Phật Thuyết Pháp Tập Kinh, quyển thứ năm. Tên kinh nghĩa là "Kinh Phật nói về pháp tập"; pháp tập là sự gom tóm cốt yếu của giáo pháp, tức chỗ hội tụ tinh yếu của lời Phật dạy.
Đời Nguyên Ngụy (tức triều Bắc Ngụy, vua mang họ Nguyên), Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo là Kinh, Luật và Luận) Bồ-đề-lưu-chi, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch.
Bấy giờ tuệ mạng (tiếng tôn xưng bậc tỳ-kheo có đức, nghĩa là người lấy trí tuệ làm sinh mạng) Đại Mục-kiền-liên (một trong các đại đệ tử của Phật, nổi tiếng thần thông bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn xưng Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Nếu Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) nghĩ rằng: 'Ta có thể nói được pháp tập', thì Bồ-tát ấy không thể nói được. Vì sao? Vì người có ngã kiến (cái thấy chấp rằng có một cái 'ta' thật) mới sinh tâm như thế này: 'Ta nói được pháp, người kia nghe pháp.' Nếu người xa lìa ngã tướng (hình ảnh, ý niệm về cái 'ta'), thì người ấy không thấy 'ta nói được pháp' hay 'người khác nghe được pháp'. Người ấy không thấy hai điều ấy, mà cũng không phải là không thấy hai điều ấy.
Bạch Thế Tôn! Mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đang có đều không phải có thật. Hễ đối với pháp nào mà sinh tâm phân biệt, cho rằng nó có thật, thì phải biết pháp ấy là hư dối, không thật. Các Bồ-tát không sinh phân biệt đối với pháp ấy mà cho rằng nó có thật. Vì sao? Vì không sinh phân biệt cho là có thật, nên Bồ-tát ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, đã tu hành cao sâu) biết mọi pháp đều hư dối không thật, giống như lời nói năng của người huyễn (người do nhà ảo thuật biến ra).
Bạch Thế Tôn! Cái gọi là hư dối là thật ra không có mà trông giống như có. Pháp như vậy thuận theo lý không (lý rằng mọi vật không có tự thể cố định), không trái với nhân duyên (các điều kiện hợp lại sinh ra sự vật), thuận theo lý không sinh không diệt. Người ấy không trái với lý không và các nhân duyên, thuận theo lý không sinh không diệt, buông bỏ mọi thứ phân biệt, dứt cái 'ta' và cái thấy về 'ta', xa lìa mọi tà kiến (cái thấy sai lệch). Các Bồ-tát ma-ha-tát biết các pháp là hư dối mà vẫn thuận theo thế gian để nói là 'có'. Nếu nói được pháp hư dối như vậy cho người khác hiểu, thì đó gọi là người nói được pháp tập. Nói pháp gì để làm pháp tập? Nói mọi pháp, và mọi pháp đều chỉ có một tướng. Pháp tập như thế gọi là pháp tập vi diệu (sâu mầu, tuyệt diệu).
Bạch Thế Tôn! Pháp tập con vừa nói có thuận theo pháp tập mà Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) đã nói hay không?"
Phật dạy: "Đúng vậy, Mục-kiền-liên. Điều ông nói thuận theo ý Phật."
Bấy giờ tuệ mạng Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử (đại đệ tử của Phật, giỏi thuyết pháp bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn! Nếu người vì cầu phúc mà nói pháp tập, thì lời người ấy nói đáng bị chê trách. Vì sao? Vì người ấy chấp vào cái 'ta'. Người nào chấp vào tướng 'ta' và 'cái của ta', thì những gì người ấy làm, dù là tội hành (việc xấu dẫn đến quả khổ), phúc hành (việc lành dẫn đến quả vui ở cõi người, cõi trời) hay bất động hành (công phu thiền định dẫn sinh lên các cõi trời cao), đều là việc làm chưa lìa tà kiến. Phải biết người ấy không làm lợi cho mình, cũng không làm lợi cho người.
Bạch Thế Tôn! Người biết được pháp tập như vậy thì không khởi tội hành, phúc hành hay bất động hành. Người biết được pháp tập thì không gom chấp năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân xác, thọ là cảm giác, tưởng là sự nhận biết hình ảnh, hành là các hoạt động của tâm ý, thức là sự hiểu biết phân biệt), mà cũng không phải là không gom. Người ấy không gom chấp mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng và sáu cái biết sinh ra từ đó), mà cũng không phải là không gom. Người ấy không gom chấp mười hai nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng), mà cũng không phải là không gom.
Người ấy không chấp lấy chúng sinh, cũng không phải không chấp lấy. Đối với pháp, người ấy cũng không chấp lấy mà cũng không phải không chấp lấy. Không chấp lấy cái thật, cũng không chấp lấy cái giả. Không chấp lấy cảnh giới, cũng không lìa cảnh giới. Người ấy không chấp lấy tham, sân, si (lòng tham muốn, lòng giận ghét, sự mê muội), cũng không lìa tham, sân, si. Không chấp lấy thế gian, không chấp lấy niết-bàn (cảnh giới tắt hết phiền não, ra khỏi sinh tử). Không chấp lấy sự tranh cãi, cũng không chấp lấy sự im lặng. Không chấp lấy cái không, cũng không chấp lấy tà kiến. Không chấp lấy vô tướng (lý rằng các pháp không có hình tướng cố định), cũng không chấp lấy giác quán (sự suy tìm, xét nghĩ của tâm, thô cũng như tế). Không chấp lấy vô nguyện (không mong cầu gì), mà cũng không phải là không chấp lấy. Không chấp lấy pháp của chư Phật, cũng không chấp lấy pháp của phàm phu (người thường chưa giác ngộ). Không chấp lấy pháp, cũng không chấp lấy phi pháp (điều không phải pháp). Không chấp lấy Thánh tăng (đoàn thể các bậc tu hành đã chứng quả), cũng không chấp lấy tăng của ngoại đạo (các phái tu hành ngoài đạo Phật).
Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát biết mọi pháp nên không đi tìm chỗ rốt ráo. Vì sao? Vì Bồ-tát ấy biết rằng không pháp nào là không rốt ráo. Bồ-tát ấy không cầu giải thoát (thoát khỏi mọi ràng buộc khổ đau), vì mọi pháp xưa nay vốn tịch diệt (lặng yên, dứt mọi xao động), không pháp nào là không giải thoát. Bồ-tát ấy không ưa một pháp nào, cũng không chán một pháp nào. Bồ-tát ấy biết pháp của chư Phật không phải pháp của mình, cũng không phải pháp của người khác. Không giữ lấy một pháp, không bỏ đi một pháp. Nếu còn giữ lấy hay bỏ đi thì đáng chê trách. Không đi tới, không dừng lại; nếu còn đi tới hay dừng lại thì cũng đáng chê trách. Không mừng, không lo; nếu còn lo hay mừng thì cũng đáng chê trách.
Bạch Thế Tôn! Điều nói như vậy gọi là pháp tập. Bạch Thế Tôn! Pháp tập con vừa nói có thuận theo điều Như Lai đã nói hay không?"
