Phật nói Kinh Pháp Tập (kinh gom tụ các pháp), quyển thứ tư
Đời Nguyên Ngụy (tức triều Bắc Ngụy ở Trung Hoa), Tam tạng (vị pháp sư thông suốt ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Bồ-đề-lưu-chi dịch.
Bấy giờ Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) Phấn Tấn Tuệ nói với Bồ-tát Vô Sở Phát rằng: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, lời gọi thân mật người tu theo Phật)! Thế nào là trí về tâm niệm xứ (chỗ để tâm đặt sự chú ý tỉnh nhớ, tức đối tượng để quán xét giữ tâm) của Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát bậc lớn)? Thế nào là niệm (sự ghi nhớ, chú tâm tỉnh giác)? Thế nào là tâm niệm xứ?"
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Phát nói với Bồ-tát Phấn Tấn Tuệ rằng: "Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát lấy trí vô sinh (trí thấy rõ rằng mọi sự vốn không thật có sinh ra) đối với tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần) làm trí tâm niệm xứ, và coi trí vô sinh là cao quý nhất. Các Bồ-tát ấy, với trí vô sinh, nhờ công dụng của trí vô sinh, được gọi là: ở mọi chỗ không rối loạn, ở mọi chỗ ngay thẳng, ở mọi chỗ không lay động. Như nước biển lớn không thể đo lường, tất cả Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy và không giáo hóa rộng) đều không thể biết được. Dùng tâm niệm thế nào mà có thể nghe và giữ được tất cả các pháp do chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý mà đến) nói ra, không để tan mất — đó là tâm niệm xứ của Bồ-tát. Chư Phật Như Lai biết rõ trước mắt rằng: đây là tâm niệm xứ của Bồ-tát như thế.
Tâm niệm xứ của Bồ-tát ấy có mười chỗ. Những gì là mười? Đó là: thân niệm xứ (quán xét thân), thụ niệm xứ (quán xét cảm nhận), tâm niệm xứ (quán xét tâm), pháp niệm xứ (quán xét các pháp), niệm Phật niệm xứ (nhớ nghĩ về Phật), niệm Pháp (nhớ nghĩ về giáo pháp), niệm Tăng (nhớ nghĩ về đoàn thể tu hành), niệm Giới (nhớ nghĩ về giới luật), niệm Xả (nhớ nghĩ về sự buông bỏ, bố thí), niệm Thiên (nhớ nghĩ về các bậc trời, bậc thanh tịnh) tâm niệm xứ. Đó gọi là mười niệm xứ.
Này thiện nam tử! Thế nào là thân niệm xứ của Bồ-tát? Bồ-tát đặt tâm như sau: thân này đến không phải từ bản tế (mé trước, điểm khởi đầu ở quá khứ), đi không đến hậu tế (mé sau, điểm kết thúc ở tương lai), không dừng ở mé quá khứ hay mé vị lai; chỉ từ tâm phân biệt hư dối mà sinh ra; không có kẻ tạo tác, không có thọ giả (một cái "ta" sống thật, bền lâu); không có mé trước, giữa, sau; không dừng trụ, không có gốc rễ; không có người dạy bảo, không có người nắm giữ; chỉ do lời nói khách trần (như bụi khách bám bên ngoài, không phải bản chất, tức các tên gọi giả đặt) mà nói ra. Dù là hình trạng thân thể, dù là chất thể, dù là các nhập (các giác quan cùng đối tượng của chúng) — hãy quán thân như vầy: thân này không bền chắc, chỉ do tinh đỏ và tinh trắng của cha mẹ hòa hợp nơi chỗ bất tịnh mà sinh ra, lấy sự hôi thối làm thể, lấy tham (tham lam), sân (giận dữ), si (ngu mê) và sợ hãi làm giặc phá rối, hư hoại không bền, lấy vô lượng trăm nghìn vạn thứ bệnh làm nhà ở.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát đặt niệm vào thân như vầy: thân này từ đầu đến chân là nhiều phần gom lại, tức là: bàn chân, ngón chân, gót, mắt cá, bắp chân (?), ống quyển, đùi, đầu gối, xương hông, eo lưng, xương sống, ngực, hông, bụng, xương sườn. Quán tay, ngón tay, khuỷu, cổ tay, vai, cánh tay, má, cằm, cổ, gáy, sọ đầu, mắt, tai. Những thứ như vậy chất chứa thành thân. Lấy nghiệp (hành động thiện ác cùng sức mạnh của nó dẫn đến quả báo) làm kẻ tạo tác; lấy trăm nghìn vạn thứ phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở), tùy phiền não (các phiền não phụ đi theo phiền não gốc) và phân biệt hư dối làm hang ổ. Thân này có nhiều thứ bất tịnh, tức là: tóc, lông, móng, răng, máu, thịt, da, xương, gan, mật, ruột, dạ dày, hai tạng sống và chín (chỗ chứa thức ăn chưa tiêu và đã tiêu), lá lách, thận, tim, phổi, mỡ, mỡ đặc, não, màng, đờm vàng đờm trắng (?), nước mũi, nước bọt, nước mắt, phân và nước tiểu, hôi thối đáng ghét. Vô lượng vật bất tịnh như thế gom lại. Trong những thứ ấy, cái gì là thân?
Bồ-tát quán thân như vậy rồi suy nghĩ: thân này không thật, giống như hư không. Đó gọi là niệm xứ như hư không của Bồ-tát. Đặt tâm như vậy thì thấy tất cả các pháp đều như hư không. Bồ-tát biết thân như vậy thì đối với các pháp không có tâm dao động, không có tâm bám trụ. Bồ-tát ấy không động, không trụ, gọi là an trụ nơi niệm xứ. Khi trụ trong niệm như vậy thì có thể biết như vầy: như bồ-đề (sự giác ngộ), thân cũng như thế. Trong đây không thể sinh tâm chán ghét. Vì sao? Vì tất cả [sự chán ghét ấy] là tà niệm (nghĩ sai), không phải chính niệm (nghĩ đúng); vậy thì đối với pháp nào mà sinh tâm chán ghét? Đó gọi là thân niệm xứ của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là thụ niệm xứ của Bồ-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát sinh tâm như vầy: "thụ" (sự cảm nhận) gọi là "giác" (sự cảm biết). Sự cảm biết ấy có ba loại: điên đảo (trái ngược với sự thật), không điên đảo, và lìa cả hai. Cảm nhận điên đảo là tâm tán loạn, tâm điên đảo của tất cả phàm phu (người thường chưa giác ngộ). Các phàm phu ấy cảm nhận cái vô thường (không thường còn) là thường còn, cảm nhận cái khổ là vui, cảm nhận cái vô ngã (không có cái "ta" thật) là có ta, cảm nhận cái bất tịnh (không sạch) là sạch. Đó gọi là cảm nhận điên đảo. Cảm nhận không điên đảo là cảm nhận vô thường là vô thường, khổ là khổ, vô ngã là vô ngã, bất tịnh là bất tịnh. Đây là cảm nhận của Thanh văn, Bích-chi-phật, gọi là cảm nhận không điên đảo. Cảm nhận lìa cả hai là: cảm nhận vô thường là chẳng phải thường cũng chẳng phải vô thường; cảm nhận khổ là chẳng phải khổ cũng chẳng phải không khổ; cảm nhận vô ngã là chẳng phải có ta cũng chẳng phải không ta; cảm nhận bất tịnh là chẳng phải sạch cũng chẳng phải không sạch. Đó gọi là thụ niệm xứ của Bồ-tát.
Bồ-tát cảm nhận như vậy mà không thấy người cảm nhận, không thấy kẻ có thể cảm nhận, cũng không thấy cái được cảm nhận. Bồ-tát suy nghĩ: Như Lai thường nói tất cả pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) là thụ. Nếu lấy tất cả các pháp làm thụ, thì trong đó pháp nào là kẻ cảm nhận? Cái được cảm nhận không phải là cái cảm nhận, vì cái được cảm nhận không phải là cái cảm nhận; mà pháp vô vi (pháp không do nhân duyên tạo, không sinh không diệt) cũng không thể cảm nhận pháp hữu vi. Ngoài pháp vô vi và pháp hữu vi thì không có người cảm nhận. Bồ-tát như vậy, nơi cái được cảm nhận không thấy cái cảm nhận, lại không thấy người cảm nhận, cũng không thấy kẻ có thể sai khiến cái được cảm nhận (?). Bồ-tát ấy thấy rằng như bồ-đề, cái có thể cảm nhận cũng như thế. Đó gọi là thụ niệm xứ của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là tâm niệm xứ của Bồ-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: sự cảm nhận ấy chỉ là tâm, mà tâm thì không dừng trụ, không thể nắm bắt, không hình dạng. Pháp nào không thể nắm bắt, không hình dạng? Pháp được cảm nhận ấy giống như cái gì? Không phải tâm, cũng không phải tâm biết; không phải tâm, cũng không phải tâm thấy. Lại suy nghĩ: bất cứ tâm nào cũng từ nhân duyên mà sinh; thấy các tâm ấy đều do sức của cái khác mà có. Bồ-tát ấy không thấy có bồ-đề ở ngoài tâm, biết rằng pháp của tâm này chính là bồ-đề. Bồ-tát khi ấy liền được tự tại đối với tâm. Vì được tâm tự tại nên liền được tự tại trong Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu để thành Phật và cứu độ hết thảy chúng sinh). Khi ấy liền được tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh. Bồ-tát ấy khi đó an trụ trong Đại thừa, không nương vào sức người khác. Đó gọi là tâm niệm xứ của Bồ-tát.
