Thiên 2 — Bản trong Chính Thống Đạo Tạng

 Giang Hoài dị nhân lục (Ghi chép về những người kỳ lạ ở vùng Giang Hoài, tức vùng giữa sông Trường Giang và sông Hoài). Ngô Thục đời Tống soạn. Theo bản Chính Thống Đạo Tạng (bộ tổng tập kinh sách Đạo giáo khắc in vào niên hiệu Chính Thống đời Minh).

 Tư Mã Giao

 Tư Mã Giao, còn có tên là Ngưng Chính, lại có tên là Thủ Trung. Ông ngao du vùng Giang Biểu (vùng phía nam sông Trường Giang). Ông thường đội mũ, mặc áo vải thô, đi guốc gỗ, mỗi ngày đi được cả trăm, cả nghìn dặm. Chiếc áo vải thô không hề may lại mà lúc nào cũng như mới. Cách cư xử của ông thô bạo, không ai dám đến gần. Ông biết giả chết: thân thể có thể tím bầm, sưng phù, bốc mùi thối rữa, rồi chỉ chốc lát lại sống lại.

 Có lần ông ở tại Khai Nguyên quán (quán, hay đạo quán: nơi thờ tự và tu hành của đạo sĩ, tức người tu theo Đạo giáo) ở Tuyên Châu, rồi từ Tuyên Châu đi sang Hấp Châu. Khi ấy đạo sĩ Thiệu Tu Mặc cũng đi Hấp Châu, đến cổng thành thì gặp ông, nên hai người đi cùng nhau. Tu Mặc muốn tránh ông, bèn đi trước đến một trấn có quân đồn trú, vừa vào quán trọ nghỉ. Giao đến sau. Tu Mặc nấp kín nhìn trộm, thấy Giao vào một quán khác, gọi chủ quán ra uống rượu cùng rồi nhân đó lăng nhục người ta. Lúc đầu chủ quán còn cung kính xin lỗi, nhưng Giao không chịu thôi mà còn đánh. Rồi hai bên đánh nhau, Giao bỗng ngã vật xuống đất. Người ta xem thì ông đã chết, thân thể lạnh ngắt, sắc mặt biến đổi. Cả chợ kéo đến xem. Họ bèn gọi người trong làng xóm đến, trói chủ quán lại, khám xác, lấy lời khai, định giải lên châu. Lúc ấy trời đã gần tối nên định sáng hôm sau mới đi. Đến nửa đêm, lại nghe trong quán ồn ào: "Mất tôn sư Tư Mã rồi!" (tôn sư: tiếng tôn xưng dành cho đạo sĩ). Bấy giờ người ta mới vỡ lẽ là Giao giả chết, bèn thả chủ quán ra.

 Hôm sau, trời vừa tờ mờ sáng Tu Mặc mới lên đường. Đi được chừng hơn trăm dặm, ông hỏi người ta: "Tôn sư Tư Mã đi qua đây lúc nào?" Họ đáp: "Sáng nay đã đi qua rồi." Hôm sau lại đi thêm trăm dặm, hỏi nữa, người ta đáp: "Sáng sớm hôm qua đã đi qua rồi." Đến Hấp Châu hỏi, cũng được trả lời như vậy.

 Giao thường đi lại các châu vùng thượng lưu sông Trường Giang. Có lần ông đến một quán trọ, ở lại khá lâu. Lúc sắp đi, ông bảo chủ quán: "Đồ tre của ta không mang theo được, lấy lửa đốt đi." Chủ quán nói: "Đang lúc gió to, mà nhà tre lại thấp hẹp, không thể đốt lửa." Giao không chịu, mọi người cùng vái lạy khuyên can. Giao giận, không nghe, châm lửa ngay trong phòng, rồi cầm một cây gậy lớn đứng bên cửa, ai dám đến gần thì đánh. Giao khoẻ, không ai dám lại gần. Chốc lát lửa bốc mạnh, ngọn lửa lòi ra qua khe ngói tre, ai nấy đều kinh hãi. Rồi lửa tắt, đồ đạc của Giao cháy sạch, cái giường ông nằm cũng cháy sém nặng, vậy mà chiếu đệm trên giường không có chỗ nào cháy.

 Có người tên Chu Cao làm pháp duyện (viên quan nhỏ coi việc hình pháp, xét xử án) ở Trì Châu. Giao ghé thăm, bảo Chu: "Sắc mặt ông rất xấu, sắp bệnh đấy. Ta đi ngay bây giờ. Khi bệnh, nếu ông nghĩ đến ta hoặc gọi họ tên ta, sẽ có ứng nghiệm." Cao không tin. Hơn mười ngày sau, quả nhiên ông mắc bệnh sốt nóng, mấy ngày sau bệnh rất nặng. Chợt nhớ lời Giao, ông cho là rất thần diệu, bèn cúi đầu lạy, một lòng tưởng nhớ, cầu được che chở. Trước đó, Chu bệnh nặng nên ghét thấy người đứng trước mặt. Có một viên lại nhỏ họ Trần, vốn thường được sai bảo rất vừa ý, được cho vào phòng hầu bệnh mà cũng bị quát đuổi ra. Người nhà canh ngoài cửa, không ai được vào. Đến lúc này, Chu mơ màng thấy họ Trần bưng một bát thuốc (?) dâng lên. Chu uống xong liền thấy tinh thần sảng khoái, thân thể dễ chịu, bèn gọi người nhà: "Thuốc họ Trần vừa mang đến rất hiệu nghiệm, bảo hắn dâng thêm một thang nữa." Người nhà kinh ngạc: "Lâu nay không cho ai vào phòng, họ Trần làm sao đến được đây?" Bấy giờ Chu mới hiểu ra là Giao đã phù hộ cho mình. Từ đó bệnh của Chu dần khỏi.

 Giao từng ở một đạo quán ở Hấp Châu, mắc bệnh lỵ rất nặng. Quán chủ (người đứng đầu đạo quán) muốn trình báo lên quan, nên ngỏ ý trước với Giao. Giao giận: "Bệnh ta sắp khỏi rồi, cần gì phiền đến thế?" Rồi bệnh ngày càng nguy kịch, quán chủ bất đắc dĩ phải báo miệng với huyện lệnh (quan đứng đầu một huyện) là Diêu Uẩn. Uẩn sai người đến thăm hỏi. Giao hỏi: "Diêu trưởng quan làm sao biết ta bệnh?" Người kia nói thật, Giao nổi giận, bỗng đứng dậy thu xếp hành trang, đi thẳng vào một ngọn núi, đi nhanh như bay. Hơn mười ngày sau, ông cầm một cây gậy lớn quay về tìm quán chủ định đánh. Các đạo sĩ trong quán cùng lạy xin, quán chủ mới thoát.

 Có lần ông đến chợ Hồng Châu, thò tay lấy cá ướp chua (cá ướp muối rồi ủ cho lên men chua) ăn. Trẻ con trong chợ gọi ầm lên: "Đạo sĩ ăn cá!" Giao giận, ném đồ vào đứa trẻ, trúng chảy máu. Người tuần tra bắt Giao giải đến viên ngu hậu (chức quan võ coi việc tuần phòng, giữ trật tự). Viên ngu hậu vốn biết tiếng ông nên đang ôn tồn khuyên bảo, thì Giao lại chửi mắng giận dữ hết lời. Ngu hậu không nén được tức, đánh ông mười gậy. Giao bảo mọi người: "Hắn đánh ta mười lăm gậy thì ta còn sống được mười lăm ngày. Hắn đánh mười gậy thì mười ngày nữa ta chết." Về sau quả nhiên đúng như vậy. Sau đó ông vào núi Lư Sơn, ở Giản Tịch quán, nhân say rượu nằm ngủ, mấy ngày sau thì mất. Lúc sắp mất, ông dặn đặt một cây gậy vào quan tài. Đến khi chôn, người ta thấy quan tài như rỗng, mở ra thì chỉ còn cây gậy.

 Tiền xử sĩ (xử sĩ: người có học, có tài nhưng ở ẩn, không ra làm quan)

 Tiền xử sĩ, vào cuối niên hiệu Thiên Hựu (niên hiệu cuối cùng của nhà Đường, 904–907) ngao du vùng Giang Hoài, từng trọ ở nhà một người họ Dương tại Kim Lăng (nay là Nam Kinh). Ban đầu, triều Ngô (nước Ngô thời Ngũ Đại, do họ Dương dựng nên) đặt Kim Lăng làm một châu, đắp thành phía tây giáp sông, phía đông tới kênh Triều Câu. Tiền chỉ một khoảnh đất hoang um tùm cách phía tây thành hơn một dặm, khuyên họ Dương mua. Họ Dương nghe theo. Đến khi Kim Lăng được xây làm kinh đô, khoảnh đất họ Dương mua lại nằm đúng chỗ phồn hoa đông đúc, họ bèn dựng lầu nhiều tầng làm quán rượu.