Phật dạy: "Phú-lâu-na, điều ông nói thuận theo ý Phật."
Bấy giờ tuệ mạng Ma-ha Ca-chiên-diên (đại đệ tử của Phật, giỏi phân tích, biện luận giáo lý bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Nếu người có pháp tướng (ý niệm 'đây là pháp') và phi pháp tướng (ý niệm 'đây không phải là pháp'), rồi dựa vào hai tướng ấy mà nói pháp, thì người ấy gọi là đang ở trong vô minh (sự mê tối, không thấy rõ chân lý). Vì sao? Vì nếu người thấy phi pháp đúng như thật, thì đó chính là chân pháp. Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát thấy phi pháp đúng như thật, thì đó chính là chân như (bản tính chân thật, như vậy, không thay đổi của mọi pháp).
Bạch Thế Tôn! Chân pháp không từ đâu đến, cũng không đi về đâu. Pháp không nương vào người. Bạch Thế Tôn! Pháp không xa người, cũng không gần người. Đối với nơi chốn, pháp cũng không có xa gần. Bạch Thế Tôn! Pháp không có ý nghĩ: 'Ta vận hành nơi chúng sinh bậc trên mà không vận hành nơi chúng sinh bậc dưới, bậc giữa', hay 'Ta vận hành nơi chúng sinh bậc dưới, bậc giữa mà không vận hành nơi chúng sinh bậc trên.'
Bạch Thế Tôn! Pháp không phải nhờ có tướng mà được gọi tên, cũng không phải nhờ không có tướng mà được gọi tên. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Theo cái thấy của bậc thánh, mọi thứ có tướng đều là trói buộc, mà cái không tướng cũng là trói buộc. Bạch Thế Tôn! Pháp không phải là sự lìa bỏ, cũng không phải là sự tu hành. Bạch Thế Tôn! Người biết pháp thì xa lìa cả việc lìa bỏ lẫn việc tu hành (?).
Bạch Thế Tôn! Pháp không đem cho ai, cũng không tự lấy cho mình, vậy mà tùy theo chỗ mong muốn của mỗi người, lợi ích nhận được lại khác nhau, vì không có ai là người tạo tác. Bạch Thế Tôn! Pháp không khởi ý thân thiết với chư Phật, cũng không khởi lòng oán ghét với hạng phàm phu mao đạo (phàm phu tâm chí chao đảo như sợi lông bay theo gió). Bạch Thế Tôn! Đó là vì pháp không có ý tưởng phân biệt và hý luận (những bàn luận vô ích, xa rời sự thật). Bạch Thế Tôn! Pháp không gần Phật, không xa phàm phu, nhưng tùy theo việc làm của mỗi người mà sự đắc pháp khác nhau.
Bạch Thế Tôn! Pháp như vậy gọi là pháp tập. Bạch Thế Tôn! Pháp tập con nói có thuận theo pháp tập Như Lai đã nói hay không?"
Phật dạy: "Ma-ha Ca-chiên-diên, điều ông nói thuận theo ý Phật."
Bấy giờ tuệ mạng Đại Ca-diếp (đại đệ tử của Phật, giữ hạnh khổ hạnh bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Nếu người vì cầu sự vắng lặng mà nói pháp tập, thì người như vậy không có pháp tập. Bạch Thế Tôn! Mọi pháp không lìa vắng lặng, vì chúng không có hai. Hai pháp vốn không biết đến 'hai', vì chúng xa lìa tâm, ý, ý thức (cái biết phân biệt của tâm) và trí phân biệt. Một pháp cũng không tìm cầu hai, vì nó xa lìa pháp mong cầu. Một pháp cũng không thành hai, vì không có gì tạo tác.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Vắng lặng tức là pháp không hai. Pháp không hai thì không lìa các pháp. Bạch Thế Tôn! Mọi pháp đều mang tướng không hai, vì tự tính vốn không (tự bản chất không có thực thể riêng). Tự tính vốn không có tướng, tự tính vốn không có mong cầu, tự tính vốn không có tạo tác, tự tính vốn không sinh không diệt. Không phải tướng thanh tịnh mà có thể đắc được, cũng không phải tướng nhơ bẩn mà có thể đắc được.
Không phải người bỏn xẻn đắc được, cũng không phải người biết bố thí đắc được. Không phải người phá giới đắc được, cũng không phải người giữ giới đắc được. Không phải người giận hờn đắc được, cũng không phải người nhẫn nhục đắc được. Không phải người lười biếng đắc được, cũng không phải người tinh tấn (siêng năng tu hành) đắc được. Không phải người tâm tán loạn đắc được, cũng không phải người thiền định đắc được. Không phải người ngu si đắc được, cũng không phải người trí tuệ đắc được. Nếu có thể không đắc các pháp theo cách như vậy, thì đó gọi là thật sự đắc pháp.
Nếu đối với các pháp mà còn có chỗ đắc, thì không thể đắc được. Người còn có cảnh giới để vận hành thì không thể đắc được. Người để tâm chạy theo cảnh giới, người vận hành trong hai pháp, người thấy có pháp, người nương dựa vào pháp, người cầu chứng pháp, người cầu lìa phiền não, người cầu chỗ rốt ráo, người thấy Phật, người thấy Pháp và Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành), người thấy thế gian, người thấy niết-bàn, đều không thể đắc được cảnh giới như vậy.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Người cầu pháp thì đối với mọi pháp nên không cầu gì cả. Bạch Thế Tôn! Đối với mọi pháp mà không cầu gì, đó mới gọi là thật sự cầu pháp. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát có chánh kiến (cái thấy đúng đắn) không thấy pháp, cũng không thấy phi pháp, mà suy nghĩ về các pháp như thế này: xa lìa 'cái của ta', tâm không dính mắc, gọi là chân pháp. Xa lìa cái hư dối không thật, gọi là chân pháp. Xa lìa mọi sự mong cầu, gọi là chân pháp. Biết mọi pháp lìa hý luận, gọi là chân pháp. Nếu Bồ-tát nói được như vậy, thì đó gọi là pháp tập chân thật.
Bạch Thế Tôn! Pháp tập vi diệu con vừa nói có thuận theo pháp tập của Như Lai hay không?"
Phật dạy: "Ca-diếp, điều ông nói thuận theo ý Phật."
Bấy giờ tuệ mạng Tu-bồ-đề (đại đệ tử của Phật, hiểu lý không bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Cái gọi là pháp tức là không tranh cãi. Ai không tranh cãi thì người ấy có pháp. Bạch Thế Tôn! Mắt với hình sắc không tranh giành nhau. Tai với âm thanh, mũi với mùi hương, lưỡi với vị, thân với sự xúc chạm, ý với các pháp cũng không tranh giành gì nhau. Đó gọi là pháp.
Vì sao mắt và hình sắc không tranh giành nhau? Vì chúng không hòa hợp, vì hai thứ ấy không chạm tới nhau. Tai với âm thanh, mũi với mùi hương, lưỡi với vị, thân với sự xúc chạm, ý với các pháp cũng vì không hòa hợp, không chạm tới nhau. Những pháp không chạm tới nhau, không hòa hợp với nhau thì đều không trái nghịch, tranh chấp. Bạch Thế Tôn! Pháp không có hai, cho nên pháp không tranh cãi.
