Thiên 1 — Tam mệnh chỉ mê phú: chính văn kèm lời chú

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều Thanh sai biên soạn, gồm sách của bốn kho Kinh, Sử, Tử, Tập)

 Tam mệnh chỉ mê phú (bài phú chỉ đường cho người còn mê muội trong thuật Tam mệnh; Tam mệnh là thuật đoán số mệnh dựa vào ba yếu tố can, chi và nạp âm của năm, tháng, ngày, giờ sinh)

 Một khí vừa bắt đầu phân chia thì lưỡng nghi định chỗ. Một khí là khối khí nguyên sơ duy nhất có trước trời đất. Lưỡng nghi là hai nghi, tức âm và dương; ở đây chỉ trời và đất.

 Lời chú: "Một khí bắt đầu phân chia" là lúc Đại Dịch (cái biến hóa lớn nguyên sơ) chưa phân, muôn hình tượng còn chung một thể. Khí ấy vận hành thì duỗi ra ở đông nam, co lại ở tây bắc; đó là lẽ tự nhiên của vạn vật. Cho nên gọi là vô cực, thái cực (vô cực: trạng thái không có giới hạn, chưa có hình gì; thái cực: cái gốc tột cùng sinh ra âm dương), tức lúc khởi đầu của hỗn độn. Một khí đã phân thì mới sinh ra lưỡng nghi. "Lưỡng nghi định chỗ" là khí trong làm trời, khí đục làm đất. Thế là trên có mặt trời, mặt trăng, các vì sao; dưới có Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, giúp cho mọi sự dùng. Càn và Khôn (trời và đất) vốn là một mà ngôi thành hai, ấy là sự phân biệt trong với đục. Chúng bao gồm tứ tượng (bốn tượng: thái dương, thiếu âm, thiếu dương, thái âm), từ đó thành ngũ hành (năm hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, năm loại khí tạo nên vạn vật), làm trọn số của trời đất và đủ sự sinh thành, kết thúc của muôn vật.

 Tiêu tức phú nói: "Một khí nguyên sơ là thứ bẩm từ tiên thiên (cái có sẵn từ trước khi hình thể sinh ra); trong và đục là tự nhiên." Lại nói: "Lặng một khí để tụ thần, tiêu ngũ hành để thông đạo." Thái chân ca nói: "Hai nghi trong đục, khí giao hòa dày đặc; âm dương không lường được thì gọi là thần; qua lại không cùng thì gọi là đạo; ai bẩm được phần tinh tú của khí ấy thì làm người." Quỷ Cốc Tử nói: "Hai nghi chia hàng, mỗi bên bao hàm hình của bốn tượng; Càn Khôn nuôi Thổ (?), bèn làm ra công dụng của ngũ hành." Lại nói: "Tam tài (ba ngôi: trời, đất, người) có trời đất là phần âm dương; ngũ hành vận hành thì hóa thành luân thường của người." Lại nói: "Chia hai nghi để tìm thắng thua, thuận bốn mùa để định hưu tù (hưu tù: trạng thái suy yếu, bị kìm hãm của một hành khi không gặp mùa của nó)." Tạo vi phú nói: "Hai nghi đã định thì hai vầng sáng (mặt trời, mặt trăng) rực rỡ."

 Ngũ hành xoay vòng khắp nơi, muôn vật theo loài của mình.

 Lời chú: "Ngũ hành xoay vòng" là vì trước có trời, sau có đất, rồi sau mới có người. Nên biết sự tạo hóa của ngũ hành có nhiều đường lấy dùng, phải phối hợp cân đối mới tốt, dùng để giúp nhau thành công là bậc trên; từ đó suy ra sự ẩn hiện của trời đất, mặt trời, các sao, và sự sang hèn trong số mệnh con người. "Muôn vật theo loài" là: vẻ đẹp của đất là cây cỏ, sự giàu của đất là trăm thứ lúa; đất chở muôn vật mà không e sợ, sinh muôn vật mà không bao giờ hết; đó là đức sinh vật của đất. Vì ngũ hành sinh ra ở Thổ, cũng chết về Thổ. Thái chân ca nói: "Từ khi Hà Đồ, Lạc Thư (hai đồ hình số cổ, gốc của dịch học) được lập ra, điều bí mật được mở bày, mới hiểu phép tính thêm bớt, tiêu trưởng; gói trọn tám chữ (bát tự: tám chữ can chi của năm, tháng, ngày, giờ sinh) mà định cả đời, quả ứng với lời quyết định sẵn của ngũ hành." Lý ngu ca nói: "Tìm lấy chỗ hưu, vượng của ngũ hành, thì quyết định được số đã định, không còn ngờ gì." Đường Thẩm Chi nói: "Ngũ hành không bị xung thì phần nhiều sang và thọ." Tạo vi phú nói: "Ngũ hành cho biết sự tiêu tức (lúc mất đi, lúc sinh ra, tức thịnh suy), tam nguyên định sự giàu sang." Hỗn nguyên phú nói: "Ngũ hành có khí thì thành quý cách (cách cục quý; cách cục là kiểu kết cấu của lá số)." Thái chân ca nói: "Dương thở ra một hơi thì muôn vật sinh, âm hít vào một hơi thì muôn vật chết; gặp thời thì sang, lỡ thời thì nghèo; người và vật tươi tốt hay héo úa đều do đó." Chúc thần kinh nói: "Thủy là cái để sinh ra muôn vật, Hỏa là cái làm thành muôn vật." Lý Hư Trung (nhà mệnh học đời Đường) nói: "Bao gồm tam tài, chỉ bày muôn vật."

 Ngũ hành nương vào trời thì làm sao, làm tinh tú.

 Lời chú: Sao và tinh tú gắn trên trời, gộp lại thì là thất chính (bảy thiên thể chính: mặt trời, mặt trăng và năm sao Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), tản ra thì là ngũ hành. Ánh sáng của trời là mặt trời, mặt trăng; vẻ đẹp của trời là sao; ơn thấm của trời là mưa móc; uy của trời là sấm sét. Tinh tú tụ ở sao Phòng, mặt trăng trong mà sáng, mặt trời đi nhanh mà hóa; đó là đạo của trời. Năm Thái Sơ, bảy vầng sáng khởi (?) từ sao Khiên Ngưu; năm đầu niên hiệu Thiên Hán, năm sao tụ ở sao Đông Tỉnh. Trên trời bày tượng, xếp năm sao làm văn, làm ngũ hành; dưới đất là Ngũ Nhạc (năm núi lớn); ở người là ngũ tạng (năm tạng: tim, gan, tỳ, phổi, thận); suy rộng ra mà thực hành thì là ngũ thường (năm đức thường: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín). Đức thường có đạo lâu dài thì là giữ nhân nghĩa. Kinh Dịch nói: "Lập đạo của trời gọi là âm và dương, lập đạo của đất gọi là mềm và cứng, lập đạo của người gọi là nhân và nghĩa." Vì đạo người không có nhân nghĩa thì không đứng được. Nhưng mệnh người đều do sao trời làm chủ. Lý ngu ca nói: "Trên hợp với năm sao như thấy mặt trời, suốt đời tước lộc vẻ vang khác thường." Chúc thần kinh nói: "Mặt trời, mặt trăng, các sao đều theo số của mình, bốn mùa và ngũ hành thuận phép của mình." Lạc Lục Tử nói: "Quỷ Cốc truyền ra chín mệnh, tóm lại thì lấy sao mà xem." Hồ Trung Tử nói: "Thất chính hiện trên cao, bày ngũ hành khắp lục hợp (sáu phương: trên, dưới và bốn hướng)." Lan Đài diệu tuyển phú nói: "Năm sao, bảy diệu chầu vái; ai nhẹ trong thì làm bác sĩ, hàn lâm (chức quan về học thuật, văn chương), ai nặng đục thì làm quan theo nghiệp võ." Lại nói: "Năm sao chầu về các sao Bắc, Hư, Đẩu thì đều rạng rỡ trong hàng quan lại."

 Ngũ hành ở nơi người thì là ngũ thường, ngũ sự; trong muôn vật có linh tính, chỉ con người là quý.

 Lời chú: Ngũ thường của người là nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Dương Tử (Dương Hùng) nói: "Đạo để dẫn dắt, đức để cảm hóa, nhân để thương yêu, nghĩa để làm cho hợp lẽ, lễ để giữ phép; trời đất hợp thì theo, lìa thì tan." Lão Tử nói: "Mất đạo rồi sau mới có đức, mất đức rồi sau mới có nhân, mất nhân rồi sau mới có nghĩa, mất nghĩa rồi sau mới có lễ." Dương Tử nói ngũ thường hợp với đạo; Lão Tử nói ngũ thường lìa đạo; nhưng dù nói hợp hay lìa thì đạo vẫn là một. Thiên Hồng Phạm trong Thượng thư nói: "Một là ngũ hành, hai là ngũ sự: một là dáng mạo, hai là lời nói, ba là nhìn, bốn là nghe, năm là nghĩ." Ngũ thường, ngũ sự đều là biến hóa của ngũ hành, thông với việc người; tình tính, đi ở, thấy nghe, động tĩnh của con người đều không thoát khỏi số ấy. Tiêu tức phú nói: "Nó làm đức thường thì lập nhân lập nghĩa; nó làm việc thì hoặc thấy hoặc nghe." Quỷ Cốc Tử nói: "Gặp đủ năm việc, thuận được tam kỳ (bộ ba can quý hiếm xếp liền nhau trong lá số, như Ất Bính Đinh hoặc Giáp Mậu Canh)." Vật linh mà người quý: cao thì làm vua, làm cha; sang thì làm vương hầu; lớn thì làm các quan chăn dân; thấp thì làm thứ dân. Văn thì ở nhân nghĩa trung hiếu, giàu thì ở tiền thóc vải lụa; thành tựu thì sánh với trời đất, linh thì sai khiến được muôn vật; đó là việc của người. Không gì lớn bằng trời, không gì dày bằng đất, không gì linh bằng người. Cho nên đạo Càn thành nam, đạo Khôn thành nữ; nam nữ cảm thông thì sinh ra kẻ khôn người dại; tính mệnh, họa phúc từ đó mà lập. Hồ Trung Tử nói: "Khí hòa hợp giao gặp thì kẻ khôn người dại mới sinh ra." Lý ngu ca nói: "Người bẩm khí tinh tú của ngũ hành mà sinh, sang hèn đều chỉ ra được trên bàn tay."

 Từ can chi mà bàn sang hèn (thiên can là mười ký hiệu Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý; địa chi là mười hai ký hiệu Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi; ghép lại để ghi năm, tháng, ngày, giờ). Lấy nghịch thuận mà định bĩ thái (bĩ: bế tắc, xấu; thái: hanh thông, tốt). Thịnh rồi lại suy, cùng rồi lại sinh; có thuần có tạp, có đục có trong.

 Lời chú: Can chi, bĩ thái, sang hèn, thịnh suy: con người bẩm khí âm dương nghịch thuận, nằm trong can chi, hết vòng lại bắt đầu, qua lại tuần hoàn như nóng lạnh vận hành qua bốn mùa không bao giờ dứt; được điều đó thì thọ, mất thì chết yểu. Cho nên lấy can làm lộc (phần bổng lộc, chức vị), lấy chi làm mệnh, xét nghịch thuận mà định bĩ thái. Vì âm là tiểu nhân, thuộc quẻ Bĩ; dương là quân tử, thuộc quẻ Thái; hai quẻ này chủ về lẽ thịnh suy của người. Có người trước nhỏ sau lớn, có người trước thịnh sau suy, có người chết rồi lại sống, có người sống rồi lại chết; ấy là cái thật và cái giả cảm ứng nhau mà lành dữ, lợi hại sinh ra. Cho nên mới có sự khác nhau của tiêu tức doanh hư (mất đi, sinh ra, đầy lên, vơi đi). Hệ từ (phần lời giải thích trong Kinh Dịch) nói: "Thông được biến thì gọi là việc; cùng thì biến, biến thì thông, thông thì lâu dài." Đó là lẽ tự nhiên của vạn vật. Lạc Lục Tử nói: "Vừa vào vùng suy mà bàn tai họa thì nên tính theo chiều nghịch: nam thì đón, nữ thì đưa; bĩ thái xen nhau mà ở, hai khí âm dương nghịch thuận mà tính trừ." Lại nói: "Lấy chi làm mệnh, xét nghịch thuận theo vòng tuần hoàn; lấy can làm lộc, theo chỗ hướng về hay quay lưng mà định nghèo giàu." Quỷ Cốc Tử nói: "Hoa qua thời suy mà quả thành, là tượng cùng thì biến, biến thì thông."

 "Thuần tạp trong đục" là thuần túy với hỗn tạp, nhẹ trong với nặng đục. Mệnh người muốn thuần túy mà không muốn hỗn tạp; ngũ hành muốn nhẹ trong mà không muốn nặng đục. Thuần túy, nhẹ trong thì sang và vinh; hỗn tạp, nặng đục thì chủ yểu, chủ nghèo. Hồ Trung Tử nói: "Trước thuần túy sau hỗn tạp thì xưa giàu nay nghèo; trước nặng đục sau nhẹ trong thì hôm qua bị bỏ, hôm nay được cất nhắc." Đường Thẩm Chi nói: "Cách phần nhiều thuần túy, gặp đức hợp mới vinh; cục phần nhiều hỗn tạp, gặp xung mới phát." Thái chân ca nói: "Sinh vượng mà hỗn tạp thì phúc mỏng; tử tuyệt (trạng thái chết, dứt của một hành) mà có cứu thì sẽ hiển quý; trước tạp sau thuần thì cuối đời tốt; trước thuần sau tạp thì nào có tốt." Thần bạch kinh nói: "Dễ (?) mà tinh là dương, là trong; giản mà tinh là âm, là đục." Quỷ Cốc Tử nói: "Trong đục giao nhau mà phân ra, thì người và vật hỗn hợp mà thành."

 Nuôi nhau là để giúp nhau; đánh nhau là để làm nên cho nhau.

 Lời chú: "Nuôi nhau giúp nhau": như người sinh năm Kỷ Mùi gặp Canh Ngọ; tức ngũ hành trong tứ trụ (bốn cột: năm, tháng, ngày, giờ sinh, mỗi cột là một cặp can chi) sinh cho nhau thì tốt, gọi là nuôi nhau. Mệnh gặp hung mà trong hung ẩn điều lành, có quý nhân cứu giúp, là mệnh đại phúc, đại quý. "Đánh nhau mà thành nhau" là trời xung đất đánh, như người sinh Giáp Tý gặp Canh Ngọ: tuy thiên nguyên (phần can) bị khắc thương, chi thần xung đánh, nhưng nạp âm (cách quy mỗi cặp can chi về một hành riêng, như Giáp Tý thuộc Kim, Canh Ngọ thuộc Thổ) thì Thổ sinh Kim, nên thành cho nhau. Lẽ tạo hóa đã rõ, đây lại là quý cách. Quỷ Cốc Tử nói: "Ngũ hành không tạp, chín mệnh nuôi nhau." Lý ngu ca nói: "Quý khoa còn cần thần lành giúp." Hồ Trung Tử nói: "Có cứu thì lành, không ai giúp thì hung (?)." Lạc Lục Tử nói: "Trời xung, đất đánh."

