Kinh Pháp Tập do Phật nói (Pháp Tập: sự tập hợp các giáo pháp)
Kinh Pháp Tập do Phật nói
Đời Nguyên Ngụy (tức triều Bắc Ngụy ở Trung Hoa, vua mang họ Nguyên), ngài Bồ-đề-lưu-chi dịch.
Kinh Pháp Tập do Phật nói, quyển thứ nhất
Đời Nguyên Ngụy, ngài Tam tạng (danh hiệu dành cho vị pháp sư thông suốt ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) Bồ-đề-lưu-chi người Thiên Trúc (tức Ấn Độ) dịch.
Tôi nghe như vầy. Một thuở nọ, Đức Bà-già-bà (danh hiệu của Phật, tức Thế Tôn, bậc được cả thế gian tôn kính) ở tại nơi chốn sai khác của cõi hư không và pháp giới (pháp giới: toàn thể mọi sự vật, hiện tượng, mọi thực tại). Nơi ấy khắp chốn đều trang nghiêm, sạch sẽ, trong sạch, không vết nhơ. Nơi ấy do phước đức và trí tuệ trang nghiêm của chư Phật Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý như thật mà đến) hóa hiện ra theo ý muốn. Nơi ấy vượt ngoài các hành hữu vi (hữu vi: những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) thuộc tam giới (ba cõi luân hồi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), vượt ngoài mọi thí dụ, không thể nghĩ bàn, do quả báo (kết quả tương ứng với việc đã làm) của chư Phật Như Lai sinh ra.
Ngài ngự trên đài báu mầu nhiệm của tòa lầu gác thù thắng nhất, cùng với chúng đại tỳ-kheo (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ đủ giới) một nghìn hai trăm năm mươi vị. Các vị ấy đều là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), đầy đủ tứ vô ngại (bốn thứ trí tuệ và biện tài không bị trở ngại: thông suốt giáo pháp, thông suốt ý nghĩa, thông suốt ngôn từ, và giảng nói lưu loát), được câu giải thoát (giải thoát trọn vẹn cả về mặt trí tuệ lẫn thiền định).
Lại cùng với chúng Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc lớn), thảy đều thanh tịnh, đạt cảnh giới tam-muội (trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vững lặng) về thường và vô thường, quán sát nơi vận hành của nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật), đạt đến bờ bên kia (bờ giác ngộ) của pháp giới không có chính giữa cũng không có biên giới, làm viên mãn mọi nguyện của Bồ-tát, đầy đủ mọi sự tự tại của Bồ-tát, được mười thứ công đức vô tận, vô lượng để tự trang nghiêm, đầy đủ đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ giáo pháp không quên mất), tam-muội và bốn trí vô ngại của tất cả Bồ-tát.
Lại có các vị trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, dũng mãnh), càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời, sống bằng hương thơm), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay tranh đấu với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát, mình người đầu có sừng), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) có oai đức lớn; cùng Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao Lợi), Phạm thiên (vị trời chủ cõi Sắc), Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương), số lượng lên đến trăm nghìn vạn, cùng quyến thuộc (người thân thuộc, tùy tùng) cũng đến trăm nghìn vạn.
Lúc bấy giờ, kinh mà Đức Bà-già-bà giảng nói có tên là "Pháp môn (cánh cửa giáo pháp, con đường tu tập) đi vào thứ lớp của mọi sự tu hành". Đó là: thấy các bậc hiền thánh thì sinh được lòng tin; người có lòng tin thì thành tựu tâm ưa muốn; người có tâm ưa muốn pháp lành thì thành tựu tâm không gián đoạn; người có tâm không gián đoạn thì thành tựu tâm hướng về ý nghĩa chân thật; người có tâm hướng về ý nghĩa thì thành tựu tâm tăng thượng (tâm vươn lên mạnh mẽ, ngày càng cao hơn).
Người tu hạnh Đàn ba-la-mật (ba-la-mật: hạnh tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác; Đàn: bố thí) thì thành tựu sự giàu có lớn. Người tu hạnh Thi ba-la-mật (Thi: giữ giới) thì thành tựu quả báo được làm người, làm trời. Người tu hạnh Sằn-đề ba-la-mật (Sằn-đề: nhẫn nhục) thì thành tựu mọi sự trang nghiêm. Người tu hạnh Tỳ-lê-da ba-la-mật (Tỳ-lê-da: tinh tấn, siêng năng) thì thành tựu tất cả Phật pháp. Người tu hạnh Thiền ba-la-mật (Thiền: thiền định) thì thành tựu tâm điều hòa, nhu thuận. Người tu hạnh Bát-nhã ba-la-mật (Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ thực tướng) thì thành tựu trí tuệ vượt hơn mọi trí của thế gian. Người tu hạnh Phương tiện ba-la-mật (phương tiện: phương pháp khéo léo để giáo hóa) thì thành tựu sự không chướng ngại đối với mọi việc. Người tu hạnh Nguyện ba-la-mật (nguyện: lời thề nguyện lớn) thì mọi việc tự nhiên thành tựu. Người tu hạnh Lực ba-la-mật (lực: sức mạnh tu tập) thì thành tựu sự không thể bị phá hoại. Người tu hạnh Trí ba-la-mật (trí: trí tuệ phân biệt rõ mọi pháp) thì thành tựu làm chỗ nương tựa cho tất cả thế gian.
Xuất gia là để thành tựu đạo thánh. Mặc áo nhuộm (y của người tu, nhuộm màu hoại sắc) là để xa lìa mọi việc thế gian. Khất thực (đi xin ăn) là để phá bỏ mọi tâm kiêu mạn. Ở nơi a-lan-nhã (nơi vắng lặng, xa chỗ đông người) thì thành tựu sự không sợ hãi. Ngồi tĩnh tọa thì thành tựu thần thông (năng lực siêu phàm) vô lượng v.v... Nghe pháp mà thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) thì thành tựu bốn vô ngại. Tu phương tiện về niệm (sự ghi nhớ, nhớ nghĩ) thì thành tựu đà-la-ni. Tu phương tiện về ý thì thành tựu trí biết rõ các pháp sai khác. Tu hạnh kiên cố thì thành tựu sự không sợ hãi trước đại chúng. Tu phương tiện về biện tài ưa giảng nói thì thành tựu sự giảng giải, phán đoán không sai lầm.
Tu phương tiện về ấm (cũng gọi là uẩn: năm nhóm hợp thành thân tâm con người gồm sắc, thọ, tưởng, hành, thức) thì thành tựu trí bát-nhã phân biệt. Tu phương tiện về giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng, sáu thức) thì thành tựu trí bát-nhã phân biệt vi tế. Tu phương tiện về nhập (mười hai nhập: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) thì thành tựu sự xa lìa tâm mê lầm đối với trong và ngoài. Tu phương tiện về đế (chân lý, như Bốn Thánh Đế: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ) thì thành tựu sự không lừa dối tất cả chúng sinh. Tu phương tiện về niệm xứ (bốn chỗ an trú chánh niệm: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp) thì thành tựu sự tùy thuận ý của tất cả chư Phật. Tu phương tiện xa-ma-tha (chỉ: dừng lắng tâm ý, an trụ trong định) thì thành tựu tâm vắng lặng. Tu phương tiện tỳ-bà-xá-na (quán: dùng trí tuệ quán sát rõ thực tướng) thì thành tựu tâm được điều phục.
Tu tâm không tự cao thì thành tựu sự viên mãn nhất thiết trí trí. Tu sự không kiêu mạn thì thành tựu tâm kính tin. Tu sự không lừa dối tất cả chúng sinh thì thành tựu đến mức có thể khiến dù chỉ một người sinh lòng tin. Tu bát-nhã kiên cố thì thành tựu hạnh của mọi trời, người. Tu hành đúng như lời dạy thì thành tựu viên mãn pháp của thiện tri thức (người bạn lành, bậc thầy hướng dẫn trên đường đạo). Tu sự tư duy bên trong thì thành tựu sự tự nhiên giác ngộ. Tu hạnh hàng phục tâm thì thành tựu ý nghĩa của Pháp vương (vua của chánh pháp, chỉ Phật). Tu hạnh không tiếc thân mình thì thành tựu thân Phật.