Bạch Thế Tôn! Các pháp không có hai, không biết đến nhau. Không biết thì không phân biệt, lìa mọi thứ phân biệt: không sinh, không diệt, không tăng, không giảm, không ưa, không chán, không ở lại thế gian, không ở lại niết-bàn. Chân pháp không nói rằng người có thể đắc pháp, hay pháp được người đắc. Bạch Thế Tôn! Các pháp không chán, không ưa, không nhiễm, không sạch.
Bạch Thế Tôn! Nếu người nói 'ta biết, ta hiểu, ta nói', thì những lời ấy đều là phân biệt hư dối về mười hai nhập. Bạch Thế Tôn! Nhưng các nhập ấy không hề có ý nghĩ 'ta phân biệt được'. Nếu người biết được pháp như vậy, phải biết người ấy không tranh chấp với ai. Nếu không tranh chấp với ai, người ấy thuận theo đạo pháp của sa-môn (người xuất gia tu hành). Nếu thuận theo hạnh pháp của sa-môn, người ấy không đi, không đến, không vận hành, không dừng lại, không tiến, không lùi.
Thấy các pháp tức là hạnh pháp; thấy các pháp tức là hạnh giải thoát; thấy các pháp tức là pháp giới (toàn thể mọi pháp, cũng chỉ bản tính chân thật của mọi pháp); thấy các pháp tức là rốt ráo, mà không thấy có ai là người đạt tới rốt ráo. Các pháp được thấy đều chỉ là tên gọi, chỉ là giả tạm, chỉ là huyễn hoặc. Nếu thấy được chúng là giả tạm không thật như vậy, những người ấy gọi là thấy pháp.
Bạch Thế Tôn! Thấy pháp gọi là thấy Phật. Thấy phi pháp cũng gọi là thấy Phật. Thấy Phật gọi là thấy các chúng sinh. Thấy chẳng phải chúng sinh gọi là thấy nhân duyên. Thấy chẳng phải nhân duyên gọi là thấy tính không. Thấy chẳng phải không gọi là không thấy. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là thấy đúng đắn các pháp. Bạch Thế Tôn! Nếu thấy đúng đắn các pháp như vậy, phải biết người ấy thuận theo ý Phật, thuận theo Pháp, thuận theo Tăng.
Bạch Thế Tôn! Nếu các Bồ-tát đắc được vô tránh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc, không lay chuyển vào chân lý không tranh cãi) như thế, thì đến cả các ma (những thế lực phá hoại sự tu hành) còn không tranh cãi, huống gì lại sinh tranh chấp với các Bồ-tát cùng tu. Tranh chấp với họ là điều không thể có. Vì sao? Vì Bồ-tát ấy thấy mọi lời nói đều giúp thành tựu hạnh của mình, nên không tranh cãi với ai.
Vì không tranh cãi, Bồ-tát rốt ráo đắc được pháp không tranh cãi. Vì rốt ráo đắc pháp không tranh cãi, Bồ-tát ấy được gọi là đắc mọi pháp rốt ráo, và đạt được sự bình đẳng trong mọi pháp. Như thấy thân mình bình đẳng, thấy mọi pháp cũng vậy, an trú trong bình đẳng, nhẫn chịu trong bình đẳng, cho nên gọi là đắc rốt ráo. Các pháp bình đẳng, không đi đâu, không từ đâu đến, cho nên gọi là đắc rốt ráo. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đắc sự rốt ráo của các pháp như vậy, thì mọi lời Bồ-tát nói ra đều là pháp tập, đều đem lại an ổn và vui sướng cho chúng sinh."
Tu-bồ-đề bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Pháp tập con vừa nói có thuận theo pháp tập của Như Lai hay không?"
Phật dạy: "Tu-bồ-đề, điều ông nói thuận theo ý Phật. Tu-bồ-đề, khi ông nói pháp tập này, năm nghìn thiên tử (các vị trời) xa lìa bụi trần, lìa cấu nhiễm, được pháp nhãn tịnh (mắt pháp trong sạch, tức thấy rõ chân lý). Năm nghìn thiên tử phát tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật). Tu-bồ-đề, nếu Bồ-tát nào nghe pháp tập vi diệu ông vừa nói, Bồ-tát ấy liền biết thân mình đã đến biển pháp lớn, liền biết thân này không sống uổng, chắc chắn sẽ được niềm vui mầu nhiệm. Tu-bồ-đề, đó gọi là pháp tập bậc nhất của chư Phật Như Lai."
Bấy giờ tuệ mạng A-na-luật (đại đệ tử của Phật, có thiên nhãn, tức mắt thấy xa, bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Văn tự của mọi pháp gọi là pháp tập. Vì sao? Vì tính của văn tự không có tướng cùng tận; cái không có tướng cùng tận chính là văn tự. Bạch Thế Tôn! Con nói rằng lời nói chỉ là văn tự. Bạch Thế Tôn! Văn tự không từ thân mình phát ra, cũng không từ thân người khác phát ra. Các danh tự ấy không có ý nghĩ 'ta phát ra âm thanh'. Bạch Thế Tôn! Văn tự không tăng không giảm. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát biết văn tự và mọi pháp có tính bình đẳng như nhau.
Bạch Thế Tôn! Bồ-tát nếu biết được âm thanh của các pháp một cách rốt ráo như vậy, thì Bồ-tát không bị âm thanh làm chướng ngại. Mọi âm thanh nghe được đều là tiếng Phật, đều là tiếng của tính không, là tiếng không tướng, là tiếng không mong cầu, là tiếng của pháp giới, là tiếng của thật tế (chỗ tận cùng chân thật của sự vật). Đối với Bồ-tát ấy, không có pháp nào chướng ngại được nhất thiết trí (trí biết hết mọi sự, tức trí của Phật). Bồ-tát ấy không thấy có pháp nào lìa bồ-đề (sự giác ngộ) của Phật. Bồ-tát ấy thấy mọi pháp đều không chướng ngại, thấy các pháp đồng với bồ-đề của Phật, không trái nhau. Bồ-tát ấy không thấy các pháp có tiến có lùi. Bồ-tát ấy không thấy các pháp mà vẫn luôn làm lợi ích cho mọi chúng sinh.
Bồ-tát như vậy đắc được sự nhẫn rốt ráo trong các pháp. Nhờ đắc sự nhẫn ấy mà thành tựu lạc thuyết biện tài (tài ăn nói khéo léo, ưa giảng nói không ngừng) rất sâu xa. Thế nào là lạc thuyết biện tài rất sâu xa? Đó là biện tài của các Bồ-tát mà Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không có thầy và không giáo hóa người khác) không thể đo lường.