 Được hợp thì có nghĩa vua tôi; lấy khắc mà suy ra lẽ vợ chồng.

 Lời chú: Nghĩa vua tôi, lấy khắc suy vợ chồng: âm dương phối ngẫu, theo tình tính của ngũ hành mà làm chồng làm vợ; hai tình đuổi theo nhau thì không đâu không hợp (?). Trong ngũ hành Mộc chủ nhân (?), mà Ất với Canh là hợp nhân nghĩa; nhưng Canh Kim lấy Ất Mộc làm vợ, nên Ất hợp với Canh thì đàn bà càng nên có. Lại Mậu với (?) Quý là hợp vô tình, ấy là dương già lấy âm trẻ, tuy hợp mà không có tình. Nếu Mậu hợp với Quý thì đàn ông lấy được vợ tốt, đàn bà lấy được chồng đẹp; nếu Quý hợp với Mậu thì đàn ông lấy vợ già, đàn bà lấy chồng già. Lại nữa, Kim của Nhâm Dần thờ vua không nghịch, Mộc của Canh Thân làm tôi không trái. Ngũ hành thuộc về ngũ âm (năm âm: Cung, Thương, Giốc, Chủy, Vũ): âm Cung thuộc Thổ là vua, âm Thương thuộc Kim là tôi. Câu này nói được nghĩa vua tôi, còn lẽ lấy khắc mà suy vợ chồng thì đã rõ ràng. Thần bạch kinh nói: "Canh Thân, Ất Mão là gốc chính của vợ chồng."

 Hòa thì cứng mềm giúp nhau; lấy cùng loại mà tìm anh em.

 Lời chú: Cứng mềm giúp nhau, theo loại tìm anh em: Thủy với Hỏa đã giúp nhau thì tinh thần đầy đủ; Kim với Mộc dùng lẫn nhau thì nhân mềm, nghĩa cứng. Hỏa và Thủy là tinh và thần; hai thứ nuôi nhau: tinh không được thần thì không linh, thần không được tinh thì không sáng; Thủy và Hỏa phải ngang nhau. Khí ngũ hành qua lại lẫn nhau, hòa và dụng muôn mối rối ren, làm lành làm dữ, làm đẹp làm xấu; có thể theo loài mà tìm, thì những cái tỷ hòa (cùng một hành, ngang nhau) là anh em. Viên Thiên Cương (nhà tướng số đời Đường) nói: "Cái hòa với ta là anh em, cái sinh ra ta là cha mẹ." Lạc Lục Tử nói: "Kim và Mộc định cứng và mềm." Lan Đài phú nói: "Anh em cùng loại thì ở ngôi tam công (ba chức quan cao nhất triều đình)." Hồ Trung Tử nói: "Anh em cùng loại thì đeo dải ấn tía, cai quản một thành, phò vầng mặt trời của vua Thuấn (tức giúp vua thánh)."

 Hai âm thì hòa nhu, hai dương thì tranh giành; quá mức thì dữ dội, không đủ thì chậm chạp.

 Lời chú: "Hai âm hòa nhu" là chi thần của tứ trụ trong mệnh toàn là Mùi (?), là ngôi của hai âm; vì là cung Thổ vượng nên mềm hòa. "Hai dương tranh giành": Tý là Thủy, Mão là Mộc, như đạo mẹ con; vì hai dương ép nhau mà không thương nhau, nên sinh nhau rồi lần lượt hình hại nhau, cho nên gọi là "hình vô lễ" (Tý và Mão hình phạt nhau); lẽ tranh giành đã rõ. Dương giữ việc sinh, âm giữ việc giết; cho nên "một âm một dương gọi là đạo": nói dương thì chưa từng không có âm, nói âm thì chưa từng không có dương; có thể xét dương mà soi âm. Nhưng tỷ hòa thì lành, đánh khắc thì dữ.

 "Quá thì dữ dội, không đủ thì chậm chạp": tức ngũ hành nhiều thì quá, ít thì không đủ; khí và số của nó dư hay thiếu đều có thể gây hung; công đã thành thì quý ở chỗ lui về ẩn. Nhưng quá vượng thịnh thì lại suy, suy rồi lại vượng, nên có cái lo quá mức và không kịp. Như Hỏa chủ lễ, lễ vừa phải thì dừng, không thể quá; lễ rườm thì loạn; lửa bừng bừng quý ở chỗ tắt bớt, nếu không thì có tai họa tự đốt mình. Thủy (?) vượng quá thì động làm nhiều điều dữ; nước cuồn cuộn quý ở chỗ dừng, nếu không thì có nạn tự chìm. Suy cái tạo hóa của nó mà đoán theo hòa nhu, tranh giành, quá mức, không kịp. Chúc thần kinh nói: "Hai âm đối địch, hai dương chống nhau thì hung họa liền đến, không yên chỗ ở; lấy âm thắng dương thì tai ương nào chẳng lộ; lấy dương thắng âm thì hại không sâu." Hồ Trung Tử nói: "Quá thì dữ dội, không kịp thì tổn thương." Lại nói: "Đẩy lên quá mức thì cha tóc bạc mà mẹ còn xuân; ép xuống không kịp thì vợ đã già mà chồng còn trẻ." Quỷ Cốc Tử nói: "Quá và không kịp thì dời đổi đảo điên; khí số vừa phải thì ứng đúng kỳ mà phát."

 Không gì bằng thọ mà sống lâu, không gì bằng yểu mà mất mạng.

 Lời chú: Lẽ của ngũ hành là chế ngự được vật mà không bị vật chế ngự; đó là mệnh sống lâu. Vì nạp âm tự vượng, tuy gặp quỷ (hành khắc hành nạp âm của mình) đến khắc mà quỷ tự nhiên bị diệt tuyệt. Nếu trong mệnh quỷ vượng mà thân suy, khắc phá mệnh thì chủ tuổi thọ ngắn. Trúc luân kinh nói: "Kiến mệnh (lập được cung mệnh tốt trong lá số) chưa chắc sống lâu, phá mệnh chưa chắc chết yểu." Tạo vi phú nói: "Âm công (việc thiện làm thầm kín) có thể kéo dài tuổi thọ, việc hung hại ắt tổn tuổi." Tiêu tức phú nói: "Sinh gặp Đại Cát, Tiểu Cát (tên gọi của chi Sửu và chi Mùi trong phép Lục nhâm) thì trái lại sống lâu."

 Không hình thì không dấy, không xung thì không phát; xung thì động, phá thì hèn. (Hình: hai chi hình phạt nhau; xung: hai chi đối nhau mà đánh nhau, như Tý với Ngọ; phá: hai chi phá hoại nhau.)

 Lời chú: Hình, xung, động, phá đều là ác sát (sát: sao xấu, thế lực gây hại trong lá số), là thiên đức (?) của âm dương. Như người sinh Tân Tỵ gặp Canh Thân, Dần: vì Tỵ hình Thân, Thân hình Dần, Dần hình Tỵ. Lại Dần Thân xung nhau, theo đó mà suy. Sự vận hành của âm dương thúc đẩy muôn vật: không có đức thì không sinh được, không có hình thì không giết được; hình và đức dùng lẫn nhau thì muôn vật không chết hẳn, vừa sinh vừa chết; lẽ tạo hóa là không hình không dấy, không xung không phát, xoay vần không cùng. Xung nhau là thần đánh khắc; phàm chỗ xung ắt cần sinh nhau, như Tân Tỵ xung Quý Hợi thì Kim sinh Thủy, chủ động mà là mệnh tốt, quý; như Kỷ Mão xung Kỷ Dậu thì hai bên đều không lợi, xung phá thì có thể biết, chủ động thì hung. Thái chân ca nói: "Xem mệnh thì thiên nguyên làm chủ, đầu tiên xem có khắc hình hay không; chi thần lại xem có xung hình; nạp âm có đánh nhau hay không." Lại nói: "Gặp xung thì trước phá, sau ắt thành." Đường Thẩm Chi nói: "Bốn xung đối ngôi là cách phong vương." Thái chân ca nói: "Mệnh nếu không xung mà có vận gốc (?), chỉ sợ hình xung phá; trong mệnh có hình xung mà nếu được giúp đỡ thì chắc giữ được của quý, ý khí hùng mạnh."

 Hợp mà ít thì chỉ được sức giúp đỡ ít; quỷ mà nhiều thì chuốc lấy mối chê bai.

 Lời chú: Ngũ hành hợp: thần hợp có ba loại, một là can hợp, hai là lục hợp, ba là tam hợp; công dụng thì như nhau. Hợp nhau mà sinh nhau chủ lành; hợp nhau mà thương nhau chủ dữ. Như Giáp với Kỷ là hợp trung chính, Ất với Canh là hợp nhân nghĩa, Bính với Tân là hợp uy chế, Đinh với Nhâm là hợp âm nặc (hợp lén lút, giấu kín), Mậu với Quý là hợp vô tình. Hợp quý ở chỗ vừa phải, không được lệch một bên; lệch thì loạn. Đó là lẽ hợp của mười can. Chi hợp là: Tý hợp Sửu, Dần hợp Hợi, Mão hợp Tuất, Thìn hợp Dậu, Tỵ hợp Thân, Ngọ hợp Mùi; gọi là lục hợp, là sự hòa của âm dương, là đức của trời đất. Hợp ít thì chủ người ít hợp với ai, ít được giúp. Lại xem can chi trong mệnh hợp nhau nhiều hay ít mà bàn; đó là đạo ngũ hành.

 Thái chân ca nói: "Trong hợp mang lộc (lộc thần: chi mà can năm đạt độ lâm quan, như can Giáp có lộc ở Dần, chủ bổng lộc) thì có cái để lấy; chỗ hợp mà thương nhau thì chẳng bù đắp gì; vận sinh can hợp và can sinh, hoặc mang đế vượng (độ hưng thịnh nhất của một hành) thì càng khó xử (?)." Đường Thẩm Chi nói: "Tam hợp của ngũ hành định thật giả; bản nguyên không bị trộm khí thì tính thong dong; hễ để lộc mã (lộc thần và dịch mã; dịch mã là sao chủ việc đi lại, thăng tiến, như người tuổi Dần Ngọ Tuất có mã ở Thân) thuận đến chầu (?), thì ngôi cao đến chốt sao Bắc Đẩu, đè cả thiên hạ." Biện tính phú nói: "Ngày giờ mang hợp thì có bạn bè nắm tay." Lạc Lục Tử nói: "Có hợp hay không hợp, người học sau khó biết." Lại nói: "Đáng lo mà không lo là nhờ ngũ hành cứu giúp." Đường Thẩm Chi nói: "Nếu người tránh được tai họa trong mệnh, chỉ là do ngũ hành giúp đỡ nhau."

 Ngũ hành nhiều quỷ: cái khắc ta là quan quỷ, như người sinh Giáp Tý gặp Bính Thân, người Ất Sửu gặp Đinh Dậu; mệnh vận qua sinh, bại, vượng, tử, tuyệt, năm lần biến là ngũ quỷ. Lại có người sinh trong cục Hỏa Dần Ngọ Tuất mà gặp cục Thủy Thân Tý Thìn thì gọi là quỷ cục, ắt chủ người ấy gian trá không thật, thường chuốc thị phi chê bai. Tạo vi phú nói: "Bên trái có quỷ, bên phải có quỷ thì quan tước thành không." Thần bạch kinh nói: "Âm tĩnh dương theo, càng kỵ lộc suy quỷ vượng." Hồ Trung Tử nói: "Mậu Tuất hóa làm địa quỷ, Tiêu Hà, Tào Tham vốn là kẻ cầm dao bút (thư lại)." Thái chân thi nói: "Quỷ Kim đến hại lúc lộc Mộc, Bính Đinh thấy trước thì định rồi, còn ngờ gì; quỷ Hỏa muốn nấu làm hỏng đồ Kim, Nhâm Quý vừa gặp thì không đáng lo." Quỷ Cốc Tử nói: "Thân nặng thì cần quỷ, lộc bị hình thì cùng quẫn; Giáp Ngọ ưa quan quỷ, Tân Dậu mong sinh vượng."

 Lấy tam nguyên làm chủ, làm gốc; ngũ hành là trước hết.

 Lời chú: "Tam nguyên chủ bản" là: thiên nguyên chủ lộc để định giàu sang; nhân nguyên lập gốc để định thọ yểu; địa nguyên là nạp âm, hun đúc hình dáng đẹp xấu. Đó là tam nguyên (ba nguồn gốc) chủ bản, là nền móng của mệnh người. Ngũ hành của mệnh người: Hồng Phạm nói "một là ngũ hành", tức Thủy, Hỏa, Kim, Mộc, Thổ, cũng hợp với ngũ thường, ngũ sự. Bàn mệnh thì trước suy ngũ hành, tứ trụ, rồi lấy tam nguyên chủ bản mà đoán. Đường Thẩm Chi nói: "Đây là ông tổ chân chính của ngũ hành; xét mệnh thì trước lấy năm làm chủ; chớ để năm bị can khác làm tổn thương, nếu bị thì chí gãy, cứng bị bẻ, khó cùng bàn chuyện." Quỷ Cốc Tử nói: "Tam nguyên mất đất thì tuy sang mà không sang; trên dưới được chân chính thì tuy hèn mà chưa hèn." Thân là gốc của tam nguyên, khí là gốc của thân. Tạo vi phú nói: "Tam nguyên bàn giàu sang, ngũ hành biết thịnh suy." Thái chân ca nói: "Tam nguyên hợp quý thì người kính ngưỡng." Viên Thiên Cương nói: "Đem tam nguyên làm tam tài, lập bốn mùa làm tứ trụ."

 Trời đất hợp thì phân sang hèn; anh em hòa thì như yên ngựa bằng vàng (giàu sang).

 Lời chú: "Trời đất hợp" là can chi của năm và giờ trong mệnh hợp nhau; cũng cần hợp đức, có lộc, mã, quan, quý ở giữa, mới vào quý cách Lan Đài (các cách cục quý được chọn trong sách Lan Đài diệu tuyển). Thái chân ca nói: "Làm quan phần nhiều là do trời đất hợp; gặp phá, gặp không vong thì thành hỗn tạp; như thế lại ít thần phúc đến thì chỉ là học trò đi thi và nhà sư áo đen." Lập đàm luận nói: "Trong hợp mang lộc ắt được phong hầu." Cách thiên địa đức hợp, ví dụ: năm Giáp Tý (Kim), tháng Bính Dần (Hỏa), ngày Tân Mùi (Thổ), giờ Kỷ Sửu (Hỏa), thai Đinh Tỵ (Thổ) (thai: thai nguyên, tức can chi của tháng thụ thai, tính từ tháng sinh).

 "Anh em hòa đồng" là ngũ hành, can chi trong tứ trụ tỷ hòa, trên dưới không khắc nhau. Phải xét có lộc, mã, quan, quý mà không có hung sát, thì ắt chủ giàu sang đều đủ, văn võ kiêm toàn, ra làm tướng vào làm tể tướng. Lan Đài phú nói: "Anh em cùng loại thì ở ngôi tam công." Hồ Trung Tử nói: "Anh em cùng loại thì đeo dải ấn tía, cai một thành, phò vầng mặt trời vua Thuấn." Tạo vi phú nói: "Sáu hồ (?) anh em lên ngôi tể phụ; anh em cùng một nguồn." Cách anh em hòa đồng, ví dụ: năm Kỷ Tỵ (Mộc), tháng Mậu Thìn (Mộc), ngày Kỷ Tỵ (Mộc), giờ Mậu Thìn (Mộc), thai Kỷ Mùi (Hỏa).

