Thiên 2 — Quyển 2 – Nghĩa pháp sư, ứng hóa, quả báo thiện căn, lục thông, tam minh, bát giải thoát

 Kinh Pháp Tập do Phật nói, quyển thứ hai

 Đời Nguyên Ngụy (tức triều Bắc Ngụy), Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là sách giảng giải) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Bồ-đề-lưu-chi dịch.

 Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người nghe)! Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) đi vào mười thứ pháp hành (cách tu hành theo giáo pháp) thì có thể biết ý nghĩa của "pháp sư" (người giảng nói giáo pháp của Phật cho người khác). Mười thứ ấy là gì? Đó là: thành tựu đa văn (nghe và học được nhiều giáo pháp); thành tựu tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi điều đã nghe, không để quên mất); thành tựu biển lớn văn tuệ (trí tuệ có được nhờ nghe giáo pháp), gom chứa được cả kho văn tuệ, mà đối với văn tuệ ấy không sinh lòng kiêu căng.

 Đầy đủ nghĩa vô ngại, pháp vô ngại, từ vô ngại và nhạo thuyết vô ngại (bốn tài giảng nói không trở ngại: thông suốt ý nghĩa, thông suốt các lời dạy, thông thạo mọi thứ ngôn ngữ, và vui thích giảng nói trôi chảy không cùng), mà vẫn không nghỉ ngơi, luôn mong cầu tinh tấn (siêng năng nỗ lực tu tập). Biết đời, biết thời, biết chừng mực, biết pháp, biết chúng sinh, mà không bỏ việc kính trọng các bậc bề trên có đức hạnh và noi theo điều các vị ấy tu hành. Biết lý luận, biết ý nghĩa, biết những chúng sinh có thể giáo hóa, mà không bỏ việc thưa hỏi người khác. Thành tựu các hạnh ít ham muốn, biết đủ, mà không bỏ việc cung cấp, phụng dưỡng các bậc tôn kính. Thành tựu tâm nhiệm mầu yên lặng, tịch tĩnh (vắng lặng, không xao động), mềm mỏng, không nhút nhát, mà không bỏ hạnh chân chính biết tàm quý (tự thẹn với lòng mình và thẹn với người khác khi làm điều sai).

 Thành tựu công đức (phúc lành và đức hạnh có được do tu tập) sâu xa, không thể đo lường, đầy đủ trọn vẹn, mà vẫn có thể thị hiện (hiện ra cho người khác thấy) những hành vi nhơ bẩn của thế gian như người chưa được giải thoát, vì muốn thuận theo chúng sinh. Thành tựu bản tính tâm ngay thẳng, tâm mềm mỏng, tâm an vui, mà có thể hiện ra giống như mọi hành vi phá giới (vi phạm giới luật) v.v.. Thành tựu bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ (sáu hạnh tu lớn của Bồ-tát: cho đi, giữ giới, nhẫn chịu, siêng năng, tập trung tâm ý, hiểu biết sáng suốt), mà ở mọi nơi không sinh tâm chấp trước (bám víu), không phân biệt các cảnh giới. Xa lìa mọi gai nhọn của tham lam v.v. và tùy phiền não (những phiền não phụ sinh ra theo các phiền não gốc; phiền não là các trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê), mà không bỏ hạnh tinh tấn để đoạn trừ phiền não cho mọi chúng sinh. Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư. Mười thứ ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa mọi sự mong cầu mà không bỏ sự tinh tấn tu mọi công đức của Bồ-tát ma-ha-tát. Biết rõ mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều tịch diệt (vắng lặng, vốn không sinh không diệt), không chứng lấy Bồ-đề (sự giác ngộ) mà không bỏ sự tinh tấn bố thí. Hiện rõ biết các pháp rốt ráo không cùng tận mà không bỏ hạnh nhẫn nhục an vui. Thường ở trong cảnh giới rất sâu của tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú vào một chỗ) mà vẫn có thể không bỏ những việc làm vì thiện căn (gốc lành, hạt giống điều thiện) của mọi chúng sinh. Đầy đủ sự nhiệm mầu yên lặng, tịch tĩnh mà thường không bỏ hạnh giáo hóa những chúng sinh có tâm tán loạn, tâm điên đảo (hiểu biết lệch lạc, ngược với sự thật). Thành tựu đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn giáo pháp) và bốn vô ngại mà thường không bỏ sự tinh tấn cầu đa văn và trí tuệ. Thành tựu kho bí mật của các pháp mà vẫn không bỏ sự tinh tấn cầu pháp, dù chỉ vì một bài kệ (đoạn thơ ngắn trong kinh) mà phải vượt qua trăm nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số). Biết mọi pháp không do người khác mà biết, nhưng thường không bỏ sự tinh tấn gần gũi, kính trọng thầy. Biết mọi pháp không sinh không diệt mà thường không bỏ sự tinh tấn bảo vệ giáo pháp. Không thấy có chúng sinh và tên gọi chúng sinh mà thường không bỏ sự tinh tấn giáo hóa mọi chúng sinh đạt được đại Bồ-đề (sự giác ngộ lớn, tức thành Phật). Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư. Mười thứ ấy là gì? Đó là: vì thành tựu lời nói nhiếp thụ (lời nói thu phục, đón nhận người khác) nên có thể làm các hạnh bố thí, ái ngữ (nói lời dịu dàng thương mến), lợi ích (làm việc có lợi cho người) và đồng sự (cùng làm việc chung với người để dắt dẫn họ). Vì thành tựu lời nói mềm mỏng nên có thể khởi tâm đại từ đại bi (lòng thương lớn: mong cho mọi người được vui và cứu mọi người khỏi khổ). Vì thành tựu lời nói tùy thuận nên có thể tùy thuận sự tịch tĩnh, tùy thuận sự lìa phiền não, tùy thuận sự giải thoát. Vì thành tựu lời nói tùy thuận nên có thể tùy thuận xa-ma-tha (phép tu "chỉ": dừng lắng tâm ý cho yên định), tùy thuận tì-bà-xá-na (phép tu "quán": dùng trí tuệ quán sát thấy rõ sự thật), tùy thuận con đường chân như (bản thể chân thật, như như không đổi của mọi sự vật). Vì thành tựu lời nói khéo léo nên có thể đầy đủ lời nói rõ ràng, lời nói không bị chê trách, lời nói không ai bác bỏ được. Vì thành tựu lời nói đúng chữ đúng nghĩa nên có thể lìa lời xấu ác, đầy đủ lời có ý nghĩa. Vì thành tựu lời nói xa lìa nịnh hót quanh co nên có thể phá sự lừa dối của vô minh (si mê, không thấy rõ sự thật) nơi chúng sinh. Vì thành tựu lời nói không ngờ vực nên có thể thấy rõ ngay tướng trạng của mọi pháp. Vì thành tựu lời nói xa lìa mọi phiền não sử (phiền não trói buộc, sai khiến con người) nên có thể diệt nguyên nhân của các phiền não và tùy phiền não. Thành tựu lời nói không khởi lên từ gốc rễ (?), vì không nhơ bẩn, không có chỗ phát khởi. Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư. Mười thứ ấy là gì? Đó là: Bồ-tát ma-ha-tát nói mọi pháp đều nương vào sự gìn giữ của diệu pháp (giáo pháp nhiệm mầu) mà nói, không nương vào sự cúng dường, cung kính mà nói. Nương vào sự gìn giữ của tất cả chư Phật mà nói pháp, không nương vào tâm riêng của mình mà nói. Nương vào gốc rễ đại từ đại bi mà nói pháp, không nương vào gốc rễ phiền não, tùy phiền não mà nói. Nương vào việc cắt đứt dòng chảy phiền não sử vốn thuận theo phàm phu mà nói pháp, không nương vào việc cắt đứt sự tùy thuận Phật, Pháp, Tăng bảo (ba ngôi báu: Phật, giáo pháp và đoàn thể người tu) cùng sự tu hành đúng pháp mà nói. Nương vào đại từ bi làm lợi cho người khác mà nói pháp, không nương vào việc hưởng vui, lợi cho mình mà nói.