Này thiện nam tử! Thế nào là pháp niệm xứ của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát đối với bất cứ pháp nào cũng sinh chính niệm: dù là pháp thiện hay pháp bất thiện, pháp đáng chê hay pháp không đáng chê, pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn trói buộc trong sinh tử) hay vô lậu (đã hết phiền não), pháp thế gian hay xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian), pháp của Thanh văn, Bích-chi-phật, pháp phàm phu hay chẳng phải pháp phàm phu. Bồ-tát ấy đối với từng pháp ấy sinh chính niệm, khéo léo biết rõ, nghiệp lành mềm mại, khéo tu tập, khéo tu đến rốt ráo, khéo tu sức của chính mình, khéo tu sự tự tại, biết pháp bình đẳng không sinh không diệt. Bồ-tát ấy không thấy một pháp nào ngoài sự không sinh không diệt; không thấy một pháp nào ngoài không (trống rỗng, không có tự tính riêng), vô tướng (không có hình tướng cố định) và vô nguyện (không có gì để mong cầu bám lấy).
Bồ-tát suy nghĩ: tất cả các pháp không có thọ giả, vì tự tính vắng lặng. Tất cả các pháp vô ngã, vì tự tính không hai. Tất cả các pháp không chướng ngại, vì tự tính như hư không. Tất cả các pháp không phân biệt, vì xa lìa tâm, ý, thức (các tên gọi của tâm hay phân biệt). Tất cả các pháp vắng lặng, vì không có tính phiền não. Tất cả các pháp không lời nói, vì tự tính không thể nói. Tất cả các pháp không cùng tận, vì tính vô vi trong sạch. Tất cả các pháp không thể đếm, vì vượt qua mọi số lượng. Tất cả các pháp ngay thẳng, vì vượt qua mọi hý luận (lời bàn luận suông, phân biệt vô ích). Tất cả các pháp không gốc rễ, vì không có hạt giống. Tất cả các pháp không lỗi lầm, vì gốc vốn tự trong sạch. Tất cả các pháp không đến, vì không hình dạng. Tất cả các pháp không đi, vì không trụ. Tất cả các pháp sáng suốt, vì tự tính là không. Tất cả các pháp là không, vì có ra từ nhân duyên. Tất cả các pháp không tranh cãi, vì không phân biệt. Tất cả các pháp nương vào sức trí của chính mình, vì tùy chỗ nghĩ mà biết. Tất cả các pháp là bồ-đề, vì là cảnh giới của trí. Tất cả các pháp chỉ là tên gọi, vì không có vật thật. Tất cả các pháp lìa mọi kiến chấp (quan điểm bám chặt), vì không thể thấy. Tất cả các pháp không trói không cởi, vì không có hình tướng. Tất cả các pháp không đi, vì lấy chân như (bản tính chân thật, như thế không đổi của mọi pháp) làm thể. Tất cả các pháp là một giới, vì không khác với chân pháp giới (toàn thể thực tại chân thật). Tất cả các pháp không sai khác, vì chân lý thật là bình đẳng.
Bồ-tát như vậy quán tất cả các pháp, tu hành tất cả các pháp, không thấy chúng sinh sai khác, không thấy pháp sai khác, không thấy thừa (cỗ xe, tức các con đường tu) sai khác, không thấy quốc độ Phật (cõi nước do một vị Phật giáo hóa) sai khác, không thấy pháp sai khác, không thấy diệu pháp sai khác; không thấy trói, không thấy cởi; không thấy thế gian, không thấy Niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, hết sạch phiền não và sinh tử); không bỏ, không lấy; không đi, không trụ; không nhận, không bỏ; mà trụ nơi vắng lặng, trụ nơi bất động. Chư Phật Như Lai có thể thấy sự giải thoát vắng lặng như vậy. Bồ-tát ở trong các cõi Phật ấy, ngay lúc đó chư Phật vì Bồ-tát này mà thụ ký (báo trước việc sẽ thành Phật) về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (sự giác ngộ vô thượng, chân chính, trọn khắp — tức quả vị Phật). Đó gọi là pháp niệm xứ của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào là niệm Phật của Bồ-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát tu hành niệm Phật thì nghĩ đến tất cả chúng sinh: "Ta vì tất cả chúng sinh mà thành tựu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề." Bồ-tát ấy an trụ trong niệm xứ như vậy, nghĩ đến chư Phật Như Lai có thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô úy (bốn điều không sợ hãi khi giảng pháp), thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không ai khác có): "Các pháp của chư Phật ấy, ta nhất định thành tựu."
Lại có thể nghĩ đến chư Phật Như Lai có niệm như sau: không thể nghĩ bàn, rộng lớn, thanh tịnh, không cấu bẩn, sáng suốt; lìa mọi sử (phiền não trói buộc, sai khiến người) và phiền não, dứt cả tập khí (thói quen còn rơi rớt lại) của phiền não; lấy trí tuệ làm đầu, lấy trí tuệ làm sức trội vượt; lấy vô vi của chư Phật làm sức trội vượt, đến mọi pháp trội vượt được chứng; xa lìa mọi trí chướng (chướng ngại che lấp sự hiểu biết trọn vẹn) và phiền não; tất cả Thanh văn, Bích-chi-phật không thể đo lường; lấy không phân biệt làm thể; lấy tự nhiên không chướng ngại làm không tạo tác, không ngăn ngại, không trụ, chiếu soi tâm của tất cả chúng sinh như hư không, không phân biệt. Chư Phật Như Lai có niệm như vậy. Bồ-tát nghĩ đến niệm ấy của chư Phật, nghĩ đến báu của Phật, của cải của chư Phật Như Lai, kho tàng của chư Phật Như Lai; nghĩ đến những pháp như vậy gọi là niệm Phật.
Này thiện nam tử! Chư Phật không niệm, cũng chẳng phải không niệm; ở mọi chỗ tự nhiên không phân biệt. Chư Phật Như Lai có niệm như vậy; Bồ-tát nghĩ đến niệm ấy nên gọi là niệm Phật. Chư Phật đối với tất cả chúng sinh, tất cả các pháp đều có tướng không sai khác; nghĩ đến niệm ấy nên gọi là niệm Phật. Chư Phật không phân biệt, cũng chẳng phải không phân biệt; không lấy, cũng chẳng phải không lấy; không đi, cũng chẳng phải không đi; không sinh không diệt. Nghĩ đến niệm như vậy nên gọi là niệm Phật.
Lại nữa, này thiện nam tử! Chư Phật Như Lai lấy công đức và trí tuệ lớn làm vẻ trang nghiêm; lấy đại từ đại bi (lòng thương lớn: ban vui và cứu khổ cho chúng sinh) làm hạnh; vì độ đám đông chúng sinh mà làm người cứu giúp; làm vị thầy thuốc lớn nhổ gai phiền não; đối với tất cả chúng sinh khởi tâm bình đẳng; thường ở trong cảnh giới tam muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên nhất) vắng lặng; không trụ nơi Niết-bàn lìa bỏ thế gian; đã đến bờ bên kia của mọi phiền não chướng và trí chướng; là chỗ nâng đỡ của đông đảo chúng sinh, là chỗ nương tựa của đông đảo chúng sinh; diệt hết mọi sinh thân (thân do sinh ra trong vòng sinh tử), được pháp thân (thân chân thật là chính chân lý giác ngộ) và trụ nơi cảnh giới của pháp; ở mọi chỗ tâm không chướng ngại; trong mọi lúc làm lợi ích cho tất cả chúng sinh; thân và miệng không lỗi, thụ ký không sai dối; trong mọi việc, nghiệp thân, miệng, ý không thể chê trách; xa lìa tham, sân, si và mọi phiền não; hàng phục tất cả các ma (những thế lực phá hoại việc tu hành) và ngoại đạo (các giáo phái ngoài đạo Phật); không tranh cãi với tất cả thế gian.
Sâu hơn mọi biển lớn của thế gian; nặng hơn mọi núi báu Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo); không động không lay hơn cả mặt đất; mềm mại hơn nước; sáng hơn lửa; không vướng mắc hơn gió; không bụi bẩn hơn hư không; đi nhanh hơn ý nghĩ; như ý hơn cả ngọc ma-ni (ngọc báu như ý, cầu gì được nấy); nhất thiết chủng trí (trí biết rõ mọi pháp trong mọi chi tiết, tức trí của Phật) bình đẳng không hai; đối với tất cả chúng sinh xa lìa mọi chỗ bám víu; độ tất cả chúng sinh, tinh tấn không ngừng nghỉ; vô lượng sắc thân, vô lượng âm thanh, vô lượng công đức, vô lượng cảnh giới, không thể nghĩ bàn; được pháp thân rốt ráo không thể nghĩ bàn; vượt qua cảnh giới của tâm, ý và ý thức; dùng tâm minh hạnh (trí sáng suốt cùng đức hạnh) dứt trừ pháp ác của tam thú (ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); lòng đại bi trội vượt; mọi công đức có được đều chung cùng với tất cả chúng sinh; đối với tất cả chúng sinh như cha mẹ; kẻ oán người thân đều bình đẳng; dù chúng sinh đem hương thoa lên mình (?) cũng không sinh lòng buồn hay vui; ở mọi chỗ đều có ánh sáng lớn không thể hạn lượng; rốt ráo đến bờ bên kia.
