Thiên 3 — Quyển 3 – Thập nhất thiết nhập, thập tự tại, thập đế, cửu thứ đệ định, thập lực, thập trí, các ba-la-mật

 Kinh Phật nói về Pháp Tập, quyển thứ ba

 Đời Nguyên Ngụy, Tam tạng (bậc thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Bồ-đề-lưu-chi dịch.

 Này thiện nam tử (người nam có căn lành, cách gọi người nghe pháp)! Thế nào là mười nhất thiết nhập (mười phép quán "biến khắp": lấy một đối tượng như đất, nước, một màu sắc… rồi quán cho nó trùm khắp tất cả) của Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người tu hạnh cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh)? Đó là: đất nhất thiết nhập, nước nhất thiết nhập, lửa nhất thiết nhập, gió nhất thiết nhập, hư không nhất thiết nhập, xanh nhất thiết nhập, vàng nhất thiết nhập, đỏ nhất thiết nhập, trắng nhất thiết nhập, thức nhất thiết nhập (thức: tâm nhận biết). Đó gọi là mười nhất thiết nhập.

 Vị Bồ-tát ấy, nếu muốn đem tất cả các giới (các yếu tố, các cảnh làm đối tượng của phép quán) nhập vào một giới, thì liền đem tất cả các giới nhập vào một giới, tức là nhập vào địa giới (giới đất). Nếu muốn đem tất cả các giới nhập vào một giới, thì liền đem tất cả các giới nhập vào một giới, tức là nhập vào thủy giới (giới nước). Nếu muốn đem tất cả các giới nhập vào một giới, thì liền đem tất cả các giới nhập vào một giới, tức là nhập vào hỏa giới (giới lửa). Nếu muốn đem tất cả các giới nhập vào một giới, thì liền nhập vào một giới, tức là nhập vào phong giới (giới gió). Nếu muốn đem tất cả các giới nhập vào một giới, thì liền nhập vào một giới, tức là nhập vào hư không giới.

 Nếu muốn đem tất cả các nhập nhập vào một nhập, thì liền nhập vào một nhập, tức là nhập màu xanh. Nếu muốn đem tất cả các nhập nhập vào một nhập, thì liền nhập vào một nhập, tức là nhập màu vàng. Nếu muốn đem tất cả các nhập nhập vào một nhập, thì liền nhập vào một nhập, tức là nhập màu đỏ. Nếu muốn đem tất cả các nhập nhập vào một nhập, thì liền nhập vào một nhập, tức là nhập màu trắng. Nếu muốn đem tất cả các nhập nhập vào một nhập, thì liền nhập vào một nhập, tức là nhập thức. Nếu muốn đem tất cả đất, nước, lửa, gió, hư không, xanh, vàng, đỏ, trắng, thức nhập vào một nhập, thì liền nhập vào một nhập.

 Vì vậy gọi là tất cả các nhập nhập vào một; một nhập liền thành tất cả các nhập. Vì vậy gọi là nhất thiết nhập. Đó gọi là mười nhất thiết nhập của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là mười tự tại (làm chủ hoàn toàn, không bị ràng buộc) của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là: mệnh tự tại (làm chủ thọ mạng), tâm tự tại (làm chủ tâm), vật tự tại (làm chủ của cải vật chất), nghiệp tự tại (làm chủ việc làm và quả của việc làm), sinh tự tại (làm chủ việc thọ sinh), như ý tự tại (muốn gì làm nấy), tín tự tại (làm chủ lòng tin), nguyện tự tại (làm chủ điều nguyện), trí tự tại (làm chủ trí tuệ), pháp tự tại (làm chủ chân lý). Đó gọi là mười tự tại của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Được cam lộ tối thượng (cam lộ: thứ nước thần làm cho bất tử, ví cho pháp đưa đến chỗ không còn sống chết) gọi là mệnh tự tại. Biết được tất cả chỉ là một tâm gọi là tâm tự tại. Từ trong lòng bàn tay tuôn ra các thứ châu báu, lại lấy hư không làm kho chứa, gọi là vật tự tại. Lìa xa tất cả phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ não như tham, giận, si mê), tập khí của phiền não (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) và vô minh sử (sự mê lầm gốc rễ, sai khiến con người như kẻ sai bảo) gọi là nghiệp tự tại. Đối với thiền định (sự lắng tâm chuyên chú), giải thoát (các phép định giúp tâm thoát khỏi ràng buộc), tam-muội (trạng thái tâm chuyên chú vững vào một chỗ) và tam-ma-bạt-đề (các tầng định sâu đã đạt được) mà tùy ý xoay chuyển ra vào, gọi là sinh tự tại. Đối với tất cả các hạnh, tự nhiên mà làm, gọi là như ý tự tại. Ở trong tất cả các nhất thiết nhập (các phép quán biến khắp nói ở trên) mà được sự quán xét tự tại, gọi là tín tự tại. Ngay khi vừa khởi tâm, tất cả mọi việc liền hiện ra thành tựu trước mắt, gọi là nguyện tự tại. Tất cả việc làm của thân, lời nói và ý nghĩ đều lấy trí làm gốc, gọi là trí tự tại. Hiện tiền đạt được trí tuệ không cấu nhiễm về bình đẳng, chân như (thể thật "như vậy" của mọi sự, không biến đổi), pháp giới (toàn thể mọi pháp xét về bản tính chung) và thực tế (chỗ tột cùng chân thật), gọi là pháp tự tại.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Vì được mệnh tự tại nên đối trị (chế ngự và trừ bỏ) nỗi sợ chết của tất cả thế gian. Vì được tâm tự tại nên đối trị nỗi sợ phiền não của tất cả thế gian. Vì được vật tự tại nên đối trị nỗi sợ nghèo khổ của tất cả thế gian. Vì được nghiệp tự tại nên đối trị nỗi sợ việc làm xấu ác của tất cả thế gian. Vì được sinh tự tại nên đối trị nỗi sợ ác đạo (các cõi xấu như địa ngục, quỷ đói, súc sinh) của tất cả thế gian. Vì được như ý tự tại nên đối trị nỗi sợ phải bôn ba tìm cầu của tất cả thế gian. Vì được tín tự tại nên đối trị nỗi sợ tội phỉ báng chánh pháp của tất cả thế gian. Vì được nguyện tự tại nên đối trị nỗi sợ bị trói buộc bởi tâm niệm của tất cả thế gian. Vì được trí tự tại nên đối trị nỗi sợ cái gai nghi ngờ "tại sao, thế nào" (?) của tất cả thế gian. Vì được pháp tự tại nên đối trị nỗi sợ trước đám đông của tất cả thế gian.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Lìa xa tội giết hại, đối với tất cả chúng sinh không có tâm giận ghét làm hại, đó là nhân của mệnh tự tại. Đối với chúng sinh đang hưởng vui thì có lòng đại từ (lòng thương lớn, muốn đem niềm vui cho người) không ngăn ngại, đối với chúng sinh đang chịu khổ thì có lòng đại bi (lòng thương lớn, muốn cứu người khỏi khổ) không ngăn ngại, đó là nhân của tâm tự tại. Với tâm bình đẳng buông bỏ mọi sự, và hồi hướng (đem công đức của mình hướng về một mục đích) về đại bồ-đề (sự giác ngộ lớn của Phật), đó là nhân của vật tự tại. Đi vào mọi việc làm, tức là việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ đều thanh tịnh, đó là nhân của nghiệp tự tại. Lấy tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) làm gốc, thu nhận tất cả thiện căn (gốc lành) và thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lệch), đó là nhân của sinh tự tại. Đem tất cả sự cúng dường, cung kính, lễ lạy, khen ngợi, cùng voi ngựa xe cộ mà ban cho chúng sinh, đó là nhân của như ý tự tại. Giáo hóa tất cả chúng sinh hướng về Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là lời dạy, Tăng là đoàn thể người tu), đó là nhân của tín tự tại. Ban cho tất cả chúng sinh việc làm thanh tịnh của thân, lời nói, ý nghĩ, đó là nhân của nguyện tự tại. Lìa xa lòng tham đối với sự cúng dường, cung kính, ăn uống, lại có thể bố thí cho tất cả chúng sinh món ăn chánh pháp, đó là nhân của trí tự tại. Giáo hóa bình đẳng tất cả chúng sinh, nói rằng tất cả chúng sinh là pháp giới bình đẳng, nói rằng tất cả chúng sinh là chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như), lấy pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) làm thân chứ không phải thân nuôi bằng ăn uống, đó là nhân của pháp tự tại. Đó gọi là các Bồ-tát ma-ha-tát được mười tự tại.

 Này thiện nam tử! Thế nào là mười đế (đế: chân lý) của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là: thế đế (chân lý theo quy ước thế gian), đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, tuyệt đối), tướng đế (chân lý về đặc tướng), sai biệt đế (chân lý về sự khác biệt), quán đế (chân lý về sự quán xét), sự đế (chân lý về sự vật), sinh đế (chân lý về việc sinh ra các công đức), tận vô sinh trí đế (chân lý về trí biết sự diệt tận và không sinh), nhập đạo trí đế (chân lý về trí đi vào đạo), tập Như Lai trí đế (chân lý về sự gom tụ trí tuệ của Như Lai). Đó gọi là mười đế.