 Người nói pháp nương vào pháp rất sâu xa ấy mà nói, vì rốt ráo là không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự vốn trống rỗng, không có thực thể riêng; không chấp vào hình tướng; không mong cầu, tạo tác). Người nói pháp nương vào bậc thù thắng ấy mà nói, vì có thể tùy thuận chuyển đại pháp luân (quay bánh xe pháp lớn, tức truyền bá giáo pháp rộng khắp như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi tà kiến). Người nói pháp hàng phục mọi ma oán mà nói, vì có thể hàng phục ấm ma, tử ma, phiền não ma và thiên ma (bốn loại ma: thân tâm do năm yếu tố hợp thành gây khổ, cái chết, phiền não, và ma vương ở cõi trời phá hoại người tu). Người nói pháp tùy thuận đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo) mà nói, vì được cả thế gian cúng dường. Người nói pháp tùy thuận nhất thiết trí trí (trí biết tất cả mọi sự, tức trí tuệ của Phật) mà nói, vì rốt ráo đạt được thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp) và thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư. Mười thứ ấy là gì? Đó là: vui thích cách sinh sống của phạm hạnh (đời sống trong sạch, giữ giới, xa lìa dục lạc), không vui thích các vật dụng sinh sống của thế gian. Vui thích pháp mà bậc thánh tu hành, mà vẫn có thể không bỏ việc giáo hóa chúng sinh [lìa bỏ] những việc đáng chê trách mà phàm phu làm. Bồ-tát thường vui với pháp thực (thức ăn là giáo pháp, nuôi dưỡng tinh thần), không tham mùi vị thế gian. Thường vui ở nơi a-lan-nhã (chốn rừng núi vắng vẻ, yên tĩnh để tu hành), không đắm vào thành ấp làng xóm. Thường vui với Bồ-đề của Phật, không cầu Bồ-đề của Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không đi giáo hóa người khác). Thường vui đoạn trí chướng (sự che lấp ngăn cản trí tuệ hiểu biết trọn vẹn), không vui [chỉ] đoạn phiền não chướng (sự che lấp do phiền não, ngăn cản giải thoát). Thường vui thành tựu sắc thân (thân có hình tướng) có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm thân thể tốt đẹp của Phật), không vui chỉ chứng pháp thân (thân chân lý, tức bản thể giác ngộ không có hình tướng). Thường vui thành tựu thập lực, tứ vô sở úy, thập bát bất cộng pháp, không vui chỉ chứng pháp Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Thường vui thành tựu việc tùy thuận thiện căn của mọi chúng sinh, không vui chỉ gom góp thiện căn cho riêng mình. Thường vui đoạn trừ mọi phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại) của phiền não, chứ không phải chỉ vui đoạn phiền não chướng. Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết ý nghĩa của pháp sư.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết những thí dụ tương ứng với pháp sư. Mười thứ ấy là gì? Này thiện nam tử! Ví như mặt đất, tính nó bình đẳng, rộng rãi gánh đỡ được mọi chúng sinh, mà không đòi chúng sinh báo ơn. Này thiện nam tử! Bồ-tát pháp sư cũng như mặt đất ấy, tâm bình đẳng, gánh đỡ khắp mọi chúng sinh, mà không đòi chúng sinh báo ơn. Này thiện nam tử! Ví như nước lớn, tính nó thấm khắp, tưới nhuần mọi vật khiến đều tươi tốt, mà không đòi các vật ấy báo ơn. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, đem công đức của mình làm lợi, thấm nhuần chúng sinh, khiến tất cả được yên ổn, mà không đòi chúng sinh báo ơn. Này thiện nam tử! Ví như lửa, sức nó có thể làm chín mọi trái quả, mà đối với việc ấy không mong cầu gì. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, đem công đức trí tuệ của mình làm chín trái quả thiện căn của mọi chúng sinh, mà không đòi chúng sinh đền ơn. Này thiện nam tử! Ví như gió, sức nó có thể làm lớn lên mọi loại cây cỏ thuốc, mà đối với các vật ấy không phân biệt, không mong cầu gì. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, sức có thể làm lớn lên sinh thân (thân xác do cha mẹ sinh ra) và pháp thân của mọi chúng sinh, mà không đòi chúng sinh báo ơn.

 Này thiện nam tử! Ví như cõi hư không, không lường không bờ, thể của nó không chướng ngại, dung chứa mọi thứ, mà đối với các vật ấy không phân biệt, không tham đắm. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, thành tựu vô lượng vô biên công đức lành, thể không chướng ngại, làm lợi cho mọi chúng sinh, mà đối với chúng sinh không phân biệt, không tham đắm. Này thiện nam tử! Ví như vầng trăng sáng hiện giữa hư không, trong sạch tròn đầy, chúng sinh ai thấy cũng đều yêu thích; ánh sáng soi khắp muôn hình tượng ở thế gian, mà không bị bóng tối mờ mịt kia làm nhơ. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, xuất hiện ở đời, công đức đầy đủ, ở bất cứ nơi đâu, mọi người thấy đều yêu thích; cứu độ thế gian mà không bị pháp thế gian làm nhiễm. Này thiện nam tử! Ví như mặt trời mọc, ánh sáng chiếu khắp, phá tan mọi bóng tối, không có gì che lấp, mọi công việc chúng sinh làm đều được thành tựu, mà tính mặt trời đối với chúng sinh không có tâm phân biệt, mong đền ơn. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, xuất hiện ở đời, phá tan bóng tối vô minh của chúng sinh, dùng ánh sáng trí tuệ chiếu khắp chúng sinh, khiến mọi thứ thiện căn đều lớn thêm, mà vị Bồ-tát ấy đối với chúng sinh không có phân biệt, không đòi một chút đền ơn nào.