Tu tâm cung kính Tam bảo (ba ngôi quý: Phật, Pháp, Tăng) không lay chuyển thì thành tựu trí lực biết điều hợp lẽ và không hợp lẽ (trí lực: một trong mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật). Tu sự khéo léo trong việc làm thì thành tựu trí lực biết nghiệp báo (quả báo do các hành động tạo nên). Tu sự không chê bai trí tuệ của người khác thì thành tựu trí lực biết căn cơ (khả năng tiếp nhận đạo) bén nhạy hay chậm lụt của chúng sinh. Tu sự thâm nhập trí tuệ về sự tập hợp của các nhân duyên vi tế thì thành tựu trí lực biết các loại tánh khác nhau. Tu sự giáo hóa chúng sinh trong Tam bảo thì thành tựu trí lực biết lòng tin và ý muốn (của chúng sinh). Tu sự ở mọi nơi không làm hỏng oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đúng phép của người tu), vì chúng sinh mà nói pháp bình đẳng, thì thành tựu trí lực biết con đường dẫn đến mọi nơi chốn (biết rõ những hạnh nào đưa đến cõi nào). Tu sự giáo hóa chúng sinh trong pháp thiền thì thành tựu trí lực biết sự nhiễm ô, thanh tịnh và cách xuất ra của thiền định, tam-muội và tam-ma-bạt-đề (tầng định sâu, tâm thân an hòa bình đẳng). Tu chánh đạo, chỉ chánh đạo cho những chúng sinh lạc mất chánh đạo, thì thành tựu trí lực thiên nhãn (mắt trời, thấy được mọi nơi xa gần và sự sinh tử của chúng sinh). Tu sự ban chánh niệm cho tất cả chúng sinh thì thành tựu trí lực túc mạng (biết các đời trước). Tu sự ban pháp trắng trong (pháp lành thanh tịnh) cho tất cả chúng sinh thì thành tựu trí lực lậu tận (dứt sạch lậu, tức phiền não khiến tâm rỉ chảy, trôi lăn trong sinh tử). Tu sự học rộng nghe nhiều để giáo hóa chúng sinh thì thành tựu sự không sợ oai đức của đại chúng.
Khi Thế Tôn nói pháp môn tên là "đi vào thứ lớp của mọi sự tu hành" như vậy, trong đại chúng ấy có hai vị Bồ-tát: một vị tên là Vô Sở Phát, một vị tên là Phấn Tấn Tuệ, cùng các quyến thuộc, ngồi trên điện báu ở một tòa lầu gác khác. Hai vị Bồ-tát này ngồi ở chỗ ấy mà khởi lên ý nghĩ như sau: "Có pháp tập rộng lớn của các Bồ-tát ma-ha-tát, chúng ta nên nói ra."
Nói xong, Bồ-tát Phấn Tấn Tuệ bảo Bồ-tát ma-ha-tát Vô Sở Phát rằng: "Thiện nam tử (lời gọi thân mật người tu đạo, nghĩa là người con trai hiền lành)! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết sự ra đời của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng (đáng nhận sự cúng dường của trời người), Chánh Biến Tri (biết đúng đắn và khắp cùng mọi pháp)? Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết thân chân thật của chư Phật Như Lai? Thế nào là biết chư Phật Như Lai thành tựu do nhân duyên vì người khác? Thế nào là biết chư Phật Như Lai chân thật thường trụ (thường còn mãi, không biến mất)? Thế nào là Bồ-tát biết Đại bát-niết-bàn (sự tịch diệt lớn, cảnh giới giải thoát hoàn toàn, dứt hết sinh tử) của chư Phật Như Lai? Thế nào là Bồ-tát biết hạnh của chư Phật Như Lai? Thế nào là Bồ-tát biết các thí dụ tương ứng? Thế nào là Bồ-tát biết có mấy loại Phật? Thế nào là Bồ-tát biết chư Phật Như Lai chỉ nương vào ngôn từ mà nói pháp? Thế nào là Bồ-tát biết nghĩa của không (tánh không: mọi pháp không có tự tánh riêng, cố định)? Thế nào là Bồ-tát biết các pháp đối nghịch với tánh không? Thế nào là Bồ-tát biết người có thể nói về tánh không? Thế nào là Bồ-tát biết nghĩa của pháp sư (người giảng dạy giáo pháp)? Thế nào là Bồ-tát biết các thí dụ tương ứng với pháp sư? Thế nào là các Bồ-tát biết pháp không cùng ở chung (?)? Thế nào là các Bồ-tát biết việc ứng hóa (hiện thân theo căn cơ của chúng sinh để giáo hóa)? Thế nào là Bồ-tát biết quả báo thù thắng mầu nhiệm của các thiện căn (gốc lành, những việc lành làm nền tảng cho quả tốt)? Thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát biết các thiện căn vô lậu (không còn dính phiền não) được quả báo thù thắng mầu nhiệm?"
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Vô Sở Phát bảo Bồ-tát Phấn Tấn Tuệ rằng: "Thiện nam tử! Ông khéo hỏi về pháp tập rất sâu này. Thiện nam tử! Đây là pháp môn pháp tập rộng lớn, thù thắng, mầu nhiệm. Thiện nam tử! Nay ông hãy lắng nghe kỹ. Tôi sẽ nương oai thần của Phật và sức gia trì (sức hộ trì, ban thêm năng lực) của Như Lai mà nói cho ông. Thế nào là pháp môn pháp tập rộng lớn?
Thiện nam tử! Bồ-tát đi vào mười loại pháp hành thì có thể biết sự ra đời của Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri. Thế nào là mười? Đó là: vì xa lìa mọi tâm phân biệt về việc làm mà ra đời. Vì chuyển lìa tâm, ý, ý thức (các tầng hoạt động phân biệt của tâm) và thân mà hành trong vắng lặng. Vì mọi sự đều sinh diệt mà thị hiện (hiện ra cho thấy) hạnh sinh diệt. Vì nương vào hạnh đã khởi trong quá khứ mà hành mọi hạnh quả báo. Vì đạt được sự tập hợp những việc làm vô ngại trong pháp giới mà tập hợp mọi nghiệp (việc làm có tác dụng) đã làm. Vì lấy mười nguyện lớn làm đầu, đầy đủ sự trang nghiêm của trăm nghìn vạn a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không đếm xuể) nguyện, nên được trang nghiêm. Vì được tất cả chư Phật Như Lai gia trì, nên gọi là được chư Phật gia trì. Vì tùy theo thiện căn mà giáo hóa tất cả chúng sinh, nên mọi nghiệp được tập hợp và khởi lên. Vì đại từ đại bi (lòng thương lớn: ban vui và cứu khổ) mà dùng phương tiện giáo hóa chúng sinh. Vì tùy thời giữ gìn thiện căn của chúng sinh, thổi bùng (?) tâm chúng, nên được tâm sâu xa. Vì tùy theo sự sai khác trong tâm hành của chúng sinh mà hiện ra các kiểu sinh khác nhau. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết sự ra đời của Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì có thể biết thân chân thật của Như Lai. Thế nào là mười? Đó là: lấy chân thật làm thể, vì trong sạch không vết nhơ. Lấy pháp giới làm thể, vì không có sai khác. Lấy thật tế (bờ mé chân thật, tức thực tại rốt ráo) làm thể, vì có mặt khắp nơi. Lấy không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp không tự tánh, không có hình tướng cố định, không còn mong cầu gì) làm thể, vì chân thật vắng lặng. Lấy huyễn hóa, ánh nắng dợn (ảo ảnh như nước giữa trời nắng), tiếng vang, trăng dưới nước, thành Càn-thát-bà (thành ảo hiện trên không như ảo ảnh) và vòng lửa xoay (đốm lửa quay tròn trông như vòng lửa) làm thể, vì do nhân duyên hóa hiện mà có. Lấy không sinh không diệt làm thể, vì không có vật gì. Lấy tự tánh của mọi pháp làm thể, vì tự tánh vốn trong trắng. Quá khứ không đến, vì không có gián cách. Vị lai không đi, vì không có hình. Hiện tại không dừng, vì quá khứ và vị lai không có. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết thân chân thật của Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết Như Lai thành tựu do nhân duyên vì người khác. Thế nào là mười? Đó là: vì lấy hạnh không buông lung làm hạt giống, nên thành tựu quả pháp lành; vì sinh từ trí tuệ và phương tiện, nên không có lỗi lầm. Vì lấy hạnh Thi ba-la-mật làm chân, nên có thể khéo đi. Vì lấy tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ) làm mạng căn (gốc rễ của sự sống), nên không chết mất. Vì lấy xa-ma-tha và tỳ-bà-xá-na làm tay, nên có thể khéo léo làm việc. Vì lấy lòng tin vào quả báo của nghiệp làm mắt, nên thấy trí tuệ ngay trước mắt. Vì thành tựu tu hành tất cả các ba-la-mật, nên khéo an trụ nơi chỗ cao tột. Vì nương an trụ nơi hạnh tứ nhiếp (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với họ), nên tu hành kiên cố. Vì tu trí tuệ về tánh không làm đầu, nên không phân biệt gì. Vì tu hành không mỏi mệt, không kinh hãi, không sợ sệt, không lo sợ, nên không bỏ những việc làm vì tất cả chúng sinh. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri thành tựu do nhân duyên vì người khác.
Thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri chân thật thường trụ. Thế nào là mười? Đó là: vì xa lìa mọi lỗi giận hờn, nên không chấp lấy việc "ta" và "của ta". Vì thường làm chỗ nương tựa về pháp lành cho tất cả chúng sinh, nên giống như vị lương y. Vì nguyện lành trong quá khứ đã viên mãn, nên những gì đạt được không thoái lui. Vì nương nơi chúng sinh mà khởi lòng đại từ, nên khéo làm các việc. Vì chỉ khởi tâm vì việc của người khác, nên có thể làm lợi ích cho tất cả chúng sinh. Vì bỏ lợi ích riêng của mình, nên chịu khổ thay cho người khác. Vì xa lìa tâm phân biệt niết-bàn (niết-bàn: cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử), nên thấy thế gian và niết-bàn cùng một vị. Vì hạnh không mỏi mệt, nên mọi việc làm tự nhiên thành tựu. Vì xa lìa mọi điều mong cầu, nên không có thân xương thịt. Vì có tướng không chướng ngại, nên thị hiện niết-bàn ở khắp mọi nơi. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri chân thật thường trụ.
Thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết Đại bát-niết-bàn của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri. Thế nào là mười? Đó là: vì rốt ráo lìa hẳn mọi phiền não chướng (sự che lấp do phiền não như tham, giận, si) và trí chướng (sự che lấp ngăn cản trí tuệ biết đúng như thật). Vì biết khắp ngã không và pháp không (con người không có cái "ta" thật, các pháp cũng không có tự tánh thật), không có ngã. Vì được đầy đủ sự chuyển lìa ý sinh pháp thân (?) (thân do ý sinh ra). Vì làm việc Phật cho tất cả chúng sinh một cách tự nhiên không ngừng nghỉ, được trí tuệ đầy đủ. Vì được pháp thân (thân chân lý, thân thật của Phật) không sai khác của tất cả chư Phật. Vì xa lìa hai tâm thế gian và niết-bàn. Vì làm thanh tịnh gốc rễ của mọi pháp. Vì được trí tuệ tu hành thấy mọi pháp không sinh không diệt. Vì được trí bình đẳng về chân như (thực tướng như vậy, không biến đổi của mọi pháp), pháp tánh (bản tánh của các pháp) và thật tế. Vì được trí bình đẳng giữa tự tánh của mọi pháp và tánh niết-bàn. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết Đại bát-niết-bàn của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri đạt Đại bát-niết-bàn. Thế nào là mười? Đó là: mọi phiền não đều lấy sự mong cầu làm gốc, nhân mong cầu mà khởi lên. Chư Phật không có sự mong cầu ấy nên lìa phiền não; vì lìa phiền não nên đạt đại niết-bàn. Vì không mong cầu nên gọi là Như Lai không chấp lấy một pháp nào. Không chấp lấy thì không đi không dừng; vì không chấp lấy nên gọi là đạt niết-bàn.
Thế nào là Như Lai không đi không dừng? Vì lìa hai pháp ấy nên pháp thân không diệt. Không diệt thì không sinh, cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Thế nào là Như Lai không sinh không diệt? Phật Như Lai ấy không ai có thể nói được, vì không thể nói. Đó gọi là Như Lai đạt đại niết-bàn. Không có ngã, không có chúng sinh, chỉ là pháp sinh diệt; lìa pháp làm chỗ nương tựa ấy, cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn.
Mọi phiền não và tùy phiền não (những phiền não phụ, sinh theo phiền não gốc) đều chỉ là khách trần (bụi khách, thứ từ ngoài đến, không phải bản chất của tâm). Pháp tánh vắng lặng, không đến không đi. Cho nên pháp tánh chẳng phải khách cũng chẳng phải chủ, pháp tánh bình đẳng; vì vậy Như Lai đạt đại niết-bàn. Chân như là thể thật; pháp không phải chân như thì là hư dối. Thể thật tức là chân như, chân như tức là Như Lai; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Thật tế không phải hý luận (lời bàn luận vô ích, phân biệt sai lầm); các pháp khác là hý luận. Chư Phật Như Lai là thật tế rốt ráo; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Không sinh là thật; các pháp sinh diệt khác đều là điên đảo, dối trá, lời nói sai sự thật. Phật không nói sai sự thật, lìa hư dối, lấy chân thật làm thể; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Pháp không thật thì có thể tạo tác, pháp thật thì không thể tạo tác. Như Lai tức là pháp thân thật, thân ấy tức là vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt); cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết Đại bát-niết-bàn của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết Đại bát-niết-bàn của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri. Thế nào là mười? Đó là: bố thí và quả báo của bố thí đều không có ngã, không có ngã sở (cái thuộc về ta). Như Lai khéo biết bố thí và quả báo của bố thí, xa lìa tâm phân biệt, không có điên đảo; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Trì giới và quả báo của trì giới đều không có ngã, không có ngã sở. Như Lai khéo biết trì giới và quả báo của trì giới, xa lìa tâm phân biệt, không có điên đảo; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Nhẫn nhục và quả báo của nhẫn nhục đều không có ngã, không có ngã sở. Như Lai khéo biết nhẫn nhục và quả báo của nhẫn nhục, xa lìa tâm phân biệt, không có điên đảo; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Tinh tấn và quả báo của tinh tấn đều không có ngã, không có ngã sở. Như Lai khéo biết tinh tấn và quả báo của tinh tấn, xa lìa tâm phân biệt, không có điên đảo; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Thiền định và quả báo của thiền định đều không có ngã, không có ngã sở. Như Lai khéo biết thiền định và quả báo của thiền định, xa lìa tâm phân biệt, không có điên đảo; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Bát-nhã và quả báo của bát-nhã đều không có ngã, không có ngã sở. Như Lai khéo biết bát-nhã và quả báo của bát-nhã, xa lìa tâm phân biệt, không có điên đảo; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn.