 Này thiện nam tử! Thế đế là: có giới hạn, có tên gọi và con số, nói cho người khác nghe, hẹp kém không rộng. Đó gọi là thế đế. Đệ nhất nghĩa đế là: pháp rất sâu tương ứng với tánh không (mọi sự không có tự tính cố định riêng), không có giới hạn, không có chỗ dứt đoạn, không do nhân duyên khác, bình đẳng một tướng, không có cao thấp, tướng chẳng loạn cũng chẳng tĩnh, là tướng chân như của tất cả pháp. Đó gọi là đệ nhất nghĩa đế.

 Tướng đế là: bức bách khổ não là tướng của khổ; sinh khởi là tướng của tập (nguyên nhân gây ra khổ); thanh tịnh là tướng của diệt (sự dứt sạch khổ); cỗ xe đưa đi là tướng của đạo (con đường dứt khổ). Đó gọi là tướng đế. Lại nữa, này thiện nam tử! Biết tướng tự tính vô ngã (không có cái tôi thật) của tất cả pháp, tướng chứng đạo, tướng làm cho chứng, đó gọi là tướng đế. Như vậy, biết tướng tự tính thanh tịnh của tất cả pháp, biết tướng tự tính xa lìa, biết tướng tự tính không, biết tướng tự tính không sinh không diệt, tướng chứng đạo, tướng làm cho chứng đạo, đó gọi là tướng đế.

 Sai biệt đế là: tất cả pháp đều là một tướng, nương vào nhân duyên khác mà nói có sai biệt. Một tướng tức là tướng không; cái không ấy nương vào cái khác mà nói có sai biệt. Lại nữa, tất cả pháp là vô tướng, vô nguyện, vô hành (không có hình tướng để bám, không có điều để mong cầu, không có sự tạo tác), không sinh không diệt; tất cả sai biệt ấy đều là tướng không, đều là không, là tướng không trái nhau. Đó gọi là sai biệt đế.

 Thế nào là quán đế? Quán là vì thấu suốt; nhiều lần thấy, suy nghĩ, biết, thấy, giác ngộ, chứng đắc; trí đối với cảnh ấy không trái nghịch. Đó gọi là quán đế. Sự đế tức là trí về sự. Sự là ấm, giới, nhập (ấm: năm nhóm tạo nên con người gồm thân vật chất, cảm giác, tri giác, ý chí tạo tác và tâm thức; giới: mười tám yếu tố gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức; nhập: mười hai chỗ gặp gỡ giữa giác quan và đối tượng). Biết ấm, giới, nhập ấy chỉ do nhân duyên sinh ra, không có thực thể, không có kẻ sống lâu chủ thể, biết được như vậy mà chứng đạo. Đó gọi là sự đế.

 Thế nào là sinh đế? Đó là nương vào cái biết ấy mà đoạn phiền não, nương vào hạnh ấy mà đoạn phiền não, nương vào đạo ấy mà đoạn phiền não, rồi được thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật), tứ vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), lại chứng tất cả pháp, được pháp tự tại thù thắng của tất cả Như Lai. Đó gọi là sinh đế.

 Tận vô sinh trí đế là: nói tất cả pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) đều tận. Pháp hữu vi ấy tận mà chẳng tận, vì lấy tận làm vô tận (?). Nếu tận mà có tận thì có cái tận của tận; vì vậy tận mà chẳng tận; vì vậy tận là không sinh không diệt (?). Đó gọi là tận vô sinh trí đế.

 Thế nào là nhập đạo trí đế? Dùng trí nào, dùng đạo nào, dùng sự gom tụ công đức nào, dùng sự gom tụ trí tuệ nào mà biết tất cả pháp không sinh không diệt, nương nơi pháp ấy tự mình đi vào và khiến người khác đi vào. Đó gọi là nhập đạo trí đế. Thế nào là tập Như Lai trí đế? Đó là ở khoảng giữa Pháp vân địa (tầng "Mây Pháp", tầng thứ mười và cao nhất trong mười tầng tu của Bồ-tát) và Như Lai địa (quả vị Phật), gom tụ trí tuệ Như Lai; được đạo tự nhiên ấy mà chứng trí tuệ Như Lai. Đó gọi là tập Như Lai trí đế. Đó gọi là mười đế của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là chín thứ lớp nhập tam-ma-bạt-đề (chín tầng định sâu, đi vào lần lượt từ thấp lên cao) của các Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát ma-ha-tát lìa các dục, lìa các pháp ác bất thiện, có giác có quán (giác: tâm tìm xét còn thô; quán: tâm dò xét tinh tế), có hỷ lạc (hỷ: niềm vui mừng; lạc: sự an vui) sinh ra do xa lìa, nhập vào hạnh sơ thiền (tầng thiền định thứ nhất).

 Này thiện nam tử! Lìa các dục là: các pháp ái nhiễm đối nghịch với sơ thiền; xa lìa các pháp ấy gọi là lìa các dục. Lìa các pháp ác bất thiện là: do tham, giận, si mà khởi ra giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói đâm thọc, nói lời độc ác, nói thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến (thấy biết sai lệch); đó gọi là các pháp ác bất thiện. Xa lìa các pháp ấy gọi là sơ thiền.

 Có giác là vì cùng có giác. Thế nào là giác? Nương vào cảnh giới nào mà thuận theo sơ thiền; giác ấy có nhiều tên khác nhau như biết, hay biết, suy nghĩ, quán, gom tụ, định v.v. Đó gọi là giác. Thế nào là quán? Tức là hạnh giác thuận theo sơ thiền ấy, suy nghĩ, quán, cảm thọ, mong muốn, định, biết, hay biết. Đó gọi là quán. Nương vào hạnh nhàm chán, cùng với có giác có quán ấy mà thành sơ thiền; nương vào hạnh nhàm chán, cùng với có hỷ có lạc ấy mà thành sơ thiền. Đó gọi là có hỷ có lạc nhập hạnh sơ thiền. Hạnh là: thọ trì, giữ gìn ghi nhớ, hỷ, lạc, biết v.v.; đó gọi là hạnh.

 Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong sơ thiền, có tâm mong cầu mạnh mẽ đối với vô sinh pháp nhẫn (sự nhận biết vững chắc, an nhiên rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt). Vì vậy vào thiền để cầu vô sinh pháp nhẫn. Bồ-tát ma-ha-tát ấy vì tâm mong cầu muốn được vô sinh pháp nhẫn càng thù thắng hơn, nên đối với sơ thiền sinh tâm cho là không bền chắc. Vì vậy Bồ-tát bỏ sơ thiền mà cầu nhị thiền (tầng thiền định thứ hai). Bồ-tát ấy lìa tâm có giác có quán của sơ thiền, diệt tâm ấy, lìa tâm ấy, làm sạch tâm ấy, làm lặng tâm ấy, để vào nhị thiền, để thành tựu hạnh suy nghĩ của nhị thiền.

 Bồ-tát ấy lìa giác quán, bên trong thanh tịnh, tâm chuyên một chỗ, không giác không quán, có hỷ lạc do định sinh ra, nhập hạnh nhị thiền. Bên trong thanh tịnh là: đối trị chướng ngại; đối với pháp của nhị thiền ấy, Bồ-tát làm lặng pháp ấy, trong sạch không vẩn đục. Đó gọi là bên trong thanh tịnh. Tâm chuyên một chỗ là: diệt mọi giác quán của sơ thiền, lặng lẽ một vị giống như biển lớn. Này thiện nam tử! Ví như mọi dòng nước chảy vào biển lớn đều cùng một vị, đó là vị mặn. Cũng vậy, Bồ-tát ma-ha-tát vào nhị thiền, diệt mọi giác quán của sơ thiền, lặng lẽ một vị, không giác không quán. Đó gọi là được tam-muội không giác không quán.

 Bồ-tát ấy nương tam-muội ấy mà sinh hỷ, tức là đối với Phật, Pháp, Tăng sinh tâm vui mừng; nương tâm vui mừng ấy, các công đức lành tự nhiên đầy đủ. Bồ-tát ấy, đối với vô sinh pháp nhẫn, ánh sáng càng thù thắng, càng lúc càng sáng, càng lúc càng vi diệu, càng lúc càng nhu hòa, được tâm mong cầu cao hơn. Bồ-tát ấy vì tâm mong cầu cao đối với vô sinh pháp nhẫn, nên ở nhị thiền không dừng lại, không ưa thích, lại cầu hạnh tam thiền (tầng thiền định thứ ba) cao hơn. Bồ-tát ấy sinh tâm như vầy: biết rằng tâm hỷ ấy ngăn trở tam thiền và ngăn trở vô sinh pháp nhẫn. Vì vậy Bồ-tát lìa hỷ, an trú nơi xả (tâm buông xả, quân bình), ghi nhớ rõ ràng, trí tuệ an định, thân cảm nhận lạc; lạc ấy được bậc thánh nói đến và cũng xả bỏ; xa lìa hỷ lạc (?) mà vào hạnh tam thiền.