Bồ-tát ấy đắc biện tài an ổn. Biện tài an ổn là dùng biện tài khiến mọi chúng sinh được an ổn vui sướng. Lại đắc biện tài nói đúng chỗ cần. Biện tài nói đúng chỗ cần là tùy theo pháp mà chúng sinh nên nghe, hợp với căn tính (khả năng, trình độ tiếp nhận) của họ mà nói rộng hay nói gọn. Đó gọi là biện tài nói đúng chỗ cần.
Lại đắc biện tài nhanh chóng. Biện tài nhanh chóng là dùng lời lẽ nhanh chóng để giáo hóa mọi chúng sinh. Lại đắc biện tài sáng suốt sắc bén. Biện tài sáng suốt sắc bén là đối với những chúng sinh căn cơ bậc trên, trí lanh lợi, thì nói pháp cho họ, khiến họ mau được giải thoát. Lại đắc biện tài ngang hàng bậc trên. Biện tài ngang hàng bậc trên là mọi lời nói pháp đều ngang với Phật.
Lại đắc biện tài tăng trưởng. Biện tài tăng trưởng là từ một chữ, một câu mà sinh ra được trăm nghìn vạn ức biện tài cao hơn nữa. Lại đắc biện tài nhẹ nhàng ưa nói. Thế nào là biện tài nhẹ nhàng ưa nói? Đó là biện tài biết rõ hình tướng (?) mà nói pháp. Lại đắc biện tài đáng yêu thích. Biện tài đáng yêu thích là khiến người nghe pháp không bao giờ thấy chán. Lại đắc biện tài điều hòa thuận thảo. Biện tài điều hòa thuận thảo là mọi biện tài đều không trái ý Phật. Lại đắc biện tài mềm mỏng. Biện tài mềm mỏng là mọi biện tài đều không sinh kiêu mạn, không có tâm buông thả.
Lại đắc biện tài vắng lặng. Biện tài vắng lặng là khiến được cả mình và người đều vắng lặng. Lại đắc biện tài thuận theo âm thanh. Biện tài thuận theo âm thanh là dùng biện tài giáo hóa chúng sinh đi vào Thanh văn thừa (cỗ xe Thanh văn, tức con đường tu của Thanh văn). Lại đắc biện tài xa lìa. Biện tài xa lìa là dùng biện tài giáo hóa chúng sinh đạt được Bích-chi-phật thừa (con đường tu của Bích-chi-phật). Lại đắc biện tài tối thắng (hơn hết). Biện tài tối thắng là dùng biện tài mà nói về biện tài, tức là biện tài giáo hóa chúng sinh đi vào Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu của Bồ-tát cứu độ mọi loài để thành Phật).
Lại đắc biện tài bất cộng (không chung với ai). Biện tài bất cộng là dùng biện tài nói được thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), tứ vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp) và mười tám pháp bất cộng (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Lại đắc biện tài tịch diệt. Biện tài tịch diệt là dùng biện tài nói được các pháp bồ-đề phần (các pháp hỗ trợ việc đạt giác ngộ). Lại đắc biện tài không bị chê trách. Biện tài không bị chê trách là dùng biện tài khiến chúng sinh vui mừng, tin tưởng và ưa thích. Lại đắc biện tài có sức mạnh. Biện tài có sức mạnh là dùng biện tài hàng phục được hết thảy các ma, ngoại đạo và luận thuyết tà vạy. Lại đắc biện tài khéo nói. Biện tài khéo nói là mọi biện tài khi nói pháp cho bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, cư sĩ nam và cư sĩ nữ) đều không sinh sợ hãi.
Bạch Thế Tôn! Như vậy gọi là pháp tập vi diệu. Bạch Thế Tôn! Pháp tập con vừa nói có thuận theo điều Như Lai đã nói hay không?"
Phật dạy: "A-na-luật, điều ông nói thuận theo ý Phật."
Bấy giờ tuệ mạng La-hầu-la (con trai của Phật, cũng là đại đệ tử, giữ giới hạnh kín đáo bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bồ-tát muốn nói pháp tập thì nên tìm đến người thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) pháp. Vì sao? Vì từ người thọ trì mà được pháp, cho nên phải tìm. Chỉ có chuyên tâm cầu pháp là hơn hết. Vì sao? Vì nhờ coi trọng pháp mà được pháp; chẳng phải nhờ coi trọng ăn uống mà được lợi ích của chánh pháp. Biết rằng bỏ thân mạng ắt có quả về sau, chẳng phải ngay nơi điều đang thấy mà được quả báo ấy (?). Luôn tìm nơi vắng lặng, không ưa chỗ ồn ào.
Hãy gần người an ổn, chớ gần kẻ phá giới. Gần người cung kính, chớ gần kẻ kiêu mạn. Gần người sống an vui, chớ gần kẻ thô bạo. Gần người tâm mềm mỏng, chớ gần kẻ cứng cỏi. Gần người tâm vắng lặng, chớ gần kẻ tâm dính mắc. Gần người sám hối bày tỏ lỗi lầm, chớ gần kẻ che giấu điều ác. Gần người ưa bố thí mọi thứ, chớ gần kẻ bỏn xẻn ganh ghét. Gần người giữ giới, chớ gần kẻ phá giới. Gần người nhẫn nhục, chớ gần kẻ giận hờn. Gần người tinh tấn, chớ gần kẻ lười biếng. Gần người thiền định, chớ gần kẻ tâm tán loạn. Gần người trí tuệ, chớ gần kẻ ngu si. Gần người nghe nhiều, chớ gần kẻ nghe ít. Gần người có chánh niệm (tâm nhớ nghĩ đúng đắn), chớ gần kẻ có tà niệm. Gần người làm điều lành, chớ gần kẻ làm điều ác. Gần người yêu thích Phật pháp, chớ gần kẻ ưa pháp thế gian. Gần người ưa lý không, chớ gần kẻ sa đắm, thoái lui trong tà kiến. Gần người giữ giới, chớ gần kẻ chỉ dựa vào chính mình (?).
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Người nào giữ được giới, người ấy có pháp. Thế nào là giới? Bạch Thế Tôn! Mọi giới đều được thâu gồm trong ba loại giới. Ba loại ấy là gì? Đó là tăng thượng giới (giới học bậc cao), tăng thượng định (định học bậc cao) và tăng thượng tuệ (tuệ học bậc cao). Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát học được ba loại giới này, phải biết người ấy đã học trong mọi giới của Đại thừa.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là tăng thượng giới của Bồ-tát ma-ha-tát? Bạch Thế Tôn! Bồ-tát giữ được giới Ba-la-đề-mộc-xoa (giới bản, tức các điều luật mà người xuất gia giữ gìn, giữ được điều nào thì giải thoát khỏi lỗi ở điều ấy), nhưng không coi giới Ba-la-đề-mộc-xoa là thanh tịnh, vì Bồ-tát nương vào việc tu giữ giới Bồ-tát. Bồ-tát thành tựu mọi cảnh giới oai nghi (phép tắc cử chỉ đi, đứng, nằm, ngồi đúng mực), nhưng không coi oai nghi là thanh tịnh, vì Bồ-tát an trú trong cảnh giới oai nghi của Bồ-tát. Cho đến với lỗi nhỏ, Bồ-tát cũng mang lòng sợ hãi, vì nương vào trí tuệ của Bồ-tát.
