc (xúc chạm qua lời nói, tên gọi, tức xúc của ý thức), làm gốc cho ba cánh lạc, các nhánh của nó có phần ít với bảy cánh lạc.

 Lại nữa, Tối Thắng! Bồ-tát lại phải suy xét: khi minh cánh lạc (xúc chạm đi cùng trí sáng suốt) tự tương ưng thì cùng thâu nhận, đi vào bốn cánh lạc khác; cũng nên suy xét để không khởi nhiễm đắm. Lại nữa, Bồ-tát: khi vô minh cánh lạc (xúc chạm đi cùng sự mê muội) tự tương ưng với ba cánh lạc thì lại có phần ít với mười một cánh lạc; cũng nên suy xét để không khởi nhiễm đắm.

 Lại nữa, Tối Thắng! Khi phi minh phi vô minh cánh lạc (xúc chạm không sáng suốt cũng không mê muội) tự tương ưng thì có phần ít với mười một cánh lạc còn lại. Lại nữa, Bồ-tát: khi ái dục cánh lạc (xúc chạm đi cùng lòng tham ái) tự tương ưng thì có phần ít với mười một cánh lạc. Nếu khuể nộ cánh lạc (xúc chạm đi cùng sự giận dữ) tự thu giữ lấy nhau thì có phần ít với mười một cánh lạc.

 Lại nữa, lạc thống cánh lạc (xúc chạm đưa đến cảm thọ vui; "thống" ở đây chỉ cảm thọ) có phần ít với mười hai cánh lạc. Khổ thống cánh lạc (xúc chạm đưa đến cảm thọ khổ) có phần ít với mười một cánh lạc. Bất khổ bất lạc thống cánh lạc (xúc chạm đưa đến cảm thọ không khổ không vui) cũng có phần ít với mười ba cánh lạc.

 Lại nữa, Bồ-tát: khi nhãn thức cánh lạc (xúc chạm của thức thấy) tự tương ưng thì có phần ít với tám cánh lạc. Tai, mũi, lưỡi, thân cũng như xúc của mắt, không khác. Sắc tưởng cánh lạc (xúc chạm với hình sắc) lấy năm cánh lạc làm thể, thì cùng ràng buộc với bảy cánh lạc. Nếu thanh cánh lạc (xúc chạm với âm thanh) lấy ba cánh lạc làm thể, lúc ấy cùng nối liền với mười một cánh lạc. Nếu hương cánh lạc (xúc chạm với mùi) lấy hai cánh lạc làm thể, lúc ấy cùng nối liền với chín cánh lạc. Có lúc vị cánh lạc (xúc chạm với vị) lấy bốn cánh lạc làm thể, lúc ấy cùng ràng buộc với mười một cánh lạc. Nếu tế hoạt (cảm giác trơn láng, tức mọi xúc chạm của thân) lấy ba cánh lạc làm thể, thì cùng ràng buộc với mười ba cánh lạc. Có lúc pháp cánh lạc (xúc chạm với đối tượng của ý) cùng với hai mươi hai cánh lạc làm thể cho nhau, lúc ấy cùng ràng buộc với tất cả các cánh lạc.

 Bồ-tát Thượng Vị phải luôn suy xét chỗ thịnh suy, sinh diệt của cánh lạc, phân biệt từng thứ một, khiến không tăng không giảm, thì có thể tiêu diệt mọi kết bụi nhơ của dục. Vì có thể diệt được kết (những mối phiền não trói buộc tâm), nên tâm cũng không đắm vào ý tưởng chấp thường còn, cũng không thấy ngã, nhân, thọ mệnh, sinh diệt, thường hay đoạn.

 Như thế, Tối Thắng! Bồ-tát trụ thứ sáu dùng tâm chân đế, không nghĩ có hay không, hiểu kỹ về không, thì đối với các cánh lạc phân biệt rõ chúng là một. Bồ-tát nên biết: có lúc hữu đối cánh lạc lấy một căn (ở đây chỉ hai mươi hai căn, tức hai mươi hai năng lực chủ đạo theo giáo lý Phật: sáu căn giác quan, nam căn, nữ căn, mạng căn, năm căn cảm thọ, năm căn tín, tấn, niệm, định, tuệ, và ba căn vô lậu) làm thể, lúc ấy lại riêng ràng buộc với tám căn. Bồ-tát Thượng Vị lại phải suy xét, chuyên ý vào cái đang ở trước mặt, phân biệt từng thứ một, tâm không nhiễm đắm.