Tất cả chúng sinh chẳng phải chúng sinh, mọi pháp đều không có ngã. Như Lai xa lìa mọi tướng điên đảo, xa lìa mọi tướng pháp điên đảo; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Người có tướng ngã thì có mong cầu; vì có mong cầu nên có nhiễm ô phiền não. Người lìa tướng ngã thì không có mọi mong cầu; vì không mong cầu nên lìa nhiễm ô phiền não. Vì lìa nhiễm ô phiền não nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Pháp hữu vi thì có thể đo lường, pháp vô vi thì không thể đo lường. Vì Như Lai xa lìa cả pháp hữu vi lẫn vô vi, chỉ có pháp thân vô vi không thể hạn lượng; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Như Lai nếu lìa tánh không thì không thấy chúng sinh, cũng không thấy pháp. Không tức là pháp, pháp tức là pháp thân, pháp thân tức là Như Lai; cho nên Như Lai được gọi là đạt niết-bàn. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết Đại bát-niết-bàn của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết hạnh của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri. Thế nào là mười? Đó là: giữ gìn pháp, là để giữ gìn pháp lành thanh tịnh. Giữ gìn chúng sinh, là để giữ cho nguyện của chính mình được viên mãn. Lợi mình và lợi người không có hai tướng, vì hạnh đồng sự (cùng làm việc với chúng sinh để giáo hóa họ). Như viên ngọc ma-ni (ngọc quý trong suốt) thanh tịnh không có phân biệt, vì không phân biệt pháp giới thanh tịnh, nên được chỗ an ổn. Vì trừ diệt mọi gai nhọn khổ đau, nên được chỗ không sợ hãi. Vì dứt hẳn mọi oán thù phiền não, nên được sự không sợ oai đức của đại chúng. Vì xa lìa mọi nghi ngờ đối với các pháp, nên hàng phục tất cả ma (thế lực cản trở người tu) và kẻ thù. Vì được tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh, nên có thể hiện vô lượng trăm nghìn vạn ức thân ứng hóa. Vì được sức thần thông khéo léo thanh tịnh, nên khéo thị hiện mọi hình sắc mà không bị chướng ngại. Vì được sự thanh tịnh khéo léo như hư không. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết hạnh của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết hạnh của chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri. Thế nào là mười? Đó là: Như Lai không khởi ý nghĩ rằng: "Pháp thế gian có nhiều lỗi lầm, niết-bàn vắng lặng có vô lượng công đức." Như Lai đối với thế gian và niết-bàn có tâm bình đẳng, không trụ thế gian, không trụ niết-bàn, mà không bỏ việc làm lợi ích cho tất cả chúng sinh.
Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai không khởi ý nghĩ rằng: "Những chúng sinh này trí tuệ điên đảo, bị nhiễm các thứ phiền não và tùy phiền não, ta có thể độ thoát những chúng sinh như vậy." Thế nhưng chư Như Lai nương vào nguyện và hạnh trong quá khứ, tùy theo căn tánh, lòng tin v.v... của chúng sinh, trong từng hạnh ấy đều không phân biệt mà tự nhiên thành tựu.
Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai không khởi ý nghĩ rằng: "Ta nói tu-đa-la (khế kinh: phần kinh văn trường hàng, văn xuôi) như thế này, kỳ-dạ (trùng tụng: kệ lặp lại ý văn xuôi) như thế này, hòa-già-la-na (thọ ký: lời Phật báo trước việc thành Phật của đệ tử) như thế này, già-đà (kệ tụng: thơ độc lập) như thế này, ưu-đà-na (tự thuyết: lời Phật tự nói không ai hỏi) như thế này, ni-đà-na (nhân duyên: phần kể duyên do nói pháp) như thế này, y-đế-việt-đa-già (bản sự: chuyện đời trước của các đệ tử) như thế này, xà-đà-già (bản sinh: chuyện tiền thân của Phật) như thế này, tỳ-phật-lược (phương quảng: kinh giảng nghĩa lý rộng lớn) như thế này."
Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai không khởi ý nghĩ rằng: "Ta nói a-phù-đà-đạt-ma (vị tằng hữu: những việc hy hữu chưa từng có)." Thế nhưng chư Như Lai không phân biệt gì, mà các chúng sinh ấy tùy theo pháp được nghe mà tự nhiên thành tựu.
Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai không khởi ý nghĩ rằng: "Ta vì khất thực mà vào thành ấp lớn nhỏ và các xóm làng ở quốc độ nọ; ta đến chỗ các chúng sinh như sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tế tự), tỳ-xá (giai cấp buôn bán, nông dân), thủ-đà (giai cấp nô lệ, người làm thuê), quốc vương, vương tử, đại thần, nhân dân." Thế nhưng chư Như Lai lấy trí tuệ làm đầu, nghiệp của thân, miệng và ý tự nhiên thành tựu.
Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai không có đói khát, không có đại tiện tiểu tiện, thân không gầy yếu, mệt nhọc, bệnh khổ. Vì chúng sinh mà hiện ra việc đi khất thực. Các chúng sinh cho rằng Như Lai ăn, nhưng chư Như Lai thật ra không ăn; đó là thị hiện việc giáo hóa chúng sinh. Đối với mọi việc, Như Lai không phân biệt mà tự nhiên thành tựu.
Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai không khởi ý nghĩ rằng: "Những chúng sinh này có căn cơ thấp, vừa, cao; ta vì những loài chúng sinh căn thấp, vừa, cao ấy mà tùy thuận giảng nói pháp thấp, vừa, cao." Thế nhưng chư Như Lai không có tâm phân biệt, pháp được nói ra tự nhiên thành tựu, không thêm không bớt, tùy theo sức chứa của từng đồ đựng (tức căn cơ từng người) mà tiếp nhận.
Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai không khởi ý nghĩ rằng: "Nếu có chúng sinh không cúng dường ta, không cung kính ta, chê mắng ta, thì những chúng sinh ấy ta không giáo hóa. Lại có chúng sinh cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi, hầu hạ ta, thì những chúng sinh ấy ta nên giáo hóa." Thế nhưng chư Như Lai ở trong tam-muội vắng lặng, lòng từ bi che chở khắp các chúng sinh ấy, vì tự nhiên an trụ trong pháp bình đẳng.
Thiện nam tử! Như Lai không có tâm cao, không có tâm thấp, không có tâm kiêu mạn; không có tâm yêu, không có tâm tham, không có tâm giận, không có tâm chạy theo tham; không có tâm chấp trước, không có tâm vướng mắc, không có tâm chướng ngại, không có tâm tạp loạn; không có tâm phiền não, không có tâm tùy phiền não; không có tâm giận, không có tâm si; không có tâm chạy theo giận, không có tâm chạy theo si. Thiện nam tử! Chư Như Lai tự nhiên vắng lặng trong cảnh giới vắng lặng, vì an trụ trong cảnh giới vắng lặng được ngợi khen.
Thiện nam tử! Như Lai không có một pháp nào mà không biết, không hiểu, không giác ngộ; đối với mọi cảnh giới đều rốt ráo viên mãn, hiện tiền biết hết. Thế nhưng chư Như Lai thấy từng việc ấy, những nghiệp do từng chúng sinh ấy tạo ra, đều tự nhiên thành tựu.
Thiện nam tử! Như Lai thấy chúng sinh tu hành thành tựu cũng không lấy làm vui, thấy chúng sinh không tu hành cũng không sinh buồn. Thế nhưng chư Như Lai đối với chúng sinh tu hạnh chân chánh thì lòng đại từ không chướng ngại thường hiện ra trước mắt; đối với chúng sinh làm hạnh tà vạy thì lòng đại bi không chướng ngại thường hiện ra trước mắt. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết hạnh của Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết các thí dụ tương ứng với chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri. Thế nào là mười?
Thiện nam tử! Ví như mặt trời mọc, đối với chúng sinh thượng, trung, hạ, dù tin hay không tin, dù cung kính hay không cung kính, đều mọc lên bình đẳng và soi chiếu khắp nơi bình đẳng. Thiện nam tử! Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri cũng như vậy: đối với chúng sinh thượng, trung, hạ, dù tin hay không tin, dù cung kính hay không cung kính, đều hiện ra bình đẳng, ánh sáng trí tuệ bình đẳng soi chiếu khắp nơi.
Thiện nam tử! Ví như hư không không ngăn ngại đối với mọi chúng sinh, nhưng hư không ấy bị khói, mây, bụi, sương mù che lấp. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: không ngăn ngại đối với mọi chúng sinh, nhưng chúng sinh bị khói, mây, bụi, sương mù của ngã kiến (cái thấy chấp có cái "ta" thật) và phiền não khách trần che lấp nên không thấy Như Lai, không nhận được lợi ích từ công đức của Như Lai.
Thiện nam tử! Ví như cây gỗ tuy có tánh lửa, nhưng vì không có nhân duyên nên không hiện ra công dụng. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: tuy có sức thần thông tự tại vô lượng, nhưng vì chúng sinh xa lìa các nhân duyên như tinh tấn, lòng tin v.v... nên Phật không xuất hiện ở đời, không làm việc Phật.