Là bậc chúng sinh có tâm lớn, có của báu hiền thiện là đại pháp; thành tựu đại minh hạnh; thành tựu bậc đại pháp sư có thể nói pháp lớn; thành bậc đại trượng phu, rốt ráo thành tựu tướng đại trượng phu; tất cả thế gian không thể hàng phục; có thể chiếu sáng tất cả thế gian; có hạnh đại phương tiện (cách khéo léo lớn để giúp chúng sinh), cảnh giới đại thiện, rốt ráo đại giải thoát, rốt ráo đại thân; lấy đông đảo chúng sinh làm quyến thuộc (người thân thuộc, theo hầu); được chúng sinh thân lớn vây quanh không chướng ngại; [chúng sinh] được thấy, được nghe, được cúng dường, tu hành và gần gũi; xa lìa niềm vui riêng mình, ưa diệt khổ cho người khác; ưa chính pháp; lấy pháp làm tiền của, lấy pháp làm thức ăn, lấy pháp làm áo mặc và lương thực, lấy pháp làm gốc rễ, lấy pháp làm sự tự tại; là đại pháp vương (vua của chánh pháp); là thí chủ của pháp; thường vui bố thí pháp; thường không buông lung; thường ưa vắng lặng; làm cầu đò cho tất cả chúng sinh; như con đường cái lớn của vua, bằng phẳng không trở ngại; như ánh sáng mặt trời lớn phá tan tăm tối; như Đại Phạm vương (vị vua trời cõi Phạm thiên); trí lớn như kim cương, là mũi tên của đại pháp; sắc thân thanh tịnh, ai nhìn cũng không chán.
Chư Phật Như Lai có vô lượng công đức như vậy. Bồ-tát nghĩ đến các công đức ấy rồi, vì muốn thành tựu các công đức ấy mà tu hành, vì muốn thành tựu các công đức ấy mà giữ chính niệm, cho nên gọi là niệm Phật. Đó gọi là chỗ niệm Phật của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Này thiện nam tử! Thế nào là chỗ niệm Pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: vô lượng công đức như vậy của chư Phật đều từ Pháp (giáo pháp, chân lý) mà sinh, từ Pháp mà hóa ra, từ Pháp mà được, từ Pháp mà tăng trưởng, từ Pháp mà có, từ cảnh giới của Pháp, nương vào Pháp, từ Pháp mà thành tựu. Lại suy nghĩ: chư Phật Như Lai có tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật) trang nghiêm, những tướng ấy cũng từ Pháp sinh, từ Pháp hóa ra, từ Pháp mà được, từ Pháp thành tựu. Chư Phật Như Lai có thập lực, tứ vô úy, thập bát bất cộng pháp, cũng từ Pháp sinh, từ Pháp hóa ra, từ Pháp mà được, từ Pháp thành tựu. Chư Phật Như Lai có mười tám pháp bất cộng, các pháp ấy cũng từ Pháp sinh, từ Pháp hóa ra, từ Pháp mà được, từ Pháp thành tựu. Mọi niềm vui thế gian và xuất thế gian, các việc vui ấy cũng từ Pháp sinh, từ Pháp hóa ra, từ Pháp mà được, từ Pháp thành tựu. Vì vậy, ta cầu bồ-đề của chư Phật thì phải tôn trọng Pháp, nương cảnh giới của Pháp, nương Pháp mà tu hành, nương Pháp mà đến rốt ráo, nương Pháp mà vững chắc. Đó gọi là pháp niệm xứ của Bồ-tát.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: Pháp trụ bình đẳng đối với tất cả chúng sinh. Pháp không thấy chúng sinh cao hay thấp mà sinh sự phân biệt; ta cũng như Pháp, tâm không phân biệt, bình đẳng không khác. Pháp không vì thấy mặt quen mà làm việc, vì Pháp không bè phái; ta cũng như Pháp, tâm bình đẳng. Pháp không vì thấy thời mà làm việc, vì Pháp không có thời đến, mà biết trong tâm tự hiểu (?); ta cũng như Pháp, tâm bình đẳng. Pháp không làm việc cho chúng sinh lớn mà không làm việc cho chúng sinh thấp, vì Pháp không cao không thấp; ta cũng như Pháp, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp không làm lợi ích cho chúng sinh trong sạch mà không làm lợi ích cho chúng sinh không trong sạch, vì Pháp xa lìa tâm cao thấp; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp không làm lợi ích cho bậc thánh mà không làm lợi ích cho người chẳng phải thánh, vì xa lìa tâm phân biệt phúc điền (ruộng phúc: đối tượng cúng dường mà được phúc) hay không phải phúc điền; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt.
Pháp không phải ban ngày làm lợi ích mà ban đêm không làm, cũng không phải ban ngày không làm mà ban đêm làm, vì Pháp luôn làm lợi ích không ngừng nghỉ; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp không để lỡ thời cơ của chúng sinh có thể giáo hóa; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp không phải với chúng sinh hay giận thì không làm lợi ích, còn với chúng sinh không giận thì muốn làm lợi ích, vì ở mọi chỗ không vướng mắc; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp không tăng không giảm; Pháp nhiều vô lượng a-tăng-kỳ (con số lớn không thể đếm được), như hư không không cùng tận, không tăng thêm; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Chúng sinh không che chở Pháp, Pháp cũng không riêng che chở chúng sinh (?); ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp làm chỗ nương tựa cho tất cả thế gian; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp không có chỗ nào sinh tâm giận hại, vì không có tướng làm hại; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp không trụ nơi phiền não và sử, vì Pháp xa lìa sử và phiền não; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Pháp không phải sợ thế gian mà cầu Niết-bàn, vì Pháp luôn không phân biệt; ta cũng như vậy, tâm bình đẳng, không sinh phân biệt. Bồ-tát như vậy giữ chính niệm đối với Pháp, cho nên gọi là niệm Pháp. Này thiện nam tử! Đó gọi là chỗ niệm Pháp của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Này thiện nam tử! Thế nào là niệm Tăng của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: Tăng (đoàn thể những người xuất gia tu hành theo Phật) gọi là người nói đúng như pháp, là người thực hành pháp, là người suy nghĩ về pháp, là người có pháp làm phúc điền, là người giữ gìn pháp, là người nương theo pháp, là người cúng dường pháp, là người làm việc đúng như pháp, là người có pháp đúng như cảnh giới, là người tu hành thành tựu pháp, là người có pháp thật, là người có pháp ngay thẳng, là người có pháp thật trong sạch, là người cứu chúng sinh, là người có đại từ bi, là người thường ở cảnh giới vắng lặng, là người thường nương tựa pháp, là người thường thực hành pháp tự làm trong sạch.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: Như Lai nói Tăng không chỉ có một loại, đó là: Tăng theo thế đế (chân lý quy ước của thế gian, tức đoàn tăng về hình thức), Tăng theo đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, tức các bậc đã chứng ngộ), Tăng biết hổ thẹn, Tăng không biết hổ thẹn, Tăng thánh nhân, Tăng đã điều phục (đã thuần phục được tâm), Tăng bất thoái chuyển (không còn lui sụt trên đường tu). Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát đối với Tăng thế đế thì thu nhận nâng đỡ mà tu hành; đối với Tăng đệ nhất nghĩa đế thì cúng dường mà tu hành; đối với Tăng biết hổ thẹn thì giúp cho được giải thoát mà tu hành; đối với Tăng không biết hổ thẹn thì quở trách mà tu hành; đối với Tăng thánh nhân thì cúng dường, cung kính, gần gũi mà tu hành; đối với Tăng đã điều phục thì xem như Phật mà tu hành; đối với Tăng bất thoái chuyển thì nói pháp mà tu hành.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: Tăng gọi là không làm đứt giống Phật, vì là con của Phật. Tăng có thể đem lại quả báo như ý muốn, vì là ruộng phúc. Tăng lìa phiền não, vì không sợ hãi. Tăng bỏ mọi chỗ bám víu, vì được giải thoát. Tăng gọi là vắng lặng, vì đã điều phục tâm. Tăng gọi là không xen tạp, vì không phiền não. Tăng xa lìa pháp ác, vì biết hổ thẹn. Tăng gọi là người nghe lời, vì có thể giáo hóa được. Tăng gọi là người biết mình, vì không kiêu mạn. Tăng gọi là vắng lặng, vì không có tâm cao ngạo. Tăng gọi là biết đủ, vì không có tâm điên đảo. Tăng gọi là dứt tuyệt phân biệt, vì không bệnh. Tăng gọi là đã đến bãi đất quý (như cồn đất an toàn giữa dòng nước lớn, ví nơi an ổn), vì được chỗ không sợ hãi. Tăng gọi là thấy sự thật, vì không buông lung. Tăng gọi là bờ bên kia, vì có thể đến được bãi đất quý ở bờ bên kia. Tăng gọi là không xấu ác, vì thực hành hạnh a-lan-nhã (ở nơi vắng vẻ xa làng xóm để tu). Tăng gọi là sung sướng, vì rốt ráo hướng về đạo tràng (nơi thành đạo giác ngộ). Tăng gọi là biết tam học (ba môn học: giới, định, tuệ), vì tu hạnh của người đệ tử.