 Lộc gặp sinh vượng thì được trao cờ tiết, búa việt (biểu tượng quyền chỉ huy của đại thần, tướng soái); mã chạy giao nhau thì nắm binh quyền.

 Lời chú: "Lộc gặp sinh vượng" là người sinh Canh Thân, Tân Dậu, can chi đều thuộc Kim, lâm quan ở Thân, vượng ở Dậu (lâm quan: độ trưởng thành, ra làm việc; vượng: độ thịnh nhất; đều là các độ trong vòng mười hai trạng thái sinh, vượng, suy, tử của một hành). Lại như người sinh Giáp Dần, Ất Mão, can chi thuộc Mộc, lâm quan ở Dần, vượng ở Mão. Trong sáu mươi hoa giáp (sáu mươi cặp can chi) chỉ bốn ngôi này là thuần túy, hợp quý cách Lan Đài; mệnh gặp ắt chủ cầm cờ tiết búa việt, sang như quan thứ sử có năm ngựa, cờ lệnh. Hỗn nguyên phú nói: "Lộc gặp đất vượng, Trần Bình được phong hầu vạn hộ." Viên Thiên Cương nói: "Can là gốc của lộc, định chức vị cao thấp cả đời; thọ cực, tuổi cao đều là do lộc đến ngôi đế vượng." Đường Thẩm Chi nói: "Lộc mã gặp vượng thì vượt đám đông, là phúc là quý." Biện tính phú nói: "Tháng sinh mang lộc thì khởi nghiệp từ nhà cao cửa rộng." Lạc Lục Tử nói: "Tháng sinh mang lộc thì vào đường làm quan, là bậc tôn quý rực rỡ." Lý ngu ca nói: "Lộc vào Đô đường (?) ắt được bái làm đại thần." Lại nói: "Khanh hàng tam công ít ai được trọn, chỗ lộc hợp (?) phải xét thịnh suy." Cách lộc gặp sinh vượng, ví dụ: năm Tân Dậu (Mộc), tháng Tân Mão (Mộc), ngày Tân Dậu (Mộc), giờ Tân Mão (Mộc), thai Nhâm Ngọ (Mộc).

 "Mã gặp chạy giao" là mệnh gặp dịch mã giao đổi lẫn nhau; nhưng Tân Tỵ, Kỷ Hợi thì nạp âm tự ở trường sinh; Ất Tỵ, Quý Hợi, Đinh Hợi thì tự ở lâm quan. Trong sáu mươi hoa giáp chỉ năm ngôi này là thuần túy, nên được chọn làm quý cách; mệnh gặp quyết chủ về văn thì sai khiến muôn ngựa, ngọn bút quét nghìn quân, uy trấn biên cương, nắm quyền ngoài cõi. Lý ngu ca nói: "Năm ngựa giao nhau ở ngôi ngày giờ, ngựa phóng nơi sân trời, một ngày chín lần thăng chức." Lại nói: "Mã mang sát đến thì chủ quyền tướng." Lại nói: "Nếu ngồi đất mà lại chầu dịch mã, thì ngôi cao công lớn, đè cả thiên hạ." Lại nói: "Đầu ngựa mang gươm chủ quyền tướng, trước che sau đỡ, là bậc tiên giữa loài người." Tạo vi phú nói: "Mã gặp lúc xung, Tào Tháo làm chủ một phần ba thiên hạ." Thái chân ca nói: "Gặp mã ắt được phong tước vạn hộ." Cách mã giao chạy, ví dụ: năm Đinh Tỵ (Thổ), tháng Tân Hợi (Kim), ngày Đinh Tỵ (Thổ), giờ Tân Hợi (Kim), thai Nhâm Dần (Kim).

 Vàng ngọc đầy nhà, ắt thấy là kho của tài và quan; mũ lọng đầy cửa, phải biết là phần dư của quan quý. (Tài: hành mà mình khắc, chủ tiền của; quan: hành khắc mình, chủ chức quan.)

 Lời chú: Cái quý của tài quan: như người sinh Mậu Thìn gặp Quý Mùi, là chính khố (kho chính) của nạp âm Mộc; thiên can Mậu Thổ, Quý Thủy đều có mộ khố ở Thìn (mộ khố: kho chứa, nơi một hành thu về cất giấu); lại Quý gặp Mậu là quan tinh chầu về nguồn; gọi là tài quan vào kho. Mệnh gặp thì giàu hơn Đặng Thông, hơn cả Thạch Sùng. Hỗn nguyên phú nói: "Kho tài gặp khanh tam hợp, Thạch Sùng làm chủ muôn vàng." Tạo vi phú nói: "Tổ Ước nhiều của là vì tài với mệnh đều có khí." "Phần dư của quan quý" là mệnh gặp quan tinh (can khắc can năm, chủ chức quan) của mười can mà gặp thiên ất quý nhân (sao quý nhân lành nhất, chủ được người phò trợ, giải nạn); danh vị ấy là quan tinh mang quý, hợp quý cách Lan Đài. Như người sinh Giáp Tý gặp Tân Mùi, theo đó mà suy; quyết chủ người ấy đời đời mũ mão, xe lọng đầy cửa, tài mạo vượt người, áo mũ thịnh vượng. Tạo vi phú nói: "Quan quý trong sạch thì chức ở giữa hàng cửu cức (chín cây táo gai trồng ở triều, chỉ hàng công khanh)." Đường Thẩm Chi nói: "Phía trước có quan quý thì mừng khác thường, hiển hách tài cao vào chốn miếu đường (triều đình); giả như can chi không có chỗ ứng đổi, cũng nên trấn giữ biên cương nghìn dặm."

 Học đường hợp nhiều thì đỗ đầu bảng; quý khoa có giúp thì làm nhà nho ở quán các (các viện văn học của triều đình).

 Lời chú: "Học đường hợp nhiều" là tứ trụ đều gặp ngôi trường sinh (độ khởi sinh trong vòng mười hai trạng thái) của chính mình, là học đường thật; lại thêm can chi hợp nhau thì ắt chủ tên ghi bảng vàng, ngôi ở đài thanh, học giàu như ba mùa đông đọc sách, làm văn xong trong bảy bước chân (như Tào Thực). Tạo vi phú nói: "Nhiều nghề nhiều tài là vì học đường không bị phá." Viên Thiên Cương nói: "Học đường gặp quý chỉ lợi làm thầy dạy." Lý ngu ca nói: "Ở viện từ quán lại gặp quan học đường." Lại nói: "Giáng sinh chỉ gặp học đường của Giáp." Cách học đường hợp nhiều, ví dụ: năm Giáp Thân (Thủy), tháng Bính Dần (Hỏa), ngày Tân Tỵ (Kim), giờ (?) Kỷ Hợi (Mộc), thai Đinh Tỵ (Thổ).

 "Quý khoa có giúp" là quý nhân kẹp khoa đỡ hai bên. Người sinh Bính, Đinh gặp Dậu, người sinh Nhâm, Quý gặp Thìn; chỉ hai ngôi này hai bên có quý nhân chầu giúp; nếu gặp ắt chủ danh hiển nơi cung vua, ngôi lên hàng tam công. Lý ngu ca nói: "Quý khoa còn cần thần lành giúp." Tạo vi phú nói: "Gần người hiền, gần người thiện là vì gặp quý nhân kẹp khoa." Đường Thẩm Chi nói: "Lộc quý kẹp đỡ, ít người được." Cách quý khoa có giúp, ví dụ: năm Bính Tý (Thủy), tháng Đinh Dậu (Hỏa), ngày Bính Tý (Hỏa), giờ Đinh Dậu (Hỏa), thai Mậu Tý (Hỏa).

 Phượng trì chồng lớp thì đeo ấn tam công; quan ấn đủ cả thì ngồi xe sứ giả.

 Lời chú: "Phượng trì chồng lớp" là ba can, ba chi cùng tên, gọi là Phượng Hoàng trì (ao phượng hoàng); riêng ba chữ Dậu (Dậu ứng với gà, tượng chim phượng) là phượng trì thật, hợp quý cách Lan Đài; mệnh chủ đeo ấn vàng to bằng cái đấu, lưng đeo đai ngọc trắng sừng tê, làm tể phụ cầm cân nảy mực, điều hòa âm dương. Đường Thẩm Chi nói: "Cách kẹp quý trong ao phượng hoàng, tước lộc vẻ vang ắt hiển hách, ắt làm khanh tướng nơi kinh đô, thân là khách ba đảo Bồng Lai." Lý ngu ca nói: "Chi phượng hoàng và ao phượng hoàng, nếu ở chỗ hư không thì chẳng lạ gì." Hồ Trung Tử nói: "Ba can (?) phượng hoàng là cực quý, rất kỵ quyến luyến rừng." Lan Đài phú nói: "Ba can phượng hoàng rất kỵ trong giờ thấy Dậu." Cách phượng hoàng trì, ví dụ: năm Quý Dậu (Kim), tháng Tân Dậu (Thủy), ngày Quý Dậu (Kim), giờ Quý Sửu (Mộc), thai Nhâm Tý (Mộc).

 "Quan ấn đủ cả" là mệnh gặp quan tinh đến ngôi chính ấn (ấn thụ: hành sinh ra mình, chủ ấn tín, chức quyền và sự che chở), lại thêm ngũ hành thuần túy, thì chủ ngồi xe bốn ngựa, có uy quyền, nắm ấn binh phù, là người giàu sang. Thái chân ca nói: "Ấn thần ở bốn ngôi mừng xoay vần, đeo ấn ngồi xe việc chẳng khó." Viên Thiên Cương nói: "Ấn vượng quan sinh ắt giữ việc cầm cân (làm tể tướng)." Đường Thẩm Chi nói: "Quan ấn sinh thành theo tạo hóa thì thanh cao và hiển đạt." Lại nói: "Cung quan, ấn chân chính thì quan quý." Lan Đài phú nói: "Ấn quan gặp sát thần ắt treo ấn vàng." Cách quan ấn gặp đủ, ví dụ: năm Tân Mùi (Thổ), tháng Nhâm Thìn (Thủy), ngày Bính Thìn (Thổ), giờ Nhâm Thìn (Thủy), thai Quý Mùi (Mộc).

 Kim sát kẹp quý thì có binh có quyền; vượng lộc được đất thì giàu và thọ.

 Lời chú: "Kim sát kẹp quý" là người sinh Đinh Dậu gặp Đinh Hợi, người sinh Đinh Hợi gặp Đinh Dậu; lại người sinh Nhâm Ngọ gặp Nhâm Thìn, người sinh Nhâm Thìn gặp Nhâm Ngọ. Vì Thìn gặp Ngọ, Dậu gặp Hợi là Kim thần đại sát (sát lớn thuộc Kim, chủ binh đao); người sinh Đinh gặp Dậu, người sinh Nhâm gặp Thìn đều là quý nhân kẹp khoa; riêng hai mệnh này hợp cách. Quý ở chỗ: phía trước có Ngọ gọi là kim sát, phía sau có Thìn kẹp quý; phía trước có Hợi gọi là kim sát, phía sau có Dậu kẹp quý. Mệnh chủ người uy trấn ba biên, tự cầm muôn ngựa. Lời dẫn chứng của các sách xem ở phần "quý khoa có giúp" phía trước. Cách kim sát kẹp quý, ví dụ: năm Đinh Dậu (Hỏa), tháng Kỷ Dậu (Thổ), ngày Đinh Hợi (Thổ), giờ Tân Hợi (Kim), thai Canh Tý (Thổ). "Vượng lộc được đất" là người sinh Đinh Mão gặp Mậu Ngọ thì Hỏa vượng, người sinh Quý Hợi gặp Bính Tý thì Thủy vượng; ấy là ngũ hành được đất, tạo hóa thanh kỳ; nếu gặp các Ngọ khác, các Tý khác thì kém hơn; xét ngũ hành mà nói sang hèn, phúc thọ. Lời dẫn chứng xem ở phần "lộc sinh vượng thì cầm cờ tiết búa việt". Cách vượng lộc được đất, ví dụ: năm Đinh Mão (Hỏa), tháng Mậu Ngọ (Hỏa), ngày Mậu Ngọ (Hỏa), giờ Mậu Ngọ (Hỏa), thai Kỷ Dậu (Thổ).

 Được ấn thụ thì có thể bàn chuyện làm quan; quan bị phá nhiều thì nên tìm cách lui khỏi chức vị.

 Lời chú: Ấn thụ của mười can, lệ bằng thơ xem trong sách Chỉ nam; như người sinh sáu Giáp gặp Quý, theo đó mà suy. Gặp cách này chủ người cầm ấn nắm quyền, ấn vàng dải tía. Viên Thiên Cương nói: "Ấn thụ gặp hoa (?) thì ngồi bậc tôn ở viện Hàn lâm." Thái chân ca nói: "Nạp âm của ấn thụ cần có khí, vàng ngang (?) chầu đức thì càng ở ngôi quyền." Cách ấn thụ làm quan, ví dụ: năm Giáp Ngọ (Kim), tháng Quý Dậu (Kim), ngày Quý Dậu (Kim), giờ Quý Hợi (Thủy), thai Giáp Tý (Kim). "Quan tinh bị phá nhiều" là quan tinh gặp xung phá; đây là trong lành ẩn dữ. Mừng gặp quan tinh vì là thần lành, thần quý; vì một điều lành nâng đỡ thì các điều dữ tránh ngôi, trở dữ thành lành. Thái chân ca nói: "Quan lộc với thần phá nếu cùng đi, gặp xung thì trước phá sau ắt thành; hoặc giả tứ trụ vốn có chỗ quy về, gặp được thì không ai không hiển vinh." Tạo vi phú nói: "Khổng Tử ở nước Trần hết lương, là trong phá có cứu." Cách phá quan tránh ngôi, ví dụ: năm Giáp Tý (Kim), tháng Canh Ngọ (Thổ), ngày Giáp Ngọ (Kim), giờ Giáp Tý (Kim), thai Tân Dậu (Mộc).

 Tam kỳ gặp quý thì xét kỹ thuận nghịch; thiên ất tốt nhất thì phân chủ ngày chủ đêm.