 Có lần ông ngủ lại nhà họ Dương, nửa đêm bỗng dậy nói: "Dưới đất binh mã ồn ào, bảo là đi đón lệnh công (tiếng tôn xưng bậc đại thần quyền cao), làm ta không ngủ được." Không ai hiểu ông nói gì. Hôm sau, Nghĩa Tổ (tức Từ Ôn, quyền thần nước Ngô, cha nuôi của vua Liệt Tổ nước Nam Đường) từ Kinh Khẩu đến Kim Lăng, mà người đương thời không ai biết trước.

 Có lần ông gặp một người, bảo: "Trời sắp phạt ngươi đấy, mau tạ tội và tự trách mình đi." Người ấy nói: "Tôi chưa hề thấy mình có lỗi gì." Tiền nói: "Ngươi nghĩ kỹ đi." Hồi lâu người ấy mới nói: "Hôm qua ăn uống không vừa ý, nhân giận kẻ dưới, tôi đã vứt thức ăn xuống rãnh." Tiền nói: "Chính là chuyện ấy. Mau nhặt thức ăn đã vứt mà ăn đi." Người ấy nhặt lên, định lấy nước rửa sạch chỗ bẩn, thì chợt sấm sét nổ vang dữ dội. Tiền nói: "Mau ăn luôn cả chỗ bẩn đi." Người ấy làm theo, sấm sét quả nhiên ngừng.

 Từng có người vẽ chân dung Tiền. Ông xem rồi nói: "Ta lại không bằng bức tranh này, nó được thường xuyên đối diện với bậc thánh." Người ta không hiểu. Sau có nhà sư lấy bức tranh đặt trong tháp Chí Công (tháp thờ thiền sư Bảo Chí, một cao tăng đời Nam triều), người ta cho là đã ứng lời ông. Về sau Liệt Tổ (tức Lý Biện, vua khai lập nước Nam Đường) lại lấy bức tranh vào cung, treo trong tẩm điện.

 Ông lại thường nói lời sấm (lời đoán trước vận số, nói úp mở), báo trước việc tương lai. Về vận nước của họ Lý (nhà Nam Đường), ông nói: "Áng chừng gấp đôi họ Dương." Trước kia nước Ngô giữ đất Giang Nam tất cả bốn mươi sáu năm, còn họ Lý được ba mươi chín năm. Có người giải thích: họ Dương từ khi xưng tôn hiệu đến khi nhường ngôi chỉ được hai mươi năm, nên nói là "áng chừng gấp đôi".

 Nhiếp Sư Đạo

 Nhiếp Sư Đạo, người Hấp Châu, từ nhỏ đã ham đạo. Cuối đời Đường, Vu Đào làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) Hấp Châu. Anh của Đào là Phương Ngoại làm đạo sĩ, ở trong núi phía nam quận. Sư Đạo đến theo hầu, thờ làm thầy. Đào thường đến thăm Phương Ngoại, cả việc chính sự trong quận cũng đều hỏi ý ông, vì thế đặt tên núi là núi Vấn Chính (nghĩa là "hỏi việc chính sự"). Triều Ngô vì Sư Đạo từng ở núi này nên gọi ông là Vấn Chính tiên sinh. Lúc đầu, khi Phương Ngoại ở trong núi, người trong quận ít ai tin thờ. Đến khi Sư Đạo đến, đồ cúng biếu (?) ngày một nhiều, nơi ấy trở nên giàu có.

 Sư Đạo từng đi cùng một người bạn, đến một quán trọ thì bạn mắc bệnh sốt nóng, trong làng lại không có thầy thuốc. Có người bảo người bệnh: "Ăn một ít đồ ô uế (phân) thì có thể giải được bệnh." Đến khi bệnh nguy kịch, người ta lại khuyên như vậy. Người bệnh tỏ vẻ khó xử. Sư Đạo dỗ: "Việc đã gấp rồi, có gì mà khó. Ta nếm trước cho ngươi." Rồi ông lấy ăn trước. Người bạn cảm động, mới chịu ăn, bệnh quả nhiên khỏi.

 Về sau, cấp sự trung (chức quan trong triều chuyên xét duyệt chiếu chỉ và can gián vua) Bùi Xu cai quản Hấp Châu. Bấy giờ vận nhà Đường đã đến lúc tàn, chiếu lệnh triều đình không còn thông suốt. Điền Quân ở Tuyên Châu và Đào Nhã ở Trì Châu dấy binh, vây thành mấy tháng liền, người Hấp nhiều lần đánh bại họ. Sau lương hết, viện binh không có, trong thành bàn việc mở cửa đầu hàng. Nhưng người trong thành đã giết nhiều quân bên ngoài, nên không ai dám mang lời ra. Sư Đạo tự xin đi. Xu nói: "Ông là đạo sĩ, sao có thể đi lại giữa chốn binh đao? Xin đổi áo khác mà đi." Sư Đạo nói: "Tôi đã nhận đạo pháp và khoa giáo (giới luật cùng nghi thức của Đạo giáo), không được đổi áo." Người ta bèn thòng dây cho ông xuống ngoài thành. Hai viên tướng lúc đầu rất lấy làm lạ, đến khi nói chuyện với ông thì cả mừng: "Đúng là bậc đạo nhân chân chính." Thề ước đã định xong, họ lại cho ông về thành. Đến hẹn, Xu còn có việc chưa xong, muốn hoãn thêm, lại sai Sư Đạo ra nói. Người ta cho rằng hẹn rồi lại hoãn, lần lữa hai ba lần, nên đều lo cho ông, nhưng Sư Đạo không hề ngại. Gặp lại hai tướng, họ đều nói: "Không gì là không được, cứ theo lệnh quan cấp sự." Người trong thành được toàn mạng là nhờ sức Sư Đạo.

 Ngô Thái Tổ (tức Dương Hành Mật, người dựng nước Ngô) nghe tiếng, vời ông đến Quảng Lăng (nay là Dương Châu), dựng cung Tử Cực cho ông ở. Một đêm có bọn trộm vào chỗ ông ở, lấy sạch cả đồ dùng. Sư Đạo bảo chúng: "Các ngươi làm trộm là để lấy của ta mà cứu đói rét, mang những thứ này thì dùng vào việc gì?" Rồi ông dẫn chúng vào gian phòng kín, lấy hết vàng bạc, lụa là đưa cho, lại dặn: "Các ngươi nên ra lối kia, không có lính tuần, sẽ không phải lo." Bọn trộm làm theo, rốt cuộc không bị bắt.

 Sau triều Ngô sai Sư Đạo đến núi Long Hổ lập đàn tiếu (lễ cúng tế lớn của Đạo giáo, dâng sớ cầu xin thần linh). Dọc đường gặp bọn cướp, chúng sắp hại ông thì một tên nhìn kỹ Sư Đạo rồi bảo đồng bọn: "Đừng động đến tiên sinh." Hắn bảo trả lại hết những thứ đã cướp, cả bọn đều nghe theo. Hắn nói với Sư Đạo: "Tôi chính là kẻ đã vào trộm ở cung Tử Cực tại Dương Châu năm xưa. Cảm lòng nhân từ hết mực của tiên sinh, nay xin báo đáp."

 Về sau ông mất ở Quảng Lăng. Bấy giờ triều đình vừa sai sứ đi Hồ Tương (vùng Hồ Nam ngày nay). Sứ giả trên đường về, đến một nơi thì gặp Sư Đạo, hỏi: "Sao ông lại đến đây?" Sư Đạo đáp: "Triều đình sai tôi đi lập đàn tiếu ở Nam Nhạc (núi Hành Sơn)." Sứ giả tin là thật. Đến khi về tới đất Ngô mới biết Sư Đạo đã mất. Cháu gọi Sư Đạo bằng ông là Thiệu Nguyên, từ nhỏ đã vào đạo, phong thái hoà nhã, giỏi viết văn, hơn hai mươi tuổi thì mất. Lúc Thiệu Nguyên bệnh nặng, có bốn con hạc đậu trên mái nhà nơi ông nằm. Đến khi ông mất, người ta thấy năm con hạc bay vút lên trời.