Tăng gọi là người hành trong cảnh giới bốn niệm (tứ niệm xứ: quán thân, cảm nhận, tâm và các pháp), vì là người tu hành vượt trội trong các niệm. Tăng gọi là người tu cảnh giới tứ chính cần (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm sinh điều thiện chưa có, tăng trưởng điều thiện đã có), vì tu hành tinh tấn. Tăng gọi là người tu cảnh giới tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), vì không mỏi mệt. Tăng gọi là người tu cảnh giới ngũ căn (năm căn lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), vì không bị phá hoại. Tăng gọi là người tu cảnh giới ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh thành), vì hàng phục được các gai phiền não. Tăng gọi là người tu bảy giác chi (bảy yếu tố đưa tới giác ngộ), vì không chướng ngại. Tăng gọi là người tu cảnh giới bát thánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng), vì có chính kiến (thấy biết đúng đắn). Tăng gọi là người tu cảnh giới thật đế (chân lý thật, tức bốn thánh đế), vì được chỗ quay về. Tăng gọi là người tu cảnh giới các thiền (các tầng thiền định), vì tâm định. Tăng gọi là người tu cảnh giới nhân duyên tập (sự hợp lại của các nhân duyên sinh ra muôn sự), vì có thể chuyển pháp luân (giảng dạy chính pháp, ví như lăn bánh xe pháp đi khắp nơi). Tăng gọi là đại từ bi, vì ở chỗ không lui sụt. Tăng gọi là nơi gom tụ mọi công đức, vì chỉ một đời nữa sẽ được đại bồ-đề.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát niệm Tăng như vậy rồi suy nghĩ: "Tăng có vô lượng công đức như vậy, ta đều muốn được, và cũng khiến tất cả chúng sinh rốt ráo thành tựu." Này thiện nam tử! Đó gọi là chỗ niệm Tăng của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Này thiện nam tử! Thế nào là niệm Giới của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: mọi quả báo tốt đẹp thù thắng ở thế gian và xuất thế gian, các quả báo ấy đều nhờ giữ giới (giữ các điều răn đạo đức) mà được. Vì sao? Vì nương vào sức gốc rễ của giới trong sạch. Này thiện nam tử! Ví như tất cả cây cỏ, rừng rậm đều lấy đất làm gốc; cũng vậy, tất cả quả tốt đẹp thế gian và xuất thế gian đều lấy giới làm gốc. Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong giữ giới thì có thể làm ruộng phúc lớn cho tất cả trời và người, lại có thể làm đầy đủ công đức cho người bố thí.
Này thiện nam tử! Bồ-tát an trụ trong giữ giới thì sinh tâm vui mừng. Vì tâm vui mừng nên không sinh buồn phiền. Vì không buồn phiền nên tâm được hớn hở. Vì được hớn hở nên thân tâm được nhẹ nhàng an ổn. Vì thân tâm nhẹ nhàng an ổn nên tâm được an vui. Vì tâm được an vui nên được tam muội. Vì được tam muội nên biết đúng như thật. Vì biết đúng như thật nên Bồ-tát đối với tất cả chúng sinh sinh lòng đại từ bi. Bồ-tát suy nghĩ: "Nay ta dùng pháp môn tam muội như thật này mà biết đúng như thật, để khiến tất cả chúng sinh được thành tựu." Bồ-tát ấy lấy tâm đại từ bi un đúc mà tu, nương vào tâm đại từ bi ấy mà tu giữ giới bậc cao, định bậc cao, tuệ bậc cao cho đầy đủ, được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. "Vì vậy nay ta tu giữ giới tốt đẹp, không lay động, không buông lung. Ta nhớ nghĩ đến tất cả chúng sinh mà tu giữ giới." Vì sao? Nếu Bồ-tát giữ giới mà không nhớ nghĩ đến tất cả chúng sinh thì đó không phải là giới của Bồ-tát. "Vì vậy nay ta vì muốn cho tất cả chúng sinh được an ổn vui vẻ mà tu giữ giới trong sạch."
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: Bồ-tát xuất gia tu giữ giới trong sạch thì có thể xa lìa mọi việc đời. Bồ-tát mặc áo nhuộm (áo của người xuất gia) thì có thể làm trọn việc buông bỏ mọi vật yêu thích. Bồ-tát thụ trì giới trong sạch thì có thể làm trọn sự trong sạch của thân, miệng, ý. Bồ-tát yêu quý việc giữ giới thì có thể làm trọn lục thông (sáu năng lực thần thông). Bồ-tát ngồi yên lặng mà giữ giới thì có thể làm trọn các bồ-đề phần pháp (các pháp hỗ trợ đưa đến giác ngộ). Bồ-tát nghe diệu pháp mà tu giữ giới trong sạch thì có thể làm trọn tứ vô ngại trí (bốn trí biện thuyết không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn từ, về tài ăn nói). Bồ-tát tìm cầu trí tuệ của sự nghe nhiều mà tu giữ giới trong sạch thì có thể làm trọn tâm không tự cao. Bồ-tát gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt) mà tu giữ giới trong sạch thì có thể làm trọn mọi công đức. Bồ-tát tu giữ giới của thí ba-la-mật (sự bố thí hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ) thì có thể làm trọn nhất thiết trí trí (trí tuệ của bậc biết tất cả, tức trí Phật). Bồ-tát theo đúng pháp đã nghe, làm đúng như lời nói mà tu giữ giới trong sạch thì có thể làm trọn việc trở thành đại pháp sư. Bồ-tát theo đúng pháp đã nghe mà suy nghĩ, giữ giới thì có thể làm trọn việc được đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, gìn giữ không quên). Bồ-tát nhớ nghĩ tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ) mà tu giữ giới trong sạch thì có thể vượt qua mọi điều ác, được giới đầy đủ. Bồ-tát không sinh tâm làm hại mà tu giữ giới trong sạch thì có thể làm trọn việc không mất tâm bồ-đề. Bồ-tát không mất tâm bồ-đề mà tu giữ giới trong sạch thì có thể làm trọn việc không mất tâm hướng về Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng). Bồ-tát suy nghĩ: nếu có ai giữ gìn được việc tu giữ giới thì mọi thứ đáng giữ gìn trong thế gian, người ấy đều giữ gìn được. Đó gọi là niệm Giới của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Này thiện nam tử! Thế nào là niệm Xả của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát suy nghĩ: tất cả những pháp có thể buông bỏ đều gồm trong hai loại xả (buông bỏ, cho đi), đó là pháp xả (cho đi giáo pháp) và tài xả (cho đi của cải). Này thiện nam tử! Bồ-tát bố thí vật dụng nuôi sống thì đều có thể làm trọn ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm thân thể tốt đẹp của bậc đại nhân) và tám mươi vẻ đẹp phụ, làm trong sạch cõi Phật, giáo hóa chúng sinh. Bồ-tát bố thí pháp cũng có thể làm trọn thập lực, tứ vô úy, thập bát bất cộng pháp, có thể dứt phiền não và tập khí của phiền não.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát đối với vật dụng nuôi sống thì có thể bỏ được tâm keo kiệt; nhờ nhân duyên bố thí pháp thì có thể vượt qua địa vị Thanh văn, Bích-chi-phật. Lại nữa, cho của cải thì có thể làm trong sạch sinh thân; cho pháp thì có thể làm trong sạch pháp thân. Lại nữa, công đức cho của cải có thể bỏ được thân do cha mẹ sinh ra. Ai có sức buông bỏ ấy? Ngoài Bồ-tát Sơ địa (bậc thứ nhất trong mười bậc tu chứng của Bồ-tát) ra, tất cả thế gian không ai có. Cho pháp thì có thể thành tựu sức ý thông (?). Ai có sức ấy? Ngoài chư Phật Như Lai và các Bồ-tát đã trụ ở các địa (các bậc tu chứng) ra, tất cả thế gian không ai có. Lại nữa, cho của cải thì có thể giáo hóa chúng sinh; cho pháp thì có thể khiến chúng sinh được giải thoát. Lại nữa, cho của cải thì có thể gom tụ công đức; cho pháp thì có thể khiến đến được bờ bên kia. Lại nữa, cho của cải chỉ cho được một nửa; cho pháp thì buông bỏ tất cả. Lại nữa, cho của cải thì có thể được giải thoát dứt phiền não; cho pháp thì có thể thành tựu giải thoát lìa trí chướng.
Lại nữa, buông bỏ mà buông bỏ được sự phân biệt hư dối thì trong các sự buông bỏ ấy là thù thắng bậc nhất, tức là buông bỏ tâm phân biệt hư dối. Vì sao? Vì Bồ-tát buông bỏ phân biệt hư dối, cho nên gọi là trong sạch. Có Bồ-tát hỏi: "Nói 'hư dối' là nói pháp gì?" Đáp: "Này thiện nam tử! Nói 'hư dối' là nói pháp hý luận không thật." Hỏi: "Thế nào gọi là hý luận không thật?" Đáp: "Nếu có người suy nghĩ như vầy: ta tham, ta giận, ta si, ta nhiễm; ta sạch, ta không sạch; ta đi trong thế gian, ta vào Niết-bàn — tất cả những điều như vậy đều là pháp hý luận phân biệt hư dối không thật. Vì sao? Vì tất cả chỉ là nhân duyên, mà không có ta, không có cái của ta, không có chúng sinh, không có người, không có mạng sống, không có ta, không có thọ giả, không có kẻ tạo tác, không có kẻ sai bảo. Các nhân duyên ấy tự tính trống rỗng vắng lặng, xa lìa tâm và tâm, ý, thức. Các nhân duyên ấy không thể suy nghĩ, không thể phân biệt, không thể nhiễm, không thể sạch, không thể đi trong thế gian, không thể vào Niết-bàn. Vì vậy Bồ-tát biết được pháp hư dối như thế thì không suy nghĩ rằng nó thật có. Buông bỏ tâm như vậy nên gọi là xả. Bồ-tát nếu có thể nhớ nghĩ pháp như vậy thì gọi là niệm Xả."