 Này thiện nam tử! Ví như con thuyền chắc dày, buộc ghép khéo léo, không vỡ không hư, có thể chở chúng sinh vượt biển lớn, mà không đòi chúng sinh trả tiền công. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, lấy trí tuệ làm sự dày, lấy các ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ khổ đến bờ giác ngộ) làm sự chắc, lấy đại từ bi làm sự buộc ghép khéo, có thể đưa chúng sinh vượt biển lớn sinh tử (vòng sống chết luân hồi không dứt), mà không đòi chúng sinh trả tiền công. Này thiện nam tử! Ví như dòng sông lũ chảy xiết, hiểm nguy đáng sợ, ở giữa có cây cầu, đem niềm vui qua sông cho mọi chúng sinh một cách bình đẳng, mà không có ý nghĩ phân biệt rằng mình đưa người qua. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, ở giữa dòng lũ phiền não chảy xiết khó qua, hiểm nguy đáng sợ, cuốn trôi vào đường dữ, có thể làm cây cầu lớn ở trong đó, bình đẳng ban cho mọi chúng sinh niềm vui giải thoát, mà không có tâm phân biệt rằng mình độ thoát người. Này thiện nam tử! Ví như trong căn nhà tối đốt lên ngọn đèn lớn, chiếu sáng khắp mọi chúng sinh hạng dưới, hạng giữa, hạng trên một cách bình đẳng, mà ngọn đèn ấy không có ý nghĩ "ta" và "cái của ta" chiếu sáng. Bồ-tát pháp sư cũng như vậy, trong căn nhà tối vô minh đốt lên ngọn đèn trí tuệ, chiếu sáng khắp mọi chúng sinh hạng dưới, hạng giữa, hạng trên một cách bình đẳng, mà vị Bồ-tát ấy không có tâm nghĩ "ta" và "cái của ta" có thể chiếu sáng. Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết những thí dụ tương ứng với pháp sư.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì biết những pháp không cùng ở chung. Mười thứ ấy là gì? Đó là: không ở chung với những chúng sinh tâm nhỏ, mong cầu ít, hẹp hòi kém cỏi. Không ở chung với những chúng sinh lười biếng, không khởi tâm rộng lớn, không khởi hạnh lớn. Không ở chung với những chúng sinh nương vào tâm kiêu mạn, tăng thượng mạn (tự cho mình đã chứng đắc điều chưa chứng), ngã mạn (cậy mình mà khinh người), ngạo nghễ như lá cờ cao. Không ở chung với những chúng sinh keo kiệt, ghen ghét, phá giới, sân hận, lười biếng, tâm tán loạn, ngu si. Không ở chung với các tâm tham dục, sân giận, não hại và giác quán (những ý nghĩ suy tính thô và tế; ở đây chỉ những toan tính về tham, giận, hại). Không ở chung với mọi sự phân biệt, phân biệt khác nhau, phân biệt đủ thứ. Không ở chung với mọi cái chướng (những thứ che lấp, ngăn trở tâm) và tùy phiền não sử. Không ở chung với mọi ý niệm của Thanh văn, Bích-chi Phật và thế gian. Không ở chung với mọi ý niệm mong cầu được cung kính, khen ngợi, lễ bái. Không ở chung với mọi tâm "ta" và "cái của ta". Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết những pháp không cùng ở chung.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đều không ở chung với mười thứ tâm buông bỏ. Mười thứ ấy là gì? Đó là: không ở chung với tâm buông bỏ việc thu nhận diệu pháp; không ở chung với tâm buông bỏ việc lắng nghe diệu pháp; không ở chung với tâm buông bỏ việc giáo hóa chúng sinh; không ở chung với tâm buông bỏ việc đem pháp bố thí cho chúng sinh; không ở chung với tâm buông bỏ mọi sự tôn trọng, cung kính, cúng dường; không ở chung với tâm buông bỏ việc hàng phục ma v.v.; không ở chung với tâm buông bỏ việc dẹp tan ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật giáo); không ở chung với tâm buông bỏ việc giữ gìn diệu pháp; không ở chung với tâm buông bỏ việc tu hành các ba-la-mật; không ở chung với tâm buông bỏ việc hồi hướng (đem công đức tu tập chuyển hướng về quả giác ngộ và chia sẻ cho chúng sinh) của ba tụ (?) (ba nhóm việc lành). Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đều không ở chung với mười thứ tâm buông bỏ.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì biết những việc ứng hóa (biến hóa ra các thân hình thích ứng với từng loại chúng sinh để giáo hóa). Mười thứ ấy là gì? Đó là: hóa làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị khắp thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường), hóa làm vua Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), hóa làm Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên), hóa làm Thanh văn, hóa làm Bích-chi Phật, hóa làm Bồ-tát, hóa làm chư Phật, hóa làm cõi nước Phật, hóa làm đạo tràng, hóa làm đại chúng. Này thiện nam tử! Những sự ứng hóa này, Bồ-tát ma-ha-tát đều dựa theo căn tính (khả năng, bẩm chất) và mong muốn của chúng sinh.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh trong lòng tôn trọng Chuyển luân thánh vương giữ giới, tu hành và có oai nghi (dáng điệu, cử chỉ) của thập thiện (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), thì khi ấy Bồ-tát ma-ha-tát liền hiện ra cảnh trang nghiêm của Chuyển luân thánh vương để làm lợi cho chúng sinh.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Bánh xe báu trang nghiêm của Chuyển luân thánh vương có đủ nghìn nan hoa, toàn bằng vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, màu đỏ tía, tương truyền lấy từ dòng sông dưới rừng cây diêm-phù); vượt hơn những gì người, trời và loài phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần) làm ra; do công đức của nguyện lực tự tại như ý sinh ra; người nhìn không biết chán; các vị Luân vương tầm thường khác không thể có được. Voi báu thì thân hình đẹp đẽ to lớn, trắng tinh sạch sẽ, đủ sáu ngà, mọi tướng đều tròn đầy, ai thấy cũng không chán; bay trên không mà đi, đi rất nhanh, giống như voi chúa Y-la-bà-na (con voi chúa mà vua Đế Thích cưỡi) và chim Kim sí (chim thần cánh vàng); do sức phúc của thiện căn thù thắng sinh ra; các vị Luân vương tầm thường khác không thể có được. Ngựa báu thì màu xanh biếc, tính tình hiền lành, giống như ngựa chúa Bà-la-ha (vua ngựa thần trong truyền thuyết), bay trên không mà đi, nhanh như gió; nó giống như viên ngọc như ý (ngọc quý muốn gì được nấy), theo ý vua nghĩ đến đâu đều vừa ý; các vị Luân vương tầm thường khác không thể có được. Ngọc báu ma-ni (loại ngọc quý trong sáng) thì có đủ góc cạnh (?), không phải do thợ làm mà tự nhiên có, đầy đủ ánh sáng, màu sắc rực rỡ, có thể che lấp ánh sáng của mặt trời, mặt trăng, các vì sao và các thứ lửa; muốn cần gì đều được vừa ý; các vị Luân vương tầm thường khác không thể có được.

 Nữ báu thì da dẻ tươi đẹp sạch sẽ, dung mạo kỳ diệu nổi bật; đen trắng, cao thấp, béo gầy đều vừa phải; dáng điệu khi động khi tĩnh không gì là không đáng ngắm; mọi kỹ thuật thế gian và các môn học ngũ minh (năm môn học của Ấn Độ xưa: ngôn ngữ văn tự, kỹ thuật công nghệ, y học, luận lý học và giáo lý tôn giáo) v.v. đều thông suốt; giọng nói hòa nhã, mềm mỏng, êm dịu; lời lẽ khéo léo, tài biện luận thành tựu; như ngọc như ý, đầy đủ mọi điều tốt đẹp; tâm thường an vui làm các việc lành; các vị Luân vương tầm thường khác không thể có được. Quan coi kho báu thì thân hình to lớn, chí khí kiên cố, giống như Kim cương lực sĩ (vị thần cầm chày kim cương hộ vệ Phật pháp) và Tì-sa-môn thiên vương (vị thiên vương hộ thế phương Bắc, chủ về của cải); diện mạo đoan trang, lời nói trôi chảy, ai thấy nghe cũng vui thích; thành tựu nhục nhãn (mắt thịt; ở đây có lẽ chỉ con mắt có thể nhìn thấy kho báu ẩn giấu) (?), đầy đủ lòng từ bi; như ngọc như ý, nghĩ gì đều được; vị quan coi kho báu này do cùng thiện căn với Luân vương ấy mà sinh ra; các vị Luân vương tầm thường khác không thể có được. Quan coi binh báu thì do mọi công đức thiện căn sinh ra; như ngọc ma-ni soi hình ảnh như gương, nên điều vua chưa nghĩ tới thì đã làm xong trước; thấy dấu hiệu liền biết mọi việc; chỗ nương dựa thù thắng, không có gì đáng chê; bay trên không mà đi, tự tại không trở ngại; theo ý vua nghĩ mà dẫn đường đi trước; đến đâu cũng không gì không dẹp yên được; các vị Luân vương tầm thường khác không thể có được.