 Bồ-tát ấy được cái lạc của tam-muội, nhàm chán hỷ kia, sinh tâm như vầy: cái lạc không có hỷ này là lạc vô thường, là pháp sẽ tận diệt, chẳng thường, chẳng hằng, chẳng phải lạc chân thật, chẳng phải lạc rốt ráo. Bồ-tát ấy biết như vậy rồi, càng lúc càng được tâm mong cầu mạnh hơn đối với vô sinh pháp nhẫn. Bồ-tát ấy nương tâm mong cầu mạnh mẽ đối với vô sinh pháp nhẫn nên không ưa khổ, không ưa lạc. Bồ-tát ấy xa lìa khổ lạc, trước đó đã diệt lo buồn và vui mừng, không khổ không lạc, xả và niệm thanh tịnh, vào hạnh tứ thiền (tầng thiền định thứ tư).

 Bồ-tát ấy được tam-ma-bạt-đề của tứ thiền: tâm nhu hòa, tâm tự tại, tâm vắng lặng, tâm sáng suốt, tâm ngay thẳng, đem tất cả những việc an vui ấy ban cho tất cả chúng sinh. Khi Bồ-tát ấy ban cho tất cả chúng sinh niềm vui an ổn hiện tiền thì liền được ánh sáng của vô sinh pháp nhẫn hiện ra trước mắt. Vì được ánh sáng của vô sinh pháp nhẫn hiện tiền nên làm cho hạnh tu tiến nhanh. Bồ-tát ấy ở trong cái lạc vi diệu thù thắng của tứ thiền, không sinh tâm ưa lạc, xa lìa lạc ấy, xả và niệm thanh tịnh, chỉ thấy hư không hiện ra trước mắt.

 Bồ-tát ấy vượt qua mọi sắc tướng (hình tướng vật chất), diệt mọi tướng hữu đối (tướng có ngăn ngại, đối chọi nhau), không nghĩ đến các tướng sai khác, biết hư không vô biên, liền vào hạnh không vô biên (tầng định chỉ quán hư không không có bờ bến). Bồ-tát ấy quán sắc như vậy, tóm lại có hai loại: một là tứ đại (bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất), hai là cái nương vào tứ đại. Tứ đại là đất, nước, lửa, gió. Cái nương vào tứ đại là sắc, hương, vị, xúc. Như vậy nói rộng có tám loại sắc. Lìa tất cả sắc tướng ấy, không có sắc tướng ấy; vì diệt sắc tướng ấy nên nói là vượt qua mọi sắc tướng. Hễ pháp nào có sắc tướng thì pháp ấy ắt có tướng ngăn ngại; vì vậy vượt qua mọi sắc tướng, diệt mọi tướng hữu đối, không nghĩ, không hành các tướng sai khác. Vì vượt qua các tướng sai khác, vì không nghĩ các tướng sai khác, nên chỉ thấy tướng hư không. Vì vậy Bồ-tát biết hư không vô lượng, liền vào hạnh không vô biên.

 Bồ-tát ấy vào tam-muội không vô biên xứ, sinh tâm như vầy: hư không không bờ, hư không không mé, hư không không bến. Hễ pháp nào vì không bờ v.v. thì pháp ấy không có mé trước, mé giữa, mé sau (quá khứ, hiện tại, vị lai). Quán tất cả pháp như vậy, không có mé trước, giữa, sau. Bồ-tát ấy vào tam-muội như vậy, liền đối với tất cả chúng sinh khởi tâm đại từ, liền đối với tất cả pháp được trí bình đẳng hiện ra trước mắt. Lúc ấy Bồ-tát trong vô sinh pháp nhẫn mới bắt đầu được ánh sáng tiến lên thù thắng hiện ra trước mắt.

 Bồ-tát ấy vượt qua mọi tướng hư không vô biên, hiện tiền biết tướng thức vô biên, vào hạnh thức vô biên xứ (tầng định quán tâm thức không có bờ bến). Bồ-tát ấy sinh tâm như vầy: tướng hư không vô biên này chỉ là sự phân biệt của thức và tưởng. Bồ-tát ấy được tâm như vậy, biết tất cả chỉ là tướng của thức; thức ấy vô lượng vô biên. Bồ-tát ấy vào tam-muội như vậy, được vô sinh pháp nhẫn, nhưng chưa phải thành tựu rốt ráo vô sinh pháp nhẫn.

 Bồ-tát ấy vượt qua mọi chỗ tướng thức vô biên, hiện tiền biết vô sở hữu xứ (tầng định thấy không có gì cả), vào hạnh "không có gì, không chút gì". Không có gì là không có cái "có" ấy. Thế nào là cái "có"? Đó là tham, giận, si, phân biệt, các thứ phân biệt, phân biệt hư vọng. Tất cả pháp hữu vi đều từ tâm phân biệt hư vọng sinh ra. Không có cái "có" ấy nên nói là không có gì. Không chút gì là: như vừa nói, trong pháp có tướng nhỏ, tướng tế, tướng vi tế v.v. gọi là tướng chút ít; không có tướng chút ít ấy nên nói là không chút gì. Vì vượt qua mọi tướng thô và tế ấy nên nói là không có gì, không chút gì. Bồ-tát ấy trụ trong tam-muội như vậy, được ánh sáng của vô sinh pháp nhẫn thù thắng hơn hiện ra trước mắt.

 Bồ-tát ấy vì muốn được vô sinh pháp nhẫn ấy nên không ưa tam-muội "không có gì, không chút gì" ấy. Bồ-tát ấy lại cầu tam-muội cao hơn, sinh tâm mong cầu thù thắng. Bồ-tát ấy chuyển sang cầu hạnh thù thắng của tam-muội cao hơn, sinh tâm như vầy: tướng của hạnh "không có gì, không chút gì" này cũng là tướng vi tế, vì do phân biệt hư vọng. Kế đó quán phi tướng phi phi tướng (chẳng có tướng, cũng chẳng phải không có tướng). Pháp nào là phi tướng phi phi tướng? Phi tướng là không; phi phi tướng là từ nhân duyên sinh ra. Lúc ấy Bồ-tát được tam-muội phi tướng phi phi tướng hiện ra trước mắt.