 Lời chú: "Tam kỳ gặp quý": thiên thượng tam kỳ (ba kỳ trên trời) là Ất, Bính, Đinh; địa hạ tam kỳ (ba kỳ dưới đất) là Giáp, Mậu, Canh; trong đó lại gặp thiên ất quý nhân. Nếu gặp tam kỳ thuận (xếp đúng thứ tự từ năm đến giờ) thì chủ thời trẻ phát đạt; gặp tam kỳ nghịch thì chủ cuối đời hưởng vinh. Quỷ Cốc Tử nói: "Ngũ hành mỗi thứ có kỳ nghi, phải phân nghịch thuận." Lại nói: "Thuận được tam kỳ, gặp đủ năm việc." Tạo vi phú nói: "Ai gặp thiên thượng tam kỳ thì tiếng vang tới cửa phượng (cung vua)." Thái chân ca nói: "Tam kỳ ứng quý thật là kỳ lạ, rộng lớn." Cách tam kỳ gặp quý, ví dụ: năm Ất Sửu (Kim), tháng Bính Tuất (Thổ), ngày Đinh Tỵ (Thổ), giờ Tân Sửu (Thổ), thai Đinh Sửu (Thủy). "Thiên ất tốt nhất": thiên ất quý nhân là thần lành trong mệnh; người sinh ban ngày gặp quý nhân ngày thì có sức, người sinh ban đêm gặp quý nhân đêm thì có sức; suy mệnh phải phân ngày đêm, nếu trái ngược thì chủ dữ; xét kỹ mà nói. Đường Thẩm Chi nói: "Mang thiên ất đến thì ắt thanh cao hiển đạt; vị tôn thần này đến nhà mình, tự vượng tự sinh lại kiêm khắc mệnh, thì được phong nhiều lần, cương trực (?), thọ dài." Lạc Lục Tử nói: "Ngày đêm thay nhau làm vua tôi; xanh đỏ theo giờ làm cha con." Cách thiên ất lành quý, ví dụ: năm Ất Mùi (Hỏa), tháng Nhâm Thân (Kim), ngày Mậu Tý (Hỏa), giờ Nhâm Tý (Mộc), thai Quý Hợi (Thủy).

 Phan an chủ tích của muôn vạn; thiên quan ắt xuất thân từ hạng tạp lưu (người làm quan không qua khoa cử chính đường, hoặc thuộc tầng lớp thấp kém).

 Lời chú: Phan an (nghĩa đen: vịn yên ngựa) trong mệnh là ngôi ở trước dịch mã một ngôi; cũng gọi là lục tú sát, lại là lục hại trước mã, gọi là lục ách. Nếu can chi nạp âm sinh vượng ở ngôi gốc thì chủ tiền chảy trên đất, của cải tự nhiên dồi dào, vàng ngọc đầy nhà. Lý ngu ca nói: "Phan an, dịch mã đến cho cưỡi, muôn dặm đường mây xanh chỉ lối về." Lạc Lục Tử nói: "Vịn yên, giẫm lộc, ai gặp thì đeo ấn ngồi xe." Hồ Trung Tử nói: "Vịn yên giẫm lộc, Tư Mã Tương Như vâng mệnh đi sứ từ phương tây về." Lan dã tinh kim (?) nói: "Phan an là tên khác của yên ngựa." Cách phan an, ví dụ: năm Đinh Mùi (Thủy), tháng Giáp Ngọ (Thủy), ngày Bính Ngọ (Thủy), giờ Giáp Ngọ (Kim), thai Đinh Dậu (Hỏa). Thiên quan trong mệnh (can khắc can năm mà cùng âm dương với nó, như Giáp gặp Canh; tính cứng, dữ hơn chính quan): như người Giáp gặp Tân là quan, người Ất gặp Canh là thiên quan (?), theo đó mà suy. Thiên quan chỉ nên có một ngôi; nếu gặp lặp lại thì biến quan thành quỷ, lại thành hỗn tạp, nên chủ sinh ra ở hạng hèn kém. Lý ngu ca nói: "Thiên quan, thiên ấn phải phân rõ; tài tuy hoa mỹ mà không có danh khoa cử." Cách thiên quan, ví dụ: năm Giáp Tý (Kim), tháng Canh Ngọ (Thổ), ngày Canh Ngọ (Thổ), giờ Canh Thìn (Kim), thai Tân Dậu (Mộc).

 Kẹp lộc, kẹp mã thì chức nặng danh cao; chầu khố, chầu ấn thì ắt giàu ắt sang.

 Lời chú: "Kẹp lộc kẹp mã" là trong mệnh lộc, mã ở chỗ trống mà được hai bên chầu đỡ. Không thể nói chung rằng sinh vượng là lạ, tử tuyệt thì trái lại là dữ. Như lộc của Ất ở Mão, không gặp Mão mà chỉ thấy Thìn và Dần, kẹp trống lộc thần ở giữa; vì can Ất thuộc Mộc, chầu kẹp ở ngôi vượng Mão; thấy Dần là lâm quan của Mộc, thấy Thìn là Mộc tươi tốt ở phương đông; mệnh như vậy chủ là bậc tài lớn, có phúc lộc. Lại như người sinh Hợi, Mão, Mùi thì mã ở Tỵ; như Ất Hợi gặp Ất Tỵ là lâm quan, Tân Hợi gặp Tân Tỵ là trường sinh, theo đó mà suy; mệnh gặp cách này thì một ngày thăng chín lần, quan đến nhất phẩm, là người hiển quý. Lý ngu ca nói: "Kẹp lộc kẹp mã đều là danh khanh." Tiêu tức phú nói: "Quan cao vị hiển, ắt biết là ở vùng kẹp lộc." Cách kẹp lộc kẹp mã, ví dụ: năm Đinh Mùi (Thủy), tháng Đinh Mùi (Thủy), ngày Bính Thìn (Thổ), giờ Nhâm Thìn (Thủy), thai Mậu Tuất (Mộc).

 "Chầu khố chầu quý (?)" là chầu trống Thìn, hoặc Tuất, hoặc Sửu, hoặc Mùi; bốn ngôi này đều là đất mộ khố và chính ấn. Như nạp âm Kim thì ấn khố ở Sửu; không thấy Sửu mà thấy Tý là đất Kim chết, lại thấy Dần là vùng Kim tuyệt; nếu gặp Canh Tý, Mậu Dần, ngay tại ngôi có Thổ thì sống lại, là cách hoàn hồn, chủ quý; các Tý, Dần khác không phải quý cách. Sự sâu kín của tạo hóa phải suy xét tinh tế mới nói được sang hèn. Đường Thẩm Chi nói: "Chầu ấn chầu khố là đường mây xanh." Cách chầu khố chầu ấn, ví dụ: năm Quý Tỵ (Thủy), tháng Ất Mão (Thủy), ngày Quý Tỵ (Thủy), giờ Ất Mão (Thủy), thai Bính Ngọ (Thủy).

 Tài ở bát bại thì quan tước tiêu tan; vận vào dương nhận thì của cải hao tán.

 Lời chú: "Tài ở bát bại" là mệnh gặp ngôi chết bại thứ tám tính từ trường sinh của nạp âm, nên gọi là bát bại (tám bại). Như người Thủy, Thổ trường sinh ở Thân, gặp Mão là thế. Thủy và Thổ đều chết bại thì chủ người cả đời tiêu tan, đình trệ, không toại ý là chắc chắn. Tạo mệnh phú nói: "Bay trời bừa bãi (?), bát bại nhìn cửa; trai phá của nhà ngoại, gái phá nghiệp nhà chồng." Lại nói: "Nạp âm bại tuyệt thì là người rụt đầu như ba ba (?)." Lại nói: "Nguyệt sát ở vùng bại, Lưu Linh uống rượu một thạch." Cách tài ở bát bại, ví dụ: năm Giáp Thân (Thủy), tháng Đinh Mão (Hỏa), ngày Ất Mão (Thủy), giờ Kỷ Mão (Thổ), thai Mậu Ngọ (Hỏa). "Vận vào dương nhận" là dương nhận của lưu niên (năm đang đi qua) rơi vào đại vận (giai đoạn vận mười năm) trong mệnh; dương nhận (nghĩa đen: lưỡi dao dương, sát hung chủ binh đao, thương tổn) là ngôi ở trước lộc một ngôi. Năm ấy ắt chủ tai thương, của cải phá tán. Viên Thiên Cương nói: "Dương nhận thúc giục tai họa quan trường và trăm bệnh, cả đời việc thành bại nhiều." Đường Thẩm Chi nói: "Dương nhận, câu giảo (hai sát chủ ràng buộc, kiện tụng) quay về thân, bốn ngôi mà gặp thì ắt chẳng ra gì; hoặc mừng hoặc dữ không định chuẩn; là người phá tan gia tài vì rượu sắc."

 Họa bại phát từ nguyên vong; hại người thân sinh từ cô quả.

 Lời chú: "Họa bại nguyên vong" là nguyên thần (sát chủ hao bại, gặp điều bất lợi) và vong thần (sát chủ mất mát, tai họa), là các sát họa hại, hung bại; hai sát cùng ngôi, nên nói họa bại phát từ nguyên vong. Mệnh gặp quyết chủ tai họa nổi lên. Lạc Lục Tử nói: "Họa bại phát từ nguyên vong, cuồng ngang khởi từ câu giảo." Thái chân ca nói: "Tuyệt tài, đơn mã, nguyên vong bại; quỷ cười vua ban núi đồng vô ích (ý nói như Đặng Thông được vua cho núi đồng đúc tiền mà vẫn chết đói)." Đường Thẩm Chi nói: "Sợ nhất là nguyên vong chồng chất; có đức hợp (?) thì ắt không thành họa." Lại nói: "Cô hại, nguyên vong mà gặp sinh thành thì cần gì phải sợ." Cách họa phát nguyên vong, ví dụ: năm Bính Thìn (Thổ), tháng Kỷ Hợi (Mộc), ngày Kỷ Hợi (Mộc), giờ Ất Hợi (Hỏa), thai Canh Dần (Mộc).

 "Hại sinh từ cô quả" là hai sát cô thần (thần cô độc) và quả tú (sao góa bụa); như người sinh Dần, Mão, Thìn gặp Tỵ là cô thần, gặp Sửu là quả tú. Mệnh gặp hai sát này ắt chủ làm hại lục thân (sáu bậc người thân: cha mẹ, anh em, vợ con), tổn khắc ruột thịt. Thái chân ca nói: "Cô thần quả tú khiến vợ lạnh nhạt; trai gặp hai ngôi cô thì đi phương xa; gái gặp hai cung quả mà lại thấy phá thì bơ vơ bỏ nghiệp đi xứ khác." Viên Thiên Cương nói: "Cô thần rất kỵ, khiến trai hại vợ; quả tú thì khiến gái hại chồng; anh em cũng sẽ chia lìa, cha mẹ ruột thịt không ở chung." Hồ Trung Tử nói: "Phạm cả cô lẫn quả thì làm người đầu tròn áo vuông (nhà sư)." Lạc Lục Tử nói: "Tuế tinh chớ phạm cô thần, thiên trung (?) kỵ đến quả tú." Tạo vi luận nói: "Cô thần càng ghét cách giác (?), ruột thịt giữa đường chia lìa." Cách hại vì cô quả, ví dụ: năm Quý Dậu (Kim), tháng Kỷ Mùi (Hỏa), ngày Ất Hợi (Hỏa), giờ Quý Mùi (Mộc), thai Canh Tuất (Kim).

 Ai bảo xe lớn đã ra đường lại sa vào khe rãnh sâu? Cỏ thơm liền trời thì không ở chỗ tan hoang bừa bộn.

 Lời chú: "Xe lớn ra đường" là nói mệnh quý thuần túy, được đất, ví như xe lớn, là bậc công hầu phò tá, người tài lớn của triều đình, mới ngồi xe bốn ngựa. "Ra đường" là đi trên con đường chính mà mọi người cùng đi, sao lại vào khe rãnh; như mệnh được đất vậy. Ngọc hạp hỗn nguyên phú nói: "Quý nhiều sát ít như xe lớn không trở ngại (?); quý ít sát nhiều như xe nhỏ không có chốt càng (không đi được)." "Cỏ thơm liền trời" là nạp âm ngũ hành gặp thời, hợp cách, ví như cỏ thơm liền trời, đang lúc tươi tốt. Người hiền xưa có câu: "Vết rêu lên thềm biếc, sắc cỏ vào rèm xanh"; đều là được thời, được đất, nên không ở chỗ tan hoang.

 Đã chịu khắc hại rồi, lại kỵ cái ách hình phá.

 Lời chú: "Chịu khắc hại": bàn mệnh phải xét sự ưa ghét của sinh khắc, nêu một góc mà suy ra các góc khác; sinh vượng thì lành, khắc hại thì dữ. Thân khắc sát thì còn được, sát khắc thân thì càng nặng. Đó là "đáng lo mà không lo, nhờ ngũ hành cứu giúp". Quỷ Cốc Tử nói: "Nếu ba cái bên kia đến khắc ta, mà ta ở trên cao thì sợ gì; nếu ba cái của ta cùng đi khắc bên kia, bên kia nếu không tranh thì cũng làm gì được." Tạo vi phú nói: "Tý Ngọ gặp nhiều lần thì khắc anh em, suy tàn." Thái chân ca nói: "Lại thêm hại phá thì bệnh luôn; tử tuyệt, hình khắc thì nghèo mỏng." "Kỵ cái ách hình phá" là ngũ hành gặp hình, hại, khắc, phá; ý lý giống câu "chịu khắc hại" ở trên, không chép thêm lời thừa. Lý ngu ca nói: "Nếu gặp lúc phá ở chỗ có thế, dù khí vượng cũng nghiêng đổ." Đường Thẩm Chi nói: "Phá ấn, phá tài, cùng phá lộc, phá mã thì sao làm phúc cho mệnh được." Tạo vi phú nói: "Triệu Tân Khách (?) bị bệnh lưng chân là vì Kim Mộc hình nhau."

 Đang để tang (?) mà có vinh mừng, là vì vận gặp cung cô; nhận mệnh vua mà kêu khóc, là vì sinh gặp quỷ mã.

 Lời chú: "Vận gặp cung cô" là vận gặp ngôi bát cô (tám ngôi cô độc), trừ bốn chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi vì đó là tứ khố (bốn kho). Vận gặp bát cô tuy có tang phục, nhưng trong cái tang có cái lành, trái lại sinh vinh mừng; còn gặp bốn khố thì chủ thời trẻ không phát, là người ở trong mộ. Tiêu tức phú nói: "Bát cô đến ngũ mộ, Tuất Mùi đi về đông." "Sinh gặp quỷ mã" là mệnh gặp dịch mã mà nạp âm khắc nhau, gọi là quỷ mã; tuy được nhận ơn mệnh của vua, nhưng chủ trước kêu khóc sau mới cười. Vì mã ở Dần, Thân, Tỵ, Hợi, trong mệnh giao nhau thì là sát phản ngâm (chi gặp chi đối xung với chính nó, chủ đảo lộn, khóc than), trong dữ ẩn lành. Quỷ Cốc Tử nói: "Chỗ suy, bệnh mà có quỷ thì dừng, không có quỷ thì ngưng." Tiêu tức phú nói: "Quỷ vượng thân suy, dù có kiến mệnh cũng chết yểu." Đường Thẩm Chi nói: "Trong tuyệt gặp quỷ thì phần nhiều nghèo hèn." Lại nói: "Tam hợp mà quỷ đến thì nhiều tai họa bất ngờ." Thái chân ca nói: "Hóa thành quỷ sát thì hại thân nhiều."

 Kiếp sát kèm hung thì thành hạng trộm cướp, chết trong tù; không vong mà không có khí thì tụ ở chốn sư sãi, ni cô, thư lại.