Thiện nam tử! Ví như đem các thứ chất ướp màu đặt trong một chiếc bình để ướp các loại vải, rồi lại đem nhiều thứ màu nhuộm lẫn lộn đặt trong một chiếc bình để nhuộm những tấm vải đã ướp ấy; tùy theo chất đã ướp mà vải ăn màu khác nhau, nhưng các màu ấy không sinh tâm phân biệt sai khác. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: được trang nghiêm bằng các thứ thiện căn công đức, tùy theo lòng tin v.v... của chúng sinh được un đúc khác nhau, nên khi thấy Phật Như Lai thì công đức nhận được sai khác không giống nhau, nhưng Phật Như Lai không sinh ý tưởng phân biệt sai khác.
Thiện nam tử! Ví như các dòng sông nước chảy đầy tràn, dù người ta khen hay chê, nước vẫn đều chảy xuôi; nếu bảo chảy ngược thì không có lẽ ấy. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: dù người ta khen hay chê, Như Lai vẫn luôn theo trí tuệ mà hành; nếu bảo chạy theo kiêu mạn thì không có lẽ ấy.
Thiện nam tử! Ví như cây mía, dù người ta chặt cắt hay không chặt cắt, cũng không mất vị ngọt. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: dù người ta gần gũi, cúng dường, cung kính, hay không gần gũi, cúng dường, cung kính, Như Lai trọn không bỏ vị ngọt của giải thoát.
Thiện nam tử! Ví như đất lớn, tánh nó an ổn vững chắc, không phân biệt đối với chúng sinh. Có người muốn được hoa trái, nếu biết cày cấy, đúng thời vụ làm cỏ, trừ uế tạp, thì đến mùa người ấy sẽ thu hoạch hoa trái; nếu không cày cấy, không làm cỏ trừ uế tạp, thì người ấy trọn không được hoa trái. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: như đất lớn kia, lặng lẽ thường trụ, không phân biệt đối với chúng sinh. Nếu có chúng sinh cầu công đức của Phật, biết sinh lòng tin, cúng dường, cung kính, thì người ấy thành tựu hoa trái công đức; nếu không sinh lòng tin, không cúng dường cung kính, thì không được hoa trái công đức.
Thiện nam tử! Ví như có người đối với các thứ hương như chiên-đàn (gỗ đàn hương thơm quý), long não, giận dữ, phỉ báng, chửi mắng, rồi sau đó lại đem xoa lên thân; nhưng các thứ hương chiên-đàn, long não ấy trọn không vì thế mà không tỏa hương. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: dù có người giận dữ, phỉ báng, chửi mắng, rồi lại gần gũi, cúng dường, cung kính, tu hành đúng như lời dạy, thì chư Như Lai vẫn luôn ban cho chúng sinh đầy đủ công đức.
Thiện nam tử! Ví như cầu cống và con đường cái bằng phẳng của vua, đối với chúng sinh tánh thượng, trung, hạ, hễ ai qua lại thì đều bình đẳng mà ở đó, ban cho niềm vui đi lại không chướng ngại. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: đối với chúng sinh tánh thượng, trung, hạ, hễ ai tu hành thì Phật đều bình đẳng mà ở đó, không có cao thấp, ban cho niềm vui tu hành không chướng ngại.
Thiện nam tử! Ví như ở Tuyết sơn (dãy núi tuyết Hy-mã-lạp-sơn) có cây thuốc chúa tên là Thiện Kiến; ai thấy được cây thuốc chúa ấy thì liền lìa khỏi mọi bệnh khổ. Thiện nam tử! Chư Phật Như Lai cũng như vậy: chúng sinh nào thấy Phật thì lìa khỏi mọi bệnh khổ phiền não. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết các thí dụ tương ứng với chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri.
Thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì có thể biết chư Phật. Thế nào là mười? Đó là: Phật tập khí (tập khí: năng lực, dấu ấn được hun đúc từ sự tu tập lâu đời), Phật quả báo, Phật tam-muội, Phật nguyện, Phật tâm, Phật thật, Phật đồng, Phật hóa, Phật cúng dường, Phật hình tượng.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật tập khí? Phật tập khí là quả báo đạt được từ các ba-la-mật; các ba-la-mật có thể thành tựu pháp ấy, vị ấy nương vào các ba-la-mật mà sinh ra. Đó gọi là Phật tập khí.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật quả báo? Phật quả báo là nương vào tập khí ấy mà Phật quả báo sinh ra; do quả báo ấy mà thành sắc thân (thân có hình tướng) của báo Phật (Phật do quả báo tu hành mà thành), nhờ chúng sinh mà giữ gìn, nhờ sức của pháp mà giữ gìn. Đó gọi là Phật quả báo.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật tam-muội? Phật tam-muội là tùy theo Như Lai nhập vào loại tam-muội nào, do sức của tam-muội đã nhập ấy, tự nhiên không cần khởi tâm nữa mà có thể hiện ra trăm nghìn vạn vị Phật; nhờ sức giữ gìn của tam-muội ấy mà có thể thị hiện. Đó gọi là Phật tam-muội.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật nguyện? Phật nguyện là các Bồ-tát phát nguyện như vầy: "Tùy theo từng loại chúng sinh, dùng từng loại nhân, từng loại pháp, thị hiện các sắc thân khác nhau để độ những chúng sinh ấy." Đối với từng chúng sinh như thế như thế, thị hiện hình sắc, dáng mạo, oai nghi, đi lại; tùy theo chúng sinh nào nên dùng thân Phật mà được độ thì hiện thân Phật để giáo hóa chúng sinh ấy. Đó gọi là Phật nguyện.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật tâm? Phật tâm là các Bồ-tát được tâm tự tại; các Bồ-tát này nương vào tâm tự tại mà đối với mọi pháp đều tùy tâm thành tựu. Các Bồ-tát này tùy theo chúng sinh nào nên thấy thân Phật mới có thể giáo hóa, thì ngay nơi tâm tự tại liền thành thân Phật. Đó gọi là Phật tâm. Lại nữa, thiện nam tử! Còn có một nghĩa khác: các chúng sinh tự tâm thanh tịnh thì có thể thấy Phật, biết Phật, tin Phật; đó gọi là Phật tâm.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật thật? Phật thật là xa lìa mọi nhiễm ô phiền não, không thể nghĩ bàn, không cấu nhiễm, thanh tịnh, rốt ráo thành tựu các hình sắc, ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm thân tướng tốt đẹp của bậc Đại trượng phu, tức Phật), tướng Đại trượng phu; sắc thân vi diệu của Phật có thể thấy được trước mắt. Đó gọi là Phật thật.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật đồng? Phật đồng là cùng với tất cả chúng sinh chung các việc sinh sống, thọ dụng ăn uống, đi đứng qua lại, oai nghi cử chỉ. Đó gọi là Phật đồng.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật hóa? Phật hóa là chư Phật Như Lai và các Bồ-tát đạt được tam-muội thị hiện mọi sắc thân; các vị Phật và Bồ-tát ấy thành tựu tự tại, với lòng đại từ đại bi đều có thể thị hiện sắc thân hóa Phật để độ chúng sinh. Đó gọi là Phật hóa.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật cúng dường? Phật cúng dường là có người đối với thầy hoặc hòa thượng (vị thầy truyền giới, thầy dạy dỗ chính của người xuất gia) thì nên thấy như là Phật Thế Tôn. Người ấy đối với thầy và hòa thượng như là Phật Thế Tôn, nên thấy như vậy mà cúng dường, cung cấp; nương nơi vị ấy thọ nhận pháp mà viên mãn Phật pháp, thành tựu Phật pháp. Đó gọi là Phật cúng dường.
Thiện nam tử! Thế nào là Phật hình tượng? Phật hình tượng là có người, hoặc tượng Phật do người khác làm, hoặc tự mình làm tượng Phật, đem mọi việc cúng dường, cung kính mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi, gần gũi, hầu hạ. Người ấy như vậy nương vào hình tượng ấy mà viên mãn Phật pháp, thành tựu Phật pháp. Đó gọi là Phật hình tượng. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết mười loại Phật.
Thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri chỉ nương vào ngôn từ mà nói pháp. Thế nào là mười? Đó là: nói về ấm chỉ là ngôn từ; nói về giới, nói về nhập, nói về chúng sinh, nói về nghiệp, nói về sinh, nói về già, nói về chết, nói về chết rồi lại sinh, và vì muốn lìa những việc ấy mà nói niết-bàn, cũng đều là ngôn từ.
Thiện nam tử! Thế nào là nói về ấm chỉ là ngôn từ? Thiện nam tử! Trong đệ nhất nghĩa (chân lý tối hậu, sự thật rốt ráo, khác với cách nói quy ước của thế gian) không có sắc ấm (nhóm vật chất, thân thể) ấy. Nếu trong đệ nhất nghĩa có sắc ấm, thì bỏ sắc ấm ấy tức là đoạn diệt; bỏ pháp ấy tức là giải thoát. Nếu như vậy thì trong đệ nhất nghĩa ắt có sắc và có chỗ đi, chỗ ở của giải thoát; nhưng nghĩa lý thì không phải như thế. Cho nên nói sắc ấm chỉ là ngôn từ. Thiện nam tử! Thọ (cảm giác), tưởng (tri giác, ý niệm), hành (tâm tạo tác), thức (sự nhận biết) cũng như vậy. Thiện nam tử! Trong đệ nhất nghĩa không có thức ấm ấy. Nếu trong đệ nhất nghĩa có thức ấm, thì bỏ pháp thức ấy tức là đoạn diệt; bỏ pháp ấy tức là giải thoát. Nếu như vậy thì trong đệ nhất nghĩa ắt có thức và có chỗ đi, chỗ ở của giải thoát; nhưng nghĩa lý thì không phải như thế. Cho nên nói thức chỉ là ngôn từ. Thiện nam tử! Nghĩa của giới và nhập cũng như vậy.
Thiện nam tử! Thế nào là nói về chúng sinh chỉ là ngôn từ? Thiện nam tử! Chỉ có pháp hữu vi, không có chúng sinh. Nếu chúng sinh có thật, thì không nên cùng với các ấm mà diệt hết; nếu cùng với các ấm mà diệt hết thì phải giống như hư không; nếu không như vậy thì phải giống như năm ấm, đều là hữu vi. Nhưng nghĩa lý thì không phải như thế. Cho nên nói chúng sinh chỉ là ngôn từ.
Thiện nam tử! Thế nào là nói về nghiệp chỉ là ngôn từ? Thiện nam tử! Người tạo nghiệp chẳng phải có chẳng phải không. Nếu việc tạo nghiệp là có, thì người tạo nghiệp lại không có, người tạo ấy giống như hư không (?). Lại như ấm là hữu vi, người tạo nghiệp cũng như vậy. Vì nghĩa ấy nên không có người tạo, cũng không có việc tạo nghiệp, giống như hư không. Làm sao có được người tạo? Cho nên không có người tạo nghiệp. Lìa người tạo ấy thì làm sao có nghiệp? Cho nên nói nghiệp chỉ là ngôn từ.
Thiện nam tử! Thế nào là nói về sinh chỉ là ngôn từ? Thiện nam tử! Trong đệ nhất nghĩa không có sinh. Nếu trong đệ nhất nghĩa có sinh, thì sinh ấy là thường còn; nếu như vậy thì sinh lại chẳng phải là sinh. Lại nữa, nếu sự sinh có thể sinh ra kẻ được sinh, thì kẻ bị sự sinh làm cho khổ não rốt cuộc là ai (?)? Cho nên nói sinh chỉ là ngôn từ.
Thiện nam tử! Thế nào là nói về già chỉ là ngôn từ? Thiện nam tử! Trong đệ nhất nghĩa không có già. Nếu trong đệ nhất nghĩa có cái già làm cho già, thì chẳng có một ai là người già cả (?). Lại nữa, nếu có cái già, thì đó là già lúc còn trẻ. Nếu già lúc còn trẻ thì không phải già lúc đã già; vì người trẻ thì không có già, cho nên lúc trẻ không có già. Nếu lìa cái già thì sao gọi là già? Như vậy cái già không thể làm cho già. Nếu nói cái già có thể làm cho già, thì đó là già lúc còn trẻ. Cho nên nói già chỉ là ngôn từ.
Thiện nam tử! Nói về chết chỉ là ngôn từ. Thiện nam tử! Trong đệ nhất nghĩa không có chết. Nếu trong đệ nhất nghĩa có chết, thì pháp chết có thể nắm bắt được. Nếu có thể nắm bắt được, thì chỉ nên một người nắm lấy nó, những người khác lẽ ra không chết, thế mà lại có những người khác chết (?). Cho nên trong đệ nhất nghĩa không có pháp chết. Lại nữa, cái chết đến không từ đâu, đi không về đâu, và thể tánh của pháp chết là không, vắng lặng. Cho nên nói chết chỉ là ngôn từ.
Thiện nam tử! Thế nào là nói về chết rồi lại sinh chỉ là ngôn từ? Thiện nam tử! Trong đệ nhất nghĩa, chết rồi không sinh lại. Nếu trong đệ nhất nghĩa chết rồi sinh lại, thì chết tức là sinh, sinh tức là chết; nếu như vậy thì chết và sinh là một pháp. Lại nữa, lẽ ra phải có hai thân: một là thân có thể thác sinh, hai là thân đã thọ sinh. Nếu có thọ sinh thì ắt phải có năm ấm thọ sinh. Vì sao vậy? Vì lìa năm ấm thì không có thức sinh ra; vì nương vào các pháp sắc, thọ, tưởng, hành mà tâm thức được sinh; vì nương vào các ấm mà thức duyên vào đó để tồn tại. Nếu lìa chỗ nương tựa thì tâm thức ấy không dừng lại dù chỉ một niệm (khoảnh khắc ngắn nhất của tâm). Như pháp ấy tồn tại thế nào thì thọ sinh thế ấy, như hạt giống nảy mầm. Cho nên nói chết rồi lại sinh chỉ là ngôn từ.
Thiện nam tử! Thế nào là vì muốn lìa những việc ấy mà nói bát-niết-bàn chỉ là ngôn từ? Thiện nam tử! Trong đệ nhất nghĩa không có niết-bàn ấy. Niết-bàn là biết thế gian vắng lặng diệt tận thì gọi là niết-bàn; chứ không phải chính thế gian gọi là niết-bàn, cũng không phải lìa thế gian mà có niết-bàn. Thế gian như mộng, như huyễn, chẳng phải có chẳng phải không, cũng chẳng phải vừa có vừa không, mà vẫn là pháp có. Như vậy chẳng phải có chẳng phải không, cũng chẳng phải vừa có vừa không, như vậy gọi là sinh. Như vậy chẳng phải có chẳng phải không, cũng chẳng phải vừa có vừa không, như vậy gọi là diệt. Còn làm vắng lặng diệt tận mọi tướng thế gian thì gọi là niết-bàn. Như vậy, tưởng như ánh nắng dợn, thọ như bọt nước; như ánh nắng dợn và bọt nước kia sinh diệt không thật, thế gian và niết-bàn cũng như vậy. Cho nên nói thế gian và niết-bàn chỉ là ngôn từ. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết chư Phật Như Lai, bậc Ứng Cúng, Chánh Biến Tri chỉ nương vào ngôn từ mà nói pháp.
Thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì khéo biết nghĩa của không. Thế nào là mười? Đó là biết: không ngã là không; không có chúng sinh; không có mạng (sự sống riêng); không có thọ giả (kẻ sống lâu, chủ thể tồn tại qua thời gian); không có người tạo tác; không sinh; không diệt; không có kẻ làm; không có kẻ sai khiến; không có kẻ làm chủ (?).
Thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát ma-ha-tát biết không ngã là không? Thiện nam tử! Không thì chẳng phải có chẳng phải không. Thiện nam tử! Nếu không là có, thì không tức là hữu vi; nếu nó có thật thì lẽ ra phải là thường còn. Thiện nam tử! Nếu không mà chẳng phải là không có, thì không lại chẳng phải là không. Cho nên cái không ấy chẳng phải có chẳng phải không. Như vậy gọi là biết không ngã là không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết không có chúng sinh là không? Thiện nam tử! Chúng sinh chẳng phải không, chẳng phải chẳng không. Nếu chúng sinh là không, thì nghiệp giết hại lẽ ra không có tội; nếu chúng sinh chẳng không, thì lẽ ra là thường còn. Cho nên Như Lai nói chúng sinh chẳng phải thường, chẳng phải chẳng thường, chẳng phải hữu vi, chẳng phải chẳng hữu vi. Như vậy gọi là biết chúng sinh là không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết không có mạng là không? Thiện nam tử! Không thì không sinh không chết. Vì sao vậy? Thiện nam tử! Mắt là không, lìa ngã và ngã sở. Vì sao mắt là không, lìa ngã và ngã sở? Vì pháp ấy không sinh không diệt. Như vậy, tai, mũi, lưỡi, thân là không, lìa ngã và ngã sở. Vì sao tai, mũi v.v... là không, lìa ngã và ngã sở? Vì pháp ấy không sinh không diệt. Như vậy gọi là biết không có mạng là không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết không có thọ giả là không? Thiện nam tử! Không thì không thuộc vào hạng thọ giả. Các ấm, giới, nhập ấy đều là không; nương vào ấm, giới, nhập mà có cái tên giả là thọ giả. Vì là tên giả nên không thể nói nó có hay không có. Như vậy gọi là biết không có thọ giả là không.
Thiện nam tử! Thế nào là Bồ-tát biết không có người tạo tác là không? Thiện nam tử! Nếu lìa tánh không, thì không có một pháp nào gọi là người tạo tác. Lại nữa, nếu bảo cái không có thể có người tạo tác thì không có lẽ ấy. Như vậy gọi là biết không có người tạo tác là không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết không sinh là không? Thiện nam tử! Pháp không thì không sinh; nếu không mà có thể sinh thì chẳng phải là không. Như vậy, không lại chẳng phải không. Nếu vốn không có không thì không có pháp không. Lại nữa, nếu không mới bắt đầu sinh ra thì đó chẳng phải là không. Như vậy gọi là biết không sinh là không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết không diệt là không? Nếu pháp có sinh thì có diệt; pháp không vốn không sinh thì làm sao có diệt? Như vậy gọi là biết không diệt là không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết không có kẻ làm là không? Thiện nam tử! Không chẳng phải do người khác làm, cũng chẳng phải tự mình làm. Ấm, giới, nhập v.v... đều là không; nương vào ấm, giới, nhập mà có pháp không. Như vậy gọi là biết không có kẻ làm là không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết không có kẻ sai khiến là không? Thiện nam tử! Không có một ai sai khiến cái không, bảo nó tạo tác các việc như thế này như thế kia. Như vậy gọi là biết không có kẻ sai khiến là không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết không có kẻ làm chủ là không? Thiện nam tử! Không thì không có cảnh giới (đối tượng nhận biết), lìa khỏi cảnh giới, xa lìa tâm, ý, ý thức. Như vậy gọi là biết không có kẻ làm chủ là không. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, khéo biết nghĩa của không.
Thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì có thể biết các pháp đối nghịch với tánh không. Thế nào là mười? Đó là: pháp vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý), pháp ái (lòng tham luyến), pháp nghiệp, pháp thức, pháp thủ (sự chấp giữ), pháp kiến (các cái thấy sai lầm), pháp nghi (sự nghi ngờ), pháp tà thủ (sự chấp giữ sai lệch), pháp mạn (kiêu mạn), pháp trạo (tâm xao động, không yên). Thiện nam tử! Đó gọi là mười loại pháp đối nghịch với tánh không.
Thiện nam tử! Vô minh có hai năng lực và bốn loại nhân. Thế nào là hai năng lực? Một là phiền não chướng, hai là trí chướng. Thế nào là bốn nhân? Đó là: nhân tham cõi Dục (cõi có ham muốn ăn uống, dục lạc, như cõi người), nhân tham cõi Sắc (cõi trời có thân hình vi tế nhưng không còn dục lạc thô), nhân tham cõi Vô sắc (cõi trời chỉ còn tâm, không có thân hình), nhân tham sự không hiện hữu (mong được đoạn diệt, không còn tồn tại).
Thiện nam tử! Ái có hai loại nhân và bốn loại mong cầu. Thế nào là hai loại nhân? Một là gốc rễ của chi hữu (hữu: sự hiện hữu, tức nghiệp lực dẫn đến tái sinh, một khâu trong mười hai nhân duyên), hai là gốc rễ của những thứ nuôi sống. Thế nào là bốn loại mong cầu? Một là dục ái (tham luyến cõi Dục), hai là sắc ái (tham luyến cõi Sắc), ba là vô sắc ái (tham luyến cõi Vô sắc), bốn là vô hữu ái (tham muốn sự không hiện hữu).
Thiện nam tử! Nghiệp có một nhân khởi lên, ba loại tướng và ba loại quả báo. Thiện nam tử! Thế nào là một nhân khởi lên? Đó là tâm. Thế nào là ba loại tướng? Đó là nghiệp của thân, miệng và ý. Thiện nam tử! Thế nào là ba loại quả báo? Đó là: nghiệp đen thì quả báo đen (nghiệp ác thì quả khổ), nghiệp trắng thì quả báo trắng (nghiệp lành thì quả vui), nghiệp vừa đen vừa trắng thì quả báo vừa đen vừa trắng (nghiệp lẫn lộn thì quả lẫn lộn).
Thiện nam tử! Thế nào là thức? Đó là sáu loại: thức của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý; đó gọi là sáu loại thức. Thức này lại có ba loại. Thế nào là ba? Một là niệm điên đảo, hai là niệm không điên đảo, ba là vô niệm. Thiện nam tử! Thế nào là niệm điên đảo? Đó là nghĩ nhớ cõi Dục, nghĩ nhớ cõi Sắc, nghĩ nhớ cõi Vô sắc. Thế nào là niệm không điên đảo? Đó là nghĩ nhớ niết-bàn của Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, con đường tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình). Thế nào là vô niệm? Đó là lìa cả hai niệm ấy thì gọi là vô niệm. Thế nào là lìa hai niệm ấy? Là vì nghĩ nhớ các pháp vô thượng của chư Phật.
Thiện nam tử! Nhân của thủ có bốn loại: dục thủ (chấp giữ các dục lạc), kiến thủ (chấp giữ các quan điểm), giới thủ (chấp giữ các giới cấm, nghi thức sai lầm), ngã thủ (chấp giữ cái ta). Thiện nam tử! Thế nào là kiến thủ? Kiến thủ có hai loại: tà trí và kiến trí. Tà trí là vì trí của tà kiến. Kiến trí là A-la-hán thấy sai về niết-bàn, cầu sai về niết-bàn; đó gọi là kiến trí. Kiến trí như vậy bị chư Phật quở trách.
Thiện nam tử! Thế nào là nghi? Nghi có hai loại: một là ngăn ngại Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu vì giác ngộ của mình và cứu độ tất cả chúng sinh), hai là ngăn ngại chánh vị (địa vị vững chắc trên đường đạo, không còn thoái lui). Thiện nam tử! Thế nào gọi là nghi ngăn ngại Đại thừa? Đó là hàng Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà cầu giải thoát cho riêng mình) có tâm hẹp hòi yếu kém, mong mau chứng bồ-đề (giác ngộ) của Tiểu thừa. Vì sao vậy? Họ nghĩ như vầy: "Đạo Phật dài xa, vô lượng hạnh khó có thể thành tựu; cho nên ta sẽ cầu Thanh văn thừa để mau lìa các khổ." Vì nghĩa ấy mà thoái lui khỏi Đại thừa. Đó gọi là nghi ngăn ngại Đại thừa. Thế nào là nghi ngăn ngại chánh vị? Vì sự nghi ấy mà không chứng chánh vị, không đạt được trí địa (bậc tu chứng của trí tuệ) Đại thừa của Bồ-tát. Đó gọi là nghi ngăn ngại chánh vị.