 Bồ-tát ấy vượt qua mọi tướng chút ít của vô sở hữu xứ, vào hạnh tam-muội phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất, chẳng phải có tri giác cũng chẳng phải không có tri giác). Bồ-tát trụ nơi ấy sinh tâm như vầy: nơi phi tưởng phi phi tưởng ấy không có gì đáng ưa. Bồ-tát ấy xa lìa nơi ấy. Bồ-tát ấy xa lìa nơi ấy rồi, tức thời tất cả pháp không sinh không diệt hiện ra trước mắt. Bồ-tát ấy biết tất cả pháp không sinh không diệt, thấy tự tính của tất cả pháp vắng lặng. Bồ-tát ấy không hành không trụ. Lúc ấy Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn thanh tịnh cao tột. Từ đây trở lên, Bồ-tát ấy được đạo Bồ-tát tự nhiên, không ngừng nghỉ. Đó gọi là chín loại thứ lớp nhập tam-ma-bạt-đề của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là mười lực (mười sức mạnh) của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là: tín lực (sức tin), nội lực (sức bên trong), tu hành lực (sức tu hành), nhẫn nhục lực (sức nhẫn chịu), trí lực (sức trí tuệ), ly lực (sức xa lìa), văn tuệ lực (sức trí tuệ do nghe học), nhạo thuyết lực (sức ưa thích và khéo léo nói pháp), công đức lực (sức công đức), như thật tu hành lực (sức tu hành đúng như thật). Này thiện nam tử! Thế nào là tín lực? Tín lực là: Bồ-tát ma-ha-tát tin pháp nào pháp nào, thì đối với pháp ấy, theo tâm liền thành sức tin quyết định. Bồ-tát ấy ở trong sức tin, tất cả trời, người và các ma ở thế gian không thể quấy động. Đó gọi là tín lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là nội lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Khi Bồ-tát khởi tâm tham, tu bất tịnh quán (phép quán thân thể là nhơ nhớp để trừ tham dục) thì liền diệt tâm tham. Khi khởi tâm giận, tu hạnh đại từ thì liền diệt tâm giận. Khi khởi tâm si, tu hạnh quán nhân duyên (quán rằng mọi sự do nhiều điều kiện hợp lại mà thành) thì liền diệt tâm si. Bồ-tát ấy nếu bị người khác mắng chửi, đánh đập, trói buộc, liền sinh tâm như vầy: tiếng này như tiếng vang, mắng chửi v.v. như mộng. Lúc ấy Bồ-tát được trí bình đẳng, tin biết rằng đánh mắng, trói nhốt v.v. chỉ là do nghiệp của chính mình; thấy được như vậy thì liền tiêu diệt. Bồ-tát ấy biết trong thân này có những việc gì, như những việc bức bách khổ não, cắt xẻo v.v., đều như trăng dưới nước. Lúc ấy Bồ-tát được trí bình đẳng; biết được như vậy thì liền tiêu diệt. Nói tóm lại, Bồ-tát biết các cửa phiền não đều là cửa thanh tịnh. Đó gọi là nội lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là tu hành lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là sức của tín hành địa (giai đoạn tu hành dựa vào lòng tin, trước khi thấy chân lý) và sức của kiến đạo địa (giai đoạn lần đầu thấy rõ chân lý): những pháp chướng ngại cần đối trị, các pháp chướng ngại ấy không thể ngăn trở. Bồ-tát ấy ở trong tín hành địa, trong kiến đạo địa, tất cả trời, người, ma, Phạm (Phạm thiên, vị trời cõi trên) ở thế gian không thể quấy động. Đó gọi là tu hành lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là nhẫn nhục lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Nếu Bồ-tát bị người khác mắng mà không trả đũa, là vì được sức trí bình đẳng thấy mọi sự như tiếng vang. Nếu Bồ-tát bị người khác đánh mà không trả đũa, là vì được sức trí bình đẳng thấy mọi sự như bóng trong gương. Nếu Bồ-tát bị người khác làm phiền não mà không trả đũa, là vì được sức trí bình đẳng thấy mọi sự như trò huyễn thuật. Nếu Bồ-tát bị người khác giận mà không trả đũa, là vì được sức trí bình đẳng của nội tâm thanh tịnh. Tám pháp thế gian (tám điều của đời làm lay động lòng người: được lợi, mất lợi, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được khen trước mặt, bị chê trước mặt, khổ, vui) không thể nhiễm ô, là vì được sức trí bình đẳng thấy pháp thế gian thanh tịnh. Tất cả phiền não không thể nhiễm ô, không thể thắng được, là vì được sức trí bình đẳng về sự gom tụ của nhân duyên. Nói tóm lại, Bồ-tát ấy thấy tất cả các cửa pháp nhiễm ô đều là cửa thanh tịnh. Đó gọi là nhẫn nhục lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là trí lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là Bồ-tát ma-ha-tát biết ấm, giới, nhập là không, không sinh không diệt; dùng trí nào để gom tụ đại bồ-đề thì ở trong trí ấy, tất cả các ma, ngoại đạo (người theo các đạo khác ngoài Phật pháp) và tà kiến dù hiện ra hình Phật cũng không thể lay động, cũng không quấy rối được, không thể làm cho nghi. Đó gọi là trí lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là ly lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Nếu Bồ-tát ở một chỗ, tất cả chúng sinh kéo đến chỗ Bồ-tát, buông lời độc ác mắng chửi phỉ báng Bồ-tát, lại mắng chửi cả ngôi báu Phật, Pháp, Tăng, hoặc bắt Bồ-tát mà cắt mà xẻo; lúc ấy Bồ-tát đối với những chúng sinh ấy không sinh tâm làm hại và tâm giận, cũng không khởi tâm bị phiền não sai khiến và tâm phiền não tập khí. Nếu có chúng sinh đến muốn lôi kéo Bồ-tát khởi các điều ác, lúc ấy Bồ-tát lại cảm hóa họ theo mình, khiến họ được tâm bền chắc nơi Tam bảo. Đó gọi là ly lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là văn tuệ lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát nghe nhiều, nghe mà nhớ giữ, có kho biển trí tuệ do nghe, gom tụ trí tuệ do nghe. Bồ-tát ấy thành tựu sức trí tuệ do nghe nhiều như vậy. Nếu chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) ôm đủ thứ nghi ngờ đến chỗ Bồ-tát, cùng lúc đặt câu hỏi, mỗi người mỗi khác, lúc ấy Bồ-tát tâm không lay động, dùng một âm thanh mà trả lời, dứt hết mọi nghi ngờ. Như vậy, dù đủ thứ câu hỏi nghi ngờ suốt trăm nghìn vạn kiếp (kiếp: khoảng thời gian vô cùng dài), Bồ-tát cũng cùng một lúc, dùng một âm thanh mà trả lời. Đó gọi là văn tuệ lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là nhạo thuyết lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát ở giữa đại chúng trăm nghìn vạn na-do-tha (đơn vị số cực lớn, ước chừng hàng trăm tỷ) mà nói pháp, vị Bồ-tát ấy không cần suy nghĩ, không cần phân biệt chúng sinh nào chúng sinh nào ưa pháp nào pháp nào, mà Bồ-tát cứ theo chúng sinh ấy mà nói pháp. Bồ-tát nói pháp không sai chữ, sai nghĩa, cũng không nói lặp lại, không nói chậm hay nhanh, không nói giọng xấu, không nói quá nhiều hay quá ít. Đó gọi là nhạo thuyết lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là công đức lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Bồ-tát dù ở dưới gốc cây, ở trong nhà mình hay ở nơi đất trống, tất cả các ma và quyến thuộc của chúng kéo đến chỗ vị Bồ-tát ấy để phá hoại, muốn quấy rối. Nhưng các ma và quyến thuộc ấy không thể phá rối hạnh của vị Bồ-tát ấy. Bọn ma ấy tự sinh kinh sợ, tan vỡ chạy tán loạn, tự thấy mình bị đánh tan mà không ai cứu. Những binh khí mà bọn ma cầm như dao, kiếm, mâu, giáo, câu móc dài, búa rìu, bánh xe chiến, dây thòng lọng, cung tên, qua, kích — những thứ ấy tuôn xuống như mây mưa, nhưng nhờ công đức lực của Bồ-tát ma-ha-tát ấy, tức thời biến thành đủ loại hoa, đó là: hoa mạn-đà-la (một loài hoa trời màu trắng), hoa ma-ha mạn-đà-la (hoa mạn-đà-la lớn), hoa lô-giá, hoa ma-ha lô-giá, hoa đà-la, hoa ma-ha đà-la, hoa chiêm-bà (loài hoa màu vàng rất thơm), hoa tu-ma-na (loài hoa thơm màu vàng trắng), hoa ưu-ba-la (sen xanh), hoa bát-đầu-ma (sen đỏ). Đủ các loại hoa như vậy rơi xuống như mây mưa cúng dường Bồ-tát.