 Lời chú: "Kiếp sát kèm hung", lệ xem trong Tam mệnh chỉ nam. Như người Dần Ngọ Tuất thì kiếp sát (sát chủ cướp đoạt, tai họa bất ngờ) ở Hợi; tứ trụ gặp lặp, lại thêm "lợn chó lấn nhau" (Hợi với Tuất), sát nuốt hung thì càng hung; mệnh gặp ắt chủ là kẻ tù tội, trộm cướp, chết trong ngục. Đường Thẩm Chi nói: "Ngày gặp kiếp sát thì tai họa không ít; tài gặp lửa thì thiệt, lại dẫn trộm đến." Lại nói: "Kiếp sát lại thấy ở trên giờ, bất hòa với bản chủ thì cơ nghiệp tổ tiên tiêu tan." Cách kiếp sát gặp hung, ví dụ: năm Nhâm Tuất (Thủy), tháng Tân Hợi (Kim), ngày Đinh Hợi (Thổ), giờ Tân Hợi (Kim), thai Nhâm Dần (Kim).

 "Không vong không khí", lệ xem trong Chỉ nam. Có can mà không có ngôi là không vong (hai chi bị thiếu can ghép trong một tuần mười ngày, chủ trống rỗng, hư hao); như tuần Giáp Tý không có Tuất, Hợi. Tứ trụ gặp lặp, ngũ hành không có khí thì ắt chủ người ấy trắc trở, vào cửa Phật, làm thư lại gian xảo, nghèo hàn. Lý ngu ca nói: "Không vong không khí thì nghèo mỏng, chết yểu, thư lại gian xảo thật không ít; không vong chặn đường nếu gặp, thân này sao ra khỏi bụi trần đến già." Viên Thiên Cương nói: "Không vong làm hại khiến người buồn nhất, tài trí anh hùng lỡ cả một đời; chỉ có thể làm sư hoặc học thuật số, chất vàng chồng ngọc rồi cũng nghèo." Đường Thẩm Chi nói: "Không khí, không vong thì bệnh quấn mà chết." Lại nói: "Thai phạm không vong, can lại suy." Tạo vi phú nói: "Đặng Thông chết đói chỉ vì phạm ngũ quỷ không vong." Lại nói: "Hạng Vương tự đâm cổ là vì mười đại không vong." Hồ Trung Tử nói: "Nhan Hồi chết sớm chỉ vì bốn đại không vong." Lại nói: "Không vong ép vào chỗ đổi lẫn nhau, huyết cổ (?) đè ở chỗ giao trùng." Cách không vong không khí, ví dụ: năm Giáp Tý (Kim), tháng Giáp Tuất (Hỏa), ngày Giáp Dần (Thủy), giờ Giáp Tuất (Hỏa), thai Ất Sửu (Kim).

 Xem bàng hợp xa hay gần, xét lộc mã hướng về hay quay lưng.

 Lời chú: "Bàng hợp xa gần" là can hợp trong mệnh gặp thần dẫn, thần theo. Ba chi trước mệnh là dẫn, ba chi sau mệnh là theo; dẫn nên xa, theo nên gần; gặp quan tinh hợp ở trên thần dẫn, thần theo thì vào quý cách Lan Đài. Lạc Lục Tử nói: "Quan lộc không đến chính hợp thì nhờ ơn huệ mà (?) xuất thân." Đường Thẩm Chi nói: "Dẫn theo: theo thì gần, dẫn thì xa; giữ (?) theo thì võ tiết nên cao." Tạo vi luận nói: "Dẫn theo đủ thì tiếng tăm lừng lẫy." Cách bàng hợp dẫn theo, ví dụ: năm Bính Thìn (Thổ), tháng Tân Sửu (Thổ), ngày Tân Mùi (Thổ), giờ Ất Mùi (Kim), thai Nhâm Thìn (Thủy).

 "Lộc mã hướng hay quay lưng": lộc mã ở trước mệnh là hướng về, ở sau mệnh là quay lưng. Hướng lộc hướng mã là mệnh phúc quý; quay lưng với lộc mã là người nghèo hèn. "Quay lưng với lộc, đuổi theo mã thì giữ đường cùng mà buồn khổ." Lại nói: "Chỉ cần xem tài và mệnh có khí, thì dù quay lưng với lộc cũng không nghèo." Lại nói: "Lộc nếu đến giờ mà mã không đến thì giàu mà không sang." Lan Đài diệu tuyển nói: "Tam thai, dịch mã gặp lộc ắt vào Ngọc đường (viện Hàn lâm)." Hồ Trung Tử nói: "Lộc ở đất mã thì được vinh tam thai bát tọa (các chức đại thần)." Anh tủy phú nói: "Mã không nên nhiều, lộc sao được thiếu." Tạo vi phú nói: "Lộc mã gặp sinh vượng thì nhà cửa sung túc." Thái chân ca nói: "Lộc mã đổi chỗ cho nhau thì làm quan lớn khi tóc còn đen." Lý ngu ca nói: "Lộc vào Đô đường ắt được bái đại thần, ngựa phóng sân trời một ngày chín lần thăng." Cách hướng lộc hướng mã, ví dụ: năm Đinh Mão (Hỏa), tháng Bính Ngọ (Thủy), ngày Kỷ Tỵ (Mộc), giờ Mậu Thìn (Mộc), thai Đinh Dậu (Hỏa).

 Kỳ, thực bị xung phá thì hư mà không có của; lộc mã cùng ngôi thì quan cao vị hiển.

 Lời chú: "Kỳ thực xung phá" là mệnh gặp tam kỳ mang thực thần (can do can mình sinh ra mà cùng âm dương, chủ ăn uống, phúc lộc), vốn là phúc, nhưng lại gặp xung phá, là tượng hư hoa không thật, lâu dài chủ của ít lộc mỏng, nghèo khốn. Lệ tam kỳ, thực thần xem trong Chỉ nam. Tạo vi phú nói: "Ai gặp thiên thượng tam kỳ thì tiếng vang tới cửa phượng." Lại nói: "Cần thực lộc, thực khố, không được thực hao, thực không." Cách kỳ thực xung phá, ví dụ: năm Ất Tỵ (Hỏa), tháng Bính Tuất (Thổ), ngày Đinh Hợi (Thổ), giờ Tân Hợi (Kim), thai Đinh Sửu (Thủy). "Lộc mã cùng ngôi" là lộc mã cùng một vùng; gặp quyết chủ quan lộc hưởng vinh; ngũ hành sinh vượng mới hợp quý cách. Cách lộc mã cùng ngôi, ví dụ: năm Canh Ngọ (Thổ), tháng Giáp Thân (Thổ), ngày Canh Ngọ (Thổ), giờ Giáp Thân (Thủy), thai Ất Hợi (Hỏa).

 Quyền bính nặng là do dịch mã giao hợp; tang chế nhiều là do bạch y có khí.

 Lời chú: "Dịch mã giao hợp" là mệnh gặp dịch mã giao đổi mà hợp nhau, cũng cần sinh vượng có khí mới vào quý cách Lan Đài, thì chủ nắm quyền cầm ấn, là người phúc quý. Hồ Trung Tử nói: "Mã kèm tài hợp, như ở sân Tần dâng thư tiến một con chim ngạc (tiến cử người tài)." Cách dịch mã giao hợp, ví dụ: năm Bính Dần (Hỏa), tháng Bính Thân (Hỏa), ngày Tân Hợi (Kim), giờ Quý Hợi (Thủy), thai Đinh Hợi (Thổ). "Bạch y có khí" là mệnh vận đến ngôi sát phản ngâm; sát này có ba tên, lại gọi là bạch y sát (sát áo trắng, chủ tang chế), cũng gọi là thân ngâm sát (sát rên rỉ). Nếu đến chỗ không vong, không khí thì lành; nếu sinh vượng mà thương khắc mệnh thì quyết chủ năm ấy khóc lóc ròng ròng. Tạo vi phú nói: "Phục ngâm (chi gặp lại chính nó, chủ rên rỉ, trì trệ), phản ngâm, Mạnh Khương Nữ khóc không xiết." Cách bạch y có khí, ví dụ: năm Bính Thìn (Thổ), tháng Nhâm Thìn (Thủy), ngày Mậu Tuất (Mộc), giờ Nhâm Tuất (Thủy), thai Quý Mùi (Mộc).

 Can chi che đánh mà bại ở phương thiên ất; thần sát hợp gộp mà phát ở đất không vong.

 Lời chú: "Đánh bại ở thiên ất" là mệnh gặp can chi đánh nhau, thương nhau, nạp âm suy bại, nhưng lại gặp ngôi thiên ất quý nhân. Cách này trong dữ có lành, lành thì đến sau cái dữ; trong lành ẩn dữ, mà cái dữ là điềm báo lành (?). Quỷ Cốc Tử nói: "Gốc của tứ trụ, lộc mã qua lại, phải phân kiến và phá; thiên ất phò trì, tướng đức hầu vệ, lại phân tôn ti." Lại nói: "Thiên ất không giữ khôi cang (Thìn và Tuất), Canh Tân âm dương hợp khác nhau." Hồ Trung Tử nói: "Phạm Thìn Tuất thì làm ở chốn biên giới hẻo lánh, vì thiên ất không đến." Cách đánh bại thiên ất, ví dụ: năm Giáp Tý (Kim), tháng Đinh Sửu (Thủy), ngày Ất Mùi (Kim), giờ Đinh Sửu (Thủy), thai Mậu Thìn (Mộc). "Sát gộp không vong" là mệnh gặp hung sát hợp gộp, phạm lặp sát không vong, lại thành cách thần ẩn sát mất, hung sát ẩn náu. Tạo vi phú nói: "Liền phạm ba lớp không sát thì (giữ) lời chiếu chỉ của nước (?)." Lại nói: "Hai ngôi không vong đổi nhau mà đến, không làm sư, đạo sĩ thì ắt làm khách tha hương." Hồ Trung Tử nói: "Không vong ép vào chỗ đổi lẫn, huyết cổ đè ở chỗ giao trùng." Cách sát gộp không vong, ví dụ: năm Ất Tỵ (Hỏa), tháng Mậu Dần (Thổ), ngày Giáp Dần (Thủy), giờ Bính Dần (Hỏa), thai Kỷ Tỵ (Mộc).

 Dữ mà suy thì chuốc họa ương; lành mà vượng thì chuốc vui mừng.

 Lời chú: Dữ suy, lành vượng: vì âm giết dương sinh, không có hình mà tự vận hành; xét cái suy trong khí số thì muôn vật biến đổi, bàn đến ắt ứng. Ngũ hành suy vượng theo bốn mùa xoay vần thì muôn vật được hóa dục; lành dữ của mệnh người từ đó mà bắt đầu. Sinh vượng thì lành, suy bại thì dữ. Như Kỷ Dậu là con vượng mẹ suy, chủ cái vinh mừng của Hỏa Thổ, hợp với ý cách này. Thái chân ca nói: "Sinh vượng ở nhiều là dòng được chọn thanh cao, không hại gì, cả đời lo nghĩ quá mức mà thôi."

 Lành dữ nửa nửa thì tiến lui trôi nổi đình trệ; sức yếu thì đi chậm, khí thịnh thì liền vấp ngã.

 Lời chú: "Lành dữ nửa nửa": trong mệnh nếu lành hơn dữ thì dữ ẩn trong lành; nếu dữ hơn lành thì lành ẩn trong dữ. Phải phân nền lành dữ của bản chủ, biện cái biến của lành dữ, thì tác dụng lành dữ được định. Lý ngu ca nói: "Thần sát nửa dữ và nửa lành." Lại nói: "Hơi được chút sát lành, phân chia từng tí sức, cũng tránh được đường nghèo hèn cả đời."

 Phân biệt sinh suy ở ba chủ; định gốc rễ ở tứ trụ.

 Lời chú: "Sinh suy của ba chủ" là vượng tuyệt của tam nguyên. "Gốc rễ ở tứ trụ" là năm, tháng, ngày, giờ. Can là lộc, chi là mệnh, nạp âm là thân; phân đất suy vượng của chúng. Can chủ danh lộc, quý quyền, là nền thụ hưởng áo cơm; chi chủ vàng ngọc tích lũy giàu có, là gốc của được mất, tươi héo. Cho nên lấy nền tam nguyên chủ bản mà định tứ trụ, làm rõ cái biến lành dữ; trước suy gốc rễ để phân sinh suy, xét suy vượng trong khí bại, xét ngũ hành trong đạo biến thông. Quỷ Cốc Tử nói: "Bản âm (nạp âm gốc) sinh vượng thì biết phúc hơn hưu tù; giờ, ngày, đầu, cuối lại xem lành dữ trước sau." Lạc Lục Tử nói: "Chủ bản hưu tù thì đường đời chìm lấp." Hồ Trung Tử nói: "Chủ bản hưu tù thì nghèo hàn, lận đận."

 Người chết yểu là do mệnh mang khắc hình; người sống lâu là do thân ở khố mộ.

 Lời chú: "Chết yểu mang khắc hình" là ngũ hành trong tứ trụ hình hại thương khắc mệnh, không có thần lành giải cứu, ắt chủ chết trẻ, không trọn tuổi trời. Đường Thẩm Chi nói: "Trong năm bị khắc ngược thì ắt chết yểu; năm không bị khắc ngược thì là người tóc bạc như hạc (sống lâu)." "Sống lâu ở khố mộ": ngũ mộ là chỗ cất giấu của năm tháng, mộ khố là chỗ kết thúc của tạo hóa; nếu thân ở khố mộ mà gặp thần lành thì chủ thọ, gặp hung sát thì chủ chết. Lâm Khai nói: "Sinh vượng phát lên thì chết ở mộ tuyệt; mộ tuyệt phát lên thì kết thúc ở sinh vượng." Quỷ Cốc Tử nói: "Người đáng được mộ thì giữ cơ nghiệp mà không bị hại."

 Nhà cửa chớ ở phương suy bại, ruộng vườn cần ở đất lành. Thần lành tam kỳ ám hợp (hợp ngầm) mừng được vượng tướng của sinh thành (vượng: hành đang thịnh theo mùa; tướng: hành sắp thịnh); nối được vượng tướng thì trong quý có quý; đi qua chỗ không hư thì gặp như không gặp.

 Lời chú: "Tam kỳ ám hợp" là thần lành trong mệnh; lại gặp lộc sinh thành, mã sinh thành đến ngôi vượng của nạp âm, trong đó lại gặp quý nhân thì chủ quý. Không nên đến đất không vong, nếu đến thì chủ hư hoa, tốt mà không có quả, gặp như không gặp, vinh rồi lại héo, là người danh hão tiếng hão. Đường Thẩm Chi nói: "Chi thần tam hợp mà thấy tam kỳ, cách cục rõ ràng vào nền miếu đường; làm quan ắt đỗ đầu, chống tay (?) bước cao, bẻ cành đầu ở cung trăng (đỗ đạt cao)." Lại nói: "Ám lộc, ám hợp thì tướng gặp nhau, ngũ hành giúp đỡ thì nắm chiếu chỉ trong cung." Lại nói: "Quý nhân, đế tọa thấy sinh thành, ở vùng quan vượng thì danh sớm lên; không vong không khí lại hỗn tạp thì danh hão, mà dấu vết (giả như) đạt tới công khanh (?)."

 Lại suy âm thác dương sai, thiên la thiên võng, thiên xung địa kích, phục ngâm phản ngâm.