Thế nào là trí tuệ của Bồ-tát? Đó là Bồ-tát biết đúng như thật mọi pháp, vì không sợ các nghiệp (hành động tạo quả báo) và phiền não. Đó gọi là trí tuệ của Bồ-tát. Thế nào là cảnh giới của Bồ-tát? Đó là tính không, chứ không phải cảnh giới của mọi thứ phân biệt. Biết giới bình đẳng mà học giới; biết tính không bình đẳng mà học giới. Cho nên nói rằng biết tính không bình đẳng mà học giới. Biết vô tướng bình đẳng, biết vô nguyện bình đẳng, biết vô hành (không tạo tác) bình đẳng, biết không sinh không diệt bình đẳng mà học giới. Cho nên nói rằng biết bình đẳng mà học giới.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bồ-tát nghĩ thế này: 'Ta nay đem giới Ba-la-đề-mộc-xoa này khiến mọi chúng sinh thọ trì.' Đó gọi là tăng thượng giới học của Bồ-tát. Bạch Thế Tôn! Thế nào là tăng thượng định học của Bồ-tát? Đó là tu tập tứ thiền (bốn bậc thiền định ở cõi Sắc giới), tứ không (bốn bậc định ở cõi Vô sắc giới) và các tam-ma-bạt-đề (các trạng thái định, tâm an trú đều đặn). Bồ-tát lại nghĩ: 'Ta nay dùng tăng thượng định học này để thành tựu cho mọi chúng sinh.' Đó gọi là tăng thượng định học của Bồ-tát. Thế nào là tăng thượng tuệ học của Bồ-tát? Đó là Bồ-tát học mười tám không (mười tám cách quán xét tính không của các pháp). Bồ-tát lại nghĩ: 'Ta nay dùng pháp mười tám không này khiến mọi chúng sinh đều thấy biết.' Đó gọi là tăng thượng tuệ học của Bồ-tát. Bạch Thế Tôn! Ba môn học này của Bồ-tát thâu gồm được mọi môn học.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bồ-tát nào che chở được chúng sinh, Bồ-tát ấy giữ được giới trong sạch. Nếu giữ giới trong sạch mà không dính mắc vào việc giữ giới, thì Bồ-tát ấy nhờ việc giữ giới ấy làm thỏa mãn tâm của mọi chúng sinh.
Bạch Thế Tôn! Bồ-tát xuất gia giữ giới thì không sinh yêu dính với mọi vật. Bồ-tát vắng lặng giữ giới thì không ưa thích mọi lời nói năng. Bồ-tát ngồi tĩnh lặng giữ giới thì không ưa thích mọi âm thanh nói ra. Bồ-tát thiền định giữ giới thì không ưa thích mọi cảnh giới. Bồ-tát giải thoát giữ giới thì không ưa thích bất cứ nơi sinh ra nào. Bồ-tát nghe pháp giữ giới thì không ưa thích lời bàn của thế gian. Bồ-tát nói pháp giữ giới thì dù phải đi trăm nghìn vạn ức do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số) để nói pháp cũng không mỏi mệt. Bồ-tát hộ pháp giữ giới thì gặp mọi việc phiền não, hãm hại, bức bách cũng không mỏi mệt.
Bồ-tát có tâm bồ-đề giữ giới thì mọi việc tu hành đều vì an vui của mọi chúng sinh, không vì bản thân. Bồ-tát có tâm sâu xa giữ giới thì muốn mọi chúng sinh được bồ-đề trước, không cầu tự mình chứng trước. Bồ-tát có tâm sâu xa bậc cao giữ giới thì vui mừng nhiều với việc lợi người, không vui mừng với việc lợi mình. Bồ-tát tu hành giữ giới thì vì từng pháp bồ-đề phần một mà siêng năng tu hành suốt vô lượng kiếp (vô số khoảng thời gian cực kỳ dài) cho đến khi thành tựu pháp ấy, không mỏi mệt.
Bồ-tát bố thí giữ giới thì có thể bỏ cả đầu, mắt, tủy, não để làm lợi cho chúng sinh. Bồ-tát thi-la (giới) giữ giới thì không bỏ rơi chúng sinh phá giới. Bồ-tát nhẫn nhục giữ giới thì không sợ mọi sự quấy nhiễu của các ma. Bồ-tát tinh tấn giữ giới thì vì chúng sinh tu tập bồ-đề không mỏi mệt. Bồ-tát thiền định giữ giới thì không nhiễm đắm vào mọi âm thanh và mọi việc làm. Bồ-tát bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng của các pháp) giữ giới thì thấy mọi pháp có tính bình đẳng như tướng của bồ-đề. Bồ-tát thực hành lý không giữ giới thì không đi theo hạnh của thế gian. Bồ-tát đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho chúng sinh) giữ giới thì không vào niết-bàn.
Bạch Thế Tôn! Giữ giới như vậy gọi là pháp tập. Bạch Thế Tôn! Pháp tập con vừa nói có thuận theo điều Như Lai đã nói hay không?"
Phật dạy: "La-hầu-la, điều ông nói thuận theo ý Phật."
Bấy giờ tuệ mạng Ưu-ba-ly (đại đệ tử của Phật, giỏi giới luật bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bồ-tát tự mình xa lìa phiền não (những trạng thái tâm gây rối loạn, khổ sở như tham, giận, si), lại khiến chúng sinh xa lìa phiền não. Đối với cõi chúng sinh, cõi pháp, cõi tham sân si hiện có, Bồ-tát nghĩ rằng: 'Cho đến khi cõi chúng sinh hết, cõi pháp hết, cõi tham sân si hết, trong suốt thời gian ấy ta giáo hóa chúng sinh không mỏi mệt.' Bồ-tát lại nghĩ: 'Mọi pháp xưa nay vốn tịch diệt, nhưng chúng sinh không hay không biết.' Vì sao? Vì các pháp vốn không và vắng lặng, ở chỗ ấy nhiều thứ không vận hành.
Ở đó, mọi tà kiến và mọi sự tranh cãi đều không vận hành. Mọi pháp diệt trong vô tướng, ở chỗ ấy mọi giác quán, suy nghĩ và các tâm tương tự đều không vận hành. Mọi pháp diệt trong vô nguyện, ở chỗ ấy mọi mong cầu, ước muốn và các pháp tương tự đều không vận hành. Mọi pháp diệt trong vô ngã (không có cái 'ta' thật), ở chỗ ấy mọi sự dính mắc đều không vận hành. Mọi pháp diệt trong lý không có chúng sinh, ở chỗ ấy mọi thứ sai khác đều không vận hành. Mọi pháp diệt trong lý không có mạng sống thật, ở chỗ ấy mọi sinh tử đều không vận hành. Mọi pháp diệt trong lẽ thật, ở chỗ ấy mọi điều hư dối đều không vận hành. Mọi pháp diệt trong sự hợp lại của nhân duyên, ở chỗ ấy mọi ý niệm về người thọ mạng (người có tuổi thọ thật) đều không vận hành.