 Những lời lẽ thô bạo của bọn ma ấy, ai nghe cũng kinh sợ; những tiếng như vậy, nhờ công đức lực của Bồ-tát, tức thời biến thành đủ loại âm thanh khen ngợi vi diệu. Lúc ấy, đối với đủ thứ cảnh giới lục trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm xúc, ý niệm) thô ác của bọn ma, nhờ công đức lực của Bồ-tát, những cảnh xấu ấy liền tiêu mất, không hiện ra nữa. Lúc ấy, theo tâm niệm của Bồ-tát, ở trong hư không, tất cả cảnh đẹp tức thời hiện ra trước mắt. Bồ-tát ấy nương nhân duyên tăng thượng từ công đức của chính mình, lấy hư không làm kho chứa, ngay trong lòng bàn tay mình thành tựu tất cả của báu thù thắng hiện ra, cho tất cả chúng sinh đều được dùng. Những châu báu vi diệu thù thắng trong tay Bồ-tát ấy đều do sức công đức của chính mình mà thành. Này thiện nam tử! Nếu dùng thọ mạng suốt một kiếp để nói về sức công đức của Bồ-tát ấy, cũng không thể nói hết. Đó gọi là công đức lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là như thật tu hành lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát có mười loại như thật tu hành lực. Những gì là mười? Đó là: sức tu hành bố thí, sức tu hành trì giới (giữ gìn giới luật), sức tu hành nhẫn nhục, sức tu hành tinh tấn (siêng năng không lười), sức tu hành thiền định, sức tu hành bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thật tướng của mọi sự), sức tu hành phương tiện (sự khéo léo dùng cách thích hợp để giúp người), sức tu hành nguyện, sức tu hành lực, sức tu hành trí. Đó gọi là mười loại như thật tu hành lực tương ứng với ba-la-mật (các hạnh tu hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) của Bồ-tát ma-ha-tát. Này thiện nam tử! Tất cả vô lượng như thật tu hành lực khác của các Bồ-tát ma-ha-tát đều gồm trong mười loại như thật tu hành lực này.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành bố thí của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát không có vật gì tiếc mà không bỏ ra, chỉ trừ những việc gây hại cho chúng sinh. Bồ-tát dùng tâm thế nào để bố thí thì tâm bố thí ấy, ngoại trừ chư Phật Như Lai và các Bồ-tát đã đắc nhẫn, tất cả chúng sinh khác đều không thể tin nổi, huống gì là biết được. Đó gọi là sức tu hành bố thí của Bồ-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành trì giới của Bồ-tát? Này thiện nam tử! Sức tu hành trì giới của Bồ-tát có mười loại. Những gì là mười? Đó là: tu hành trì giới của thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chủ yếu cầu giải thoát cho riêng mình); tu hành trì giới của Bích-chi Phật (người tự mình giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy dạy); tu hành trì giới của Bồ-tát; tu hành trì giới thu nhận tất cả pháp lành; tu hành trì giới tìm cầu thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt tu hành) mà không rời bỏ; tu hành trì giới giữ gìn, thu nhận pháp mầu; tu hành trì giới luôn làm lợi ích cho người khác; tu hành trì giới hồi hướng về đại bồ-đề; tu hành trì giới luôn vắng lặng nhập tam-muội; tu hành trì giới đoạn phiền não và tập khí của phiền não. Này thiện nam tử! Các Bồ-tát khéo phân biệt sự trì giới vi tế sâu kín. Vì nghĩa ấy, sự trì giới mà các Bồ-tát tu, nếu không phải người có nhất thiết chủng trí (trí của Phật, biết tất cả mọi pháp một cách tường tận) thì không thể biết được. Đó gọi là sức tu hành trì giới của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành nhẫn nhục của Bồ-tát? Bồ-tát ma-ha-tát có ba loại nhẫn nhục, đó là: nhẫn chịu các khổ; nhẫn chịu không trả đũa điều ác người khác gây cho; nhẫn biết các pháp không sinh. Này thiện nam tử! Nhẫn chịu các khổ là vì biết đó là nghiệp mình tự làm. Nhẫn không trả đũa điều ác là vì đối với tất cả chúng sinh được tâm thương như con một. Nhẫn đối với các pháp là vì đối với tất cả pháp được trí biết chúng không sinh. Đó gọi là ba loại nhẫn nhục của Bồ-tát. Này thiện nam tử! Đó gọi là sức tu hành nhẫn nhục của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành tinh tấn của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát ở bất cứ nơi nào, làm bất cứ hạnh nào, vì để thành tựu sức tu hành pháp lành ấy, nên ở trong pháp ấy đều sinh tâm như vầy: "Ta thành tựu pháp lành này là để cho tất cả chúng sinh cùng được." Đó gọi là sức tu hành tinh tấn của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành thiền định của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát không thấy một pháp nào mà không vắng lặng, thấy tự tính của tất cả pháp đều vắng lặng, diệt tất cả các giác, xa lìa tâm, ý và ý thức (các tầng của tâm phân biệt), không sinh không diệt, không động không loạn. Bồ-tát ấy không thấy tâm mình định, tâm người loạn; không thấy lìa thân mình, không thấy lìa thân người mà riêng có tam-muội; vậy mà vẫn tu tập tất cả công đức, tinh tấn không ngừng. Đó gọi là sức tu hành thiền định của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành bát-nhã của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát không thấy một pháp nào lìa khỏi sự gom tụ của nhân duyên; không thấy một pháp nào lìa khỏi giải thoát không, vô tướng, vô tác (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự là không, không có hình tướng để bám, không có tạo tác mong cầu); không thấy một pháp nào lìa khỏi giải thoát như hư không; vậy mà vẫn tu tập các pháp trợ giúp bồ-đề, tinh tấn không ngừng, cũng giáo hóa chúng sinh không nghỉ. Đó gọi là sức tu hành bát-nhã của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành phương tiện của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát không thấy thân mình mà vẫn luôn giữ gìn hạnh kín đáo của thân; không thấy chúng sinh mà vẫn luôn giáo hóa chúng sinh không ngừng; không thấy phiền não mà vẫn luôn giữ gìn hạnh của các căn (các giác quan). Bồ-tát thấy mọi hình sắc không lìa sắc thân Phật, mà vẫn luôn cầu thấy sắc thân của các Như Lai. Bồ-tát nghe mọi âm thanh không lìa tiếng các pháp, mà vẫn luôn cầu nghe pháp không biết chán. Không thấy thế gian mà vẫn luôn nhàm lìa tất cả thế gian. Không thấy niết-bàn (sự tịch diệt, dứt sạch phiền não và khổ đau), mà vì để được niết-bàn nên buông bỏ tất cả vật trong và ngoài. Không thấy Phật và bồ-đề, mà vẫn luôn vì để được Phật và bồ-đề, luôn phát trăm nghìn vạn nguyện và tu hành ngay trước mắt. Đó gọi là sức tu hành phương tiện của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành nguyện của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát không thấy một pháp nào tăng, không thấy một pháp nào giảm, mà vẫn tùy hỷ (vui theo điều lành của người khác) với thiện căn mà tất cả chúng sinh làm, hồi hướng về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ vô thượng, chân chánh và trọn vẹn của Phật); cũng đem tất cả thiện căn của chính mình cùng với các chúng sinh hồi hướng về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà nói rằng: "Ta nhờ các thiện căn này ắt sẽ thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Ta nhờ các thiện căn này mà thành tựu cõi nước Phật như thế như thế. Ta nhờ các thiện căn này mà được đại chúng như thế như thế." Bồ-tát thành tựu đại nguyện như vậy, không thể phá hoại. Bồ-tát ấy tu giữ giới thanh tịnh, không phá, không rỉ, không vết, không dơ, được người trí khen ngợi. Bồ-tát ấy trụ trong sự giữ giới thanh tịnh như vậy, những đại nguyện đã phát đều được thành tựu. Đó gọi là sức tu hành nguyện của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành lực của Bồ-tát ma-ha-tát? Nếu có chúng sinh hiện thân Phật đến chỗ Bồ-tát, muốn làm thối lui tâm bồ-đề của Bồ-tát mà nói rằng: "Ở đâu mà có pháp bồ-đề này!", nói rộng đủ thứ lời phá hoại; nhưng vị Bồ-tát ấy không thể bị làm cho thoái chuyển, không thể bị phá hoại lay chuyển; vẫn nhớ nghĩ bồ-đề (?), nhớ nghĩ đạo tràng (nơi Phật ngồi thành đạo), nhớ nghĩ việc hàng phục ma, nhớ nghĩ việc chuyển pháp luân (giảng dạy chánh pháp, ví như lăn bánh xe pháp), nhớ nghĩ đại từ bi. Đối với chúng sinh phá hoại ấy, chúng sinh theo tà giáo ấy, Bồ-tát không sinh tâm ác, mà dùng từ bi trở lại dạy người ấy, đặt họ vào pháp lành. Vị Bồ-tát ấy không mất các sức của lòng tin thanh tịnh, tinh tấn, chánh niệm, tam-muội, bát-nhã v.v. Bồ-tát ấy nương sức không thoái chuyển ấy, khiến vô lượng a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không thể đếm) chúng sinh được bồ-đề của Phật, vào bồ-đề của Phật. Đó gọi là sức tu hành lực của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là sức tu hành trí của Bồ-tát ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát biết đúng như thật rằng tất cả pháp không có chúng sinh, không sinh, không già, không bệnh, không chết, chỉ thấy pháp lìa ngã và ngã sở (cái tôi và cái của tôi). Bồ-tát ấy nương sức trí biết các pháp như vậy, khiến vô lượng a-tăng-kỳ chúng sinh vào trong trí ấy. Đối với Bồ-tát ấy, tất cả các ma, ngoại đạo ở thế gian còn không thể lay chuyển tâm chân như ấy, huống gì kéo trở lại đặt vào trong pháp thế gian. Đó gọi là sức tu hành trí của Bồ-tát ma-ha-tát. Này thiện nam tử! Đó gọi là mười loại sức tu hành của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là mười trí của Bồ-tát ma-ha-tát? Đó là: khổ trí (trí biết về khổ), tập trí (trí biết về nguyên nhân của khổ), diệt trí (trí biết về sự dứt khổ), đạo trí (trí biết về con đường dứt khổ); pháp trí đối với khổ; pháp trí đối với tập, diệt, đạo; ấm trí, giới trí, nhập trí; trí về quá khứ và vị lai; trí về đạo và quả. Đó gọi là mười trí của các Bồ-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là khổ trí? Đó là trí về khổ trong khổ, trí về tập trong khổ, trí về diệt trong khổ, trí về đạo trong khổ. Lại nữa, này thiện nam tử! Trí biết khổ là không, trí biết không là vô tướng, trí biết khổ là vô nguyện, trí biết khổ do nhân duyên sinh; chỉ có khổ sinh ra — đó là trí về khổ trong khổ. Lại nữa, này thiện nam tử! Biết vô minh (sự mê lầm gốc rễ), biết ái (lòng ham muốn bám luyến), biết thủ (sự nắm giữ chấp lấy), gọi là khổ trí.