 Lời chú: "Âm thác dương sai": âm gặp âm gọi là thác (lầm), dương gặp dương gọi là sai; thuần dương thì không thành, thuần âm thì không sinh; đó gọi là tạo hóa âm dương. Thân người mà âm thác dương sai thì không chính, nên thường lẻ mà không có đôi. "Thiên la địa võng": Tuất Hợi là thiên la (lưới trời), Thìn Tỵ là địa võng (lưới đất); khắc nhau thì dữ, hợp nhau thì lành. "Thiên xung địa kích" là đất âm dương ngũ hành thuần diệt. Âm thác là dương nữ, âm nam (người nữ sinh năm dương, người nam sinh năm âm), nguyên thần ở sau ngôi xung một chi; dương sai là dương nam, âm nữ, nguyên thần ở trước ngôi xung một chi. Thiên xung là Tuất Hợi, là cửa trời; địa kích là Thìn Tỵ, là cửa đất. Nói thần sai lầm xung đánh tức là thần cô hư. Lại nếu lưu niên, tuế vận gặp những thứ này, lại ở trên phản ngâm phục ngâm, thì chủ tai bệnh, hung họa liên miên; không chỉ tuế vận, gặp ở tứ trụ cũng không nên. Lạc Lục Tử nói: "Hung tịnh, cát tịnh (?), phục ngâm phản ngâm, âm thác dương sai, thiên xung địa kích." Tạo vi phú nói: "Thiên la địa võng, Sở Linh Vương không chỗ dung thân." Lan Đài phú nói: "Thiên xung địa kích ắt là người chết yểu." Đường Thẩm Chi nói: "Phục ngâm phản ngâm thì cố chấp ương bướng, khắc vợ hại con, thân trôi nổi, nhà trống của hao, lại khinh người, nói năng vô cớ làm trái ý bề trên."

 Lại lấy cái mừng cái ách của can chi, ắt phải biện thần tướng phò trì.

 Lời chú: "Can chi mừng ách": thiên can, chi nguyên có khí, đến chỗ được đất thì chủ vui mừng; nếu ngũ hành không có khí, không được đất thì chủ tai ách. "Thần tướng phò trì": trong mệnh có thần lành, thần dữ; nếu mệnh dữ mà gặp thần lành giúp thì trở dữ thành lành; nếu mệnh lành mà gặp thần dữ thương khắc thì trong lành trở thành dữ. Tạo vi phú nói: "Trước bàn sang hèn của can chi, sau làm rõ chỗ kỳ, chỗ thật của cách cục." Lý ngu ca nói: "Năm tháng ngày giờ chia làm ba chủ, trong đó tìm tướng lành cùng thần dữ." Lại nói: "Phải có sát lành phò trì."

 Ở giữa lục hại, tứ sát; ở trên ngũ quỷ, tam hình.

 Lời chú: Lục hại (sáu cặp chi hại nhau): Tuất có Hỏa chết đến hại Kim trong Dậu, nên Dậu gặp Tuất là không đủ, người Tuất gặp Dậu thì lành; đó là hại thứ nhất. Tý Mùi ghét nhau: Mùi là Thổ vượng đến hại Thủy của Tý, nên Tý gặp Mùi là hại thứ hai; người Mùi gặp Tý thì lành. Sửu Ngọ ghét nhau: Hỏa vượng lấn Kim chết trong Sửu, ấy là kẻ dưới lấn người trên, là hại thứ ba. Hợi (?) Tỵ ghét nhau, mỗi bên cậy tài lâm quan, là hại thứ tư. Mão Thìn ghét nhau: Mộc vượng đến lấn Thìn, khí của Thân (?) ít, lấn Thủy trên Thìn, Thìn không hại được ấn của nó; là hại thứ năm. Hợi Thân ghét nhau, mỗi bên cậy lâm quan, nên Thân gặp Hợi đều là hại thứ sáu. Tứ sát: kiếp sát là ngôi định của tứ sát ở Dần, Thân, Tỵ, Hợi. Mệnh người gặp hai sát này quyết chủ sát hại bản thân, khắc thương ruột thịt. Hồ Trung Tử nói: "Lục hại là sát lột chức quan, Lý Quảng không được phong hầu." Tạo vi phú nói: "Lục hại thương tàn, hai anh em mất." Lạc Lục Tử nói: "Hoặc gặp tứ sát, lục hại, ngũ quỷ, thất thương." Đường Thẩm Chi nói: "Lục hại, cô thần thì vợ góa, rốt cuộc làm kỹ nữ." Lệ về ngũ quỷ sát đã thấy ở trước, không chép lại. Tam hình (ba loại hình phạt nhau giữa các chi) là hình vô lễ, hình cậy thế và tự hình. Hai sát này nếu gặp thì phải xăm mình (?) mới tránh được hình thương; lúc trẻ khỏe đi sung quân thì lại có thể đổi họa thành phúc; cũng không lợi cho lục thân.

 Âm nhận là sát hại chồng; dương nhận là lưỡi dao thương tích vì binh đao.

 Lời chú: "Âm nhận hại chồng": ngôi ở sau lộc một chi gọi là âm nhận; mệnh nữ gặp thì ắt làm góa phụ, vợ góa. Như người sinh sáu Giáp gặp Sửu, theo đó mà suy. Hồ Trung Tử nói: "Âm buồn dương bã, Hợi đến trên Tý thì hại chồng." Lại nói: "Ghét bỏ thì âm nhận hại người bề trên trong nhà." "Dương nhận binh thương" là ngôi ở trước lộc một chi, vượt qua lộc là nhận; mệnh người gặp thì làm binh lính mới lành; lại gặp hung sát thì quyết chủ làm hại người khác. Như người sinh Giáp gặp Mão, theo đó mà suy. Viên Thiên Cương nói: "Dương nhận tuy là thần hung ác, chỉ hợp với người quân tử nắm quyền." Tạo vi phú nói: "Dương nhận cầm kim thì ắt bị thích chữ vào mặt." Lại nói: "Đinh Công bị nhà Hán giết là vì trên nhận mang hình." Đường Thẩm Chi nói: "Nhận giao nhau thì phần nhiều làm chức võ."

 Gặp lục hư là phương bại tuyệt; vào không vong là đất khốn đốn trì độn.

 Lời chú: "Lục hư bại tuyệt" là vận gặp sát cô hư, tức cung đối diện của không vong; lại thêm nạp âm bại tuyệt, không có thần lành cứu giúp, thì chủ đường đời chìm lấp, vận lận đận, của trống rỗng. Lạc Lục Tử nói: "Lục hư hạ ở không vong, tự can quay đầu về nam (?)." Hồ Trung Tử nói: "Lục hư đến Ất Hợi, Mạnh Hạo Nhiên chỉ có văn chương suông." Lại nói: "Lời lẽ xảo trá phóng túng là vì gặp lục hư, không vong." "Khốn độn" một tên là không vong, lại tên là thiên trung sát. Có ngôi mà không có lộc là không, có chi mà không có can là vong. Nếu ngũ hành sinh vượng mà gặp thì chủ khí lượng rộng rãi, mưu tính ngông cuồng, làm càn; nếu tử tuyệt mà gặp thì trăm việc không làm được, cả đời thành bại. Tạo vi phú nói: "Can chi giao nhau gặp sát không thì không lại càng không." Lan Đài phú nói: "Không vong đổi lẫn nhau thì túi không có tiền mua thuốc."

 Thiên lộc bị hình phá ắt định điềm tai ách; thái tuế xung đè thì việc làm không thành.

 Lời chú: "Thiên lộc hình phá", lệ thiên lộc xem trong Chỉ nam. Gặp thiên lộc chủ người áo cơm tự nhiên đầy đủ; nếu gặp phá lộc, lộc hình, như người sinh sáu Giáp gặp Canh Thân là phá lộc, người sáu Quý lộc ở Tý mà gặp Quý Mão là lục hình, thì ắt chủ tai ách. Anh tủy phú nói: "Lộc ghét xung phá, mã kỵ không vong." Viên Thiên Cương nói: "Phá lộc thì của cải nhiều lần tụ tán, gia nghiệp tổ tông đều thành không; quý nhất là lộc mã chồng chất, bị hình phá thì rốt cuộc không tốt." "Thái tuế xung đè": thái tuế (thần của năm hiện hành, theo chi của năm) là tinh của sao Mộc, nên gọi là tuế đức; mỗi năm ở một ngôi, là đứng đầu các sát; các sát nhìn vào đó mà định ngôi; sinh giết muôn vật, vận hành tạo hóa, quyền không gì lớn hơn. Nếu gặp thần này xung đè bản mệnh thì mưu tính làm việc trái lại chủ lo phiền, đều không thành việc. Tạo vi phú nói: "Thái tuế của năm đi qua sợ gặp vùng thiên mệnh." Lại nói: "Sao đè lên nguyên mệnh, năm đi qua gặp phải thì khó yên." Viên Thiên Cương nói: "Tuế quân nếu đến chỗ ác yếu thì cả năm lận đận." Anh tủy phú nói: "Thái tuế là thần xung đánh." Đường Thẩm Chi nói: "Vận đè mệnh thì rất kỵ phạm tuế; xung, hình, hại đến năm, càng kỵ ngôi kia đến phá."

 Gặp chân quan thì được thăng lên đài tỉnh (các cơ quan trung ương); phạm lặp thiên ất thì được đặt mình nơi miếu đường.

 Lời chú: "Mệnh gặp chân quan" là người sinh Kỷ Mùi gặp giờ Giáp Dần, người sinh Tân Sửu gặp giờ Bính Dần; mệnh gặp cách này thì chủ làm quan ở miếu đường. Thái chân ca nói: "Hai ngôi chân quan mừng chầu về nguồn, tự vượng thì trước thành, tú khí nối liền." "Phạm lặp thiên ất" là liền phạm thiên ất quý nhân; đó là tú khí của can chi, thần trong sạch của âm dương, mọi hung sát đều tránh thần này. Vì Giáp, Mậu, Canh ở Sửu Mùi là theo đạo mà được; Ất, Kỷ ở Tý, Thân (?) thì chỗ không đủ được bù; Bính, Đinh ở Dậu, Hợi thì cái cao được ngửa lên; Nhâm, Quý ở Tỵ, Mão thì cái thấp được nâng lên; sáu Tân ở Dần, Ngọ thì cái thừa được bớt đi; đều hợp đạo trời. Chủ người thanh tú, là bậc tài lớn của triều đình. Hỗn nguyên phú nói: "Thiên ất quý nhân yên tĩnh, Trương Lương làm danh thần đời Hán." Lý ngu ca nói: "Tam kỳ, thiên ất thấy ở giờ sinh, thì thanh hoa nơi quán điện, đời ít có."

 Kiếp chủ hung bạo, nguyên chủ bại vong. Người nhiều dao động là đến cửa nhị bát; người nhiều khóc lóc là gặp năm tang điếu.

 Lời chú: "Kiếp chủ hung bạo": kiếp sát là sao Hữu Bật, là thần hung bạo. "Nguyên chủ bại vong" là sát nguyên thần, bại vong. "Nhiều dao động ở cửa nhị bát": Mão và Dậu gọi là nhị bát (tháng hai, tháng tám, lúc xuân phân, thu phân), là cửa ra vào của âm dương. Nếu tang môn, điếu khách của lưu niên đến ngôi Mão Dậu, vì hai chi trước mệnh là tang môn (cửa tang), hai chi sau mệnh là điếu khách (khách đến viếng), thì ắt chủ tang điếu đến với người, đổi tiếng đàn cung thương thành khúc Giới lộ (bài hát đưa tang). Viên Thiên Cương nói: "Kiếp sát vốn là thần ác, chủ người chết dữ, hỏng thây." Hồ Trung Tử nói: "Nguyên thần phạm vận, Trọng Ni (Khổng Tử) gặp nạn ở Trần, Sái." Tạo vi luận nói: "Nguyên thần chạm mệnh, kỵ cùng vận hạn giao nhau."

 Tài ở trường sinh thì tự kinh doanh, đứng vững một mình; ấn đến thiên ất thì đời đời được phong ấp.

 Lời chú: "Tài ở trường sinh": trong mệnh có thiên tài, địa tài, âm tài, gọi là tam tài (ba loại tài); đến đất trường sinh thì ắt chủ người ấy kinh doanh xứng ý, tự mình gây dựng. Lan Đài phú nói: "Trên ngày sinh ra tài thì giữ cơ nghiệp tổ mà hưng phát." "Ấn đến thiên ất", giải thích và dẫn chứng xem ở trước; ấn đến thiên ất là được đặt mình trong miếu đường; mệnh gặp ắt chủ mũ mão nhiều đời, được hưởng lộc phong ấp theo số hộ, là người phúc lộc, giàu, thọ.

 Can Ất mà nhiều Thổ thì chết ở đất chính lộc; người Tỵ mà Thủy thịnh thì yểu ở cung kiến mệnh.

 Lời chú: "Can Ất nhiều Thổ chết ở đất chính lộc": người sinh sáu Ất lộc ở Mão, nhưng nạp âm nhiều Thổ thì chết ở Mão; đó là lẽ sinh tử của tạo hóa ngũ hành, nên nói chết ở đất chính lộc là rõ. Tạo vi phú nói: "Tử tuyệt thì ắt chết yểu mà bại vong." "Người Tỵ Thủy thịnh yểu ở cung kiến mệnh" là người sinh năm Tỵ nạp âm Thủy thịnh, gặp cung mệnh lập ở ngôi Tỵ, là đất Thủy tuyệt, nên nói yểu ở cung kiến mệnh; đây cũng là lẽ sinh tử của ngũ hành, không phải nói con người chết yểu. Lạc Lục Tử nói: "Quỷ vượng thân suy, dù kiến mệnh cũng thọ yểu (?)."

 Chủ Kim bị khốn giữa mùa hè; lộc Bính bị tuyệt vào đầu mùa đông.

 Lời chú: "Kim khốn giữa hè" là người mệnh Kim gặp ngôi Ngọ, Hỏa thịnh mà Kim bại, nên nói Kim khốn giữa mùa hè; mệnh gặp chủ người cả đời khốn đốn chìm lấp là chắc. "Lộc Bính tuyệt mùa đông" là người sinh sáu Bính, thiên can thuộc Hỏa, kết thúc ở tháng đầu đông, nguyệt kiến (chi của tháng) là Hợi; lộc Bính ở Tỵ, gặp Hợi thì Hỏa tuyệt, xung phá lộc nguyên; đó là duyên cớ Bính Hỏa tuyệt vào đầu đông. Mệnh gặp chủ áo cơm không toại ý.

 Giờ làm thương ngày tháng thì gia tài tự phá; lộc sợ tuế vận thì họa ương cùng đến.

 Lời chú: "Giờ thương ngày tháng" là can chi nạp âm của giờ khắc ngược ngày tháng, là hỗn tạp; mệnh như thế ắt chủ phá tan gia tài, là người thành bại thất thường. Đường Thẩm Chi nói: "Nếu gặp can giờ nuốt can ngày, ắt chủ gia tài nhiều lần phá tán." "Lộc sợ tuế vận" là lộc thần trong mệnh gặp tuế vận xung phá thương khắc, thì chủ tai họa phát ra ở ngôi năm, mà duyên do từ sự kích động của ngày giờ. Tạo vi phú nói: "Mã khốn lộc suy thì năm lận đận, vận bế tắc."

 Tam hình đủ cả thì tớ ngựa kinh hãi vấp ngã; thất sát tụ lại thì làm quan bị giáng truất.