Thiện nam tử! Thế nào là tà thủ? Tà thủ là tu các hạnh bố thí v.v... mà cầu có quả báo, khởi tâm như vầy: "Ta tu các hạnh bố thí, trì giới như thế này để được quả báo vui sướng thù thắng ở cõi trời, cõi người." Tất cả những sự mong cầu sai lệch như vậy gọi là tà thủ.
Thiện nam tử! Thế nào là mạn? Khởi tâm cao thấp gọi là mạn: "Người kia thấp hơn ta, ta cao hơn người kia." Những tâm so sánh cao thấp, hơn thua như vậy gọi là mạn.
Thiện nam tử! Thế nào là trạo? Trạo có hai loại: một là có thể sinh phiền não, hai là động loạn. Loại sinh phiền não là vọng tưởng phân biệt, thấy sắc (hình sắc, thân thể) là trong sạch; do nhân duyên ấy mà nghiệp thân, miệng, ý đều điên đảo, cho nên bị các bậc thánh quở trách. Thế nào là động loạn? Động loạn là đối với đạo xuất thế (con đường vượt ra khỏi thế gian sinh tử), tâm người ấy không an trụ. Đó gọi là trạo. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, có thể biết các pháp đối nghịch với tánh không.
Thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành thì biết người có thể nói về tánh không. Thế nào là mười? Đó là: người không bị phá hoại; người không bị lay động; người không tham không chán; người chẳng tu hành cũng chẳng không tu hành; người không tranh không cãi; người không thấy tăng không thấy giảm; người nghe nói tự tánh của mọi hành hữu vi là vắng lặng diệt tận mà có thể nhẫn chịu; người nghe nói phàm phu không sinh một pháp nào, chư Phật Như Lai không diệt một pháp nào mà không kinh không sợ; người nghe nói tánh thế gian và tánh niết-bàn hai thứ ấy bình đẳng mà không sinh nghi; người nghe nói chư Phật Như Lai có thân mầu nhiệm thường còn an vui, pháp thân vô tận mà tin đúng, vào đúng.
Thiện nam tử! Thế nào gọi là người không bị phá hoại, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Người có thể nói về tánh không thì các pháp thế gian không thể phá hoại được. Vì sao vậy? Vì tâm không nương vào tám pháp thế gian. Thế nào là tám? Đó là không nương vào các việc được lợi và suy tổn; không sinh buồn vui trước những lời khen ngợi và chê trách; không mừng không lo trước hai pháp gièm pha và tán dương; tâm không lên không xuống; đối với khổ và vui không tham không chán. Các pháp thế gian như vậy không thể phá hoại được; cho nên gọi là người không bị phá hoại, có thể nói về tánh không. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát không bị phá hoại, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết người không bị lay động, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Người có thể nói về tánh không thì không nắm lấy pháp, không buông bỏ pháp. Đối với pháp nào mà không nắm không bỏ? Tức là biết pháp ấy là không, thấy pháp ấy là không. Nếu có thể như vậy không nắm không bỏ, thì gọi là người tâm không bị lay động, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào gọi là người không tham không chán, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Người có thể nói về tánh không thì không có pháp nào để tham, không có pháp nào để chán. Đối với pháp nào mà không tham không chán? Tức là biết pháp ấy là không, thấy pháp ấy là không. Nếu đối với các pháp mà sinh tham hay chán, thì Bồ-tát như vậy không gọi là biết không, không gọi là thấy không. Nếu đối với pháp mà tâm không tham không chán, thì gọi là người không tham không chán, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào gọi là người chẳng tu hành cũng chẳng không tu hành, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Người có thể nói về tánh không thì chẳng tu hành pháp, cũng chẳng không tu hành pháp. Người có thể nói về tánh không, đối với pháp nào mà chẳng tu hành cũng chẳng không tu hành? Tức là biết pháp ấy là không, thấy pháp ấy là không; nhưng chẳng phải không tu hành các pháp trợ bồ-đề (những pháp hỗ trợ cho sự giác ngộ). Nếu có thể biết không, thấy không như vậy, thì gọi là Bồ-tát chẳng tu hành cũng chẳng không tu hành, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào là người không tranh không cãi, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Người nói về tánh không nếu cùng chúng sinh có sự tranh cãi, thì là không biết không, không thấy không. Vì vậy, Bồ-tát này đối với kẻ tranh cãi, do biết không, thấy không nên không tranh cãi gì. Như vậy gọi là người không tranh không cãi, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết người không thấy tăng không thấy giảm, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Người có thể nói về tánh không thì không biết một pháp nào tăng, không biết một pháp nào giảm; không thấy một pháp nào tăng, không thấy một pháp nào giảm. Nếu đối với các pháp mà thấy có tăng giảm, thì Bồ-tát như vậy là không biết không, không thấy không. Nếu có thể biết không, thấy không, thì đối với các pháp không thấy tăng giảm. Đó gọi là người không tăng không giảm, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào là người nghe nói tự tánh của mọi hành hữu vi là vắng lặng diệt tận mà tâm an nhẫn, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Người có thể nói về tánh không thì không thấy một pháp nào sinh, không thấy một pháp nào diệt. Đó gọi là người nghe nói tự tánh của mọi hành hữu vi là vắng lặng diệt tận mà tâm an nhẫn, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào là người nghe nói phàm phu không sinh một pháp nào, chư Phật Như Lai không diệt một pháp nào mà không kinh không sợ, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Người có thể nói về tánh không thì không khởi ý nghĩ: "Đây là phàm phu, đây là chư Phật," mà biết Phật Như Lai và các phàm phu có tướng bình đẳng. Nếu thấy pháp phàm phu là thấp, pháp Phật là cao, thì Bồ-tát như vậy là không biết, không thấy tánh không. Nếu nghe phàm phu không sinh một pháp nào, đó tức là phàm phu là không; nếu nghe chư Phật không diệt một pháp nào, đó tức là chư Phật là không. Như vậy, nghe nói phàm phu không sinh một pháp nào, chư Phật Như Lai không diệt một pháp nào mà không kinh không sợ, đó gọi là người không thấy một pháp nào sinh, không thấy một pháp nào diệt, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào là biết tánh thế gian và tánh niết-bàn hai thứ ấy bình đẳng mà không sinh nghi, biết là người có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Nếu thấy lìa tánh thế gian mà có tánh niết-bàn, thì Bồ-tát như vậy là không biết, không thấy tánh không. Nếu thấy tánh chân như của thế gian và tánh chân như của niết-bàn, hai pháp tánh ấy chỉ là một tướng, tức là tánh vô vi; nếu thấy tánh chân như của thế gian và tánh chân như của niết-bàn có tướng bình đẳng, không có cao thấp, không sinh nghi, không kinh không sợ, thì đó gọi là người biết tánh thế gian và tánh niết-bàn hai pháp bình đẳng, có thể nói về tánh không.
Thiện nam tử! Thế nào là người nghe nói chư Phật Như Lai có thân mầu nhiệm thường còn an vui, pháp thân vô tận mà tin đúng, vào đúng, có thể nói về tánh không? Thiện nam tử! Nếu khởi ý nghĩ rằng: "Chư Phật Như Lai là thân sẽ hết, sẽ diệt," thì Bồ-tát như vậy là không biết, không thấy tánh không. Vì sao vậy? Vì thân của chư Phật Như Lai là thân không của chân như, chẳng phải thân của phiền não và tùy phiền não khách trần. Như vậy gọi là người nghe nói Như Lai có thân mầu nhiệm thường còn an vui, pháp thân vô tận, có thể nói về tánh không. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát biết người nghe nói chư Phật Như Lai có thân mầu nhiệm thường còn an vui, pháp thân vô tận mà tin đúng, vào đúng, có thể nói về tánh không. Thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười loại pháp hành, biết người có thể nói về tánh không.
Kinh Pháp Tập do Phật nói, quyển thứ nhất (hết).
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video