 Tất cả những việc biến hóa trang nghiêm bảy báu của Luân vương như thế đều do thần lực của Bồ-tát ma-ha-tát đã được tâm tự tại làm ra, muốn ban cho mọi chúng sinh những việc yên ổn vui vẻ. Vị vua người này, các báu và những người làm việc ấy, tất cả đều thù thắng, không có gì đáng chê; có thể dùng tâm chân thật, tâm sâu xa, tâm mềm mỏng, tâm thuận theo chánh pháp mà quay bánh xe lớn, thọ trì thập thiện, đầy đủ ba mươi hai tướng tốt để giáo hóa chúng sinh. Đó gọi là sự biến hóa lớn trang nghiêm làm Chuyển luân thánh vương của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh trong lòng tôn trọng vua trời Đao-lợi (cõi trời thứ hai của cõi dục, ở trên đỉnh núi Tu-di, gồm ba mươi ba cung trời), thì khi ấy Bồ-tát hóa làm thân Đế Thích, có trăm mắt, ở cõi trời Ba Mươi Ba, nói rằng mọi pháp đều vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi), các ngươi nên xa lìa sự buông lung. Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh trong lòng tôn trọng vua Đại Phạm, thì khi ấy Bồ-tát hóa làm Phạm vương, oai nghi thù thắng, giảng cho chúng trời Phạm thiên về tứ thiền (bốn tầng bậc thiền định thuộc cõi sắc) v.v.. Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh phải dùng thân Thanh văn mới độ được, không phải dùng thân Bích-chi Phật hay thân Phật mà độ được, thì khi ấy Bồ-tát hóa làm thân Thanh văn, giảng cho chúng sinh ấy về việc dứt hết mọi khổ, được niềm vui vô vi (trạng thái niết-bàn, không còn sinh diệt, tạo tác).

 Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh phải dùng thân Bích-chi Phật mới độ được, không phải dùng thân Thanh văn hay thân Phật mà độ được, thì khi ấy Bồ-tát hóa làm thân Bích-chi Phật, giảng về đạo Bích-chi Phật, làm rõ rằng mọi pháp đều vô thường, vui ở chốn vắng vẻ tịch tĩnh; giảng về các thiền định, giải thoát, tam-muội, tam-ma-bạt-đề (trạng thái thiền định sâu, tâm được an trú bình đẳng) và tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, siêng năng, tâm chuyên nhất, quán xét); giảng rằng Bích-chi Phật là phúc điền lớn (ruộng phúc lớn: người đáng được cúng dường, cúng dường thì được phúc như gieo hạt trên ruộng tốt); giảng pháp vi diệu để giáo hóa chúng sinh khiến họ có lòng tin chân chính. Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh phải dùng thân Bồ-tát mới độ được, thì khi ấy Bồ-tát dùng sắc thân vi diệu thanh tịnh của chính mình mà giảng về sáu ba-la-mật, bốn thứ pháp tịch tĩnh (?), đại từ đại bi, cùng các tự tại, các nhẫn (sự an trú vững vàng, chấp nhận chân lý) và các địa (các tầng bậc tu chứng của Bồ-tát) để giáo hóa chúng sinh ấy. Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh có căn tính bậc thượng, phải dùng thân Phật mới độ được, thì khi ấy Bồ-tát hóa làm thân Phật, giảng về thập lực, tứ vô sở úy, thập bát bất cộng pháp, thị hiện thần thông thù thắng của chư Phật để giáo hóa chúng sinh ấy.

 Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh phải thấy cõi Phật thanh tịnh trang nghiêm thù diệu mới độ được, thì khi ấy Bồ-tát liền biến tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, phạm vi giáo hóa của một vị Phật) bằng phẳng như bàn tay, không có cao thấp; đất mềm mại như cỏ ca-lân-đà (loại cỏ rất mềm mại), ai chạm vào cũng đều thấy dễ chịu; hoặc có màu như lưu ly (ngọc xanh biếc), pha lê (ngọc trong suốt); hoặc tỏa ra hương chiên-đàn (gỗ thơm quý) ưu-la-già (một loại chiên-đàn quý hiếm); không có các ác thú (các cõi xấu khổ: địa ngục, quỷ đói, súc sinh), cũng không có thân nữ nhân và thân hoàng môn (người bị hoạn, không có nam căn); hoặc làm ra đủ thứ núi bảy báu trang nghiêm, đủ thứ cây hương có hoa trái lạ lùng; không có núi đen, hầm hố, gò đống, cát sỏi, gai góc và cỏ cây tạp uế. Hiện ra những việc thù thắng ấy để giáo hóa chúng sinh ấy. Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh phải thấy đạo tràng trang nghiêm thù diệu mới độ được, thì khi ấy Bồ-tát thị hiện cây đạo tràng (cây Bồ-đề nơi Phật ngồi thành đạo) trang nghiêm, hình thể cao rộng mười hai do-tuần, rễ cuộn sâu chắc không thể lay động, thân cây bằng vàng Diêm-phù-đàn, cành lá bằng đủ thứ báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, mã não; lại hiện ra vô lượng thân thiên nữ để giáo hóa chúng sinh ấy.

 Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh phải thấy đại chúng thù thắng mới độ được, thì khi ấy Bồ-tát liền hiện ra chư thiên có oai đức lớn, các loài rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, bay nhanh), càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), a-tu-la (loài thần hay ghen ghét, thường đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát của cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn); hiện ra Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), Phạm thiên vương, Tứ thiên vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương); hoặc làm Thanh văn đã được bốn vô ngại và câu giải thoát (giải thoát trọn cả hai mặt: nhờ trí tuệ và nhờ thiền định); hoặc làm Bồ-tát đã trụ ở địa thứ mười (bậc cao nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát), được Thủ-lăng-nghiêm tam-muội (định kiên cố mạnh mẽ, phá trừ mọi phiền não, tự tại thị hiện); để giáo hóa chúng sinh ấy. Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết những việc ứng hóa.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì biết quả báo (kết quả nhận được do việc làm trước) thù diệu của các thiện căn. Mười thứ ấy là gì? Này thiện nam tử! Ví như nhờ vầng trăng trên hư không mà thấy đủ thứ bóng trăng trong nước, nhưng trăng trên hư không không đến trong nước. Này thiện nam tử! Cũng vậy, do nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ) của các việc làm thiện căn mà có đủ thứ quả báo thù diệu, theo lòng mong muốn mà mọi điều đều thành tựu. Như trăng trên hư không không đến trong nước, các nhân duyên lành đã làm cũng không đến nơi quả. Tuy không đến nơi quả, nhưng nương vào nhân duyên các thiện căn ấy mà có những quả báo thù diệu khác nhau.