 Vu Đại

 Vu Đại sống trong núi Tây Sơn ở Hồng Châu. Bất kể mùa nào ông cũng cầm hoa trong tay, và không muốn gần người. Có lần ông đến cung Ứng Thánh, đặt hoa trước tượng thần. Đạo sĩ pha trà mời, đặt trên bàn ăn. Đợi mọi người lui ra hết, Vu mới cầm lấy uống, uống xong đặt chén lại trên bàn, chắp tay vái dài rồi đi. Ai vái ông thì ông cũng vái lại, chỉ là không nói chuyện với ai. Có một thiếu niên ham đạo, muốn theo hầu ông làm thầy mà không được. Một hôm, thiếu niên lạy: "Xin được theo hầu tiên sinh." Vu bỏ chạy, không ngoảnh lại. Thiếu niên đuổi theo, níu lấy áo ông. Vu xua mà cậu không đi, lên núi lội nước cũng không buông lúc nào. Đến một chỗ, ông ngồi xuống bên dòng nước, hỏi thiếu niên: "Có khát không?" Cậu đáp: "Có ạ." Ông lấy trong ngực áo ra một thứ như bột trà đưa cho, bảo: "Bỏ vào miệng, vốc nước uống cho trôi." Cậu làm theo. Chốc lát cậu buồn ngủ thiếp đi, đến khi tỉnh dậy thì không thấy ông đâu nữa.

 Lý Mộng Phù

 Lý Mộng Phù thường dạo chơi phố chợ ở Hồng Châu, tuổi chừng hơn hai mươi, người thấp nhỏ mà trắng trẻo, đẹp đẽ như tạc bằng ngọc. Ông sống phóng túng, tự do, mùa nào cũng cài hoa, đi khắp các quán rượu trong thành, hát vang và say khướt. Nhiều người thích chuyện lạ hay mời ông uống rượu. Có người bảo ông làm lời ca, ông đáp lời làm ngay, dường như chẳng để tâm mà bài nào cũng có ý vị. Khi Chung Truyền trấn giữ Hồng Châu, cho rằng ông ngông cuồng, mê hoặc dân chúng, định trị tội. Mộng Phù ở trong ngục dâng hơn mười bài thơ, đại ý: "Cài hoa uống rượu chẳng hại việc gì, câu hát tiều phu, khúc ca ngư phủ chẳng trái với thời." Rốt cuộc Chung không trị tội ông. Sau, thứ sử Quế Châu là Lý Quỳnh sai sứ đến Hồng Châu, nói Mộng Phù là em mình, xin cho về. Chung sai người tìm khắp các quán trọ trong chợ, người ta nói: "Hôm qua Mộng Phù không về." Từ đó không ai biết ông đi đâu.

 Lưu Đồng Khuê

 Lưu Đồng Khuê đến Hồng Châu, ở nhà họ Ngải. Ông thuê nhà họ mà ở, nhà ấy chỉ có hai ông bà già. Sáng ông mang một giỏ nấm (?) đi bán, tối say rượu trở về. Lâu ngày, hàng xóm lấy làm lạ, ban đêm khoét vách nhìn trộm, thấy ông lấy ra một vò đất, phun nước vào, chốc lát nấm mọc lên, đến sáng thì cắt. Sau ông lão bị bệnh, bảo bà lão: "Tôi chết rồi, nhất định phải đặt một cây gậy vào quan tài." Khi ông mất, người nhà làm như lời dặn. Lúc mới khiêng quan tài ra, người ta thấy rất nặng; đi được nửa đường thì nhẹ dần như không có gì, quan tài lắc lư, chỉ cảm thấy có cây gậy ở trong. Mở ra xem thì chỉ còn cây gậy.

 Cảnh tiên sinh

 Cảnh tiên sinh là con gái của Cảnh Khiêm, một tướng hiệu (sĩ quan võ) ở vùng Giang Biểu. Bà từ nhỏ đã thông minh, lại có nhan sắc, khá thích đọc sách, biết làm thơ đôi chút, câu thơ thường có ý hay. Bà tinh thông đạo thuật, có thể khống chế ma quỷ, thạo thuật hoàng bạch (thuật luyện kim của đạo gia, biến các chất khác thành vàng và bạc) cùng những phép biến hoá kỳ lạ. Những phép ấy kỳ vĩ, mơ hồ, không ai biết bà học từ đâu. Trong niên hiệu Bảo Đại (niên hiệu của vua Nguyên Tông nước Nam Đường, 943–957), vùng Giang Hoài giàu có thịnh vượng. Nhà vua ưa văn chương tao nhã, thích những chuyện kỳ lạ, nên vời bà vào cung để xem phép thuật cho rõ. Vua không xếp bà vào hàng cung phi (hàng phi tần lần lượt vào hầu vua, nối nhau như cá xâu thành chuỗi), mà riêng cho ở một viện khác, gọi bà là "tiên sinh".

 Tiên sinh thường khoác áo bích hà (áo choàng màu ráng biếc của nữ đạo sĩ). Khi gặp vua, bà thường cầm hốt (thẻ dài cầm trên tay khi chầu), thần thái rạng rỡ khác thường, lời lẽ rõ ràng lưu loát. Tay bà như móng chim, không tiện cầm nắm, ăn uống đều phải nhờ người. Bà lại không thích đi lại trong cung, thường sai người bế đi. Mỗi khi làm thơ, bà đề lên tường vách, tự xưng là Bắc Đại tiên sinh, cũng không ai hiểu ý gì. Phép thuật của bà không thường phô bày rõ ra ngoài, gặp việc mới ứng, kín đáo mà vẫn hiển hiện, vì thế vua càng trọng bà.

 Lúc mới vào cung, vua hỏi bà về thuật hoàng bạch, thử việc gì cũng nghiệm. Bà càng làm nhiều, mà cách làm đơn giản, không rườm rà. Có lần nhân lúc rảnh, vua hỏi bà: "Những việc này đều nhờ lửa mới thành. Nếu không cần lửa thì có làm được không?" Bà đáp: "Thử làm xem, có lẽ cũng được." Vua bèn lấy thuỷ ngân, dùng giấy đã nện kỹ gói nhiều lớp, niêm phong, đề chữ rất kín. Tiên sinh bỏ vào trong ngực áo. Hồi lâu, bỗng nghe tiếng như xé lụa. Bà cười nói: "Bệ hạ thường không tin phép thuật của thiếp, hôm nay xem tận mắt, còn không tin nữa chăng?" Bà đưa gói cho vua. Vua xem khắp lượt, chỗ niêm phong vẫn nguyên như cũ, mở ra thì thuỷ ngân đã thành bạc.

 Lại có lần tuyết rơi lớn, vua đùa: "Tiên sinh có thể biến tuyết thành bạc không?" Bà đáp: "Cũng được." Rồi bà lấy tuyết nén chặt, gọt thành hình thỏi bạc, tự tay ném vào than hồng. Tro bụi bốc lên, bà thong thả lấy than vùi kín xung quanh. Qua chừng một bữa cơm, bà nói: "Được rồi." Bà lấy ra, thỏi bạc đỏ rực, đặt xuống đất. Đến khi nguội, nó sáng loáng thành thỏi bạc thật, mà vết dao gọt vẫn còn nguyên. Lật xem mặt dưới thì có hình như sữa đông nhỏ giọt, vì lúc đầu bị lửa làm chảy ra. Từ đó tiên sinh làm ra rất nhiều bạc từ tuyết. Mỗi dịp sinh nhật vua, bà thường làm đồ dùng bằng thứ bạc ấy dâng lên chúc thọ. Bà lại có nhiều ý nghĩ khéo léo, đồ làm ra ắt vượt hơn người.

 Vùng Nam Hải từng cống vật lạ, có nước hoa tường vi và dịch long não (long não: chất nhựa thơm kết tinh lấy từ cây long não). Nước hoa tường vi trong vắt, thơm nồng; dịch long não thì bồi bổ cho đàn ông. Vua rất quý, thường pha dịch long não vào rượu mà uống, hương thơm còn trong miệng nhiều ngày không dứt, vua cũng ban cho các cận thần. Tiên sinh nói: "Thứ này chưa phải là tốt." Vua hỏi: "Lẽ nào tiên sinh làm được?" Bà đáp: "Thử làm xem, chắc cũng thành." Rồi bà lấy long não bỏ vào túi lụa mịn, treo trong bình lưu ly (bình thuỷ tinh màu). Vua tự tay niêm phong, đề chữ, đặt rượu bên cạnh mà ngồi xem. Chừng một bữa cơm, bà nói: "Long não đã thành dịch rồi." Vua tự đứng dậy áp tai vào nghe, quả nghe có tiếng nhỏ giọt. Vua lại ngồi uống rượu. Một lát sau xem lại, thấy trong bình trong vắt như có một thìa nước. Hôm sau mở ra thì đã được nửa bình, hương thơm cực kỳ nồng, hơn hẳn thứ cũ.

 Về sau tiên sinh có thai. Một hôm bà thưa với vua: "Đêm nay thiếp sẽ sinh. Cháu thần con thánh chính là ở đây, xin cho sửa soạn đồ dùng sinh nở." Vua cho bày đủ mọi thứ, lại sai cung nữ ngủ trong phòng. Nửa đêm, gió dữ nổi lên, sấm sét vang rền, người trong phòng ai cũng run sợ, mà đêm ấy bà không sinh. Sáng hôm sau, bụng bà đã xẹp như người thường. Vua kinh ngạc hỏi, bà đáp: "Đêm qua thiếp đã sinh con giữa lúc sấm sét, đứa trẻ đã bị thần vật mang đi, không lấy lại được nữa." Tiên sinh thích rượu, đến chuyện ham muốn nam nữ cũng gần giống người thường, về sau rốt cuộc cũng mất vì bệnh. Các thần tiên thời xưa phần nhiều giấu kín dấu tích, sống lẫn với người đời; tiên sinh há chẳng phải là người như thế sao!