 Lời chú: "Mệnh gặp tam hình đủ": có hình sinh nhau, là khí kích động của ngũ hành, thì thông minh thoát tục, tiếng vang danh vinh; có hình khắc nhau thì nhiều oan ngang, tai họa hình phạt, quan phủ. Hình chủ người nổi bật, dám làm; nên nói tớ ngựa kinh ngã, vì không phải quan quý thì sao có tớ có ngựa. Đường Thẩm Chi nói: "Gốc nguồn có khí mà gặp tam hình thì đoán là quý." "Mệnh gặp thất sát tụ" là ngôi thứ bảy tính từ kiếp sát, là sao Phá Quân, sát vong thần; mệnh gặp quyết chủ làm quan không hiển, bị bàn tội giáng truất. Tạo vi phú nói: "Thất sát đi vào một mệnh thì vui ít lo nhiều." Lạc Lục Tử nói: "Hà Công sợ thất sát."

 Lại sợ gặp tai nạp giáp; can bị gặp là sát lâm đầu.

 Lời chú: "Gặp tai nạp giáp" là mệnh gặp nạp âm khắc ngược mệnh, lục giáp đầy vơi, ngũ hành lệch lạc, ắt chủ tai hại. Vương Đình Quang nói: "Nghe tin mừng mà không mừng là do sự đầy vơi của lục giáp." Lại nói: "Nạp giáp cầm binh thì thân thích khóc đưa." "Gặp sát lâm đầu" là can đầu bị thương, can đầu gặp quỷ, nên gọi là sát lâm đầu (sát đến trên đầu); mệnh gặp quyết chủ chết yểu xuống suối vàng, thân mang tật. Diêm Đông Tẩu nói: "Can đầu gặp quỷ thì đầu đời chết yểu, khắc hại người thân."

 Trạch mộ gặp quỷ thì khó tránh họa; chỗ tuyệt gặp mộ thì còn được giữ đỡ.

 Lời chú: "Trạch mộ gặp quỷ": chi thứ năm trước mệnh là trạch (nhà), Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là mộ; nạp âm gặp quỷ thì chủ họa khó thoát. Tiêu tức phú nói: "Trạch mộ bị sát thì bụi xà nhà rơi xuống mà rên rỉ." Lại nói: "Mộ ở trong quỷ thì nguy ngờ rất nhiều." Lại nói: "Trạch mộ cùng một chỗ, e ít vui nhiều lo." Tạo vi phú nói: "Cung trạch mộ bị thái tuế phá thì không lành." "Chỗ tuyệt gặp mộ" là mệnh gặp thần khố mộ, nạp âm tử tuyệt, ắt sinh tai vạ; nếu được thần lành giữ đỡ mới tránh được họa. Đường Thẩm Chi nói: "Âm dương bại mộ, hình mạo theo thời." Chúc thần kinh nói: "Giáp Thìn là lửa quỷ mộ, hung ác thương tàn." Lâm Khai nói: "Mộ tuyệt phát lên thì chết ở sinh vượng; sinh vượng phát lên thì kết thúc ở mộ tuyệt."

 Tài và mệnh đều chết mà gặp hạn của âm ty (?) (cõi quan coi việc chết); chủ và bản đều yếu thì bị sứ giả cõi âm đuổi bắt.

 Lời chú: "Tài mệnh đều chết" là tài tuyệt, mệnh suy; lưu niên lại gặp hạn dữ thì ắt chủ hồn về Phong Đô, phách về núi Đại (Thái Sơn) (những nơi hồn người chết quy về). Lạc Lục Tử nói: "Nếu tài tuyệt mệnh suy, dù kiến lộc cũng không giàu." Lại nói: "Giàu sang đều đủ (?) là vì tài và mệnh có khí." "Chủ bản đều yếu": năm là chủ, ngày là bản; nền của năm và ngày đều yếu, nạp âm không có khí, thì ắt chủ trẻ tuổi chết về âm phủ. Tạo vi phú nói: "Chủ bản bị phá mà hưu tù thì người lìa của tan." Lại nói: "Vận gặp sao lành mà không có bản chủ thì chưa đủ vui." Đường Thẩm Chi nói: "Chủ yếu bản yếu thì làm việc chớ tranh mạnh" là vậy.

 Mộc dục mà suy, dữ (?) thì thân thích khóc đưa, ruột thịt đảo điên, họ hàng chia lìa.

 Lời chú: "Mộc dục suy dữ": mộc dục (độ "tắm gội" ngay sau khi sinh trong vòng mười hai trạng thái, khí còn non yếu) thường ở ngôi trước trường sinh một ngôi (?), gọi là sát hàm trì (ao tắm, còn gọi là đào hoa, chủ dâm dật, phá tán); chủ người phá tan gia sản, khắc hại lục thân. Tạo vi phú nói: "Mộc dục là sát chết oan, trường sinh là sao kéo dài tuổi thọ."

 Ngũ quỷ nhiều mà thừa thế thì cờ lệnh dẫn đường phía trước.

 Lời chú: "Ngũ quỷ thừa thế" là mệnh gặp ngũ quỷ mà nạp âm được đất, lộc quý ở giữa, gọi là thừa thế. Ngũ hành tuy có trí tuệ, không bằng thừa thế; gặp cái dữ của ngũ quỷ mà thừa được thế của lộc quý, nương tựa nhau thì trở dữ thành lành; mệnh gặp thì trái lại chủ nắm quyền hình sát, quyền chế ngự ngoài cõi, có cái quý cờ lệnh dẫn ngựa. Lan Đài diệu tuyển phú nói: "Dương nhận, ngũ quỷ thì lên đàn bái tướng, danh vang khắp thiên hạ."

 Tam nguyên suy mà sát vượng thì xe tang chạy nhanh.

 Lời chú: "Tam nguyên sát vượng" là tam nguyên suy bại, đó là ngũ hành không có khí; sát gặp vùng vượng, sát khắc thân; mệnh người như thế quyết chủ chết yểu, liền gặp tang họa. Dẫn chứng xem ở phần "tam nguyên chủ bản" phía trước.

 Sắp mừng mà không mừng là cái dừng nghỉ lúc đón vận; muốn hết mà chưa hết là có phúc của lúc chưa giao vận.

 Lời chú: "Sắp mừng mà không mừng" là năm giao vận, đón vận mới đưa vận cũ; như vận đã đi được hai năm lẻ thì có thuyết muốn giao mà chưa giao. Nếu gặp vận lành thì chưa liền hanh thông; nếu ra khỏi vận dữ thì còn có tai họa thừa; chính là ý ấy.

 Mới đến mộc dục mà lại kéo dài được phúc mừng rực rỡ; vừa vào trường sinh mà vẫn còn lo âu lận đận.

 Lời chú: "Mới đến mộc dục mà kéo dài phúc mừng" là vừa đến vùng mộc dục bạo bại, vẫn còn mang chút phúc ít ỏi (?) vậy.

 Thật đúng là: Bính Đinh có quý, gặp Dậu Hợi thì đáng vinh hiển.

 Lời chú: "Bính Đinh có quý" là quý của thiên ất; người sinh Bính Đinh gặp Hợi (lợn), Dậu (gà), tức hai ngôi Đoài (phương tây, ứng với Dậu) và Càn (tây bắc, ứng với Hợi), không phạm không vong, nguyên thần, thì ắt chủ hưởng lộc quý, làm quan hiển đạt nơi triều đình. Bính Đinh đứng ở cửa Càn như cầu vồng dài vắt qua biển. Cách Bính Đinh có quý, ví dụ: năm Bính Thân (Hỏa), tháng Bính Thân (Hỏa), ngày Đinh Dậu (Hỏa), giờ Tân Hợi (Kim), thai Đinh Hợi (Thổ).

 Mậu Kỷ không có tài, đi qua Tỵ Ngọ mà không gặp được.

 Lời chú: "Mậu Kỷ gặp Tỵ Ngọ không có tài": thiên can thuộc Thổ, gặp Thủy là tài; nhưng Thủy gặp đất Tỵ Ngọ là đất Hỏa vượng thì Thủy tử tuyệt, là vùng chịu khát; nên nói Mậu Kỷ gặp Tỵ Ngọ thì không có tài, gặp như không gặp. Cách Mậu Kỷ không tài, ví dụ: năm Mậu Tuất (Mộc), tháng Kỷ Mùi (Hỏa), ngày Quý Tỵ (Thủy), giờ Mậu Ngọ (Hỏa), thai Canh Tuất (Kim).

 Võ thì phải nắm Kim Thổ; văn thì muốn kiêm Thủy Hỏa.

 Lời chú: "Võ nắm Kim Thổ": Kim chủ võ, chủ binh; mừng gặp Thổ dày sinh cho Kim của bản mệnh, hợp quý cách, lại không bị xung phá, thì quyết chủ đỗ võ cử, là người anh dũng lập công. Cách võ nắm Kim Thổ, ví dụ: năm Tân Tỵ (Kim), tháng Tân Sửu (Thổ), ngày Quý Mão (Kim), giờ Tân Sửu (Thổ), thai Nhâm Thìn (Thủy). "Văn muốn Thủy Hỏa": Thủy Hỏa có công Ký tế (quẻ "đã qua sông", tượng việc đã thành), Hỏa Thủy có đức Vị tế (quẻ "chưa qua sông", tượng việc còn tiếp diễn); cứng mềm giúp nhau, nhân mềm nghĩa cứng; ắt chủ là văn nhân tài sĩ, học nghiệp vượt người. Cách Thủy Hỏa ký tế, ví dụ: năm Giáp Dần (Thủy), tháng Bính Dần (Hỏa), ngày Bính Ngọ (Thủy), giờ Bính Thân (Hỏa), thai Đinh Tỵ (Thổ).

 Kỳ nghi phạm lặp thì phải phòng cái hình của lục giáp; lộc mã cùng vùng thì càng kỵ ngũ hành bị phá.

 Lời chú: "Kỳ nghi phạm lặp": Giáp Mậu Canh và Ất Bính Đinh là tam kỳ, phép lấy theo trời đất nên gọi là lưỡng nghi; lại Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý là lục nghi. Kỳ nghi là khí anh tú do âm dương trời đất ngẫu hợp mà thành; nếu trong lục giáp (sáu tuần Giáp) không có hình, không có thương thì mới là mệnh lành quý. Quỷ Cốc Tử nói: "Ngũ hành phạm lặp kỳ nghi, phải phân nghịch thuận." Lạc Lục Tử nói: "Phạm lặp kỳ nghi thì ôm giữ tài vượt đám đông." Lộc mã cùng vùng thì ngũ hành không nên bị khắc phá; nếu bị xung phá thì trái lại là mệnh hèn. Giải thích và lệ chứng đã thấy ở trước, không chép lại.

 Quý ở dẫn theo thì sá gì lộc bị hình; lộc là Canh Tân thì không lo kim sát.

 Lời chú: "Quý ở dẫn theo" là ngôi dẫn, ngôi theo gặp quý nhân; lệ thiên ất quý nhân dẫn theo đã thấy ở trước. Nếu trong mệnh không có lộc hình đến thì mới là mệnh phúc quý. Như người sinh Giáp Thìn gặp Mùi là dẫn, gặp Sửu là theo, lại Sửu Mùi là thiên ất quý nhân; mệnh này thuần túy như thế, được chọn vào cách Lan Đài. Đường Thẩm Chi nói: "Nếu dẫn theo lại đến đón, võ thì yên nước, văn thì định nước." Lại nói: "Bao gồm dẫn theo thì vào Trung thư (cơ quan soạn chiếu lệnh của triều đình)." "Lộc là Canh Tân" là người sinh Canh Tý gặp Canh Thân, ngôi lộc nguyên, gặp kim thần sát, tức Tý gặp lộc vậy; mệnh như thế ắt chủ lộc quý, uy hiển. Đường Thẩm Chi nói: "Hai chữ Canh Tân thì mạnh mẽ tốt lành; chi Mộc can Kim thì khí thô bạo, phô trương."

 Thủy Hỏa gặp Thổ thì bị thương; Mộc gặp Kim thì được đánh mà phát.

 Lời chú: "Thủy Hỏa gặp Thổ thì bị thương": Thủy gặp Thổ thì bị chặn lại, Hỏa gặp Thổ thì bị che tối, nên tổn thương bản nguyên; đó là ngũ hành không ưa nhau mà thương nhau, chế nhau. Lan Đài phú nói: "Thủy gặp Thổ dày thì tắc nghẽn không thông." Viên Thiên Cương nói: "Thủy trong thì không cần nhiều Thổ." Lạc Lục Tử nói: "Họa phúc xa xôi phần nhiều do Thủy Thổ." "Mộc gặp Kim mà phát": Mộc không có Kim thì không thành đồ dùng lớn, như cây rừng lớn gặp búa rìu vào rừng mới chọn ra được gỗ làm rường cột. Lan Đài phú nói: "Cây trong rừng gặp búa rìu thì có công đẽo gọt." Hồ Trung Tử nói: "Mộc phải nhờ Kim chế ngự rồi mới thành đồ dùng." Viên Thiên Cương nói: "Mộc rậm mà không có Kim đẽo gọt thì dù tươi tốt, cuối đời cũng cô độc nghèo khổ."

 Dư khố thì sợ hình xung; tài ấn thì rất ghét suy tuyệt.

 Lời chú: "Dư khố sợ hình xung": đây là cờ xí của lộc mệnh, cờ tiết uy nghi của tam tài; vương phi, quý tộc phần nhiều mang thần này. Ngôi thứ hai trước lộc là kim dư lộc (lộc xe vàng), là thần vợ thiếp. Thơ lệ nói: "Kim dư ở trước lộc, cách hai ngôi." Hôn nhân thân thích lấy sự thịnh suy của chủ bản mà nói thọ yểu: sinh tử thịnh suy trong tạo hóa của ngũ hành đều phối vào nền chủ bản; nên xét kỹ cái thịnh rồi lại suy, suy rồi lại vượng, sinh rồi lại tử, tử rồi lại sinh; đó là duyên do của lành dữ. Quỷ Cốc Tử nói: "Lại phân nền của bản chủ để biện cái biến của lành dữ."

 Lấy vượng tuyệt làm nền của sống chết; lấy hình hợp làm dấu hiệu của ưa ghét.

 Lời chú: "Vượng tuyệt là nền sống chết, hình hợp là dấu hiệu ưa ghét": tử tuyệt thì tĩnh lặng thuận theo, sinh vượng thì phóng túng tràn trề; còn diệu lý ưa ghét, lành dữ của hình hợp thì hợp vào nền ngũ hành mà suy xét đoán định. Quỷ Cốc Tử nói: "Phải xét sự ưa ghét của sinh khắc, nêu một góc mà suy ra các điều khác." Lan Đài phú nói: "Phúc sinh có nền, gặp thì vàng ngọc chất đầy nhà." Thái chân ca nói: "Nó đến hình khắc lúc ta chịu khắc; trong hợp mang hình thì đạt muộn."

 Tháng dữ suy thì lúc trẻ là nhà nho nghèo; thai quý vượng thì sinh ra trong dòng thế gia.