 Này thiện nam tử! Ví như do nhân duyên của nghiệp (việc làm tạo ra kết quả) mà trong một vòng lông của con công thấy đủ thứ màu sắc. Cũng vậy, Bồ-tát ma-ha-tát nương vào nhân duyên các việc làm thiện căn mà có vô lượng quả báo khác nhau. Như nghiệp kia không đến vòng lông, tuy không đến nhưng nhờ sức nhân duyên của nghiệp ấy mà trong vòng lông có đủ thứ màu sắc; cũng vậy, các nghiệp thiện căn đã làm không đến nơi quả, tuy không đến nơi quả, nhưng nương vào nhân duyên các thiện căn ấy mà có những quả báo thù thắng khác nhau.

 Này thiện nam tử! Ví như nương vào thiện căn thù diệu mà trên hư không mưa xuống đủ thứ hoa; các hoa ấy đầy đủ sắc, hương, vị, xúc chạm tốt đẹp, nhưng thiện căn kia không đến trong hoa, vì thiện căn và hoa trên hư không có tướng khác nhau. Cũng vậy, các việc làm thiện căn đã làm không đến nơi quả; tuy không đến nơi quả, nhưng nương vào nhân duyên nghiệp lành ấy mà có những quả báo thù thắng khác nhau. Này thiện nam tử! Ví như nương vào hạnh lành thù diệu mà trên hư không tự nhiên có đủ thứ nhạc khí, âm thanh vi diệu, những việc vui vẻ để làm sự cúng dường; nhưng hạnh lành kia không đến trong nhạc khí, âm thanh v.v., vì hạnh lành này và các nhạc khí có tướng khác nhau. Tướng tuy khác nhau, nhưng nương vào nghiệp ấy mà có đủ thứ nhạc khí trên hư không. Cũng vậy, nương vào nhân duyên các việc làm thiện căn mà có quả báo thù thắng, nhưng hạnh lành ấy không đến nơi quả; tuy không đến nơi quả, nhưng nương vào nhân duyên thiện căn ấy mà có những quả báo thù thắng khác nhau.

 Này thiện nam tử! Ví như trên hư không cầu vồng nhiều màu nổi lên, là nương vào tăng thượng duyên (điều kiện hỗ trợ mạnh mẽ) của tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió), nhưng tứ đại không đến trong cầu vồng. Tuy không đến cầu vồng, nhưng nhờ sức nhân duyên của tứ đại mà sinh ra các màu cầu vồng khác nhau: do nhân duyên của đất mà sinh màu vàng, do nhân duyên của nước mà sinh màu xanh, do nhân duyên của lửa mà sinh màu đỏ và các màu sặc sỡ, do nhân duyên của gió mà sinh hình vòng cung của cầu vồng. Cũng vậy, nương vào tăng thượng duyên của các thiện căn mà có đầy đủ quả báo thù diệu.

 Này thiện nam tử! Ví như Luân vương do nhân duyên thọ trì con đường mười nghiệp lành mà được đầy đủ bảy báu và lúa gạo tự nhiên mọc, không cần gieo trồng; nhưng nhân duyên thọ trì mười nghiệp lành kia không đến bảy báu, cũng không đến lúa gạo tự nhiên. Vì nương vào nhân duyên thọ trì mười nghiệp lành mà có quả báo thù diệu của Luân vương. Cũng vậy, khéo phát tâm thù thắng, khéo khởi các hạnh, khéo thọ trì nhờ sức thiện căn, nên có quả báo thù diệu của Luân vương ấy; nhưng nghiệp nhân ấy không đến trong quả, cho nên nói nhân và quả không giống nhau. Này thiện nam tử! Ví như nhờ nhân duyên lành thù thắng của chư thiên mà tự nhiên có hoa mạn-đà-la (một loài hoa trời đẹp đẽ, thơm ngát), các cung trời tuyệt đẹp và trăm món ăn ngon ngọt; nhưng thiện căn kia không đến trong quả, song không phải là không nương vào nhân duyên thiện căn ấy mà có quả báo thù diệu của chư thiên. Này thiện nam tử! Ví như nhờ sức nhân duyên của thần thông như ý thù thắng mà đi qua vách đá không bị ngăn trở; nhưng nhân duyên thần thông kia không đến trong sự không ngăn trở, song nương vào nhân thần thông ấy mà có sự không ngăn trở. Cũng vậy, nhờ nhân duyên thiện căn không buông lung mà có quả báo thù diệu ấy.

 Này thiện nam tử! Ví như nương vào gió mà sinh ra lửa, lìa gió thì không sinh; lửa đã sinh rồi thì sức có thể làm chín, có ánh sáng màu sắc chiếu soi; nhưng tính lửa không phải từ gió mà đến, vì trong gió không có ánh sáng, màu sắc và hơi nóng ấy. Cũng vậy, nên biết mọi quả báo của thiện căn đều từ nhân duyên sinh ra. Này thiện nam tử! Ví như vị tỳ-kheo (người xuất gia nam đã thọ giới đầy đủ) tu theo pháp hành, được công đức của thiện căn vô lậu (trong sạch hoàn toàn, không còn phiền não rỉ chảy), tự tại theo ý niệm liền thành tựu các nhất thiết nhập (phép quán biến khắp: quán một thứ trùm khắp mọi nơi) về hư không, đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, tự tại thành tựu không chướng ngại. Nhưng tâm không chướng ngại ấy không đến hư không; tuy không đến những thứ không chướng ngại ấy, nhưng ngay khi nghĩ đến liền thành tựu việc không chướng ngại. Vì vậy không lìa tâm ấy mà có thể thành tựu việc không chướng ngại đối với đất v.v.. Cũng vậy, do nhân duyên của mọi thiện căn vô lậu mà có những việc thù thắng của quả báo. Này thiện nam tử! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết quả báo thù diệu của các thiện căn.

 Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát đi vào mười thứ pháp hành thì có thể biết quả báo thù diệu có được từ thiện căn vô lậu. Mười thứ ấy là gì? Đó là: lục thông (sáu thứ thần thông), tam minh (ba thứ trí sáng suốt), bát giải thoát (tám phép thiền định giúp thoát khỏi sự trói buộc), bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ được cảnh vật), thập nhất thiết nhập (mười phép quán biến khắp), thập tự tại (mười thứ tự tại), thập đế (mười chân lý) (?), cửu thứ đệ định tam-ma-bạt-đề (chín tầng thiền định nhập theo thứ tự từ thấp đến cao), thập lực và thập trí (mười thứ trí tuệ).