 Này thiện nam tử! Thế nào là tập trí? Hễ pháp nào gom tụ thì gom tụ ấy, ở trong trí ấy là tập trí; sự gom tụ ấy chỉ là khổ. Đó gọi là tập trí. Lại nữa, này thiện nam tử! Biết ái là tập, gọi là tập trí. Này thiện nam tử! Thế nào là diệt trí? Đó là trí biết quá khứ không từ đâu đến, trí biết vị lai không sinh, trí biết hiện tại không dừng trụ. Đó gọi là diệt trí. Lại nữa, này thiện nam tử! Biết pháp quá khứ không diệt, biết pháp vị lai và hiện tại không diệt, đó gọi là diệt trí. Này thiện nam tử! Thế nào là đạo trí? Đó là ở trong khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí mà có trí cầu đạo, trí biết đạo. Đó gọi là đạo trí.

 Này thiện nam tử! Thế nào là pháp trí đối với khổ, pháp trí đối với tập, diệt, đạo? Bồ-tát sinh tâm như vầy: khổ, tập, diệt, đạo này chỉ là pháp. Biết như vậy là pháp trí đối với khổ, pháp trí đối với tập, diệt, đạo. Đó gọi là pháp trí đối với khổ cho đến pháp trí đối với đạo.

 Này thiện nam tử! Thế nào là ấm trí? Đó là trí biết năm ấm như huyễn như mộng, trí biết năm ấm là một khối hợp lại, trí biết sự gom tụ, trí biết sự hòa hợp. Đó gọi là ấm trí. Lại nữa, biết sắc (thân vật chất) như bọt nước tụ lại, biết thọ (cảm giác) như bong bóng nước, biết tưởng (tri giác, hình dung) như ánh nắng dợn (ảo ảnh giữa trưa nắng), biết hành (ý chí, tạo tác) như cây chuối (thân rỗng, không lõi), biết thức ấm như trò huyễn thuật. Đó gọi là ấm trí.

 Này thiện nam tử! Thế nào là giới trí? Đó là địa giới (giới đất) và pháp giới, mà pháp giới không có tướng cứng. Như vậy, thủy giới và pháp giới, mà pháp giới không có tướng ướt. Hỏa giới và pháp giới, mà pháp giới không có tướng nóng. Phong giới và pháp giới, mà pháp giới không có tướng động. Biết như vậy gọi là biết giới. Lại nữa, này thiện nam tử! Trí biết điều vi tế gọi là tính trí. Biết gốc rễ của tất cả pháp gọi là giới trí. Lại nữa, này thiện nam tử! Khổ trí, tập trí, diệt trí, đạo trí gọi là giới trí. Lại nữa, này thiện nam tử! Có hai giới, đó là hữu vi giới và vô vi giới (vô vi: pháp không do tạo tác, không sinh không diệt). Trí ở trong hữu vi và vô vi ấy gọi là giới trí.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Nhãn giới (giới con mắt), sắc giới (giới hình sắc), nhãn thức giới (giới cái biết của mắt) và pháp giới, mà pháp giới không có tướng thấy, cũng không có tướng có thể thấy, cũng không có tướng có thể biết. Như vậy, nhĩ giới (tai), thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới và pháp giới, mà pháp giới không có tướng nghe, cũng không có tướng có thể nghe, cũng không có tướng có thể biết. Tỷ giới (mũi), hương giới (mùi), tỷ thức giới và pháp giới, mà pháp giới không có tướng ngửi, cũng không có tướng có thể ngửi, cũng không có tướng có thể biết. Thiệt giới (lưỡi), vị giới (vị nếm), thiệt thức giới và pháp giới, mà pháp giới không có tướng nếm, cũng không có tướng có thể nếm, cũng không có tướng có thể biết. Thân giới, xúc giới (cảm xúc chạm), thân thức giới và pháp giới, mà pháp giới không có tướng gom tụ hòa hợp, cũng không có tướng xúc chạm, cũng không có tướng ảo ảnh. Ý giới, pháp giới (giới đối tượng của ý), ý thức giới và pháp giới, mà pháp giới không có tướng sinh, trụ, diệt. Đó gọi là giới trí của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Này thiện nam tử! Thế nào là nhập trí của Bồ-tát? Đó là trí rộng, trí sâu, trí khắp, trí về sự trói buộc, trí về cái gai, trí về sự sợ hãi, trí về sự lừa dối, trí về vô thường, trí về chướng ngại đối với các nhập. Đó gọi là nhập trí của Bồ-tát ma-ha-tát. Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát biết các nhập như xóm làng trống không. Như xóm làng trống không ấy tự nó không biết mình là xóm làng trống không; cũng vậy, các nhập tự nó không biết mình là không, như xóm làng trống không. Nếu Bồ-tát biết như vậy, đó gọi là nhập trí. Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát biết mười hai nhập như vầy: nhãn nhập và sắc nhập, nhĩ nhập và thanh nhập, tỷ nhập và hương nhập, thiệt nhập và vị nhập, thân nhập và xúc nhập, ý nhập và pháp nhập. Các nhập này không có ngã, không có ngã sở. Nếu Bồ-tát biết như vậy, gọi là nhập trí.

 Này thiện nam tử! Thế nào là trí về quá khứ và vị lai? Đó là Bồ-tát biết quá khứ, biết vị lai. Đó gọi là trí về quá khứ và vị lai. Lại nữa, này thiện nam tử! Biết vị lai không có người làm, biết quá khứ đã diệt tận. Đó gọi là trí về quá khứ và vị lai của Bồ-tát ma-ha-tát. Này thiện nam tử! Thế nào là trí về đạo và về quả? Trí trong sáu ba-la-mật (sáu hạnh hoàn hảo: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) gọi là đạo trí. Trí trong mười địa (mười tầng tu của Bồ-tát) và Như Lai địa gọi là quả trí. Trí về đạo và về quả ấy gọi là trí về đạo và về quả của Bồ-tát ma-ha-tát. Này thiện nam tử! Đó gọi là mười trí của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Khi nói pháp môn (cửa vào chân lý, bài giảng) Pháp Tập (sự gom tụ các pháp, cũng là tên kinh này) này, bảy vạn sáu nghìn Bồ-tát ma-ha-tát nhờ khéo gom tụ các nghiệp trong quá khứ mà được vô sinh pháp nhẫn.

 Bấy giờ Bồ-tát Phấn Tấn Tuệ nói với Bồ-tát ma-ha-tát Vô Sở Phát rằng: "Thiện nam tử! Ngài nên nói về pháp tập tương ứng với các ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát. Vì sao vậy? Thiện nam tử! Đây là pháp tập được nói thù thắng nhất, tức là nói về các ba-la-mật. Thế nào là các ba-la-mật? Thế nào là pháp tập của ba-la-mật?"

 Bấy giờ Bồ-tát Vô Sở Phát nói với Bồ-tát Phấn Tấn Tuệ rằng: "Thiện nam tử! Các ba-la-mật là: Đàn ba-la-mật (bố thí), Thi ba-la-mật (trì giới), Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục), Tỳ-ly-da ba-la-mật (tinh tấn), Thiền ba-la-mật (thiền định), Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ), Phương tiện ba-la-mật, Nguyện ba-la-mật, Lực ba-la-mật, Trí ba-la-mật. Thiện nam tử! Đó gọi là các ba-la-mật.