 Trước kia tôi ở Giang Nam, thường nghe chuyện về bà, nhưng việc trong cung kín đáo nên người kể mỗi người một khác. Đến khi Giang Nam đã bị bình định, tôi ở kinh sư, từng đến thăm ông suất canh (chức quan trong phủ thái tử, coi việc giờ khắc và canh giờ) họ Từ tên Du. Du là cháu nội của Nghĩa Tổ, việc trong cung ông đều biết rõ. Nhân đó tôi hỏi lại những chuyện này, ông kể đầy đủ cho tôi nghe.

 Phan Ỷ

 Phan Ỷ là con của Phan Bằng, người giữ chức đại lý bình sự (viên quan ở Đại Lý tự, tức cơ quan xét xử tư pháp cao nhất, coi việc thẩm xét án). Thuở nhỏ Ỷ sống ở Hoà Châu, lên núi Kê Lung đốn củi để nuôi cha mẹ. Có lần ông qua sông đến Kim Lăng, đậu thuyền ở cửa sông Tần Hoài. Có một ông già xin đi nhờ qua sông. Ỷ kính người già nên nhận lời. Lúc ấy tuyết rơi lớn, Ỷ mua rượu cùng uống. Thuyền ra đến giữa dòng thì rượu đã hết, Ỷ rất tiếc vì rượu ít, không được say. Ông già nói: "Ta cũng có rượu." Rồi ông tháo khăn, lấy trong búi tóc ra một quả bầu nhỏ, rót ra, uống thoả thích mà rượu không cạn. Ỷ kinh ngạc, càng thêm kính trọng. Lên đến bờ, ông già bảo Ỷ: "Con thờ cha mẹ hiếu thảo, lại có đạo khí (cốt cách hợp với việc tu đạo), có thể dạy được." Rồi ông truyền đạo thuật cho Ỷ.

 Từ đó Ỷ làm nhiều việc kỳ lạ, người đời gọi ông là "Phan tiên nhân". Ông có thể vốc thuỷ ngân trong tay, nắn bóp (?) một lúc thì thành bạc. Có lần ông vào nhà người ta, thấy trong ao có nhiều lá rụng, bảo chủ nhà: "Cái này có thể làm trò vui." Ông bảo lấy đồ vớt lá lên, đặt xuống đất; lá lớn lá nhỏ đều biến thành cá to cá nhỏ. Thả lại xuống nước thì cá lại thành lá như cũ.

 Có người tên Khoái Lượng, có lần đến nhà người thân, ngồi cùng mấy người khách, thấy Ỷ đi ngang cửa. Chủ nhà gọi, ông bèn vào. Chủ nhà nói với Ỷ: "Xin tiên sinh làm một phép để mua vui cho khách." Ỷ đáp: "Được." Ông nhìn thấy trước cửa có cái đe sắt, bảo chủ nhà: "Có cái đe sắt kia thì có thể làm trò." Rồi ông nhờ mượn về. Đe mang đến, Ỷ lấy ra một con dao nhỏ, thái đe sắt thành từng mảnh nhỏ cho đến hết, khách ngồi đều kinh hãi. Rồi ông nói: "Đồ mượn của người ta thì không được làm hỏng." Ông gom các mảnh lại, đe trở lại nguyên như cũ. Ông lại lấy trong tay áo ra một tấm khăn vuông cũ, bảo mọi người: "Đừng coi thường thứ này. Nếu không phải người gặp việc nguy cấp thì không thể mượn ta; người khác vốn không thể có được nó." Rồi ông giơ khăn lên che mặt, lùi mấy bước thì không thấy đâu nữa.

 Ông có thể đọc thuộc lòng, không cần nhìn, những cuốn sách chưa từng thấy. Có khi người ta cuộn sách lại niêm phong, đặt trước mặt ông, chỉ cần nêu chữ đầu tiên là ông đọc liền một mạch đến hết quyển; những chỗ trong sách bị sửa, xoá, chêm hay đảo chữ, ông đều biết cả. Những việc ông làm phần nhiều như thế, không chép hết được. Về sau ông cũng mất vì bệnh.

 Xử sĩ ở Nhuận Châu

 Xử sĩ ở Nhuận Châu, không rõ họ tên, là người cao thượng, có đạo thuật, ai cũng kính tin. Khi An Nhân Nghĩa làm phản, người trong quận kinh hãi, ai cũng muốn bỏ chạy tán loạn. Có người nói: "Xử sĩ vẫn điềm nhiên ở đây, chắc không có chuyện gì đâu." Thế là mọi người dần yên lòng. Xử sĩ có người thân dắt cả nhà ra khỏi quận để tránh nạn. Nhà ấy có cô con gái đã lấy chồng, không thể đi cùng, nên gửi gắm cho xử sĩ, xử sĩ nhận lời. Rồi vòng vây ngày càng gấp, xử sĩ bảo cô gái: "Hãy mang một vật trong nhà con đến đây, ta sẽ giúp con thoát nạn." Cô gái mang đến một con dao trong nhà. Xử sĩ lấy tay ấn vuốt dọc cạnh dao, rồi đưa lại cho cô, nói: "Con cứ cầm nó thẳng trước ngực như cầm hốt, đợi khi trong thành xuất quân thì theo ra, sẽ không phải lo gì." Cô làm theo lời, đi giữa muôn người mà không ai trông thấy. Đến một quán trong làng cách thành mấy chục dặm, cô thấy anh mình cũng ở đó. Cô đến trước mặt anh mà anh không thấy. Cô bèn vứt con dao xuống nước rồi lại đến, anh mới thấy, kinh ngạc hỏi: "Sao em đến được đây?" Cô kể lại hết. Anh lại bảo cô vớt dao lên cầm thử, nhưng con dao không còn che được thân hình nữa. Về sau thành bị hạ, không biết xử sĩ đi đâu.

 Tướng hiệu Hồng Châu

 Khi Chung Truyền trấn giữ Hồng Châu, ông từng sai một tướng hiệu trong nha môn họ Yến đi sứ vùng Chiết Giang. Yến đến Hàng Châu đúng vào tiết Hàn thực (tiết "ăn đồ nguội", kiêng nhóm lửa, ngay trước tiết Thanh minh; người ta đi tảo mộ, du xuân), người trong châu kéo ra ngoài thành, trai gái đông nghịt. Yến cũng ra xem, thấy hai ông bà già ngồi uống rượu với nhau giữa đồng. Ông già bỗng cưỡi mây bay lên, muôn người reo hò. Bà già ngửa mặt nhìn theo, khóc thảm thiết. Ông già bèn hạ xuống mười mấy trượng (mỗi trượng hơn 3 mét), lấy tay vỗ về, khuyên bà thôi khóc. Chốc lát ông lại bay lên, lên rất cao rồi khuất hẳn. Có người họ Ngải ở Hồng Châu, bậc cha ông vốn quen biết Yến, đã chính tai nghe Yến kể chuyện này.

 Sử Công Cảo

 Sử Công Cảo là em của Sử Công Thù, một đại tướng nước Giang Nam (tức nước Nam Đường). Ông tính điềm đạm, vui với đạo, chưa ai thấy ông vui hay giận. Có người xúc phạm, ông cũng không để bụng. Khi đã giàu sang hiển đạt, quần áo ông tươi đẹp, nhưng mỗi khi đến nhà ai, ông ắt cởi áo ra mà ngồi, chẳng để ý gì đến lễ chủ khách. Lúc ra về, ông mặc nhầm áo cũ rách của người khác cũng không biết. Có người cầm áo của ông đuổi theo, ông mới biết, bèn đổi lại. Thượng thư bộ Binh là Trương Hàn coi việc tuyển chọn, bổ nhiệm quan lại. Công Cảo xin làm huyện lệnh Dương Tử, gặp lúc chức ấy đã bổ người khác nên không được. Hàn thấy ông khoáng đạt, có thể thử việc gì cũng được, bảo: "Tạm làm huyện uý (quan phụ tá coi việc trị an trong huyện) Dương Tử, được không?" Công Cảo cũng vui vẻ nhận. Về sau ông làm huyện lệnh Thuỵ Xương và mất khi đang tại chức. Lúc ấy trời đang tạnh ráo, vậy mà riêng phía trên nhà ông lại có mây mưa. Có người trông thấy trên đám mây mưa có một người mặc áo đỏ, cưỡi ngựa, từ từ bay lên, lên rất cao rồi khuất.