 Này thiện nam tử! Thế nào là lục thông? Đó là: thiên nhãn (mắt trời: thấy được mọi vật xa gần, trong ngoài không bị ngăn che), thiên nhĩ (tai trời: nghe được mọi âm thanh xa gần), tha tâm trí (trí biết được tâm người khác), túc mạng trí (trí biết được các đời trước), như ý thông trí (trí thần thông biến hóa tùy ý) và lậu tận trí (trí biết mình đã dứt sạch phiền não). Đó gọi là lục thông. Này thiện nam tử! Thiên nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ mọi công đức thiện căn, không trở ngại, không chấp trước, không lường, không bị ngăn che, không dừng trụ, không vận hành, không lẫn lộn, không sai lầm; có thể thấy như vậy mà không có gì đáng chê; không giống với mọi người thế gian, Thanh văn, Bích-chi Phật; xa lìa mọi phiền não và mọi tập khí của phiền não; không thấy sai, không ghi nhận sai. Thiên nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát thấy các chúng sinh hoặc sinh hoặc chết, hoặc đẹp hoặc xấu, hoặc thô hoặc diệu, tùy theo nghiệp của chúng sinh ấy đã tạo mà biết đúng như thật nhân quả tương xứng. Thiên nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát rốt ráo có thể được trí Phật, rốt ráo thành tựu trí Phật. Đó gọi là thiên nhãn của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thiên nhĩ của Bồ-tát ma-ha-tát thì không có chướng ngại, đầy đủ mọi công đức thiện căn, vượt hơn tất cả phàm phu, Thích-đề-hoàn-nhân (tức Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), chư thiên cõi Tứ thiên vương (cõi trời của bốn vị vua trời hộ trì bốn phương), rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh), càn-thát-bà (thần âm nhạc cõi trời), a-tu-la (loài thần hay đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), Thanh văn và Bích-chi Phật. Dùng thiên nhĩ thanh tịnh thù diệu không chướng ngại này mà nghe mọi âm thanh: tiếng của trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già, cho đến tiếng muỗi, mòng, ruồi, kiến v.v., tiếng của bậc thánh và người không phải bậc thánh, đều nghe được cả. Nhưng đối với tiếng bậc thánh không sinh lòng ưa thích, đối với tiếng người không phải bậc thánh không sinh lòng chán ghét. Nghe tiếng phàm phu không nghĩ là thấp kém, nghe tiếng Thanh văn, Bích-chi Phật không nghĩ là cao hơn. Nghe tiếng người không phải bậc thánh không sinh chán ghét, nghe tiếng bậc thánh không sinh ưa thích. Đối với mọi âm thanh không sinh ý nghĩ hay dở. Tuy nghe mọi âm thanh, nhưng đều như tiếng vang trống rỗng, vì lìa "ta" và "cái của ta", vì tịch tĩnh rỗng không. Không chấp vào nhĩ nhập (giác quan tai), không chấp vào thanh nhập (đối tượng âm thanh mà tai tiếp nhận). Đó gọi là thiên nhĩ của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Tha tâm trí của Bồ-tát ma-ha-tát là: Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tâm của chính mình; vì biết đúng như thật tâm mình nên biết đúng như thật tâm của mọi chúng sinh. Đó là biết đúng như thật tâm tham và tâm lìa tham. Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tâm tham mà không sinh giận, biết tâm lìa tham mà không sinh mừng; chỉ đối với chúng sinh có tâm tham thì sinh lòng đại bi, đối với chúng sinh có tâm lìa tham thì sinh lòng đại từ. Cũng như vậy, biết đúng như thật tâm giận và tâm lìa giận, tâm si và tâm lìa si, tâm ái và tâm lìa ái, tâm chấp thủ (nắm giữ, bám chặt) và tâm lìa chấp thủ, tâm nhiễm và tâm lìa nhiễm, tâm suy tính và tâm không suy tính, tâm tam-muội và tâm lìa tam-muội; biết đúng như thật tâm giải thoát và tâm không giải thoát. Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tâm chúng sinh như vậy, đối với chúng sinh chưa được giải thoát không sinh tâm giận, đối với chúng sinh đã được giải thoát không sinh tâm mừng; chỉ đối với chúng sinh chưa được giải thoát thì sinh tâm đại bi, đối với chúng sinh đã được giải thoát thì sinh tâm đại từ. Biết đúng như thật mọi pháp chỉ là một tâm, mà đối với tâm kia, tâm này đều không sinh tham đắm. Tha tâm trí ấy của Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật tâm của mọi chúng sinh. Còn các chúng sinh kia, nếu Bồ-tát không ban cho sức niệm thì không thể biết được tâm Bồ-tát; cho đến người có thiên nhãn cũng không thể biết, mọi Thanh văn, Bích-chi Phật cũng không thể biết, huống gì phàm phu không có trí tuệ mà biết được. Đó gọi là tha tâm trí của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Túc mạng trí của Bồ-tát ma-ha-tát là: vì đầy đủ mọi thiện căn nên có thể biết vô lượng đời trước của chính mình và vô lượng đời trước của mọi chúng sinh; có thể biết một đời, hai đời, trăm đời, nghìn đời, trăm nghìn vạn đời, cho đến vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được) đời, vô lượng trăm nghìn ức na-do-tha (một đơn vị số cực lớn) đời. Biết rõ kiếp thành (thời kỳ thế giới hình thành; kiếp là khoảng thời gian cực kỳ dài), biết rõ kiếp hoại (thời kỳ thế giới tan hoại), cho đến biết rõ sự thành hoại của vô lượng a-tăng-kỳ kiếp, cho đến biết rõ sự thành hoại của vô lượng vô biên trăm nghìn ức na-do-tha số kiếp. Biết rõ đại kiếp (một chu kỳ trọn vẹn gồm thành, trụ, hoại, không của thế giới) thành, biết rõ đại kiếp hoại; biết rõ trăm đại kiếp, nghìn đại kiếp, trăm nghìn đại kiếp, trăm nghìn vạn đại kiếp, cho đến biết rõ vô lượng trăm nghìn vạn đại kiếp. Túc mạng trí ấy của Bồ-tát ma-ha-tát, trừ chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) và các Bồ-tát đã trụ ở các địa ra, thì mọi trời, người, Thanh văn, Bích-chi Phật ở thế gian đều mờ mịt không hiểu nổi.

 Bồ-tát biết như vầy: "Ta ở chỗ kia đã sinh như thế, họ như thế, hình sắc như thế, tên như thế, ăn uống như thế, tuổi thọ như thế, chỗ ở như thế, cao thấp như thế, rộng hẹp như thế, đẹp xấu như thế, khổ vui như thế. Ta chết ở chỗ kia rồi sinh ở chỗ nọ; chết ở chỗ nọ rồi sinh ở chỗ này, sinh như thế, họ như thế, hình sắc như thế, tên như thế, ăn uống như thế, tuổi thọ như thế, chỗ ở như thế, cao thấp như thế, rộng hẹp như thế, đẹp xấu như thế, khổ vui như thế." Như biết thân mình, biết thân mọi chúng sinh cũng như vậy, cho đến muỗi, mòng, ruồi, kiến v.v. cũng biết như vậy. Túc mạng trí ấy của Bồ-tát ma-ha-tát không trở ngại, không chấp trước, không dừng trụ, không bị ngăn che, không ngưng trệ; không lỡ thời cơ, tương ứng với đại từ đại bi; rất sâu xa, không thể nghĩ lường; xa lìa phiền não sử và phiền não tập khí; lấy mọi công đức trí tuệ thanh tịnh làm trang nghiêm. Đó gọi là túc mạng trí của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là như ý thông trí của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là: thành tựu mọi phúc đức trí tuệ, không chướng ngại, tự nhiên không phân biệt; trong vô lượng a-tăng-kỳ trăm nghìn vạn ức na-do-tha kiếp tu hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, tam-muội, tam-ma-bạt-đề; nhờ sức của chính mình có trí tuệ tăng thượng, và nhờ tăng thượng duyên của Như Lai là bậc tịnh thiên (cõi trời thanh tịnh, ở đây chỉ chư Phật); nên vị Bồ-tát ấy có như ý thông hiện tiền, tự nhiên không chướng ngại, vượt hơn tất cả thế gian, mà làm lợi ích cho chúng sinh. Vị Bồ-tát ấy theo tâm muốn trụ thế nào thì có thể trụ như thế; theo tâm muốn thị hiện cảnh giới thế nào thì có thể thị hiện như thế. Vị Bồ-tát ấy ở mọi nơi tự tại, thị hiện như ý thông không chướng ngại. Nếu có chúng sinh cần thấy một hình tướng chúng sinh hiện thành hình tướng của mọi chúng sinh mới có thể giáo hóa, thì vị Bồ-tát ấy vì họ mà hiện hình sắc một chúng sinh, thị hiện thành hình sắc của mọi chúng sinh; tùy theo căn khí (khả năng tiếp nhận) đạo của chúng sinh ấy mà hiện các hóa thân, làm đủ thứ việc, nói đủ thứ lời, hiện đủ thứ oai nghi ở trước mặt họ.