 Thế nào là pháp tập của ba-la-mật? Đó là: không thấy bố thí gọi là Đàn ba-la-mật, mà vẫn luôn buông bỏ tất cả vật trong và ngoài. Không thấy trì giới gọi là Thi ba-la-mật, mà vẫn luôn tu giữ tất cả giới thanh tịnh và công đức đầu-đà (hạnh tu khắc khổ, sống đơn giản để dứt lòng tham) v.v. Không thấy nhẫn nhục gọi là Sằn-đề ba-la-mật, mà vẫn luôn tu hạnh nhẫn nhục an lạc. Không thấy tinh tấn gọi là Tỳ-ly-da ba-la-mật, mà vẫn luôn tu tập tất cả thiện căn không ngừng nghỉ. Không thấy thiền định gọi là Thiền ba-la-mật, mà vẫn luôn tôn trọng tâm vắng lặng. Không thấy trí tuệ gọi là Bát-nhã ba-la-mật, mà vẫn luôn tu tập pháp trí tuệ do nghe học. Không thấy phương tiện gọi là Phương tiện ba-la-mật, mà vẫn luôn hiện ra giống như các ngoại đạo, vì muốn khơi dậy những thiện căn mà chúng sinh nghĩ tới. Không thấy nguyện gọi là Nguyện ba-la-mật, mà vẫn luôn cầu tất cả thiện căn, cùng tất cả chúng sinh hồi hướng về A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Không thấy lực gọi là Lực ba-la-mật, mà vẫn luôn cầu thân Na-la-diên (vị thần có sức mạnh vô song) và sức của Kim cang lực sĩ (vị thần hộ pháp có sức mạnh như kim cương), để giáo hóa chúng sinh, hàng phục kiêu mạn. Không thấy trí gọi là Trí ba-la-mật, mà vẫn luôn tu học tất cả kỹ xảo, kỹ thuật, các môn ngũ minh (năm ngành học: ngôn ngữ, công nghệ kỹ thuật, y học, luận lý, giáo lý nhà Phật) v.v. Thiện nam tử! Đó gọi là pháp tập tương ứng với các ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát không cầu bất cứ quả báo nào mà vẫn luôn không bỏ tâm bố thí, mọi lúc buông bỏ mọi thứ. Không phân biệt trì giới mà có thể bỏ cả thân mạng chứ không hủy phạm giới thanh tịnh. Tất cả các pháp không thể quấy động mà vẫn luôn xa lìa tâm giận ghét làm hại. Không cầu bất cứ pháp nào mà vẫn luôn nhớ nghĩ tất cả thiện căn. Không phân biệt tâm vắng lặng mà vẫn luôn tu thiền định, thần thông (năng lực siêu phàm), tam-muội. Đối với tất cả pháp không có tâm nghi mà vẫn luôn cầu trí tuệ do nghe, do suy nghĩ, do tu tập. Không cầu bất cứ pháp nào mà tâm vẫn luôn nhớ nghĩ đủ loại pháp thiện căn. Luôn trụ tâm vắng lặng mà vẫn luôn tu tất cả các nguyện. Đoạn trừ tất cả kiêu mạn, tâm tự cao mà vẫn luôn tu hành thành tựu thân kim cương bền chắc. Khéo biết tất cả kinh luận v.v. mà vẫn luôn tìm cầu tất cả các thiện tri thức đáng tôn trọng. Thiện nam tử! Đó gọi là pháp tập tương ứng với các ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tâm luôn ưa thích Đàn ba-la-mật mà hiện ra thuận theo chúng sinh keo kiệt ganh ghét. Tâm luôn ưa thích tu giữ giới thanh tịnh mà hiện ra thuận theo chúng sinh phá giới. Tâm luôn ưa thích việc nhẫn nhục mà hiện ra thuận theo chúng sinh điên đảo không biết nhẫn nhục. Tâm luôn ưa thích hạnh tinh tấn mà hiện ra thuận theo chúng sinh điên đảo biếng nhác lười nhác. Tâm luôn ưa thích thiền định, tam-muội mà hiện ra thuận theo chúng sinh điên đảo nhiều việc tán loạn. Tâm luôn ưa thích trí tuệ bát-nhã mầu nhiệm mà hiện ra thuận theo chúng sinh ngu muội câm điếc tin vào chỗ chẳng lành. Tâm luôn ưa thích sự khéo léo phương tiện mà hiện ra không cầu bất cứ việc gì để làm. Tâm luôn ưa thích đại nguyện và thiện căn mà hiện ra thuận theo hạnh của những chúng sinh nhàm lìa thế gian. Tâm luôn ưa thích có sức mạnh mà hiện ra thuận theo chúng sinh không có sức. Tâm luôn ưa thích trí thù thắng mà hiện ra thuận theo chúng sinh không có trí. Thiện nam tử! Đó gọi là pháp tập tương ứng với các ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát tu Đàn ba-la-mật thì được bàn tay báu như ý và lấy hư không làm kho chứa. Tu Thi-la ba-la-mật thì vượt qua tất cả ác đạo, được tự tại trong sống chết, được tâm nhu hòa và tâm tùy ý tự tại. Tu Sằn-đề ba-la-mật thì được sắc thân trang nghiêm của Như Lai, thành tựu ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm hoàn hảo trên thân Phật), người thấy không biết chán. Tu Tỳ-ly-da ba-la-mật thì được tứ vô úy và tứ vô ngại (bốn tài biện luận không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về lời lẽ, về sự ưa nói). Tu Thiền ba-la-mật thì được tự tại trong tất cả âm thanh và tự tại trong tất cả việc làm. Tu Bát-nhã ba-la-mật thì đối với tất cả pháp không có gì chướng ngại, vì tất cả pháp đều bình đẳng với bồ-đề. Tu Phương tiện ba-la-mật thì việc làm được tự nhiên, vì được việc làm của thân, lời nói, ý nghĩ tự nhiên. Tu Nguyện ba-la-mật thì trong tất cả các đời được tự tại về túc mạng (biết rõ các đời trước), và hạnh tùy thuận, việc làm tùy thuận. Tu Lực ba-la-mật thì tất cả phiền não và tất cả các ma, ngoại đạo không thể quấy rối, vì được thân cao lớn nhất trong tất cả thế gian. Tu Trí ba-la-mật thì có thể vượt qua ấm ma, tử ma, phiền não ma, thiên ma (bốn loại ma: thân tâm năm ấm, cái chết, phiền não, và ma trời phá rối người tu) v.v. Thiện nam tử! Đó gọi là pháp tập tương ứng với các ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát.

 Lại nữa, thiện nam tử! Bồ-tát ma-ha-tát khen ngợi bố thí mà không cho bố thí ấy là thanh tịnh; khen ngợi trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, bát-nhã, phương tiện, nguyện, lực, khen ngợi trí v.v. mà không cho những thứ ấy là thanh tịnh. Vì sao vậy? Vì dù tu tất cả các pháp như vậy, nhưng có thể buông bỏ chúng. Tất cả các pháp ấy do tâm phân biệt mà có; vì vậy tâm phân biệt và các pháp do tâm phân biệt sinh ra đều buông lìa hết. Vì vậy Bồ-tát không cùng trụ với tâm phân biệt và với các pháp do tâm phân biệt tất cả pháp sinh ra, lấy việc không sinh tâm làm thanh tịnh. Vị Bồ-tát ấy sinh tâm như vầy: biết cảnh giới không phân biệt, không hý luận (không có lời bàn suông, sự suy diễn phân biệt không thật), chứng tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề."

 Bồ-tát Phấn Tấn Tuệ nói: "Thiện nam tử! Nói bồ-đề là nói theo pháp nào?" Bồ-tát Vô Sở Phát đáp: "Thiện nam tử! Nói bồ-đề, chính là nói về pháp không phân biệt, không hý luận. Thiện nam tử! Thấy có ngã gọi là hý luận, đó không phải bồ-đề; xa lìa ngã kiến (cái thấy cho rằng có cái tôi thật), không có hý luận, gọi là bồ-đề. Thiện nam tử! Chấp vào ngã sở gọi là hý luận, đó không phải bồ-đề; xa lìa ngã sở, không có hý luận, gọi là bồ-đề. Thuận theo già, bệnh, chết gọi là hý luận, đó không phải bồ-đề; không thuận theo già, bệnh, chết, vắng lặng, không hý luận, gọi là bồ-đề. Keo kiệt ganh ghét, phá giới, giận hờn, biếng nhác, tán loạn, ngu si không trí là hý luận, đó không phải bồ-đề; bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ là pháp không hý luận, gọi là bồ-đề. Tà kiến, tìm xét xấu ác, nguyện xấu ác gọi là hý luận, đó không phải bồ-đề; không, vô tướng, vô nguyện là pháp không hý luận, gọi là bồ-đề.

 Lại nữa, thiện nam tử! Cũng có thể nói tất cả pháp là bồ-đề, cũng có thể nói tất cả pháp không phải bồ-đề." Hỏi: "Vì nghĩa gì mà tất cả pháp gọi là bồ-đề, tất cả pháp lại không phải bồ-đề?" Đáp: "Đối với tất cả pháp mà chấp ngã và ngã sở, đó không phải bồ-đề; giác ngộ tất cả pháp bình đẳng, biết chân như của tất cả pháp, gọi là bồ-đề. Lại nữa, thiện nam tử! Nói bồ-đề tức là vắng lặng; vắng lặng tức là chân như của tất cả pháp." Hỏi: "Thiện nam tử! Nói chân như, chân như là nói theo pháp nào?" Đáp: "Thiện nam tử! Nói chân như, chân như tức là không; cái không ấy không sinh không diệt." Hỏi: "Nếu vậy thì tất cả pháp là không, vì thế tất cả pháp không sinh không diệt?" Bồ-tát Vô Sở Phát đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, thiện nam tử! Như ngài nói, tất cả pháp không sinh không diệt."

 Hỏi: "Nếu vậy, cớ sao Như Lai nói các pháp hữu vi đều sinh diệt? Phật nói các pháp hữu vi đều sinh diệt, lời ấy có nghĩa gì?" Bồ-tát Vô Sở Phát đáp: "Thiện nam tử! Vì phàm phu ngu si chấp vào pháp sinh diệt, nên chư Phật Như Lai dùng đại từ bi để che chở cho họ khỏi kinh sợ, thuận theo thế đế (chân lý theo quy ước thế gian) mà nói các pháp sinh diệt như vậy; nhưng tất cả các pháp thật ra không sinh không diệt. Vì vậy, thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát nên biết như chư Phật, nên biết pháp của chư Phật, nên biết các chúng sinh, nên biết các pháp, nên biết thân mình, nên biết pháp của thân."

 Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Vô Sở Phát muốn nói lại nghĩa này nên nói kệ (thơ tụng) rằng:

 Phật và việc Phật ra đời, thể thật pháp của chư Phật,

 Bồ-tát đúng như pháp ấy, không buông lung mà biết rõ.