 Giang xử sĩ

 Giang xử sĩ ở Hấp Châu, tính lặng lẽ, thanh tịnh, ham đạo, có thể chế ngự ma quỷ. Trong làng từng có người đàn bà bị ma ám, người nhà đôi khi thấy thấp thoáng bóng ma. Một đêm, người chồng thấy có kẻ nằm cùng vợ mình, vội vùng dậy túm chặt lấy, gọi người mang đèn đến cùng trói. Khi đèn mang đến, ông mới thấy mình đang nắm chính cái thắt lưng của mình. Nhà ấy tìm khắp các thứ bùa chú, rốt cuộc vẫn không dứt được, bèn tìm đến Giang. Giang nói: "Ta tuy chế ngự được, nhưng không muốn gây thù với quỷ thần. Nay đã báo với ta thì ta sẽ đuổi nó đi cho. Hãy về nhà quét dọn một gian phòng, sai một đứa trẻ nấu trà chờ ta đến, đừng để ai nhìn trộm." Nhà ấy làm theo. Lát sau Giang đến, vào phòng ngồi, sai đứa trẻ ra đón khách. Quả nhiên thấy một thiếu niên áo xanh, dáng rất đoan trang nho nhã. Mời vào phòng, thiếu niên gặp Giang thì lạy hai lạy. Giang bảo ngồi, hắn mới ngồi. Hắn uống trà, không nói một lời, rồi lạy hai lạy mà đi. Từ đó người đàn bà trở lại bình thường.

 Có người vào núi đốn cây, vì thế bị quỷ ám. Người ấy tự nói: "Cái cây là chỗ ta ở, nay bị ngươi chặt, ta biết nương vào đâu? Ta phải mượn thân ngươi làm hang ổ." Từ đó người ấy thấy dưới da có vật gì chạy khắp, từ đầu đến chân, không chỗ nào không tới, khổ sở không chịu nổi. Người ấy đi tìm Giang. Người chưa đến mà quỷ đã đến trước. Chỗ Giang ở có một ngôi lầu, phía bắc lầu có rừng trúc rậm. Giang đang ngồi trên lầu, biết có vật thiêng ở trong rừng trúc, bèn gọi ra hỏi. Con quỷ vừa kể lại sự việc, vừa xin tha tội. Giang nói: "Ta biết rồi." Lát sau người kia đến, Giang bảo: "Ngươi hãy tìm trong làng một căn nhà bỏ trống không ai ở, rồi đến báo ta." Người ấy đi tìm được, Giang viết tên lên một mảnh giấy vuông chừng một tấc đưa cho, dặn: "Đến căn nhà ấy thì vứt mảnh giấy đi." Người ấy làm theo, bệnh liền khỏi.

 Lại từng có người bị quỷ Quỳ (loài quỷ núi chỉ có một chân) quấy nhiễu. Nhà ấy cất tranh vẽ trên lầu, tranh đều bị vấy đồ dơ bẩn. Họ đến báo, Giang nói: "Cứ đóng kín cửa lầu ba ngày, ta sẽ khiến nó đi." Họ làm theo, ba ngày sau mở ra thì đồ dơ bẩn đã sạch hết, tranh vẽ vẫn như cũ. Tôi có người quen, mấy đời sống ở Hấp Châu, đã tận mắt thấy việc này.

 Lý Thắng

 Thư sinh Lý Thắng từng dạo chơi núi Tây Sơn ở Hồng Châu. Một đêm tuyết, ông cùng xử sĩ Lư Tề và năm sáu người bạn cùng chí hướng ngồi uống rượu. Trong tiệc có người tình cờ nói: "Tuyết thế này thì hẳn không ai ra khỏi cửa được." Thắng nói: "Muốn đi đâu? Ta đi được." Người ấy bèn nói: "Tôi có sách vở để ở Tinh Tử, ông lấy giúp tôi được không?" Thắng nói: "Được." Rồi ông ra cửa đi. Tiệc rượu chưa tan, ông đã mang sách về. Tinh Tử cách Tây Sơn hơn ba trăm dặm. Trong Du Duy quán có một đạo sĩ thường không lễ độ với Thắng. Thắng nói: "Ta không giết hắn, chỉ tạm làm cho hắn sợ thôi." Một hôm, đạo sĩ đóng cửa ngủ trong phòng, Thắng sai đứa trẻ đến gõ cửa, đòi lấy con dao găm của Lý xử sĩ. Đạo sĩ dậy, thấy ngay trước chiếc gối mình nằm có cắm một con dao găm, lực cắm mạnh đến nỗi chuôi dao còn rung. Từ đó đạo sĩ đổi lòng, lễ kính Thắng.

 Người nghèo ở Kiến Khang

 Ngoài cửa Giao Đàn ở phía đông thành Kiến Khang (tức Kim Lăng), từng có một người không nói họ tên. Ông dựng một căn nhà nhỏ trông ra vũng nước hoang mà ở, vừa đủ che thân. Trong nhà chỉ có một hai món đồ dùng, ngoài ra không có gì. Ngày nào ông cũng vào thành, nói là đi xin ăn, nhưng không đi qua phố phường chợ búa, chỉ vào chùa dạo chơi ngắm cảnh mà thôi. Người ta khá biết đến ông. Quan tuần sứ tâu lên vua, vua sai dò xem lai lịch ông và hỏi ông muốn gì. Hỏi thì ông cũng không cầu xin gì cả. Lúc ấy trời rét đậm, quan đang phát áo bông vá cho người nghèo, thấy ông mặc quá mỏng bèn cho một chiếc, ông từ chối không nhận. Ép cho thì ông lại đem cho người khác, người ta càng lấy làm lạ. Họ bèn đuổi ông đi, bắt dời chỗ ở, để xem ông đi đâu. Ông phá nhà, dời đến phía tây nam hồ Huyền Vũ, vào khu vườn quả của nội thần (hoạn quan trong cung) Trương Mưu. Vườn ấy nhiều chỗ hoang rậm, cũng có vũng nước hoang, ông lại dựng nhà bên mép nước mà ở. Bấy giờ tuyết rơi lớn mấy ngày liền, người làm vườn không thấy ông ra vào, đoán là đã chết cóng. Đến xem thì thấy nhà đã sập, họ nói: "Chết thật rồi." Rồi họ trình báo quan. Khi bới nhà ra xem, thì ông đang ngủ say giữa tuyết. Ông giật mình dậy, không hề có vẻ gì là lạnh, rồi bỏ đi, không biết đi đâu.

 Trần Doãn Thăng

 Trần Doãn Thăng, người Nhiêu Châu, người ta gọi là Trần Bách Niên (Trần trăm tuổi). Ông từ nhỏ đã trầm lặng, ham đạo. Nhà ông đời đời làm nghề săn bắn, riêng Doãn Thăng không ăn thịt, cũng không nói chuyện với ai. Năm mười tuổi, ông đến núi Long Hổ vào đạo, ẩn tu ở nơi sâu kín, ít ai gặp được. Người nhà có lúc gặp thì ông bỏ chạy, không ngoảnh lại. Trong niên hiệu Thiên Hựu, có người gặp ông ở núi Ma Cô thuộc Phủ Châu; tính ra ông đã rời nhà bảy mươi năm mà dung mạo vẫn như xưa. Trong niên hiệu Thăng Nguyên, thứ sử Nguy Toàn Phúng biết đôi chút về sự khác thường của ông, bèn đón về trong quận. Ông ở riêng một phòng, có lúc biến mất. Có lần ông ngồi cùng Nguy ban đêm, Nguy nói: "Quýt Phong Thành ngon, ta thèm lắm." Doãn Thăng nói: "Vừa có một thuyền quýt đậu ở cảng Lao Thành, nay tôi đi lấy cho." Cảng cách thành mười lăm dặm, vậy mà một lát ông đã về, mang theo một túi vải, chừng mấy trăm quả, hai người cùng ăn.

 Nguy từng có việc cưới hỏi, cần mua vàng, nhưng trong quận ít vàng, không đủ dùng, nên trách mắng kẻ dưới khá nhiều. Doãn Thăng nói: "Đừng giận, tôi làm được." Rồi ông lấy giấy dày bôi thuốc lên, ném vào lửa, giấy đều thành vàng, nhờ thế đủ dùng. Sau, Nguy giao chiến với quân Ngô. Doãn Thăng bỏ đi, dặn: "Cẩn thận, chớ đi vào trong miệng." Toàn Phúng không hiểu ra, quả nhiên thua trận ở đầm Tượng Nha (nghĩa là "ngà voi" — thứ mọc ra từ miệng voi).