 Vị Bồ-tát ấy trong tâm nghĩ đến hình sắc của mọi chúng sinh, muốn làm thành hình tượng của mọi vị Phật, thì tức khắc có thể hiện hình sắc của mọi chúng sinh thành hình tượng của mọi vị Phật. Vị Bồ-tát ấy trong tâm nghĩ đến hình sắc của mọi vị Phật, muốn làm thành hình sắc của mọi chúng sinh, thì tức khắc có thể đem hình sắc của mọi vị Phật thành hình sắc của mọi chúng sinh. Vị Bồ-tát ấy nghĩ muốn khiến kiếp thành thành kiếp hoại thì liền thị hiện kiếp thành thành kiếp hoại, các chúng sinh kia liền thấy kiếp thành làm thành kiếp hoại. Vị Bồ-tát ấy muốn khiến kiếp hoại làm thành kiếp thành thì liền có thể thị hiện kiếp hoại làm thành kiếp thành, các chúng sinh kia liền thấy kiếp hoại làm thành kiếp thành. Như vậy, đối với mọi sự thành hoại đều thị hiện thành hoại. Vị Bồ-tát ấy nghĩ muốn khiến một kiếp hiện thành buổi đầu của một ngày thì liền có thể thị hiện, các chúng sinh kia liền thấy một kiếp là buổi đầu của ngày. Vị Bồ-tát ấy đem buổi đầu của ngày thị hiện thành một kiếp thì liền thành như vậy, các chúng sinh kia cũng thấy như vậy. Đó gọi là như ý thông biến hóa của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Như ý thông hiện tiền của Bồ-tát ma-ha-tát là: vị Bồ-tát ấy nương vào công đức trí tuệ tăng thượng không thể nghĩ bàn, tự nhiên không cần dụng tâm mà hiện ra trước mắt, thành tựu mọi việc không hư hoại mà có thể hiện ra trước mắt. Đó gọi là như ý thông hiện tiền của Bồ-tát ma-ha-tát. Này thiện nam tử! Thế nào là như ý thông tự nhiên của Bồ-tát ma-ha-tát? Nếu có chúng sinh nên tin như thế, nên thấy đủ thứ hình sắc, đủ thứ oai nghi như thế, thì vị Bồ-tát ấy không suy lường, không phân biệt, tự nhiên hiện ra hình sắc. Đó gọi là như ý thông tự nhiên của Bồ-tát ma-ha-tát. Vị Bồ-tát ấy, nếu chúng sinh ở bao nhiêu thế giới cần thấy chư Phật ra đời mới có thể độ được, thì tức khắc thị hiện Phật ra đời ở bấy nhiêu thế giới: từ cõi trời Đâu-suất (cõi trời nơi vị Bồ-tát sắp thành Phật ở trước khi giáng sinh) lui xuống, vào thai, ra khỏi thai, xuất gia, tu khổ hạnh, đến đạo tràng, hàng phục ma, thành chánh giác (sự giác ngộ chân chính hoàn toàn), chuyển pháp luân, thị hiện đại niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn, chấm dứt mọi sinh tử). Như vậy mà giáo hóa các chúng sinh ấy. Này thiện nam tử! Như ý thông của Bồ-tát ma-ha-tát có cảnh giới vô lượng như thế. Đó gọi là như ý thần thông trí của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là lậu tận trí thông của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát xa lìa bốn lậu (lậu nghĩa là rỉ chảy, chỉ phiền não), đó là: dục lậu (phiền não về ham muốn dục lạc), hữu lậu (phiền não bám víu vào sự tồn tại ở các cõi cao), kiến lậu (phiền não do các kiến giải sai lầm) và vô minh lậu (phiền não do si mê). Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa các lậu như thế thì không còn thọ sinh. Vị Bồ-tát ấy tuy không còn thọ sinh, nhưng có thể tùy thuận chúng sinh có thể giáo hóa mà thị hiện sinh ra ở khắp mọi nơi. Đó gọi là Bồ-tát tự nhiên không ngừng nghỉ mà tu hành đạo Bồ-tát. Đó gọi là lục thông của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là tam minh của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là: thiên nhãn trí minh (trí sáng suốt của mắt trời), túc mạng trí minh (trí sáng suốt biết các đời trước) và lậu tận trí minh (trí sáng suốt đã dứt sạch phiền não).

 Này thiện nam tử! Thế nào gọi là trí có thiên nhãn trí, thiên nhãn minh (?)? Thế nào là "thiên" (trời)? Đó là thiên nhãn trí của bậc thanh tịnh thiên, bậc thắng diệu thượng thiên v.v.. Bồ-tát ma-ha-tát rốt ráo được thiên nhãn trí ấy. Thanh tịnh thiên là chỉ Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát và chư Phật Như Lai. Thắng diệu thượng thiên là chỉ chư Phật Như Lai, là bậc cao nhất so với hàng "trời" Thanh văn, Bích-chi Phật v.v.. Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy được thiên nhãn của chư Phật Như Lai. Đó gọi là minh thứ nhất.