 Bồ-tát lại phải quán xét: tăng ngữ cánh lạc lấy năm căn làm thể, lúc ấy riêng ràng buộc với tám căn; cũng phải suy xét để rốt cuộc không nhiễm đắm. Bồ-tát lại phải nghĩ: minh cánh lạc lấy ba cánh lạc làm thể, lúc ấy riêng ràng buộc với chín căn. Lại nữa, khi vô minh cánh lạc tự làm thể, cũng nối liền với sáu căn. Khi phi minh phi vô minh cánh lạc tự làm thể, thì ràng buộc với mười một căn. Ái dục cánh lạc cũng ràng buộc với bốn căn. Khuể cánh lạc cũng ràng buộc với bốn căn. Lạc thống cánh lạc lấy hai căn làm thể, ràng buộc với chín căn. Khổ thống cánh lạc lấy hai căn làm thể, lại ràng buộc với sáu căn. Bất khổ bất lạc thống cánh lạc lấy một căn làm thể, lúc ấy lại ràng buộc với chỗ không có căn.

 Lại nữa, Bồ-tát: khi nhãn cánh lạc tự làm thể thì ràng buộc với chín căn; tai, mũi, lưỡi, thân cũng như vậy. Ý cánh lạc lấy năm căn làm thể, lúc ấy ràng buộc với tám căn. Sắc cánh lạc lấy hai căn làm thể, thì ràng buộc với năm căn. Thanh cánh lạc lấy ba căn làm thể, lúc ấy ràng buộc với tám căn. Lại nữa, Bồ-tát cũng phải suy xét: hương cánh lạc lấy sáu cánh lạc làm thể, lúc ấy ràng buộc với chín căn. Nếu vị cánh lạc lấy hai căn làm thể, lúc ấy ràng buộc với mười một căn. Có lúc tế hoạt cánh lạc lấy một căn làm thể, thì ràng buộc với tám căn. Bồ-tát lại phải quán biết: pháp cánh lạc lấy mười chín căn làm thể, thì ràng buộc với mười ba cánh lạc.

 Nếu Bồ-tát suy xét, so lường, trừ bỏ tham đắm, không tạo ra cánh lạc, thì có thể làm tròn mọi nguyện, lấy ánh sáng sắc vàng cùng tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) trang nghiêm thân, ánh sáng chiếu khắp, không đâu không tới. Hiểu sâu các pháp đều vắng lặng, biết rõ gốc của pháp là không phải pháp, cũng không phải phi pháp. Vì sao vậy? Vì cái không phải pháp thì không có gì sinh, cũng không có gì diệt; vì người mà nói pháp nhưng không thấy điều được nói. Đó không phải pháp chân thật, chỉ là lời nói theo tên gọi đặt tạm mà thôi.

 Bên trong có sáu thọ, bên ngoài có sáu nhập (sáu cảnh đi vào giác quan); năm ấm (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc là thân xác vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là sự hình dung nhận biết, hành là các hoạt động tạo tác của tâm, thức là sự phân biệt hiểu biết), các giới và tất cả các nhập, đều rỗng lặng, đều là tên gọi tạm đặt. Phân biệt chương cú và tất cả các pháp, dùng chân đế mà quán thì cũng không có năm ấm, tứ đại, các giới; và gốc của hai mươi hai cánh lạc thì không có đoạn diệt, cũng không phải thường hay vô thường, cũng không bền chắc. Đó gọi là các pháp không thể nói bằng lời. Tất cả các pháp gốc ngọn trong sạch, đều không, đều vắng lặng, không có tên gọi. Pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) và tên gọi của mọi pháp, cũng đều tự nhiên, không có gì cả. Lời dạy của chư Phật cũng như vậy.

 Phải tu tập khắp pháp không có chỗ nơi. Thế nào là tu tập pháp không có chỗ nơi? Nghĩa là tập sự điềm đạm lặng lẽ, thấy tất cả đều không sinh; tu không ham muốn, thực hành pháp chân đế; tập học bản vô (bản tính vốn không của mọi pháp, tức chân như) mà sống theo pháp giới (toàn thể các pháp xét theo bản tính chân thật của chúng); cũng tập bản tế (chỗ tận cùng nơi gốc của các pháp), biết rõ tất cả là không. Mọi pháp đều không có chỗ trụ, không có gì để tập, không có hành hay không hành.