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát có ba loại xả: xả, đại xả (buông bỏ lớn) và tăng thượng xả (buông bỏ bậc cao nhất). Thế nào là xả của Bồ-tát Ma-ha-tát? Đó là: đồ ăn uống, lúa gạo, kho lẫm, quần áo, xe cộ ngựa cưỡi, đèn đuốc, hương xông, tràng hoa, hương thoa, hương bột, phướn lọng, cờ, màn trướng, xe kiệu, chuỗi ngọc, màn che (?), mũ miện, vàng bạc châu báu; những thứ như vậy không phải là đồ để làm khổ hại chúng sinh. Chỉ trừ những thứ có thể làm hại chúng sinh, còn mọi vật khác không gì là không cho. Đó gọi là xả của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Thế nào là đại xả của các Bồ-tát Ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát đã thành tựu xả rồi thì có thể bỏ cả vợ con yêu quý, con trai con gái lớn nhỏ, tôi tớ, người hầu, bề tôi, quan lại, dân chúng, nhà cửa, vườn tược, lầu quán, đất nước và ngôi vua. Đó gọi là đại xả của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Thế nào là tăng thượng xả của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Vì Bồ-tát đã thành tựu xả và đại xả nên thành tựu được sự buông bỏ bậc cao nhất, tức là có thể bỏ tay, chân, tai, mũi, đầu, mắt, tủy, não, máu, thịt, gân, xương, môi, lưỡi, răng, cả da liền thịt, móng và tóc; tất cả những thứ như vậy đều có thể bỏ. Đó gọi là tăng thượng xả của Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát nhớ nghĩ xả, đại xả, tăng thượng xả như vậy: "Ta sẽ rốt ráo thành tựu xả, đại xả, tăng thượng xả." Khi ấy được gọi là Bồ-tát niệm Xả. Này thiện nam tử! Đó gọi là niệm Xả của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Này thiện nam tử! Thế nào là niệm Thiên của Bồ-tát Ma-ha-tát? Này thiện nam tử! Bồ-tát niệm các bậc "trời thanh tịnh", tức là niệm Thanh văn, Bích-chi-phật, Bồ-tát và chư Phật Như Lai. Niệm thế nào? Niệm sự tu hành của các vị ấy, niệm công đức, niệm sự không sinh, niệm cảnh giới đã nhận lấy, niệm lúc mới bắt đầu tu, niệm sự tu hành, niệm sự thành tựu. Đó gọi là niệm Thiên.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát niệm các vị trời (chúng sinh ở cõi trời, hưởng phúc báo cao). Niệm các vị trời thế nào? [Niệm rằng] nhờ tu hạnh nghiệp lành mà được quả báo thù thắng. Thế nào là hạnh nghiệp lành? Đó là thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không thấy biết sai lầm), xa lìa con đường nghiệp bất thiện. Nhờ nhân duyên nghiệp lành ấy mà được quả báo thù thắng của các vị trời: sắc thân đẹp, niềm vui, các giác quan trong sạch. Lại nữa, Bồ-tát đối với quả báo thù thắng ấy khởi tâm tùy hỷ (vui theo điều tốt của người khác) và sinh lòng đại từ; đem quả báo vui đẹp ấy cùng chung với tất cả chúng sinh mà hồi hướng (đem công đức hướng về mục đích) về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.
Bồ-tát nghĩ rằng: "Muốn cho chúng sinh được niềm vui đẹp của cõi trời." Lại vì muốn thành tựu các căn lành ấy mà phát tâm tinh tấn lớn, đối với chúng sinh sinh vào ác đạo (đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh) khởi lòng đại bi. Bồ-tát suy nghĩ: "Ta nên dạy tất cả chúng sinh tu hành nghiệp lành, khiến được sinh lên cõi trời, rồi ngay trên cõi trời mà được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề." Bồ-tát nghĩ như vậy rồi, dạy các chúng sinh tu điều lành để sinh lên cõi trời, khiến không mất quả đẹp của cõi trời ấy, rồi từ niềm vui ấy mà được niềm vui vô thượng, tức là niềm vui vi diệu vắng lặng của Như Lai. Đó gọi là niệm Thiên của Bồ-tát. Này thiện nam tử! Đó gọi là mười niệm xứ của Bồ-tát Ma-ha-tát.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Phát muốn tuyên lại nghĩa này, nên nói kệ (bài thơ tụng) rằng:
Không thấy khổ (chân lý thứ nhất trong bốn chân lý: cuộc đời là khổ) là khổ, vì thấy khổ tức là không (trống rỗng, không có tự tính).
Nếu chẳng lìa nơi khổ, thì pháp "không" chẳng thể có được.
Ai muốn được thấy "không", hãy nên thấy nghĩa của khổ.
Lấy khổ làm nghĩa "không", vì "không" ấy là vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt).
Khổ không có kẻ tạo ra, vì khổ chẳng phải pháp được tạo.
Lìa khổ thì ai là kẻ tạo? Mà cũng chẳng có trước sau.
Không có thật kẻ gom tụ (tập: chân lý thứ hai, nguyên nhân gom góp sinh ra khổ). Nếu thật có thể gom tụ khổ,
thì trong đây gom tụ ở đâu? Vì khổ không phải kẻ tạo tác.
Khổ không từ đâu mà đến, đi cũng không có chỗ tới.
Hợp cùng với pháp nào? Lìa khổ thì có ở đâu?
Nói ái (lòng tham muốn, khát khao) là "tập", nếu nó có thể gom tụ khổ —
mà ái thật không có ái, lìa ái thì sao gọi là gom tụ?
Vì khổ không từ đâu đến, thì ai là kẻ có vị lai?
Nói diệt (chân lý thứ ba: sự dứt sạch khổ) là an định, lìa khỏi pháp đi và đến.
Các pháp tự tính vốn diệt, gốc rễ trong sạch sáng ngời.
Các pháp cùng vắng lặng, vì lìa mé trước mé sau.
Pháp nếu trước đã sinh, thì sau ắt phải có diệt.
Lìa diệt sao có sinh? Lìa sinh chẳng có diệt kia.
Cầu trí tuệ như vậy, gọi là đạo (chân lý thứ tư: con đường dứt khổ) vô lậu.
Nói đạo như ví dụ chiếc bè (bè dùng để qua sông, sang bờ rồi phải bỏ), vì nhất định phải bỏ bè.
Nếu gom tụ pháp phải bỏ, pháp ấy có gì đáng ưa?
Bỏ đạo mà trụ nơi bãi đất quý (ví nơi an ổn của giải thoát), thế gọi là được giải thoát.
Nói tướng được giải thoát, là chẳng tranh cãi với các pháp,
vì đối với tất cả pháp, đã chứng được đạo chân như.
Tóc, lông cùng móng, răng, mỡ, da, máu, thịt, xương,
nước mũi, nước bọt, phân, nước tiểu, gan, mật và màng não,
tim, phổi, ruột già, ruột non — gom tụ lại gọi là thân,
là nhà của phân biệt hư dối; người trí quán xét như thế.
Không có thật kẻ tạo tác, cũng lìa khỏi kẻ cảm nhận,
giống như làng xóm bỏ trống — thân hư dối là như vậy.
Nói cảm nhận gọi là thụ, thụ ấy ai có thể nhận?
Người nhận lìa khỏi cái nhận, sự sai khác chẳng thể có.
Người trí nhớ nghĩ như vậy, người trí ấy quán cảm nhận:
tướng của nó như bồ-đề, lặng tắt, trong sạch, sáng ngời.
Trong thân chẳng thấy có tâm, trong tâm chẳng thấy có tâm;
người ấy lìa nóng bức phiền não, tuy lìa mà chẳng vui mừng.
Thấy pháp chỉ là tâm, xa lìa mọi phân biệt,
chẳng bỏ hạnh chân như, vì được cảnh không chướng ngại.
Các pháp chẳng tự sinh, cũng chẳng do cái khác sinh,
lìa mọi tướng đếm đo và cùng tận, bình đẳng như hư không.
Biết đúng như thật pháp này, người trí không có tướng đi,
biết pháp cũng không trụ, vì trụ nơi bình đẳng.
Nếu có thể niệm như vậy, đối với các pháp không động,
người ấy đến bờ bên kia, như ruộng phúc của chư Phật.
Biết các pháp gọi là Phật, ở mọi chỗ không cấu bẩn,
gom tụ các pháp trong trắng, làm an ổn các chúng sinh.
Niệm sự vắng lặng và sắc thân đẹp, cũng niệm các công đức;
Bồ-tát đầy đủ các pháp, ắt được đạo vô thượng.
Bồ-tát ấy cúng dường chư Như Lai ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).
Trong pháp, niệm không lay động, vì thường ở cảnh giới định.
Khéo buộc áo giáp vững chắc, niệm cảnh giới của diệu pháp,
được bồ-đề vô thượng — đó là hạnh vững chắc của Bồ-tát.
"Pháp như thế nào, ta cũng vậy" — nếu nghĩ được như thế,
niệm pháp này nên biết, chính là của các Bồ-tát.
Lìa cái ta và cái của ta: "Pháp như thế nào, ta cũng vậy";
nếu có thể niệm như thế, gọi là tu niệm diệu pháp.
Tăng là các đệ tử Phật, là ruộng phúc vô thượng,
ắt sẽ được bồ-đề của Phật; thường nhớ những người như thế.
Như biển không thể đo lường, ta nhớ những người như thế,
đem các công đức này hồi hướng, khiến tất cả đều thành Phật.
Khéo tu giới không lui sụt, ta nhớ hạnh giới ấy;
mọi công đức có được, đều muốn trao hết cho chúng sinh,
hồi hướng về đạo vô thượng, khiến được niềm vui rốt ráo.
Như vậy gọi là niệm giới, có thể đem vui cho chúng sinh.
Bỏ của cải nuôi sống và pháp, cũng bỏ các phiền não;
có phúc đều vì chúng sinh, hồi hướng về đạo vô thượng.
Như vậy thành niệm xả, không trụ nơi hai bên (?).
Lìa tướng, hành động tự nhiên, ở đâu cũng như mặt trời chiếu.
Tất cả phàm nhân, thánh nhân, đều từ nghiệp lành mà được [quả];
lấy các nhân quả ấy, dùng đại bi ban cho tất cả.
Các diệu hạnh như thế, là để ban niềm vui bậc cao,
ngay ở trong cõi trời ấy, thành vô thượng chính giác (sự giác ngộ chân chính cao tột).