 Này thiện nam tử! Thế nào là túc mạng trí minh của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Chư Phật Như Lai đối với quá khứ, vị lai, hiện tại không có cảnh giới nào mà không biết, không thấy, không hay. Bồ-tát ma-ha-tát được cảnh giới ấy, được túc mạng trí minh ấy. Minh này không giống với mọi Thanh văn, Bích-chi Phật. Đó gọi là minh thứ hai. Này thiện nam tử! Thế nào là lậu tận trí minh của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát ma-ha-tát xa lìa bốn lậu và tập khí phiền não, đó là dục lậu, hữu lậu, kiến lậu, vô minh lậu. Bồ-tát ma-ha-tát khi chứng kiến đạo (giai đoạn lần đầu tiên thấy rõ chân lý) liền được xa lìa các phiền não như thế cùng với tập khí phiền não; không phải chỉ chứng việc đoạn phiền não chướng, cũng không giống hàng Thanh văn, Bích-chi Phật v.v.. Được lậu tận rồi, đối với mọi chỗ thọ sinh và việc giáo hóa mọi chúng sinh đều không chướng ngại. Đó gọi là lậu tận trí minh của Bồ-tát. Đó gọi là tam minh của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là bát giải thoát của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là: có sắc (hình chất) mà thấy sắc, đó gọi là giải thoát thứ nhất. Bên trong có tướng sắc mà thấy sắc bên ngoài, đó gọi là giải thoát thứ hai. Tin là thanh tịnh, đó gọi là giải thoát thứ ba. Vị Bồ-tát ấy vượt qua mọi tướng sắc, diệt mọi tướng hữu đối (tướng có hình chất ngăn ngại lẫn nhau), không nghĩ đến mọi tướng sai khác, biết hư không vô biên, liền đi vào hạnh hư không vô biên (cảnh giới thiền định chỉ quán hư không không bờ bến), đó gọi là giải thoát thứ tư. Vị Bồ-tát ấy vượt qua mọi tướng hư không vô biên, biết thức (tâm nhận biết) vô biên, liền đi vào hạnh thức vô biên, đó gọi là giải thoát thứ năm. Vị Bồ-tát ấy vượt qua mọi tướng thức vô biên, biết không có gì cả, liền đi vào hạnh vô sở hữu xứ (cảnh giới thiền định thấy không có gì cả), đó gọi là giải thoát thứ sáu. Vị Bồ-tát ấy vượt qua mọi vô sở hữu xứ, biết cảnh phi hữu tưởng phi vô tưởng (không phải có tư tưởng mà cũng không phải không có tư tưởng) là an ổn, liền đi vào hạnh phi hữu tưởng phi vô tưởng xứ, đó gọi là giải thoát thứ bảy. Vị Bồ-tát ấy vượt qua mọi hạnh phi hữu tưởng phi vô tưởng, diệt mọi thọ (cảm giác) và tưởng (tri giác, nhận biết hình tướng), đi vào hạnh diệt tận định (trạng thái thiền định diệt hết cảm giác và tư tưởng), đó gọi là giải thoát thứ tám.

 Này thiện nam tử! Thế nào là có sắc mà thấy sắc? "Có sắc" nghĩa là mọi sắc đều do nhân duyên mà sinh ra; thấy nó rỗng không, không có thọ giả (một chủ thể sống thường còn như linh hồn); có thể thấy như vậy thì được thoát khỏi trói buộc, đó gọi là giải thoát. Thế nào là bên trong có tướng sắc mà thấy sắc bên ngoài? Thấy rỗng không, không có thọ giả, đều do nhân duyên sinh ra; có thể thấy như vậy thì được thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Thế nào là tin là thanh tịnh? "Thanh tịnh" nghĩa là: nếu phân biệt tướng sạch và không sạch thì gọi là tà kiến (thấy biết sai lầm); vì tin là thanh tịnh nên được thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Vượt qua mọi tướng sắc, diệt mọi tướng hữu đối, không nghĩ đến các tướng sai khác, biết hư không vô biên, liền đi vào hạnh hư không vô biên: hư không vô lượng, hư không là rỗng không; có thể biết như vậy thì được thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Vượt qua mọi hư không, biết thức vô biên, liền đi vào hạnh thức vô biên: thức vô lượng, thức vô biên, thức vô biên này chính là rỗng không; có thể biết như vậy thì được thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Vượt qua thức vô biên, biết không có chút gì cả, liền đi vào hạnh vô sở hữu: "sở hữu" (cái có) là chỉ các phiền não tham, giận, si; đi vào hạnh vô sở hữu là diệt các phiền não ấy; có thể biết như vậy thì được thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Vượt qua vô sở hữu, biết phi hữu tưởng phi vô tưởng là an ổn, liền đi vào hạnh phi hữu tưởng phi vô tưởng: "phi hữu tưởng" là vì tính rỗng không tịch tĩnh; "phi vô tưởng" là vì nương vào nhân duyên mà có; có thể thấy như vậy thì được thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát. Vượt qua mọi phi hữu tưởng phi vô tưởng, diệt mọi thọ và tưởng, đi vào hạnh diệt tận định: vị Bồ-tát ấy thấy như vầy, tưởng như ráng nắng (ảo ảnh như mặt nước lấp loáng khi trời nắng), thọ như bọt nước; tưởng chính là thọ, thọ chính là tưởng; không có người biết, không có thọ giả; có thể thấy như vậy thì được thoát khỏi trói buộc, gọi là giải thoát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, chế ngự được cảnh vật) của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là: có sắc mà thấy sắc, ở trong sắc ấy được tự tại mà biết, ở trong sắc ấy được tự tại mà thấy, đó gọi là thắng xứ thứ nhất. Trong thân có tưởng về sắc, thấy sắc bên ngoài hoặc đẹp hoặc xấu, ở trong sắc ấy được tự tại mà biết, ở trong sắc ấy được tự tại mà thấy, đó gọi là thắng xứ thứ hai. Trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài vô lượng, hoặc đẹp hoặc xấu, ở trong sắc ấy được tự tại mà biết, ở trong sắc ấy được tự tại mà thấy, đó gọi là thắng xứ thứ ba. Trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài ít ỏi, hoặc đẹp hoặc xấu, ở trong sắc ấy được tự tại mà biết, ở trong sắc ấy được tự tại mà thấy, đó gọi là thắng xứ thứ tư.

 Trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài màu xanh: thấy màu xanh, sắc xanh, ánh xanh. Ví như hoa ưu-ma-ca (một loài hoa màu xanh) màu xanh, thấy màu xanh, sắc xanh, ánh xanh; Bồ-tát cũng như vậy, bên trong có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài màu xanh: thấy màu xanh, sắc xanh, ánh xanh; ở trong sắc ấy được tự tại mà biết, ở trong sắc ấy được tự tại mà thấy, đó gọi là thắng xứ thứ năm. Trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài màu vàng: thấy màu vàng, sắc vàng, ánh vàng. Ví như hoa ca-ni-ca-la (một loài hoa màu vàng) màu vàng, thấy màu vàng, sắc vàng, ánh vàng; Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài màu vàng: thấy màu vàng, sắc vàng, ánh vàng; ở trong sắc ấy được tự tại mà biết, ở trong sắc ấy được tự tại mà thấy, đó gọi là thắng xứ thứ sáu. Trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài màu đỏ: thấy màu đỏ, sắc đỏ, ánh đỏ. Ví như hoa bàn-đầu-thị-bà (một loài hoa màu đỏ) màu đỏ, thấy màu đỏ, sắc đỏ, ánh đỏ; Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài màu đỏ: thấy màu đỏ, sắc đỏ, ánh đỏ; ở trong sắc ấy được tự tại mà biết, ở trong sắc ấy được tự tại mà thấy, đó gọi là thắng xứ thứ bảy. Trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài màu trắng: thấy màu trắng, sắc trắng, ánh trắng. Ví như ưu-sa-tư-đa-la (?) (có lẽ là sao Mai, ngôi sao sáng trắng lúc rạng đông) màu trắng, thấy màu trắng, sắc trắng, ánh trắng; Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, trong thân có tướng sắc, thấy sắc bên ngoài màu trắng: thấy màu trắng, sắc trắng, ánh trắng; ở trong sắc ấy được tự tại mà biết, ở trong sắc ấy được tự tại mà thấy, đó gọi là thắng xứ thứ tám. Đó gọi là bát thắng xứ của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Kinh Pháp Tập do Phật nói, quyển thứ hai (hết).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video