 Trần Thự

 Trần Thự là đạo sĩ ở quán Thiện Đàn, Kỳ Châu. Người ta nói ông đã trăm tuổi, thật ra cũng không ai biết ông bao nhiêu tuổi. Ông đi bộ mỗi ngày mấy trăm dặm. Người trong quận có tiệc tùng thường để trống một chỗ chờ ông, dù xa hay gần ông đều đến. Liệt Tổ nghe tiếng, sai người đến vời. Sứ giả chưa đến, ông bỗng than: "Ta già rồi, có ích gì cho nước mà phải vời uổng công." Mấy ngày sau sứ giả mới đến. Vua vời lần nữa, rốt cuộc ông vẫn không đi. Trong niên hiệu Bảo Đại, ông thường đến đêm một mình đốt hương ngoài sân, ngửa mặt lạy khấn trời, xong thì lui vào khóc thảm thiết. Chẳng bao lâu, vùng sông Hoài xảy ra binh đao, người ta cho rằng ông đã biết trước. Về sau ông qua sông, đến ở quán Cảnh Tinh đã bỏ hoang ở Vĩnh Hưng, cất lều ở một mình, thường có hổ báo đi theo, người ta ít khi gặp được ông. Khi ông mất, mấy ngày sau mới khâm liệm cho vào quan tài, vậy mà khắp người ông vẫn toát mồ hôi.

 Vợ của Trương Huấn

 Trương Huấn là một tướng hiệu dưới quyền Ngô Thái Tổ. Vì miệng rộng nên người đương thời gọi là Trương Đại Khẩu (Trương miệng to). Khi Ngô Thái Tổ ở Tuyên Châu, có lần phát áo giáp cho các tướng. Huấn nhận được bộ giáp cũ nát, không vừa ý, lộ ra cả trong lời nói lẫn sắc mặt. Vợ ông bảo: "Việc này không đáng bận lòng. Chỉ là quan tư đồ (chức quan cao trong triều; ở đây chỉ Ngô Thái Tổ) không biết thôi, nếu biết thì hẳn không như thế." Hôm sau, Ngô công hỏi Trương: "Bộ giáp ngươi nhận được thế nào?" Trương thưa thật, Ngô công bèn đổi cho.

 Sau Ngô công dời đến Quảng Lăng, có lần ban ngựa cho các tướng. Ngựa Huấn nhận được lại kém và yếu, Huấn cũng không bằng lòng. Vợ ông lại nói như lần trước. Hôm sau Ngô công lại hỏi, Huấn lại thưa thật. Ngô công hỏi: "Nhà ngươi có thờ thần không?" Huấn đáp: "Không ạ." Ngô công nói: "Trước kia ta ở Tuyên Châu, ban giáp cho các tướng, đêm ấy mộng thấy một người đàn bà mặc áo ngọc trai bảo ta: 'Bộ giáp ông ban cho Trương Huấn rất cũ nát, nên đổi cho hắn.' Đến khi ta hỏi ngươi thì quả đúng, nên mới đổi cho. Nay ta ban ngựa cho các tướng, lại mộng thấy người đàn bà áo ngọc trai ấy bảo ta: 'Con ngựa Trương Huấn nhận không phải ngựa tốt.' Thế là cớ làm sao?" Huấn cũng không đoán được.

 Vợ Huấn có một rương áo, thường tự tay mở đóng, Huấn chưa từng thấy bên trong. Một hôm vợ ra ngoài, Huấn lén mở ra, quả thấy một bộ áo ngọc trai. Khi về, vợ hỏi Huấn: "Ông mở rương áo của tôi à?" Trước nay, bữa nào vợ cũng chờ chồng về mới ăn. Một hôm Huấn về thì vợ đã ăn trước, bảo Huấn: "Hôm nay vì món ăn khác thường nên tôi không chờ ông mà ăn trước." Huấn vào bếp, thấy trong chõ đang hấp một cái đầu người. Huấn trong lòng ghê tởm, ngầm muốn giết vợ. Vợ nói: "Ông muốn phụ tôi sao? Nhưng ông sắp làm thứ sử mấy quận, tôi không thể giết ông." Rồi bà chỉ một người tớ gái nói: "Muốn giết tôi thì phải giết đứa này trước, không thì ông nhất định không thoát." Huấn bèn giết vợ cùng người tớ gái. Về sau quả nhiên ông làm thứ sử.

 Đổng Thiệu Nhan

 Đổng Thiệu Nhan có tài xem tướng, biết được vận số của người. Có lần ông đến thăm Lý Giản, tiết độ sứ (quan cai quản cả việc quân lẫn việc dân của một vùng gồm nhiều châu) Ngạc Châu. Giản ra ngoài, các con ông tiếp Thiệu Nhan. Lúc ấy có đứa trẻ hầu tóc cắt ngang trán (kiểu tóc của gia đồng, đầy tớ nhỏ) tên Hà Kính Thù đứng hầu bên cạnh Giản. Thiệu Nhan nói: "Các cậu đều sẽ quý hiển, nhưng không bằng đứa trẻ tóc ngang trán này." Về sau Kính Thù nhiều lần được giao trấn giữ các tiết trấn (vùng do tiết độ sứ cai quản), trở thành danh tướng một thời.

 Khi Nghĩa Tổ trấn giữ Nhuận Châu, Thiệu Nhan cũng ở đó, thường xem tướng các tướng hiệu trong nha môn rồi xếp hạng cao thấp. Có Lam Ngạn Tư bảo Thiệu Nhan: "Ông nói nhiều thì có khi trúng thôi." Thiệu Nhan nói: "Ông đừng nói thế, ông là người không được chết lành." Ngạn Tư nói: "Ta là quân hiệu, chết dưới mũi giáo lưỡi đao là việc của ta, có gì đáng nói!" Thiệu Nhan nói: "Ông đâu được chết dưới lưỡi đao trên chiến trận đàng hoàng!" Về sau trong quận có xảy ra cháy nhỏ, trong nha môn cũng lo phòng bị, cho đóng rất nhiều thùng để chứa nước. Quân lính nhân đó cầm thùng và dao nổi loạn, Ngạn Tư chết trong cuộc biến ấy.

 Người lính của Nguỵ vương

 Con của Nghĩa Tổ là Nguỵ vương Tri Chứng trấn giữ Tuyên Châu. Dưới quyền có một người lính, không rõ họ tên, nhà chỉ có hai vợ chồng. Một hôm người chồng từ ngoài về, xin nước tắm gội, thay áo mới, ngồi lên chiếc ghế dây (ghế xếp đan bằng dây) rồi qua đời. Vợ thấy vậy, kinh hoàng kêu lên: "Ông chết rồi sao!" Rồi bà không khóc, cũng tắm gội thay áo, ngồi đối diện chồng mà mất. Nguỵ vương bèn cho chôn hai người chung một mộ.

 Thẩm Phần

 Cuối đời Đường, thị ngự (chức quan thuộc ngự sử đài, coi việc can gián và vạch tội quan lại) Thẩm Phần lui về ở ẩn, vui với đạo. Nhà ông có hai người thiếp. Một hôm ông hỏi họ: "Nếu ta chết, các ngươi có khóc ta không?" Hai người thiếp rất kinh ngạc: "Sao lại nói lời chẳng lành như thế?" Ông lại hỏi, họ đáp: "Nếu như thế thì sao lại không khóc?" Phần nói: "Bây giờ các ngươi thử khóc đi, ta muốn xem." Lúc đầu họ không chịu, ông cứ ép mãi, họ bỏ chạy tránh. Phần nắm giữ họ lại. Bất đắc dĩ, họ nói: "Ông cứ lên giường ngồi đi." Phần làm theo, hai người thiếp đứng hai bên lấy tay áo che mặt mà khóc. Khóc xong nhìn lại, thì Phần đã mất.

 Thiếu niên ở Kiền Châu

 Một tướng hiệu ở Kiền Châu họ Chung đi thuyền đến Quảng Lăng. Qua đồn Thái Hoà, ông đậu thuyền lên bờ, gặp một thiếu niên dáng rất đoan trang nho nhã, cũng xin đi nhờ đến Dương Châu. Chung nhận lời, hai người cùng đi. Có lần dọc đường lên bờ, hai người cùng dạo trong chợ, thấy hàng thịt có cái đầu lợn, muốn mua mà không có tiền. Thiếu niên nói: "Việc nhỏ thôi." Về đến thuyền, cậu lấy cái đầu lợn từ trong tay áo ra, rồi nói: "Vừa rồi vì không có tiền nên lấy, nay phải đi trả tiền." Cậu lại đến hàng thịt, bảo người bán: "Ta trả tiền trước cho anh, lát nữa quay lại lấy thịt." Người bán thịt nhận tiền, mà cậu không quay lại lấy thịt nữa.