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Phát và Bồ-tát Ma-ha-tát Phấn Tấn Tuệ, hai vị đại sĩ (bậc người lớn, tức Bồ-tát) cùng vô lượng quyến thuộc, đều đến chỗ Phật. Đến nơi rồi, cúi đầu mặt lễ dưới chân Phật, đi nhiễu quanh trăm nghìn vòng, vâng theo ý Phật, lui ra ngồi một bên; các quyến thuộc cũng ngồi một bên. Rồi bạch Phật rằng: "Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật)! Khi hai chúng con nói pháp tập trên đài báu tuyệt đẹp nơi lầu gác thù thắng, chư Phật Như Lai đối với tất cả các pháp đều biết, thấy, giác ngộ không chướng ngại. Thế Tôn! Pháp tập mà hai chúng con nói có thuận theo ý Phật không?"
Bấy giờ Phật bảo hai Bồ-tát: "Này thiện nam tử! Đúng như các ông nói, chư Phật Như Lai đối với tất cả các pháp đều biết, thấy, giác ngộ không chướng ngại. Này thiện nam tử! Pháp tập mà hai ông nói khéo thuận theo ý ta. Này thiện nam tử! Mọi lời nói của tất cả Bồ-tát đều là nhờ sức oai thần của chư Phật Như Lai. Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử! Nay các ông nói diệu pháp tập này thật khoái thay. Nếu có các Bồ-tát muốn nói pháp tập thì nên nói như các ông đã nói. Này thiện nam tử! Diệu pháp tập mà các ông nói, tức là đã làm việc mà chư Phật Như Lai làm. Này thiện nam tử! Ta đối với pháp tập mà hai ông nói, sinh tâm tùy hỷ."
Bấy giờ tuệ mạng (người sống bằng mạng trí tuệ, lời tôn xưng vị tỳ-kheo) Xá-lợi-phất (đệ tử lớn của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) nói với Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Phát rằng: "Này thiện nam tử! Ông vì nghĩa gì mà tên là Vô Sở Phát (không có gì khởi lên)?" Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức (bậc có đức lớn, lời tôn xưng) Xá-lợi-phất! Nếu có Bồ-tát dừng nghỉ mọi nghiệp thân, miệng, ý, không vướng mắc mọi việc làm, không cầu một pháp nào, không lìa phiền não, không muốn được pháp, thấy chân như của các pháp quá khứ, vị lai là bình đẳng, cũng không thấy pháp có hạ, trung, thượng — vì vậy gọi là Vô Sở Phát. Lại nữa, thưa đại đức Xá-lợi-phất! Tất cả các pháp đều không có gì khởi lên, vì vốn không có. Xá-lợi-phất! Pháp nếu có khởi đầu thì mới có chỗ khởi lên. Các pháp không có khởi đầu, không có khởi đầu, sao lại nói là có chỗ khởi lên?"
Tuệ mạng Xá-lợi-phất nói: "Pháp nếu như vậy, sao ông lại nói pháp tập?" Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Tôi không có gì khởi lên mà nói pháp tập." Bồ-tát Vô Sở Phát lại nói với Xá-lợi-phất: "Xá-lợi-phất, ý ông thế nào? Câu hỏi của ông là câu hỏi có khởi lên, hay câu hỏi không khởi lên? Nếu nói là câu hỏi có khởi lên, thì nương vào nhân duyên gì mà có khởi lên? Vậy mà chẳng lìa pháp mà có chỗ khởi lên của pháp, chẳng lìa pháp mà có câu hỏi. Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Nếu là câu hỏi không khởi lên, thì là đã đi vào pháp tập mà tôi nói."
Tuệ mạng Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Tôi có hỏi, ông cũng có nói, sao lại bảo là không khởi lên?" Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Câu ông hỏi và lời tôi nói đều như lời nói trong trò ảo thuật. Nên biết lời nói của Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong chân như pháp giới là như vậy. Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Người do ảo thuật làm ra thì không có tâm, không có tâm số pháp (các trạng thái tâm lý đi kèm với tâm). Tất cả chúng sinh cũng như vậy, không có tâm, không có tâm số pháp. Nếu như vậy thì sao có khởi lên? Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Như nhờ nhà ảo thuật mà người ảo có lời nói, cũng vậy, Bồ-tát Ma-ha-tát nương vào chân như pháp giới mà có thể nói; nên biết như vậy."
Tuệ mạng Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Ví như việc ảo do nhà ảo thuật làm ra, chẳng thật cũng chẳng không thật. Nếu như vậy thì ông cũng phải thế, chẳng thật cũng chẳng không thật." Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Chư Phật Như Lai giác ngộ tất cả các pháp đều như tướng ảo, nên nói các pháp hư dối như ảo." Xá-lợi-phất nói: "Đúng vậy, thiện nam tử! Chư Phật Như Lai giác ngộ tất cả pháp như ảo, nói tất cả pháp như ảo." Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Như cái ảo kia chẳng thật cũng chẳng không thật, tất cả các pháp cũng như vậy, chẳng thật cũng chẳng không thật; nên biết như vậy." Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Xá-lợi-phất! Nếu các pháp có thật hay không thật thì không nên nói rằng tất cả các pháp giống như tướng ảo."
Tuệ mạng Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Ông vì điều gì mà thực hành hạnh Bồ-tát?" Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Tôi thực hành hạnh Bồ-tát không vì mục đích, cũng chẳng phải không vì mục đích. Vì sao? Nếu có Bồ-tát vì mục đích mà thực hành, thì Bồ-tát ấy có chỗ thấy mà thực hành. Nếu có chỗ thấy mà thực hành, thì Bồ-tát ấy không thuận theo chư Phật Như Lai. Vì sao? Nếu có chỗ thấy mà thực hành, thì người ấy còn không thể thuận theo vô sinh pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững chắc nơi lẽ mọi pháp vốn không sinh), huống chi là đi vào vô sinh pháp nhẫn. Nếu lìa vô sinh pháp nhẫn thì không thuận theo chư Phật Như Lai. Còn nếu không vì mục đích mà thực hành, thì người ấy đi theo đường tà; đi đường tà thì không có nghĩa thật."
Tuệ mạng Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Nếu không vì mục đích, cũng chẳng phải không vì mục đích, thì Bồ-tát ấy thực hành ở chỗ nào?" Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Tất cả mao đạo phàm phu (người thường ngu tối, nhẹ dạ như sợi lông bị gió cuốn) hành ở bất cứ chỗ nào, Bồ-tát liền hành ở chính chỗ ấy." Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Mao đạo phàm phu hành ở chỗ nào?" Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Chư Phật Như Lai hành ở chỗ nào, mao đạo phàm phu liền hành ở chính chỗ ấy; nhưng mao đạo phàm phu không biết chư Phật hành ở chỗ ấy. Tôi cũng hành ở chỗ ấy."
Tuệ mạng Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Nếu mao đạo phàm phu không biết cảnh giới chư Phật hành, sao lại nói chư Phật Như Lai hành ở chỗ nào thì mao đạo phàm phu hành ở chính chỗ ấy?" Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa tuệ mạng Xá-lợi-phất! Nay ông có biết được cảnh giới của Phật không?" Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Tôi chỉ theo văn tự mà nắm lấy, sao biết được cảnh giới của chư Phật? Này thiện nam tử! Các Thanh văn từ Như Lai nghe tiếng mà phân biệt, rồi nói là biết. Này thiện nam tử! Cảnh giới của chư Phật vô lượng vô biên, nhưng không phải ngoài cảnh giới chư Phật lại có cảnh giới phàm phu."
Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất! Nếu không phải ngoài cảnh giới chư Phật lại có cảnh giới phàm phu, thì vừa rồi Xá-lợi-phất nói các mao đạo phàm phu không biết cảnh giới Phật, lời ấy là thế nào?" Tuệ mạng Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Chư Phật Như Lai vượt ra khỏi thế gian, còn mao đạo phàm phu đi trong thế gian, vì vậy các mao đạo phàm phu không biết cảnh giới chư Phật." Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thưa đại đức Xá-lợi-phất, ý ông thế nào? Chư Phật Như Lai có chỗ được, có chỗ trụ, có làm lợi ích không?" Xá-lợi-phất nói: "Này thiện nam tử! Chư Phật Như Lai không pháp nào không biết; biết tất cả pháp, giác ngộ tất cả pháp rồi, có thể ở trong pháp hữu vi mà làm lợi ích chúng sinh." Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Nếu Xá-lợi-phất biết như vậy, vì sao lại nói chư Phật Như Lai vượt ra khỏi thế gian? Đây là đại đức Xá-lợi-phất không suy xét mà nói. Xá-lợi-phất! Nếu Như Lai vượt ra khỏi thế gian thì Như Lai không có chỗ được, không có chỗ trụ, không có việc làm lợi ích. Xá-lợi-phất! Lời của ông đã tự đổ vỡ rồi."
Bấy giờ tuệ mạng Xá-lợi-phất nói với Bồ-tát Vô Sở Phát: "Này thiện nam tử! Tôi đã đổ vỡ từ trước, chứ không phải mới bây giờ, vì thuở quá khứ đã lui mất căn lành và tâm cầu nhất thiết trí trí. Này thiện nam tử! Tôi đối với tài biện luận ưa nói của nhân giả (người có lòng nhân, lời tôn xưng), sâu sắc sinh lòng tùy hỷ. Nguyện cho tất cả chúng sinh đều được tài biện luận này."