 Lời chú: "Nguyệt kiến dữ suy" là không gặp thời. Hoa đào tháng ba nở, hoa cúc tháng chín nở; hai hoa đều tươi đẹp, mỗi thứ phải đợi thời của mình. Tuy có cuốc cày tốt, không bằng đợi thời (lời Mạnh Tử); nên chủ lúc trẻ là nhà nho nghèo, đến cảnh chiều tà tuổi già mới được thời mà vinh phát. Đường Thẩm Chi nói: "Suy vượng phải suy xét kỹ." "Thai gặp quý vượng": nếu trong thai gặp không vong thì người lìa của tan; ngôi thai của ngũ hành cần sinh vượng, có lộc quý mới là quý cách; ắt chủ sinh trong dòng quý tộc, đời đời mũ mão. Thái chân ca nói: "Sinh vượng, quý nhân cần tụ hợp."

 Hình thương ở thai thì hại mẹ; quỷ đánh ở tức (?) (giờ sinh, theo lời chú) thì là con khác mẹ.

 Lời chú: "Hình thương hại mẹ, quỷ đánh khác mẹ": trước suy duyên do của thai và tức, sau mới vào đạo biến thông. Có khi tình cờ cùng sinh ra từ một mẹ, hoặc theo mẹ đi lấy chồng khác, hoặc là con riêng khác mẹ, hoặc khắc hại mẹ, hoặc là con nuôi họ ngoài; đều do ngũ hành làm chủ. Trong mệnh nếu gặp hình thương ở ngôi thai thì ắt chủ sớm mất chỗ nương tựa (mất cha mẹ); năm dữ nếu gặp quỷ khắc, hình khắc giờ sinh, nên chủ là con riêng, con nuôi, khác mẹ. Tạo vi phú nói: "Nếu sinh vào dưới tứ mạnh (Dần, Thân, Tỵ, Hợi) thì mẹ sinh gặp nạn." Thái chân ca nói: "Con hại cha mẹ, người thân không lợi; gặp cục sát thì biết là hạng con lợn con chó (con bất tài)."

 Lại phân tứ trụ ở can chi, lấy một giờ mà nghiệm tốt xấu.

 Lời chú: "Phân tứ trụ can chi, lấy một giờ đoán tốt xấu": xét cùng sự hưng suy của tứ trụ, hiểu sâu được mất; suy tốt xấu của can chi mới đến được chỗ sâu xa, khéo lấy một giờ mà tinh thông tam mệnh. Tạo vi phú nói: "Trong tứ trụ gặp sao lành thì giàu sang uy quyền." Lại nói: "Can chi năm ngôi liền nhau như chuỗi ngọc thì triều đình cất nhắc." Quỷ Cốc Tử nói: "Tứ trụ lần lượt hợp nhau thì cao, tam nguyên có đất thì quý." Hổ cốt biện nói: "Phàm suy tam mệnh, chỗ diệu là ở một giờ." Viên Thiên Cương nói: "Ngày quản việc kinh doanh, đoán tốt xấu lúc trung niên; giờ là kết quả, định tươi héo lúc tuổi già."

 Cung con trai gặp sát thì ắt chuốc tai chết yểu; ngôi vợ nhiều điều dữ thì e thấy cảnh than gõ chậu (Trang Tử gõ chậu mà hát khi vợ chết; chỉ việc vợ chết).

 Lời chú: "Cung con trai gặp sát": giờ là cung con cái; giờ sinh gặp sát thần đúng ngôi thì ắt chủ thương khắc con cái, chuốc cảnh tuyệt tự mà phải nuôi con nuôi. Giờ gặp cô hư thì con nuôi phần nhiều không ra gì; thiên không đến cung con cái thì cuối đời mất đứa con gây dựng nhà. "Ngôi vợ nhiều dữ": ngày là cung vợ thiếp; nếu hung hại đến thì chủ than gõ chậu, ắt phải lấy vợ lần nữa. Ngày gặp cô quả thì vợ phần nhiều sinh ly. Lại nói: "Cung tuyệt là sát gõ chậu" — đều là lời Viên Thiên Cương.

 Người Hỏa mà Kim thịnh thì phải giữ gìn con nhỏ; mệnh Thủy mà Thổ nhiều ắt làm góa phụ.

 Lời chú: "Người Hỏa Kim thịnh" là tạo hóa lệch lạc, mẹ suy con vượng; mệnh nam gặp thì chủ khó có con, chớ mong nhiều. "Mệnh Thủy Thổ nhiều" là trong mệnh hỗn tạp, thân suy quỷ vượng; đàn bà gặp thì góa bụa cô quạnh, một mình giữ phòng không.

 Thực, ấn, trường sinh thì gặp được dáng loan phượng (vợ chồng đẹp đôi); lộc mã đổi chỗ thì mừng con cháu tốt như cỏ chi, hoa lan.

 Lời chú: "Thực ấn trường sinh" là mệnh gặp thực thần, như Giáp thực Bính, Ất thực Đinh; lại gặp chính ấn của ngũ hành, lại gặp trường sinh của nạp âm; đó là ngũ hành thuần túy, vào quý cách. Gặp thực, ấn, trường sinh đều là thần lành, ắt chủ vợ chồng hòa hợp, như đàn cầm đàn sắt hòa điệu, như loan phượng cùng hót. Tạo vi phú nói: "Mừng nhất là thực sinh, thực vượng, không được thực hao, thực không." Lại nói: "Thực thần nên ở vùng sinh vượng, thần sát ưa gặp đất sinh tử." "Lộc mã đổi chỗ" là mệnh gặp lộc mã giao đổi, gặp đủ trong mệnh, hợp quý cách Lan Đài, cũng gọi là cách hoạt lộc hoạt mã (lộc sống, mã sống); ắt chủ có con quý được hưởng ân ấm (được làm quan nhờ công cha ông), làm quan ở ngũ phủ. Dẫn chứng các sách đã thấy ở trước.

 Xét cát tịnh (lành gặp lành) thì mừng; vận gặp nhau thì phòng tai. Quả tú nên tránh, cô thần đáng sợ.

 Lời chú: "Cát tịnh thì mừng, vận tịnh thì phòng tai": mệnh gặp hành niên, tuế vận, lộc mã đều ở đất sinh vượng mà sinh cho nguyên mệnh, gọi là cát tịnh, chủ việc vui mừng; nếu khắc nguyên mệnh, lại thêm hai vận giao nhau, gọi là hung tịnh (dữ gặp dữ), ắt chủ việc tai ương. Lạc Lục Tử nói: "Tuy vận gặp nhau mà chưa chắc là tai họa." Lại có: cát tịnh, hung tịnh, phục ngâm, phản ngâm. "Quả tú nên tránh, cô thần đáng sợ": hai thần này là phương vị theo từng năm, chi tiến lên trước một ngôi là cô, chi lùi sau một ngôi là quả; tiến chủ dương, không lợi cho cha; lùi chủ âm, không lợi cho mẹ. Thuật thông thường thì nam kỵ cô thần, nữ kỵ quả tú; nhưng chỉ nên tránh, đáng lo đáng sợ, vì không được phạm vào. Tiêu tức phú nói: "Tuế tinh chớ phạm cô thần, tuổi trời kỵ gặp quả tú."

 Theo kiếp sát thì ít suy nghĩ; giữ tướng tinh thì quyền mưu sâu xa.

 Lời chú: "Mệnh theo kiếp sát": đây là thần u tối, đục của ngũ hành; lại nói âm khí rất độc thì gọi là sát. Thần này thường ở chỗ khí ngũ hành tuyệt; người Dần Ngọ Tuất thuộc Hỏa, tuyệt ở Hợi, tức Hợi là kiếp sát, theo đó mà suy. Nếu người quân tử được thì khí cứng, trí dũng, nên làm chức võ; nếu kẻ tiểu nhân được thì phóng túng, tà vạy, xa xỉ, không gì không làm. Sinh vượng thì nói ra nhiều mưu; tử tuyệt thì ương bướng, bên trong hiểm độc. Lan Đài phú nói: "Kiếp sát thâm độc, nhiều mưu." Hồ Trung Tử nói: "Kiếp sát nếu cùng với sinh khí thì nắm quyền ngoài cõi." Viên Thiên Cương nói: "Kiếp thần bao bọc mà gặp quan tinh thì chủ nắm binh quyền, giúp vua sáng suốt; không giận mà có uy, người người ngưỡng mộ; liền khiến người Hoa người Di đều yên vui."

 "Mệnh giữ tướng tinh" (tướng tinh: sao tướng, chủ quyền uy, cầm quân): người sinh Tý, Ngọ, Mão, Dậu giữ ngôi tướng tinh, thường ở chi thứ hai sau dịch mã; mệnh gặp ắt chủ cầm quyền thống lĩnh binh, uy danh vang vạn dặm. Viên Thiên Cương nói: "Tướng tinh văn võ đều hợp, lộc nặng quyền cao thì đủ biết; không làm tể thần ở chức thanh yếu thì ở soái phủ ôm cờ lệnh." Lan Đài phú nói: "Tướng tinh bay ngựa vào sân trời thì ắt làm đại tướng." Lạc Lục Tử nói: "Cao là báu, lạ là quý; tướng tinh phò đức, thiên ất đến."

 Người nhát gan là vì phía dưới có cái không thuận; người tính dữ (?) là vì can đến xâm lấn phía trên.

 Lời chú: "Dưới có cái không thuận" là mệnh nguyên khắc ngược bản mệnh, ngũ hành không hòa với nhau; phải làm rõ sinh khắc của thần sát mới đoán được sang hèn. "Can đến xâm trên" là can đầu trong mệnh gặp quỷ khắc, xâm lấn can của bản mệnh; cũng giống cách biến quan thành quỷ. Mệnh gặp thì không chỉ bị hình thương mà còn chủ chết yểu, không trọn tuổi trời.

 Văn chương sáng suốt nhanh nhạy thì ắt phải Hỏa thịnh; uy võ cương liệt là do Kim nhiều.

 Lời chú: "Hỏa thịnh thì văn nhanh": trong ngũ hành chỉ có Hỏa là cao sáng, ưa bốc lên; có Hỏa lâm quan của Ất Tỵ, Hỏa rực cháy của Mậu Ngọ, dùng thì càng sáng, giữ thì càng mạnh; thu đông làm đức thì lành, xuân hạ làm hình thì dữ. "Kim nhiều thì võ liệt" là người sinh Giáp Ngọ, nạp âm là Kim trong cát đá, cứng như quặng, mạnh dữ, khắc nghiệt nhẫn tâm, ưa giết, nên chủ uy võ cương liệt.

 Mộc thịnh thì có lòng nhường nhịn, thương xót; Thủy nhiều thì có trí thông minh, khéo léo.

 Lời chú: "Mộc thịnh thì nhường": mệnh Mộc gặp nhiều Mộc thì tươi tốt; đến đất sinh vượng thì lành, đến cung tử tuyệt thì dữ; nhưng Mộc ôn hòa mềm mỏng, đủ đức nhân, nên thường là người có lòng trắc ẩn. "Thủy nhiều thì thông minh": mệnh gặp nhiều Thủy thì tràn lan, chìm sâu, ẩn náu, đắm đuối; khéo léo nhiều quyền biến, tiếng tăm mênh mông, nhiều tài nhiều trí.

 Tính của Thổ nặng nhất, cho là quý; hoặc ở phương tam xá (ba chỗ quy về), hoặc chiếm đất một lần sinh.

 Lời chú: "Tính Thổ nặng nhất": Thổ là chủ của mọi loài, ôm cái linh chở muôn vật; chất lại thì thành núi cao, tản ra thì thành bụi tro; Thổ dày nặng thì thành công, đất Khôn dày mà chở vật, đợi thời mà dùng; sinh vượng chủ quý, tử tuyệt chủ nghèo. "Hoặc ở phương tam xá" là đất mà tam nguyên, ngũ hành đều có thể quy về. Giả như người Giáp Tý được năm Hợi là lần quy về thứ nhất của lộc Mộc; được tháng Thân là lần quy về thứ hai của mệnh Thủy; được vận Tỵ là lần quy về thứ ba của thân người (?). "Hoặc chiếm đất một lần sinh" là người sinh Ất Sửu, nạp âm thuộc Kim, chi của tháng, ngày, giờ gặp Tỵ thì đều chiếm đất trường sinh của Kim; theo đó mà suy; người sinh bốn mệnh Thủy, Hỏa, Mộc, Thổ khác cũng xét như thế.

 Đã sinh nhau thì hòa, đã khắc nhau thì chế ngự. Tứ sát là tượng hung bạo; lục xung là thế bất định.

 Lời chú: "Sinh thì hòa, khắc thì chế": ngũ hành sinh nhau, hòa nhau là phúc là quý; ngũ hành khắc nhau, chế nhau thì chủ yểu, chủ nghèo. "Tứ sát hung bạo, lục xung bất định": mệnh gặp kiếp sát định ở ngôi Dần, Thân, Tỵ, Hợi nên gọi là tứ sát, chủ người hung bạo. Xung nhau là thần đánh nhau của mười hai chi, như Tý xung Ngọ, Sửu xung Mùi, gọi là lục xung (sáu cặp xung); lại gặp tử tuyệt thì không gánh được việc lớn, động làm thì chuốc dữ; nếu gặp sinh vượng thì cả đời không ổn định, là người chết yểu.

 Than ôi! Lý Quảng không được phong hầu, Thúc Ngao làm tướng quốc, đều là mệnh trời đã định, đâu phải việc người có thể lường được (?).

 Lời chú: Lý Quảng là công thần đời Hán, đến chết vẫn không được phong hầu. Tôn Thúc Ngao nước Sở từ nhỏ (?) đã thành danh, ngôi lên đến tể phụ. Thế mới biết sống chết có mệnh, giàu sang tại trời, không gì không do mệnh khiến; việc người sao có thể đoán trước, lường được.

 Thông biến thì có thần diệu, cố chấp một phép là ngu (?); lược được dấu vết người xưa để lại, đem so với người hiền ngày nay, ai dám (coi thường)?

 Lời chú: "Thông biến có thần, cố chấp là ngu": Hệ từ nói: "Qua lại không cùng gọi là thông; hóa mà cắt định gọi là biến." Tuy cố chấp một phép là thuyết vụng về, nhưng cũng xem sự nắm giữ của người ta; phải biết lẽ thông biến không cùng thì như có thần vậy. "Lược được dấu vết người xưa": ý của người xưa là thầy của người nay; nếu không có văn để lại của bậc thánh xưa, thì nếu không phải người có óc linh hoạt, khó hiểu được diệu lý sâu kín của ngũ hành.

 Rộng ra từ cái nhìn qua ống tre nhỏ, mong có lúc chợt hiểu.

 Lời chú: "Rộng từ cái nhìn qua ống, mong có lúc hiểu": người nay nghe rộng mà thấy cạn, như lấy ống tre nhỏ nhìn trời; chưa được Đông Phương Sóc chỉ lối khỏi mê, chưa hiểu diệu lý của ngũ hành. Nay may được sách lạ, đọc kỹ, biết mệnh thì không đứng dưới bức tường sắp đổ (lời Mạnh Tử: người biết mệnh không đứng dưới tường nguy hiểm), như thế là được rồi.

 (Bộ Tử, loại Thuật số, nhóm sách đoán mệnh và sách xem tướng; thuộc sách Tinh mệnh tổng quát)

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video