 Đến Quảng Lăng, cậu và Chung trọ chung một quán. Một hôm có mấy gã du đãng nghênh ngang đi chơi đến quán. Thiếu niên chỉ một gã mặc áo xanh, nói: "Kẻ này đêm nay ắt đi trộm, nên phòng bị." Chung không tin lắm. Nửa đêm, nghe tiếng khoét vách. Rình đến khi vách thủng, kẻ trộm thò đầu qua lỗ, Chung bèn giơ đuốc lên, vội tóm lấy, quả đúng là gã mà thiếu niên đã chỉ. Chung bảo tên trộm: "Ngươi chưa lấy được của gì, ta không muốn giết ngươi." Rồi thả cho đi. Sau đó thiếu niên bỗng bảo Chung: "Không thể ở lâu nữa." Rồi giục Chung về. Chung làm theo. Về đến Nhật Sa thì xảy ra việc Chu Cẩn giết người (?), trong thành Xương Hoá náo loạn kinh hoàng.

 Xử sĩ đất Mân

 Xử sĩ đất Mân (nay là Phúc Kiến) là Trương Tiêu có đạo thuật, thông được với minh phủ (âm phủ, nơi các quan cõi âm xét xử người chết). Có khi ông nằm như chết ba ngày, năm ngày mà thân thể không lạnh; tỉnh lại thì kể nhiều chuyện dưới âm. Có khi ông nói trước việc tương lai, việc nào cũng nghiệm, người trong quận rất tin. Cuối đời Đường, Vương Bảo Nghi thay mặt quân Mân mang biểu tấu về triều đình; đường bộ không thông nên đi thuyền theo đường biển, rồi chết đuối. Cháu ông là Khản ở lại đất Mân. Nhân trong nhà có người bệnh, Khản nhờ Tiêu xuống minh phủ cầu đảo. Tiêu nhận lời, rồi nói: "Ta đã gặp bậc cha ông đã khuất của ông, hiện giữ một chức quan ở thuỷ phủ (cõi âm dưới nước)." Ông kể chuyện trong nhà Khản tường tận, việc nào cũng đúng.

 Thư sinh ở Hồng Châu

 Thành Ấu Văn làm lục sự tham quân (chức quan ở châu, coi giấy tờ sổ sách và xét các sai phạm của quan lại) ở Hồng Châu. Nhà ông ở sát đường lớn, có cửa sổ trông ra. Một hôm ông ngồi bên cửa sổ, mưa vừa tạnh, đường lầy lội chỉ còn một lối nhỏ đi được. Ông thấy một đứa trẻ bán giày, dáng rất nghèo khổ. Có một gã thiếu niên hung hãn gặp đứa trẻ, quệt phải làm giày rơi xuống bùn. Đứa trẻ khóc, đòi đền tiền, gã quát mắng không trả. Đứa trẻ nói: "Nhà tôi từ sáng đến giờ chưa có gì ăn, trông vào bán giày để kiếm ăn, mà giày đều bị anh làm bẩn cả." Có một thư sinh đi qua thương tình, trả tiền thay. Gã thiếu niên giận: "Thằng bé đòi tiền tao, mày xen vào làm gì?" Rồi chửi mắng thư sinh, thư sinh rất giận.

 Thành khen nghĩa khí của thư sinh, gọi vào nói chuyện, thấy rất lạ thường, nhân đó giữ lại ngủ, đêm cùng trò chuyện. Thành tạm vào trong nhà, khi trở ra thì không thấy thư sinh đâu. Cửa ngoài vẫn đóng cả, tìm mà không thấy. Một lát, thư sinh lại đến trước mặt ông, nói: "Gã ác sáng nay, tôi không thể dung tha, đã chặt đầu hắn rồi." Rồi ném cái đầu xuống đất. Thành kinh hãi: "Người này quả có xúc phạm ông, nhưng chặt đầu người, máu chảy trên đất, há chẳng liên luỵ đến tôi sao?" Thư sinh nói: "Đừng lo." Rồi lấy ra một ít thuốc, rắc lên cái đầu, nắm tóc xoa xoa, cái đầu hoá hết thành nước. Thư sinh bảo Thành: "Tôi không có gì báo đáp, xin truyền thuật này cho ông." Thành nói: "Tôi không phải người ngoài vòng thế tục, không dám nhận lời dạy." Thư sinh bèn vái dài rồi đi; các lớp cửa vẫn khoá kín mà không biết thư sinh đã đi đâu.

 Người đánh cá ở đầm Tảm

 Ngô Thái Tổ khi làm đô tuần cảnh (chức quan võ coi việc tuần phòng, truy bắt trộm cướp) của tám doanh ở Lư Châu, đến đầm Tảm, nghỉ trên bờ sông. Có một ông chài chèo thuyền thẳng đến trước mặt, biếu mấy con cá, nói: "Những con cá này như con cháu ông, nối nhau như vảy cá mà xưng bá." Rồi ông chỉ ra bốn phía, nói: "Đây đều là núi sông của ông." Ngô công lấy làm lạ, định tặng vật, nhưng ông chài không ngoảnh lại mà đi.

 Cù Đồng (cậu bé họ Cù)

 Cù Đồng tên chữ là Bách Đình, lấy tên chữ làm tên gọi, người huyện Thần Khê, Thần Châu. Cậu lông mày đẹp, trán rộng, sống mũi dài, mắt sáng đẹp, chăm làm mà ít nói. Năm Đại Lịch thứ tư (năm 769, đời Đường Đại Tông), Dương Lâm, một viên tướng thua chạy ở Tây Xuyên, làm thái thú (quan đứng đầu một quận) Lễ Dương. Lâm không ước thúc quân dưới quyền, để đồng đảng là Giả Tử Hoa dẫn nghìn người mượn đường qua Vũ Lăng, cướp phá vùng Ngũ Khê (vùng "năm khe suối" ở phía tây Hồ Nam). Người Ngũ Khê chạy nạn tứ tán. Bấy giờ Bách Đình mười bốn tuổi, theo mẹ chạy đến Vũ Lăng, ở nhờ gian nhà phụ của đạo sĩ Hoàng Sơn Bảo ở quán Đào Nguyên, xóm Ô Đầu, làng Sùng Nghĩa.

 Bách Đình nhờ Sơn Bảo xin thờ làm thầy vị pháp sư Thượng Thanh Tam Động là Hoàng Động Nguyên (pháp sư Thượng Thanh Tam Động: đạo sĩ bậc cao của phái Thượng Thanh, được truyền đủ kinh pháp của ba bộ kinh lớn gọi là "Tam Động" trong Đạo giáo). Sơn Bảo dẫn cậu đến ra mắt, kể rõ chí hướng của cậu. Động Nguyên từ chối, vì Bách Đình còn phải lo cơm ngon canh ngọt nuôi mẹ. Sơn Bảo nói: "Mẹ Bách Đình ở nhà của Sơn Bảo, may có người tiếp tế. Nếu thầy chịu thu nhận kẻ nghèo hèn này, mong được dung nạp." Động Nguyên nhận lời, về sau cũng thường cấp áo cơm cho mẹ Bách Đình. Vừa đúng hai năm, tháng giêng năm thứ sáu, mẹ Bách Đình mất. Chôn cất xong, cậu chăm chỉ hầu hạ Động Nguyên không lười biếng, việc gì nặng nhọc cũng làm không biết mỏi. Thấy đồ ăn hỏng bị vứt bỏ, cậu ắt sinh lòng tiếc, xin lấy về mà ăn.

 Tháng bảy, Động Nguyên đến chợ Tương Dương mua thuốc. Mỗi lần vào chợ, ông bảo Bách Đình cầm túi đồ, Bách Đình ắt nhắm mắt ngồi giữa chợ. Động Nguyên trách: "Ngồi giữa đám đông mà ngủ, người ta cướp mất đồ con mang đấy." Bách Đình nói: "Con không ngủ, chỉ là khó chịu vì đám đông ồn ào thôi." Tháng chín, Động Nguyên về nam, đi đến Nghi Thành, cách Tương Dương hơn trăm dặm. Động Nguyên chợt nói: "Bỏ quên lư hương ở nhà chủ trọ rồi, làm sao đây?" Bách Đình xin quay lại lấy, thưa Động Nguyên tạm nghỉ chờ một chốc (?). Chẳng bao lâu cậu cầm lư hương về. Động Nguyên kinh ngạc hỏi, cậu đáp: "Tôn sư đang trên đường, con sợ thầy phải chờ lâu, nên đi nhanh." Động Nguyên tin là vậy.