Khi nói pháp tập này, tám vạn Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn; sáu vạn thiên tử (các vị trời) xa bụi lìa nhơ, được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy chân lý trong sạch, tức bước đầu chứng quả thánh); năm nghìn tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thụ giới đầy đủ) chuyển tâm Thanh văn, phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Phật thụ ký cho các tỳ-kheo ấy, mỗi vị sẽ ở trong các cõi Phật khác nhau mà thành A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Phát bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khéo biết pháp khả thủ (cái bị nắm bắt, tức đối tượng) và năng thủ (cái nắm bắt, tức chủ thể)?" Phật nói: "Này thiện nam tử! Nếu Bồ-tát biết tất cả pháp, thì Bồ-tát khi ấy khéo biết pháp khả thủ và năng thủ." Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thế Tôn! Thế nào là khéo biết tất cả pháp?" Phật nói: "Thấy tất cả pháp như mộng, như ảo thuật, như thành càn-thát-bà (thành quách ảo hiện trên không trung, như ảo ảnh lâu đài), như dương diệm (ảo ảnh nắng trông như nước giữa đồng), như hỏa luân (vòng lửa do quay nhanh một đốm lửa mà thấy), như trăng dưới nước, như vật do phép thần biến hóa ra, như bóng trong gương."
Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thế Tôn! Những gì là tất cả pháp mà thấy như mộng, ảo, thành càn-thát-bà, dương diệm, hỏa luân, trăng dưới nước, vật biến hóa, bóng trong gương?" Phật nói: "Này thiện nam tử! Nói tất cả pháp, tức là mắt và hình sắc, tai và âm thanh, mũi và mùi hương, lưỡi và vị, thân và sự xúc chạm, ý và các pháp. Này thiện nam tử! Đó gọi là tất cả pháp thấy như mộng, ảo, thành càn-thát-bà, dương diệm, hỏa luân, vật biến hóa, trăng dưới nước, bóng trong gương. Năng thủ là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Khả thủ là sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Bồ-tát Ma-ha-tát đều thấy, biết, giác ngộ các pháp năng thủ và khả thủ, cũng có thể khéo nói, vì vậy gọi là bậc nhất thiết trí (người biết tất cả). Nếu là bậc nhất thiết trí thì người ấy lìa sử và phiền não. Nếu lìa được sử và phiền não thì người ấy không có ta, không có cái của ta, như hư không không phân biệt, đối với tất cả chúng sinh được tâm bình đẳng. Vì được tâm bình đẳng nên được tâm vắng lặng ở mọi chỗ. Vì được tâm vắng lặng nên gọi là người thực hành pháp, tự nhiên vững chắc; là người đứng đầu đối với tất cả chúng sinh; là người không chướng ngại trong tất cả pháp; là bậc đại từ đại bi; là bậc không thể lay chuyển; là bậc Tam-miệu Tam-phật-đà (bậc chính đẳng chính giác, tức Phật)."
Bồ-tát Vô Sở Phát nói: "Thế Tôn! Bồ-tát muốn được diệu pháp như chư Phật Như Lai thì tu hành thế nào?" Phật nói: "Bồ-tát muốn được pháp như vậy của chư Phật Như Lai thì nên sinh tâm bình đẳng như mặt đất, vì có thể nhẫn chịu mọi hành vi bất thiện và lời ác của tất cả chúng sinh. Lại nên sinh tâm bình đẳng như nước sạch, vì có thể rửa sạch cấu bẩn phiền não nhỏ nhiệm do phân biệt hư dối của mình và của chúng sinh. Lại nên sinh tâm bình đẳng như lửa mạnh, vì có thể dùng lửa trí tuệ đốt củi phiền não của mình và của các chúng sinh. Lại nên sinh tâm bình đẳng có tướng như gió, vì có thể xa lìa mọi vướng mắc. Lại nên sinh tâm bình đẳng như hư không, vì ở mọi chỗ không chướng ngại.
Này thiện nam tử! Như sư tử chúa, Bồ-tát cũng vậy, vì ở mọi chỗ không kinh không sợ. Ví như long tượng (voi chúa to lớn, mạnh mẽ), Bồ-tát cũng vậy, vì dùng tâm đã điều phục gánh vác mọi gánh nặng của tất cả chúng sinh. Ví như mưa lớn, Bồ-tát cũng vậy, vì tuôn xuống mưa pháp tốt đẹp. Ví như ánh mặt trời, Bồ-tát cũng vậy, vì dùng ánh sáng trí tuệ chiếu soi tất cả chúng sinh. Ví như trăng sáng, Bồ-tát cũng vậy, vì tất cả chúng sinh ở đâu thấy cũng yêu mến. Ví như vị đại thương chủ (người cầm đầu đoàn buôn), Bồ-tát cũng vậy, vì dẫn dắt chúng sinh đến hòn đảo báu lớn là nhất thiết trí. Ví như thầy thuốc giỏi, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể chữa bệnh phiền não của tất cả chúng sinh. Như người nhổ gai, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể nhổ ra mối nghi hoặc của tất cả chúng sinh đối với các pháp. Ví như người dẫn đường trên biển, Bồ-tát cũng vậy, vì khéo biết nhất thiết trí và ý nghĩa các phương hướng. Ví như thuyền bè, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể khéo đưa chúng sinh thế gian qua biển lớn. Ví như các dòng nước, sông, ao, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể tưới thấm cho tất cả chúng sinh. Như đường cái lớn của vua, Bồ-tát cũng vậy, vì bình đẳng thông suốt cho các chúng sinh. Ví như đảo báu, Bồ-tát cũng vậy, vì đầy đủ mọi bồ-đề phần pháp.
Ví như ngọc như ý, ai cần gì đều được, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể ban cho chúng sinh vô lượng lợi ích và pháp họ cầu. Ví như ngựa tốt, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể chở thay cho chúng sinh mệt khổ. Ví như biển lớn, Bồ-tát cũng vậy, vì trí tuệ sâu xa khó đo lường. Ví như núi Tu-di, Bồ-tát cũng vậy, vì đối với bồ-đề của Phật không nghiêng động. Ví như tất cả cây báu tốt đẹp, Bồ-tát cũng vậy, vì đầy đủ sự trang nghiêm thù thắng. Ví như vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, tương truyền lấy từ dòng sông chảy qua rừng cây Diêm-phù), Bồ-tát cũng vậy, vì hiếm có khó được. Ví như vua Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Bồ-tát cũng vậy, vì trong các pháp được sức tự tại trội vượt. Ví như Đại Phạm vương, Bồ-tát cũng vậy, vì đầy đủ mọi uy nghi vắng lặng. Ví như Tứ Thiên vương hộ thế (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương thế gian), Bồ-tát cũng vậy, vì có thể giữ gìn diệu pháp thù thắng. Ví như Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp), Bồ-tát cũng vậy, vì có thể tu hành mười nghiệp lành. Ví như vị đại thần, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể giữ gìn pháp bí mật của chư Phật Như Lai.
Bồ-tát nên sinh tâm xuất gia, vì khéo an trụ trong pháp sa-môn (người xuất gia tu hành). Bồ-tát trụ trong pháp sa-môn, vì làm vắng lặng nghiệp thân, miệng, ý. Bồ-tát trụ nơi a-lan-nhã (chỗ vắng vẻ xa làng xóm để tu), vì thành tựu thiền định, tam muội, tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm bình đẳng hợp nhất), thần thông, trí sáng và giải thoát. Bồ-tát trụ trong thiền định, vì được tính không rất sâu của chân như. Bồ-tát trụ nơi vắng lặng, vì có thể giáo hóa càn-thát-bà (thần nhạc của trời), khẩn-na-la (thần ca hát của trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), thành tựu chú thuật, thuốc hay và pháp của bậc thánh. Bồ-tát an trụ trong trí sáng, vì có thể đầy đủ thành tựu tam minh (ba trí sáng: biết đời trước, thấy sinh tử của chúng sinh, dứt sạch phiền não). Bồ-tát trụ nơi sự vắng lặng thù thắng, vì được pháp lục thông đặc biệt. Bồ-tát trụ trong trí tuệ nghe nhiều, vì có thể khéo biết các pháp sai khác như ấm, giới, nhập (năm uẩn, mười tám giới, mười hai nhập — các cách phân loại thân tâm và thế giới). Bồ-tát trụ ở địa vị bậc thầy, vì có thể khéo biết tất cả các luận. Bồ-tát trụ ở địa vị pháp sư, vì có thể nói pháp giáo hóa mà lìa việc cầu ăn uống cúng dường. Bồ-tát khéo trụ trong pháp tỳ-ni (giới luật), vì có thể xa lìa tham, sân, si và các phiền não. Bồ-tát trụ nơi ma-di (tạng luận, phần phân tích giải thích giáo pháp), vì có thể vắng lặng ở mọi chỗ.
Bồ-tát trụ nơi tâm mềm mại, vì có thể xa lìa mọi sự mong cầu. Bồ-tát không trụ nơi tâm xao động, vì có thể xa lìa phiền não tham. Bồ-tát không trụ nơi tâm cao ngạo, vì có thể xa lìa phiền não sân. Bồ-tát không trụ nơi các lời ác, vì có thể xa lìa tâm si. Bồ-tát không trụ nơi lời nói tạp loạn, vì có thể thành tựu sự khéo giữ gìn lời nói. Bồ-tát trụ ở địa vị bậc đại sư, vì có thể tu hành pháp Đại thừa. Bồ-tát khéo trụ nơi việc gánh vác gánh nặng, vì có thể thành tựu tâm đại bồ-đề. Ví như dòng nước lớn, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể tưới thấm cho chúng sinh dùng. Ví như thành lớn, Bồ-tát cũng vậy, vì có thể làm trọn công đức của nhất thiết trí trí. Ví như kẻ tôi tớ, Bồ-tát cũng vậy, vì dùng đại từ bi làm thay các việc nhọc khổ cho chúng sinh.