 Như thế, Tối Thắng! Bồ-tát trụ thứ sáu hiểu các pháp là không, lại phải tu tập oai nghi lễ tiết. Không nắm lấy tương lai, đã buông bỏ quá khứ, không nghĩ về hiện tại, cũng không có cái thuộc về ta. Không thọ nhận nắm giữ, cũng không có chủ. Lại không có áo mặc, không thể thấy được. Vì là không rốt ráo nên không có cùng tận; nếu có chữ nghĩa thì cũng chỉ là tên gọi tạm. Cái không cùng tận thì không có sinh ra. Vì gốc vốn trong sạch, chí ý điềm đạm, cũng không có xuất sinh, phải lìa cả cái được sinh và cái không được sinh. Điều đã học tập cũng không có tiếng vang, không thấy tiến tới, cũng không có ai thối lui. Tìm đến bờ mép thì không có đáy, cũng không phải không có đáy, không khởi không diệt. Đó gọi là thông đạt bản không.

 Giảng nói sự bình đẳng mà không có ý tưởng, không gần không xa, cũng không có dấu chân; đó gọi là tập. Nói là tập, tức là đi vào pháp luật. Tất cả các pháp chỉ là tên gọi tạm, cũng không có chỗ qua lại xoay vòng, không được không mất, không nghe không thấy; đó gọi là luôn an trụ trong pháp giới. Ai có thể vâng làm pháp như thế, đó gọi là tập.

 Thế nào là pháp? Nói là pháp, tức pháp không nghĩ về pháp, cũng không hủy hoại; lại không sợ hãi khó khăn, không có mong cầu. Nếu không mong cầu thì cũng không tưởng đến báo đáp; nếu không nghĩ đến báo đáp thì trừ được mọi lụy phiền của ý tưởng mong cầu. Không trông chờ tương lai, không dừng ở hiện tại, không nhớ quá khứ. Người thực hành như thế thì có thể đầy đủ sự bình đẳng với ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai). Bình đẳng với ba đời thì không có lời nói; vì không trụ vào đâu nên độ được chúng sinh.

 Tối Thắng, nên biết: Như Lai xuất hiện giảng lời dạy này để chúng sinh được qua bờ bên kia (bờ giác ngộ, giải thoát). Có Phật hay không có Phật, pháp tính vẫn luôn thường trụ; pháp giới tự nhiên như vậy, không đổi khác. Pháp giới an trụ, đó gọi là vắng lặng. Vì sao pháp giới là tự nhiên? Vì không có cái ta nên gọi là tự nhiên.

 Có lúc Bồ-tát chấp đây là cái của ta, tự cho là có thân và ý chuyên chú vào đó, nhận lấy hình hài năm ấm, quán thấy nhân duyên, danh sắc, tư tưởng xoay vòng nơi chốn, lời nói qua lại nương vào sự hiểu biết của thức, đặt tên gọi giả rồi cân nhắc trong tâm, quán xét gốc ngọn, tứ đại và các nhập. Lúc ấy Bồ-tát lại nghĩ: "Ta sẽ khuyến khích, độ người trong ba cõi, khiến họ buông bỏ bệnh tham dâm, giận dữ, si mê, tu tập đạo giáo, đi vào ba cửa giải thoát." Hoặc lại nghĩ: "Khiến chúng sinh đạt đến đạo tích (quả Tu-đà-hoàn, bậc chứng đầu tiên của Thanh văn), cho đến thành A-la-hán (bậc đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), chứng được bốn quả (bốn bậc chứng của Thanh văn)." Hoặc lại nghĩ đến ý chỉ, ý đoạn, thần túc, căn, lực, bảy giác chi, tám chánh đạo (các pháp tu giúp đạt giác ngộ: bốn ý chỉ là bốn phép an trú niệm vào thân, cảm thọ, tâm và pháp; bốn ý đoạn là bốn sự siêng năng dứt ác làm lành; bốn thần túc là bốn nền tảng của năng lực định; năm căn và năm lực là tín, tấn, niệm, định, tuệ; bảy giác chi là bảy yếu tố giác ngộ; tám chánh đạo là tám con đường chân chính), không, vô tưởng, vô nguyện, tứ đế (bốn chân lý: khổ; tập là nguyên nhân của khổ; diệt là sự hết khổ; đạo là con đường dẫn đến hết khổ), chân như (bản tính chân thật, như như không đổi của mọi pháp), diệt trừ trần lao. Có những suy nghĩ như vậy, thu nhận chúng sinh làm quyến thuộc của mình, thì đối với pháp giới còn có chỗ thiếu khuyết.