 Khối các điều lành vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não), Phật là bậc trí cao nhất đời,

 Thành tựu nương tâm chúng sinh, là nhân duyên tu hạnh lành.

 Người ấy biết được các pháp, người ấy giác ngộ các pháp,

 Người ấy đạt đến các hạnh, nếu biết được chư Phật.

 Bồ-đề không ai trao cho, cũng không ai nhận lấy được;

 Biết thật pháp nơi thân mình, gọi là người giác ngộ trong bậc giác ngộ (?).

 Nếu biết được thân mình, chỉ là tướng chẳng thật,

 Ấy là biết như Phật, và biết pháp bồ-đề.

 Chúng sinh chỉ là tướng, do phân biệt hư vọng mà nói;

 Bồ-tát biết như thật, như các tướng mộng, huyễn.

 Kẻ giác vọng, người giác thật, không ai biết được hạnh này (?);

 Nếu điều phục ngựa các căn, thì có thể nương định mà biết.

 Người ấy không oán không thân, và làm được điều không thể làm;

 Cũng không pháp lấy hay bỏ, đó gọi là pháp tập chân thật.

 Vì biết đúng các pháp, nên nói nghĩa pháp tập;

 Không biết đúng các pháp, vì vậy nói pháp ác.

 Pháp tham và lìa tham, thấy thanh tịnh bình đẳng;

 Thấy tham, si cũng vậy, đó gọi là pháp tập chân thật.

 Vì lợi ích chúng sinh, phát tâm đại từ bi;

 Mà không thấy chúng sinh, nếu lìa khỏi chân không (?).

 Nếu biết pháp như vậy, chốn bình đẳng không cấu nhiễm,

 Được bãi giác ngộ mầu nhiệm (bãi đất giữa dòng, ví nơi nương tựa an toàn), người sáng trí ấy thành chánh giác.

 Như nhà ảo thuật thế gian, phát tâm độ người huyễn hóa;

 Người ấy không chấp trò huyễn, vì vốn chưa từng có thật.

 Biết ba cõi (cõi ham muốn, cõi có hình sắc, cõi không hình sắc) như huyễn, phát tâm đại bồ-đề;

 Vì độ các chúng sinh, mà biết thật chúng sinh ấy.

 Thân mình như hư không, chúng sinh tự tính là không;

 Khắp mọi nơi thấy pháp, được nhẫn, trụ bãi thù thắng.

 Không đi vào các pháp, cũng không trở lại các pháp;

 Vì không đi không trở lại, được trụ bãi hạnh thanh tịnh.

 Nếu trụ nơi chân thật như vậy, tâm pháp giới bình đẳng,

 Tức thời chư Phật thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật): người này ắt thành đại giác.

 Thân mình, Phật cũng như vậy, và được Phật thọ ký;

 Thấy pháp ấy bình đẳng, tức thời chư Phật thọ ký.

 Được chốn không chướng ngại, chứng diệt mà vẫn đi giữa thế gian;

 Khắp mọi nơi không lỗi lầm, lấy đại bi làm thân.

 Nếu Bồ-tát có trí, muốn được pháp tập như vậy,

 Tu hành theo pháp hạnh này, ắt được pháp tập này.

 Khi Bồ-tát Vô Sở Phát nói kệ này, sáu vạn hai nghìn Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn, tám nghìn thiên tử (con trời, các vị trời) xa lìa bụi trần, lìa cấu nhiễm, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy chân lý trở nên trong sạch, tức lần đầu thấy rõ đạo).

 Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát Vô Sở Phát nói với Bồ-tát Phấn Tấn Tuệ rằng: "Thiện nam tử! Bồ-tát nên tu hành pháp tập thật đế (chân lý chân thật). Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát lấy trí thật đế làm pháp tập. Thiện nam tử! Thế nào là thật đế? Thiện nam tử! Bồ-tát phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, cho đến bỏ thân mạng cũng không bỏ tâm ấy, không bỏ các chúng sinh. Đó gọi là thật đế của Bồ-tát ma-ha-tát. Thiện nam tử! Nếu Bồ-tát phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà có lúc lại bỏ tâm, bỏ chúng sinh, thì Bồ-tát như vậy đáng bị quở trách; người ấy gọi là kẻ nói dối bậc nhất."

 Hỏi: "Làm sao Bồ-tát phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mà không còn bỏ tâm ấy, không bỏ các chúng sinh?" Đáp: "Nếu Bồ-tát biết khổ đế, tập đế, diệt đế, đạo đế (bốn chân lý: về khổ, về nguyên nhân của khổ, về sự dứt khổ, về con đường dứt khổ), thì Bồ-tát ấy không còn bỏ tâm ấy. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát ấy biết thật đế, cho nên tâm bồ-đề không thoái chuyển."

 Hỏi: "Thế nào là khổ? Làm sao biết khổ?" Đáp: "Đối với năm ấm, bị bức bách bởi điều ưa và điều không ưa, đó gọi là khổ. Bồ-tát biết khổ ấy là không, không có kẻ sống lâu chủ thể, không có ngã và ngã sở, chỉ do nhân duyên hòa hợp mà sinh ra; đó gọi là biết khổ. Bồ-tát thấy khổ ấy chỉ là sự gom tụ, hư vọng không bền chắc, không có kẻ sống lâu chủ thể; gọi là biết tập. Bồ-tát biết khổ ấy không từ mé đầu xa xưa mà đến, không đi đến mé vị lai, không ở nơi mé hiện tại, không có đầu không có cuối, tự thể xưa nay vắng lặng, tự thể là không, tự thể tịch tĩnh. Biết như vậy gọi là biết diệt."

 Hỏi: "Nói diệt là nói pháp gì?" Đáp: "Thiện nam tử! Cái gọi là diệt thì không thể nói được." Hỏi: "Thiện nam tử! Nếu diệt không thể nói được, cớ sao lại nói là diệt?" Đáp: "Thiện nam tử! Nói diệt là nói về các chướng ngại do khách phiền não (phiền não như khách lạ ghé qua, không phải bản chất của tâm), những pháp phân biệt hư vọng không thật. Bồ-tát không phân biệt những pháp không thật ấy, khi ấy mới có thể nói là diệt, là diệt. Nhưng pháp hư vọng xưa nay vốn không có pháp nào để diệt. Vì vậy Như Lai nói tất cả pháp xưa nay vốn vắng lặng."

 Hỏi: "Thiện nam tử! Như Lai nói Bồ-tát không chứng diệt; nếu Bồ-tát chứng diệt thì Bồ-tát ấy rơi vào địa vị thanh văn, Bích-chi Phật. Cớ sao Như Lai nói như vậy?" Đáp: "Thiện nam tử! Nói chứng tức là thấy tận mắt. Nhưng pháp diệt không thể thấy tận mắt. Vì vậy Như Lai nói pháp diệt không thể thấy. Nếu pháp không thể thấy thì pháp ấy cũng không thể chứng. Vì vậy Như Lai nói Bồ-tát không thấy diệt, không chứng diệt. Theo nghĩa này, Như Lai nói Bồ-tát không chứng diệt. Thanh văn vì chấp tướng pháp nên chứng diệt. Biết (?) dùng niệm nào, quán nào, hạnh nào; biết như vậy, thấy như vậy, quyết định như vậy, gọi là biết đạo.

 Lại nữa, thiện nam tử! Nói khổ tức là ngã; ngã ấy có tướng; nếu biết như vậy là tập thì gọi là biết tập (?). Bồ-tát thấy sự gom tụ ấy mà không thấy một pháp nào có thể gom tụ; biết như vậy gọi là biết diệt. Nếu có thể quán như vậy, nếu có thể cầu như vậy, gọi là biết đạo. Lại nữa, thiện nam tử! Hễ tâm chấp vào pháp nào pháp nào thì gọi là khổ. Vì sao vậy? Thiện nam tử! Như Lai thường nói: hễ tâm chấp vào đâu thì gọi là khổ. Chỗ tâm chấp vào thì không thật; vì vậy từ tâm chấp mà sinh ra sự gom tụ, gọi là tập. Khổ mà không chấp vào tâm khổ thì gọi là diệt (?). Dùng trí nào mà không chấp vào trí ấy, gọi là biết đạo. Thiện nam tử! Nay ta nương trí thật đế mà nói được; các Bồ-tát dù nói suốt một kiếp hay vô lượng kiếp cũng không thể nói hết."

 Khi nói về trí thật đế này, sáu vạn Bồ-tát nhờ trí được huân tu (tu tập thấm dần như hương ướp vào áo) bằng thật đế mà được bất thoái chuyển địa (địa vị không còn lui sụt). Vô lượng trăm nghìn thiên nữ trong hư không, đối với các pháp, xa lìa bụi trần, lìa cấu nhiễm, được pháp nhãn tịnh.

 Kinh Phật nói về Pháp Tập, quyển thứ ba

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video