Mọi pháp diệt trong tứ niệm xứ (bốn phép quán chú tâm: quán thân, quán cảm giác, quán tâm, quán các pháp), ở chỗ ấy mọi ý niệm và mọi hành đều không vận hành. Mọi pháp diệt trong tứ chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm cho điều lành chưa sinh được sinh, làm cho điều lành đã sinh thêm lớn), ở chỗ ấy mọi pháp không giữ lấy, không buông bỏ, không vận hành. Mọi pháp diệt trong tứ như ý túc (bốn nền tảng của năng lực như ý: ý muốn, sự siêng năng, sự chú tâm, sự quán xét), ở chỗ ấy không đi, không đến, không vận hành. Mọi pháp diệt trong ngũ căn (năm căn lành: lòng tin, sự siêng năng, chánh niệm, định, tuệ), ở chỗ ấy mọi cao thấp không vận hành. Mọi pháp diệt trong ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn lành ấy lớn mạnh mà thành), ở chỗ ấy mọi sự hàng phục không vận hành. Mọi pháp diệt trong thất giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), ở chỗ ấy mọi tướng tối tăm không vận hành. Mọi pháp diệt trong bát thánh đạo (tám con đường chân chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), ở chỗ ấy nghiệp ác và suy nghĩ tà vạy đều không vận hành.
Mọi pháp diệt trong thập lực, ở chỗ ấy mọi tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não) không vận hành. Mọi pháp diệt trong tứ vô úy, ở chỗ ấy mọi sự kinh hãi, sợ sệt không vận hành. Mọi pháp diệt trong mười tám pháp bất cộng, ở chỗ ấy mọi hạnh còn phải gắng sức không vận hành. Mọi pháp diệt trong trí tuệ, ở chỗ ấy mọi vô minh không vận hành.
Mọi pháp diệt trong lý không có người tạo tác, ở chỗ ấy mọi hành (sự tạo tác của thân, miệng, ý; đây là khâu thứ hai trong mười hai nhân duyên, chuỗi mười hai khâu nối tiếp giải thích vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh) không vận hành. Mọi pháp diệt trong vô niệm, ở chỗ ấy mọi thức (cái biết phân biệt, khâu thứ ba) không vận hành. Mọi pháp diệt trong vô giác, ở chỗ ấy mọi danh sắc (tâm và thân hợp lại lúc mới thành hình, khâu thứ tư) không vận hành. Mọi pháp diệt trong vô y (không nương tựa), ở chỗ ấy mọi lục nhập (sáu giác quan, khâu thứ năm) không vận hành. Mọi pháp diệt trong lý không cùng tận, ở chỗ ấy mọi xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng, khâu thứ sáu) không vận hành. Mọi pháp diệt trong lý không có trí (?), ở chỗ ấy mọi thọ (cảm giác, khâu thứ bảy) không vận hành. Mọi pháp diệt trong vô ngã, ở chỗ ấy mọi ái (lòng ham muốn, khâu thứ tám) không vận hành. Mọi pháp diệt trong lý không có gì để giữ lấy, ở chỗ ấy mọi thủ (sự bám giữ, khâu thứ chín) không vận hành. Mọi pháp diệt trong lý không có thân, ở chỗ ấy mọi hữu (sự tồn tại tạo thành đời sau, khâu thứ mười) không vận hành. Mọi pháp diệt trong lý không diệt, ở chỗ ấy mọi sinh (sự ra đời, khâu thứ mười một) không vận hành. Mọi pháp diệt trong sự bền chắc, ở chỗ ấy mọi già không vận hành. Mọi pháp diệt trong lý không cùng tận, ở chỗ ấy mọi chết không vận hành (già và chết là khâu cuối cùng).
Bạch Thế Tôn! Đó gọi là cửa trí không chướng ngại của các Bồ-tát. Bồ-tát an trú trong cửa trí không chướng ngại này thì mọi ma không thể hàng phục, các luận sư ngoại đạo không thể phá hoại, mọi phiền não không thể làm nhơ nhiễm, chư Phật thường cùng khen ngợi, chư thiên đều quy kính. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát đến được cửa trí rốt ráo như vậy thì gọi là được kho tàng pháp lớn, gọi là không nghèo thiếu, gọi là giữ gìn kho tàng bí mật của chư Phật Như Lai, gọi là người được chư Phật Như Lai tin cậy, gọi là việc nên làm đã làm xong, việc cần lo đã lo xong, gọi là đã đạt được lợi ích cho chính mình, như biển lớn không thể đo lường, như núi Tu-di (ngọn núi cao lớn nhất ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) không thể lay đổ.
Bạch Thế Tôn! Như vậy gọi là pháp tập thù thắng vi diệu. Bạch Thế Tôn! Pháp tập con vừa nói có thuận theo điều Như Lai đã nói hay không?"
Phật dạy: "Ưu-ba-ly, điều ông vừa nói thuận theo ý Phật. Ưu-ba-ly, các Bồ-tát ma-ha-tát nương theo pháp tập này mà tu hành thì có thể đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề."
Bấy giờ tuệ mạng A-nan (thị giả của Phật, nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Việc các Bồ-tát hộ trì (giữ gìn, bảo vệ) diệu pháp là thù thắng nhất trong mọi việc làm. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát nếu tu hành hộ trì diệu pháp là thuận theo bồ-đề và thuận theo chư Phật Như Lai. Vì sao? Vì chư Phật Như Lai tôn trọng pháp.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là hộ trì diệu pháp? Đó là Bồ-tát có thể nói mọi tu-đa-la (kinh điển ghi lời Phật dạy) rất sâu xa của chư Phật, có thể đọc, tụng, suy nghĩ và tu tập theo. Đó gọi là Bồ-tát hộ trì diệu pháp. Lại nữa, bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát nhiếp thọ (thâu nhận, gìn giữ) việc tu hành thì gọi là hộ trì diệu pháp.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là Bồ-tát nhiếp thọ việc tu hành? Bạch Thế Tôn! Mọi thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp (việc làm của thân, lời nói của miệng, ý nghĩ của tâm) của các Bồ-tát đều vì lợi ích của mọi chúng sinh, lấy đại bi làm đầu, lấy đại từ (lòng thương yêu lớn, muốn đem vui cho chúng sinh) làm tăng thêm, che chở cho chúng sinh được an ổn vui sướng. Bồ-tát hộ pháp với tâm sâu xa như vậy mà suy nghĩ: 'Hạnh nào đem lại được an ổn vui sướng cho chúng sinh thì ta phải tu những hạnh như thế.'