 Bồ-tát trụ thứ sáu vì thế mà xa lìa, không cùng với tâm Duyên giác, Thanh văn, thực hành nghiệp Bồ-tát, thệ nguyện Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", chủ trương tự giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh), phát ý rộng lớn bao la như cái lọng lớn che khắp (?). Tâm tự nghĩ: "Nếu ta thành Phật, quyết cầu đạo tuệ, khiến trăm nghìn hạnh không hao giảm. Ta sẽ bố thí, bỏ lòng keo kiệt, đem của báu là pháp mà ban cho. Làm trong sạch giới cấm, dứt bỏ vết nhơ, cẩn trọng giữ gìn hạnh. Dựng lập nhẫn nhục, cắt bỏ giận dữ, sống mềm mỏng hòa nhã. Nếu tu tinh tấn thì ngăn giữ cấu uế biếng nhác, siêng năng vâng tu, không bao giờ bỏ. Nếu ở nơi vắng vẻ thì tu chánh thọ (một tên khác của định: tâm tiếp nhận cảnh một cách đúng đắn, không tán loạn), ý không tán loạn, đạt được nhất tâm. Ra khỏi tam-muội thì vâng làm theo nghĩa lý. Dùng sáu độ vô cực mở mang giáo hóa chúng sinh."

 Để cầu Phật đạo, muốn thành đạo quả, cốt phải nhờ trụ thứ sáu mà thành Đẳng Chánh Giác (sự giác ngộ chân chính, viên mãn, bình đẳng của Phật), hàng phục các ma, chuyển pháp vô thượng (giảng truyền giáo pháp cao nhất), độ thoát nhân dân, rồi dùng sự vắng lặng vĩnh viễn của Phật mà diệt độ (nhập Niết-bàn, chấm dứt sinh tử). Đạt đến tận cùng tuệ thánh, học tập và sửa trị các trụ địa. Giảng rõ nghiệp mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), mười tám pháp bất cộng thù thắng (mười tám đức riêng có của Phật, không chung với ai), bốn vô sở úy, phân biệt biện tài thông suốt không vướng ngại. Cũng không tưởng cầu sắc hay vô sắc, không tham đắm.

 Thích ứng (?) với người trước mặt, phân biệt năm ấm không có sinh diệt. Sinh, già, chết là khổ, là tướng của phiền não; người hiểu biết mà thấu rõ nó là không, đó gọi là khổ đế. Biết rõ năm ấm từ duyên nào mà khởi, mọi vật thấy được đều có ý tưởng mong cầu; phân biệt rõ ý ấy mà không có phải trái; dù không cầu nhưng cũng không quên hẳn, đó gọi là tập đế. Không cùng hòa lẫn bụi trần với những việc quá khứ, tương lai, hiện tại, cũng không dừng ở giữa với lòng cầu may; biết rõ tất cả đều tiêu diệt, không có gì, đó gọi là tận đế (tức diệt đế). Người muốn đạt đạo thì hiểu rõ khổ, tập, diệt; dùng trí thần diệu thông đạt mà tám mươi bốn bậc thánh (?) tôn trọng để trừ bỏ sự trói buộc của duyên và lưới kết của sự do dự, đó gọi là tận đế. Phân biệt tứ đế và mọi điều hiện ra: thiện ác, khổ vui, tâm biết thế gian, hiểu rõ gốc ngọn mà không lấy đó làm điều mong cầu; dù không mong cầu nhưng cũng không chứng lấy, đó gọi là Bồ-tát thực hành đạo đế.

 Hiểu rõ thân là không, vắng lặng, không khởi lên; cũng không có tai họa tội lỗi, cũng không phải trừ tội; không lấy không bỏ, lại không đoạn hoại; không có thân hay không thân, không thấy có sự đặt bày hay có người tạo tác; không ở bên này bên kia, cũng không ở giữa. Như thế, Tối Thắng! Bồ-tát Thượng Vị phải luôn suy xét, trừ bỏ tai họa ràng buộc của gốc hai mươi hai cánh lạc, mới có thể tu tập và đề cao nghiệp Bồ-tát. Tối Thắng, đó gọi là Bồ-tát Thượng Vị ở trụ thứ sáu làm cho hạnh của mình trong sạch."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video