 Tháng hai năm thứ bảy, thứ sử Lãng Châu là Hồ Thúc Thanh mời Động Nguyên xuống quận. Động Nguyên đi, để Bách Đình ở lại trong núi trồng cây quả, cây thuốc. Hơn hai mươi ngày sau Động Nguyên về, hỏi han (?), Bách Đình đáp: "Từ khi tôn sư lên châu, con chỉ ở trong rừng tiên tìm hang tiên." Động Nguyên hỏi: "Tìm thấy gì?" Đáp: "Thấy nhà đá, giường đá, ghế đá." Động Nguyên hỏi: "Nhà đá ở đâu?" Đáp: "Cách đây chừng một dặm rưỡi." Động Nguyên ngờ vực nhưng không hỏi đến cùng. Lại mười ngày nữa, Bách Đình ở vườn cây nhặt được một quân cờ, nâng dâng Động Nguyên, nói: "Quân cờ của người Tần." (người Tần: những người thời nhà Tần trốn loạn vào sống ở Đào Nguyên, theo truyện "Đào hoa nguyên" — nguồn hoa đào). Động Nguyên lấy làm lạ, hỏi: "Ai nói với con, sao con biết thế?" Cậu lại nói: "Đây thật là quân cờ của người Tần." Động Nguyên nhìn kỹ, thấy nó hình như con rùa nhỏ, bóng nhuận như ngọc, bèn cất vào túi đựng lục (lục: sổ bùa, danh sách thần tướng mà đạo sĩ được truyền khi nhập đạo). Về sau nhân xem lục, mở túi ra, dấu niêm vẫn như cũ mà quân cờ đã mất. Mùa hạ, tháng tư, cậu bỗng thưa với Động Nguyên, mong thầy hạ cố cùng về hang núi. Bấy giờ mưa dầm đã lâu, Động Nguyên lại chưa quyết tin, rốt cuộc không đi.

 Ngày hai mươi bảy tháng năm năm thứ tám, sáng sớm Động Nguyên sai Bách Đình ra bờ sông xem thuyền. Đường đi về không quá hai dặm, vậy mà đến trưa cậu mới về. Động Nguyên quở: "Sao về chậm thế?" Bách Đình nói: "Cách quán chừng mười lăm bước về phía tây nam có cây cầu nhỏ. Trên cầu con gặp một cụ già chống gậy, đầu gậy treo đồ, gọi con đi theo. Con không dám, vì thế mà về muộn." Sáng sớm ngày ba mươi, cậu cởi chiếc dây lưng vải thường dùng, lấy một sợi dây giấy buộc lưng, chân trần đi giày cỏ, lên điện thờ, rồi đến chỗ Động Nguyên nghiêm cẩn tu luyện, nơi nào cũng đốt hương quỳ lạy. Rồi cậu từ biệt Động Nguyên, lại lạy. Động Nguyên tựa ghế hỏi: "Con từ biệt ta để đi đâu?" Đáp: "Về hang tiên." Động Nguyên hỏi: "Ta theo con được không?" Đáp: "Không được." Động Nguyên lại hỏi: "Sao lại không được?" Bách Đình nói: "Lúc trước tôn sư không quyết đi, nay thì không được nữa." Rồi cậu khuyên Động Nguyên nên đến lúc thì dời chỗ ở. Động Nguyên nói: "Mười năm đổi chỗ ở là lời dạy của bậc hiền xưa, ta đã có ý ấy rồi. Nay con đi, bao giờ gặp lại?" Đáp: "Hẹn mười tám năm."

 Động Nguyên muốn giữ lại mà không được, liền gọi to đạo sĩ cùng quán là Chu Linh … (một chữ khó đọc) (?): "Thầy Chu ơi, ra xem tiên nhân đến này!" Ông Linh liếc nhìn Bách Đình, nói: "Sắc mặt cậu bé hôm nay sáng rỡ khác thường." Các môn đồ của Động Nguyên là Hồ Thanh Cảo, Chu Thần Tĩnh, cùng các đồng tử Trần Cảnh Hân, Đàm Bá Tấn đều vây quanh nhìn. Bách Đình mặc áo vải ngắn, chít khăn lụa đen, chầm chậm lùi lại, lùi được ba bước thì bỗng không thấy nữa. Động Nguyên và các đồ đệ đều kinh ngạc đứng nhìn. Giữa sân có một cây dẻ, họ ngỡ cậu tạm đứng nấp bên cạnh. Động Nguyên nói: "Hay là bị cây che khuất?" Tìm mà không thấy dấu vết, ông liền đánh chuông, họp người trong quán, định lục soát khắp rừng cây bụi cỏ. Người trong quán đến bìa rừng phía đông bắc thì gặp một con rắn lớn nằm chắn đường, đành dừng lại.

 Năm thứ mười một, anh của cậu là Tiên Tín từ Thần Châu đến, nghe tin em đã lên tiên, bèn tới Đào Nguyên, cũng thờ Động Nguyên làm thầy, làm đạo sĩ … (mấy chữ khó hiểu) (?), rồi đi núi Tung Sơn, không biết dừng ở đâu. Tháng tư năm Kiến Trung thứ nhất (năm 780), Động Nguyên dời đến núi Lư Sơn ở Giang Châu. Tháng mười một năm Trinh Nguyên thứ năm (năm 789), ông lại dời đến núi Mao Sơn ở Nhuận Châu.

 Mùa xuân năm thứ mười tám (năm 802), một người đưa công văn của Nhuận Châu, khi đến địa giới huyện Diên Lăng, thấy một thiếu niên đi phía trước, dáng đi như người thường. Người đưa thư rảo bước mong đuổi kịp mà rốt cuộc không được. Qua Diên Lăng, đến chỗ cách Mao Sơn ba mươi dặm, người đưa thư trông thấy thiếu niên thong thả bước vào cổng núi. Hôm ấy nữ đạo sĩ Cám Lãnh Nhiên đang ở Hạc Đài, thấy một thiếu niên cầm chiếc hộp sơn nhỏ có nắp, trong đựng sách viết trên lụa trắng, đi thẳng đến, chưa vào cửa, vừa nhấc một chân bước lên ngưỡng cửa. Lãnh Nhiên hỏi: "Ngươi là ai?" Đáp: "Cù Bách Đình." Rồi cậu hỏi Lãnh Nhiên: "Hoàng tôn sư ở đâu?" Lãnh Nhiên chỉ đường cho. Bà mang máng nhớ từng nghe cái tên Bách Đình, nhưng nhất thời không nhận ra. Hồi lâu bỗng nhớ rõ, bà liền sửa áo đến gặp Động Nguyên, hỏi: "Cù Bách Đình có đến không?" Động Nguyên chỉ dạ dạ, không nói rõ. Mùa thu, khoảng mười ngày sau mồng một tháng tám, Động Nguyên bảo các đồ đệ: "Ta sắp vượt biển xanh, hãy sửa soạn hành trang." Có người thưa xin rằng chưa nên đi. Hơn một năm sau, đúng giữa trưa, Động Nguyên hoá chân (qua đời, theo cách nói của Đạo giáo là thoát xác thành tiên).

 Tạo (tức Ôn Tạo, người viết bài ký này) nói: Những điều đời truyền về dấu tích Cù Đồng lên tiên đều quái lạ, dễ khiến người ta ngờ vực. Tôi bị giáng làm thái thú Vũ Lăng (?); ngay ngày đến nơi, tôi hỏi kỹ các bậc già cả, thì chuyện kể càng thêm kỳ quái. Gặp ngày rảnh, tôi dạo sông Nguyên, đến chỗ sông Thương Lãng đổ vào, nghe người đánh cá kể: "Bách Đình có người bạn cùng học là Trần Cảnh Hân, đã năm lần dời chỗ ở, nay lại làm đạo sĩ quán Đào Nguyên, đổi tên là Thông Vi, sau lại đổi là Chính Trường. Ông ấy từng cùng Bách Đình làm lụng, lâu ngày rèn luyện tu hành. Trăm lời đồn đầy ngờ vực, không bằng một lần gặp mặt."

 Nghe lời ấy tôi quên cả ăn, bèn sai người đi đón. Người chưa đến, tôi sợ không gặp được. Đến ngày hẹn, buổi sáng, lính gác cổng dẫn Cảnh Hân vào sân trước. Ông đội mũ đan bằng dây la xanh, mặc áo xanh biếc, mặt trong như băng, da trắng như tuyết, râu trắng, mày xanh đen, cầm hốt ngay ngắn, bước đi khoan thai, dung mạo nghiêm trang mà trình bày lời lẽ. Tôi vui mừng không sao kể xiết. Đến khi ông nghỉ ở quán khách, tôi thong thả hỏi lại những điều còn ngờ, Cảnh Hân giải bày đầy đủ. Nhân đó tôi mở hòm, ghi chép thẳng sự việc, để trừ mối ngờ cho đời sau. Ngày mồng ba tháng năm năm Trường Khánh thứ hai (năm 822), thứ sử Lãng Châu Ôn Tạo soạn, đạo sĩ Thượng Thanh Tam Động Trần Thông Vi kể lại sự thật. (Bài ký này vốn là chữ do Giản (?) tự tay viết; trước kia bị kẻ hiếu sự mài đi khắc lại, chỉ còn sót mấy chữ ở cạnh bia.)

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video