Do đó mà thành phép quán trong năm ấm. Tuy quán như vậy mà không cầu lìa bỏ năm ấm. Quán các giới như rắn độc để tu hành, mà tâm không cầu bỏ mười tám giới. Quán các nhập như làng xóm trống không để tu hành, mà tâm không cầu bỏ mười hai nhập. Như vậy, quán sắc như đám bọt nước để tu hành, mà tâm không bỏ việc thành tựu sắc thân trang nghiêm của chư Phật Như Lai. Quán thọ như bong bóng nước để tu hành, mà tâm không bỏ việc thành tựu thiền định, tam-muội (trạng thái tâm tập trung sâu vào một điểm), tam-ma-bạt-đề và niềm vui mầu nhiệm của chư Phật Như Lai. Quán tưởng như dợn nắng (ảo ảnh hơi nắng giống như nước) để tu hành, mà tâm không bỏ việc thành tựu sự tu hành trí tuệ của chư Phật Như Lai. Quán hành như thân cây chuối (bóc mãi không có lõi) để tu hành, mà tâm không bỏ việc thành tựu sự tu hành diệu pháp của chư Phật Như Lai. Quán thức như trò huyễn thuật để tu hành, mà tâm không bỏ việc thành tựu sự tu hành lấy trí tuệ làm đầu, khiến việc làm của thân, miệng, ý được trong sạch.
Tu hành bố thí mà không cầu quả báo. Tu hành giữ giới để cứu chúng sinh phá giới. Tu hành nhẫn nhục để điều phục được chúng sinh. Tu hành tinh tấn để thành tựu mọi điều lành. Tu hành thiền định để thân tâm được mềm mại. Tu hành bát-nhã để soi rõ tướng của mọi pháp. Tu hành tứ niệm xứ thì thân tâm không nhơ bẩn. Tu hành tứ chánh cần thì đắc trí không chướng ngại. Tu hành ngũ căn thì thành tựu được hạnh tiến bước. Tu hành ngũ lực thì không thoái lui trên đường bồ-đề. Tu hành thất giác phần thì không còn lưới nghi. Tu hành bát chánh đạo thì không có lỗi lầm. Tu hành tứ phạm hạnh (bốn tâm rộng lớn: từ, bi, hỷ, xả) thì được tự tại như ý.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát biết tính không thì nhiếp thọ được diệu pháp. Lại nữa, không tức là không có hý luận. Bạch Thế Tôn! Ai có hý luận thì không nhiếp thọ được diệu pháp. Bạch Thế Tôn! Nếu biết không và vô tướng, người ấy gọi là nhiếp thọ diệu pháp. Nếu chấp lấy tướng thì không nhiếp thọ được diệu pháp. Bạch Thế Tôn! Vì các pháp là không và vô tướng, nên không có mong cầu. Không có mong cầu thì nhiếp thọ được diệu pháp. Nương vào mong cầu thì không nhiếp thọ được diệu pháp.
Bạch Thế Tôn! Người thấy có các pháp thì không nhiếp thọ được diệu pháp. Người nương vào 'ta' và 'cái của ta' thì không nhiếp thọ được diệu pháp. Người kiêu mạn thì không nhiếp thọ được diệu pháp. Người nương vào sự cúng dường, cung kính, khen ngợi thì không nhiếp thọ được diệu pháp. Người nương vào ganh ghét, bỏn xẻn thì không nhiếp thọ được diệu pháp. Người dính mắc vào dục vọng, tâm hãm hại, giận dữ thì không nhiếp thọ được diệu pháp. Bạch Thế Tôn! Nhiếp thọ diệu pháp là vì Bồ-tát đối với chúng sinh không sinh tướng sai khác, đối với pháp không sinh tướng sai khác. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp là như vậy.
Bạch Thế Tôn! Bồ-tát thấy các pháp không sinh không diệt, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Bồ-tát thấy các chúng sinh không đi không đến, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Thấy thân mình không nhiễm không sạch, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Không ưa thích Phật pháp, không chán ghét pháp ngoại đạo, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Thọ trì tám vạn bốn nghìn pháp tạng (con số tượng trưng cho toàn bộ giáo pháp) mà không khởi tâm thấy có tướng pháp, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Không chung với mọi phiền não và tùy phiền não (những phiền não phụ, sinh theo phiền não gốc), dù ở giữa mọi pháp ác bất thiện mà không khởi tướng phi pháp, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp.
Được tâm giải thoát mà không khởi ý 'ta được giải thoát', đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Làm việc của người đệ tử đối với mọi đức Phật, mà không khởi tâm thân, miệng, ý để tu hành, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Tự tại với mọi pháp mà không khởi ý tưởng pháp hay phi pháp, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Đối với mọi pháp không giữ lấy, không buông bỏ mà vẫn tu hành, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Không vì để được pháp, cũng không vì để chứng, mà vẫn tu hành, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Đối với mọi vật không sinh tâm dính mắc, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp.
Nếu Bồ-tát khởi tâm không phải của phàm phu, không phải của học nhân (người đã chứng quả nhưng còn phải tu học thêm), không phải của A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), không nương tựa vào đâu, mà dứt được các mối trói buộc tham, sân, si, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu Bồ-tát được Phật thọ ký (báo trước rằng sẽ thành Phật) về bồ-đề mà không cầu bồ-đề của Phật, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu Bồ-tát khi đến đạo tràng (nơi Phật thành đạo) mà ở khắp mọi nơi đều thấy là đạo tràng, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu hàng phục được các ma mà không thấy các ma và quyến thuộc của ma, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu thành bồ-đề của Phật mà không chứng một pháp nào trước kia chưa có, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp.
Nếu chuyển bánh xe pháp lớn (tức giảng dạy chánh pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi tà kiến) mà không làm thành chúng sinh, cũng không làm hoại chúng sinh, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu hàng phục được các ma và ngoại đạo mà không đấu tranh, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu sinh ra mà không phải mới sinh, cũng không phải sinh lại cái cũ, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu chết mà không hết, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu vượt qua tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc và cõi Vô sắc, nơi chúng sinh trôi lăn sinh tử) mà không có chỗ đi đến, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu lìa mọi lời nói, âm thanh mà không có lời nói, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp. Nếu đối với mọi pháp không tham, đối với mọi pháp không chán, đó gọi là Bồ-tát nhiếp thọ diệu pháp.
Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu. Bạch Thế Tôn! Pháp tập con vừa nói có thuận theo pháp tập Như Lai đã nói hay không?"
Phật dạy: "A-nan, pháp tập ông nói rất hợp ý Ta."
Khi A-nan nói pháp tập vi diệu này, tám vạn thiên tử phát tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, ba vạn hai nghìn Bồ-tát đắc vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), năm trăm tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) xa lìa các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm), tâm được giải thoát.