Lại nữa, này thiện nam tử! Bồ-tát đối với chúng sinh hung ác thì sinh tâm hiền hòa; đối với chúng sinh kiêu mạn thì sinh tâm cung kính; đối với chúng sinh dua nịnh quanh co thì sinh tâm chất phác ngay thẳng; đối với chúng sinh đi trong rừng rậm (ví sống trong rối ren của tà kiến, phiền não) thì không sinh tâm đi trong rừng rậm; đối với chúng sinh không tu hành thì sinh tâm cứu độ; đối với chúng sinh không biết thẹn với mình thì sinh tâm biết thẹn; đối với chúng sinh không biết thẹn với người thì sinh tâm biết thẹn; đối với chúng sinh theo tà luận thì sinh tâm không khiếp nhược; ở giữa đại chúng không sinh tâm sợ hãi; các pháp thế gian không thể làm nhiễm ô; tất cả các ma không thể phá hoại; tà luận của ngoại đạo không thể khuất phục; đối với bậc đáng tôn thì sinh tâm kính trọng; thường đối với sư trưởng sinh tâm cúng dường; đối với người nghe nhiều thì sinh tâm khâm phục; đối với người được thiền định thì sinh tâm cho là hiếm có; đối với người thông minh thì sinh tâm hành trì sâu xa; đối với các pháp sư thì sinh tâm yêu kính như đối với Phật; đối với các Bồ-tát thì sinh tâm nương tựa; đối với các Như Lai thì sinh tâm rốt ráo; đối với người tu hành đúng như thật thì sinh tâm vững chắc; đối với mọi phiền não không kinh không sợ.
Không chứng Niết-bàn mà khởi đại từ bi, đi trong hạnh thế gian; vì độ chúng sinh mà nói pháp giáo hóa không với tâm nhiễm ô, và luôn xa lìa mọi sự cúng dường, cung kính. Xa lìa tâm điên đảo, vì biết đúng như thật vô thường, khổ, không, vô ngã, bất tịnh. Đầy đủ tâm giải thoát, vì có thể xa lìa cảnh giới. Thành tựu sự sinh ra đúng như thật, vì sinh vào nhà như thật của bậc thánh. Thành tựu trí tuệ như thật, vì luôn có tâm xuất gia. Thành tựu hạnh thánh, vì biết đúng như thật khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ). Thành tựu tướng của bậc đại nhân, vì đầy đủ giữ giới, nghe nhiều, không buông lung. Thành tựu tâm bình đẳng với tất cả chúng sinh, vì khéo biết thế gian không có ta. Thành tựu pháp không điên đảo, vì lấy thánh ấn (dấu ấn xác chứng chân lý của bậc thánh) làm ấn. Thành tựu tâm đạo tràng, vì lấy ấn không lui sụt làm ấn.
Các Bồ-tát thường thành tựu hạnh tâm trong sạch, thành tựu hạnh uy nghi trang nghiêm khắp cả; không ưa nói chuyện kỹ thuật nghề nghiệp thế gian; không ưa gần bạn xấu; không ưa các việc cúng dường cung kính; không ưa nói chuyện tạp nhạp thế gian; không ưa nói chuyện các nước; không ưa nói chuyện các vua; không ưa nói chuyện trộm cướp; không ưa nói chuyện đàn bà; không ưa nói chuyện tiệc tùng hội hè; không ưa nói chuyện đánh trận; không ưa kéo bè tranh cãi kiện tụng; không ưa các nước xấu, thành ấp, làng xóm, vùng biên, chỗ hiểm nạn; không ưa gần những người làm trò ca múa, đùa cợt.
Lại nữa, này thiện nam tử! [Bồ-tát] không ưa ở chung với người keo kiệt, ganh ghét; không ưa ở chung với người phá giới, tà kiến, hay tụ tập làm các điều ác, buông lung, coi thường pháp; không ưa ở chung với người hay giận hờn, tâm điên đảo rối loạn; không ưa kẻ ngu si câm điếc; những người như vậy đều không ở chung. Bồ-tát Ma-ha-tát thường ưa dũng mãnh bố thí pháp, của cải và sự không sợ hãi; là bậc diệu hạnh lớn dứt trừ phiền não tham, sân, si; ưa lìa chỗ ồn ào, ưa sự lặng im; thường ưa chỗ thanh vắng một mình, như núi cao, vách đá, đỉnh núi, khe suối, cây cỏ rừng rậm, suối trong nước chảy — ưa những chỗ thanh vắng như thế. Đầu đêm và cuối đêm bỏ ngủ, siêng năng tu hành, phát khởi trí tuệ do nghe, do suy nghĩ, do tu tập, cùng các thiền định, tam muội, đà-la-ni, thần thông tự tại và vô lượng vô biên trăm nghìn vạn ức pháp môn, đều hiện ra trước mắt; thấy vô lượng trăm nghìn vạn ức Phật; được trăm nghìn vạn ức tam muội, trăm nghìn vạn ức cửa đà-la-ni; có thể giáo hóa trăm nghìn vạn ức chúng sinh. Bồ-tát nên thành tựu những tâm như vậy thì có thể được diệu pháp của Như Lai ấy."
Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Vô Sở Phát bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Nếu ai có thể tu hành đúng như thật, thì vì đây là pháp Đại thừa, nên đây chính là pháp mà người tu hành đúng như lời dạy cưỡi lên. Nếu ai có thể không buông lung, người ấy gọi là tu hành đúng như thật. Thế Tôn! Lại nữa, tu hành như thật là phát nguyện bồ-đề; không buông lung là làm trọn nguyện bồ-đề. Lại nữa, tu hành như thật là tu hành bố thí; không buông lung là không cầu báo đáp. Lại nữa, tu hành như thật là thụ trì giới trong sạch; không buông lung là thành tựu giới không lui sụt. Lại nữa, tu hành là bắt đầu tu hạnh nhẫn nhục (chịu đựng mọi điều trái ý); không buông lung là được vô sinh pháp nhẫn. Lại nữa, tu hành là cầu mọi căn lành mà không mỏi mệt; không buông lung là buông bỏ mọi việc đã làm. Lại nữa, tu hành là bắt đầu tu thiền định; không buông lung là không trụ vào thiền định. Lại nữa, tu hành là làm trọn trí tuệ; không buông lung là không hý luận về các pháp. Lại nữa, tu hành là giữ gìn diệu pháp; không buông lung là không thấy các pháp. Lại nữa, tu hành là khiến các chúng sinh được đại bồ-đề; không buông lung là không thấy các chúng sinh.
Lại nữa, tu hành như thật là gom tụ mọi căn lành; không buông lung là hồi hướng về đại bồ-đề. Lại nữa, tu hành như thật là lấy bồ-đề làm pháp thật; không buông lung là biết đúng như thật tất cả pháp đều như tướng bồ-đề. Lại nữa, tu hành như thật là được vô sinh pháp nhẫn; không buông lung là nguyện nhận lấy sự sinh ra trở lại [để cứu độ]. Lại nữa, tu hành như thật là đến đạo tràng, thị hiện mọi việc trang nghiêm thù thắng; không buông lung là biết đúng như thật vô số kiếp a-tăng-kỳ (kiếp: khoảng thời gian cực dài). Lại nữa, tu hành như thật là biết đúng như thật bồ-đề; không buông lung là vì các nghiệp quá khứ đều đã khéo tu. Lại nữa, tu hành như thật là đến đại Niết-bàn; không buông lung là khéo biết bản tính các pháp vốn lặng tắt. Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát khéo tu hành và không buông lung như vậy thì đối với việc được bồ-đề không coi là khó. Thế Tôn! Vì nghĩa ấy, Bồ-tát Ma-ha-tát nên tu tập tu hành như thật và không buông lung. Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập vi diệu."
Bấy giờ tuệ mạng Xá-lợi-phất bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Theo chỗ con hiểu nghĩa Phật nói, nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát đối với pháp tập do Phật Như Lai và các Bồ-tát nói, nghe rồi sinh lòng tin và có thể tu hành, thì các Bồ-tát ấy có diệu pháp tập. Vì sao? Nếu không tin pháp thì không có pháp tập; nếu không tinh tấn thực hành cũng không có pháp tập. Nếu người có thể đối với pháp do các bậc thánh nói sinh tâm cho là hiếm có, sinh tâm như thật, thì Bồ-tát ấy có diệu pháp tập. Thế Tôn! Nếu người không tự khen mình, cũng không chê người, người ấy có diệu pháp tập. Thế Tôn! Nếu người đối với bậc thánh có lòng từ, đối với người chẳng phải thánh có lòng thu nhận nâng đỡ; nếu có người không thấy mình hơn, không thấy người kém; nếu người đối với pháp bình đẳng sinh tâm bình đẳng, đối với pháp không bình đẳng cũng sinh tâm bình đẳng, đối với cái bằng nhau cũng sinh tâm bình đẳng, đối với cái bằng và không bằng cũng sinh tâm bình đẳng, mà không phân biệt bằng hay không bằng — người ấy có diệu pháp tập.
Nếu người chỉ nghe một câu mà có thể hiểu rõ trăm nghìn vạn câu, nên biết người ấy có diệu pháp tập. Nếu người nghe pháp mà không tĩnh không loạn; nếu người nghe pháp mà không trói không cởi; nếu người nghe pháp mà không đi không trụ; nếu người nghe pháp mà không tăng không giảm; nếu người nghe pháp mà không mừng không giận; nếu người nghe pháp mà không trụ thế gian, không vào Niết-bàn — Thế Tôn! Nếu có thể đi vào pháp tập như vậy, nên biết người ấy có diệu pháp tập. Thế Tôn! Pháp tập mà nay con nói có thuận theo pháp tập do Như Lai nói không?" Phật nói: "Đúng vậy, Xá-lợi-phất! Xá-lợi-phất! Điều ông nói thuận theo ý Phật."
Kinh Pháp Tập, quyển thứ tư.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video