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca) bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn! Ví như bỏ trấu, bỏ bã mà lấy hạt gạo chắc. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát cũng vậy, bỏ phi pháp mà lấy chánh pháp. Bồ-tát lại bỏ bỏn xẻn tham lam mà lấy bố thí, bỏ phá giới mà lấy giữ giới, bỏ giận hờn mà lấy nhẫn nhục, bỏ lười biếng mà lấy tinh tấn, bỏ tán loạn mà lấy thiền định, bỏ ngu si mà lấy bát-nhã. Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Có chỗ mong cầu tức là phi pháp. Nếu không mong cầu thì không giữ lấy. Nếu không giữ lấy thì không giữ gìn. Nếu không giữ gìn thì không nhiễm. Nếu không nhiễm thì không tranh. Nếu không tranh thì không tiếc giữ. Nếu không tiếc giữ thì không tổn hại. Nếu không tổn hại thì không vận hành. Nếu không vận hành thì không thoái chuyển (không lùi bước trên đường tu). Nếu Bồ-tát không thoái chuyển, thì chư Phật Như Lai thọ ký A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề cho Bồ-tát ấy. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp, đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát sinh tâm như thế này: 'Ta không thoái chuyển tâm cầu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề', thì chư Phật Như Lai không thọ ký cho Bồ-tát ấy. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Mọi phiền não đều lấy sự mong cầu làm gốc. Bạch Thế Tôn! Xa lìa mọi mong cầu gọi là lìa phiền não. Vì lìa phiền não nên chư Phật Như Lai thọ ký cho.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Thọ ký chỉ là lời nói hư dối theo thế gian. Vì sao? Người được thọ ký vốn không có, người thọ ký cũng không có. Nếu cả hai đều không có, thì thọ ký ở đâu?' Vâng, bạch Thế Tôn! Chỉ vì lòng đại bi thuận theo thế gian mà có lời nói ấy. Nếu Bồ-tát biết được các pháp như vậy, đó gọi là Bồ-tát được thọ ký.
Bạch Thế Tôn! Ví như nhà ảo thuật thọ ký cho người huyễn, mà người huyễn ấy không có ý nghĩ: 'Ta được thọ ký, ta thành Chánh giác (sự giác ngộ chân chánh).' Bạch Thế Tôn! Bồ-tát cũng vậy, như người huyễn không có tâm phân biệt. Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Bồ-đề không phải tướng có thể chứng, cũng không phải tướng có thể bỏ. Bồ-đề không phải tướng sinh, cũng không phải tướng diệt. Bồ-đề không phải do thân chứng, cũng không phải do tâm chứng. Bồ-đề không ở trong, không ở ngoài, cũng không ở khoảng giữa. Bồ-đề không có ý nghĩ: ta là bồ-đề, Bồ-tát có thể chứng được ta.' Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bồ-tát ở Hoan Hỷ địa (địa là các tầng bậc tu chứng của Bồ-tát, gồm mười bậc; Hoan Hỷ địa là bậc đầu, tâm tràn đầy vui mừng) thì không hổ thẹn, không lo phiền. Ở Ly Cấu địa (bậc thứ hai, lìa hết cấu nhiễm) thì không tăng không giảm. Ở Minh địa (bậc thứ ba, trí tuệ sáng tỏ) thì không tối không sáng. Ở Diệm địa (bậc thứ tư, trí tuệ rực cháy như ngọn lửa) thì không giữ lấy không buông bỏ. Ở Nan Thắng địa (bậc thứ năm, khó ai vượt hơn) thì không thắng không thua. Ở Hiện Tiền địa (bậc thứ sáu, trí tuệ bát-nhã hiện ra trước mắt) thì không tự giác ngộ, cũng không nhờ người khác mà giác ngộ. Ở Viễn Hành địa (bậc thứ bảy, đi xa vượt khỏi hàng Thanh văn và Bích-chi-phật) thì không đi không dừng. Ở Bất Động địa (bậc thứ tám, tâm không còn lay động) thì không động, không phân biệt. Ở Thiện Tuệ địa (bậc thứ chín, trí tuệ khéo léo thuyết pháp) thì không thành tựu, cũng không muốn thành tựu. Ở Pháp Vân địa (bậc thứ mười, pháp như mây lớn che khắp, mưa pháp xuống mọi nơi) thì không tự giác ngộ, cũng không làm cho người khác giác ngộ. Ở Phật địa (quả vị Phật) thì làm được mọi việc mà cũng không làm việc gì. Cho nên Như Lai tự nhiên không có hý luận. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu của Bồ-tát ma-ha-tát.
Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đạt đến trí tùy thuận như vậy thì được tự tại trong các pháp được nói ra. Thế nào là tự tại trong việc nói pháp? Vì không dính mắc vào mọi lời nói. Lại được tự tại trong thanh tịnh. Thế nào là tự tại trong thanh tịnh? Vì ở mọi nơi đều không nhiễm. Lại được tự tại trong việc ưa nói. Thế nào là tự tại trong việc ưa nói? Đó là nương vào chữ, câu của một pháp mà nói không ngừng nghỉ, nói suốt trăm nghìn vạn kiếp cũng không hết. Lại được tự tại về trí. Thế nào là tự tại về trí? Vì từ chữ, câu của mỗi một pháp mà nói ra được trăm nghìn vạn pháp môn (cửa vào giáo pháp, tức các phương pháp tu học).
Lại được tự tại trong việc thọ sinh. Thế nào là tự tại trong việc thọ sinh? Vì nơi nào có thể làm lợi ích cho chúng sinh thì sinh ra ở nơi ấy. Lại được tự tại về tam-muội. Thế nào là tự tại về tam-muội? Vì trong từng niệm, nếu muốn nhập tam-muội thì liền nhập được. Lại được tự tại về trụ trì. Thế nào là tự tại về trụ trì? Vì tùy theo nơi nào được gia trì (dùng năng lực che chở, giữ gìn), thì dù là hoẵng, nai, chim, thú, dù là cỏ cây, vách đá, cũng nói được diệu pháp của chư Phật. Lại được tự tại về quyến thuộc. Thế nào là tự tại về quyến thuộc? Vì có được quyến thuộc vô lượng, quyến thuộc không thể bị phá hoại.
Lại được tự tại về thấy. Thế nào là tự tại về thấy? Đó là thấy những hình sắc mầu nhiệm. Lại được tự tại về nghe. Thế nào là tự tại về nghe? Đó là nghe những âm thanh mầu nhiệm. Lại được tự tại về mũi. Thế nào là tự tại về mũi? Vì mọi hương ngửi thấy đều chỉ là hương của diệu pháp. Lại được tự tại về lưỡi. Thế nào là tự tại về lưỡi? Đó là ăn vị của pháp chứ không ăn vị thức ăn. Lại được tự tại về thân. Thế nào là tự tại về thân? Vì thành tựu được pháp thân (thân do chân lý và công đức hợp thành), chứ không phải thân nuôi bằng thức ăn. Lại được tự tại về tâm. Thế nào là tự tại về tâm? Vì cho đến muỗi, mòng, kiến nhỏ, cũng biết được hành vi và tâm ý của chúng. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu."
Bấy giờ Bồ-tát Kiến Giả Ái Lạc (tên nghĩa là "người thấy thì yêu mến") bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn! Bồ-tát thực hành những hạnh như thế như thế, nhờ những hạnh ấy mà chúng sinh nào thấy cũng liền sinh vui mừng. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Bồ-tát không làm việc gì khác, chỉ giáo hóa chúng sinh. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu căn bản của Bồ-tát. Bạch Thế Tôn! Vì thế Bồ-tát nên tu học hạnh khiến người yêu mến.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là pháp khiến người yêu mến? Bồ-tát có bốn pháp khiến người yêu mến. Bốn pháp ấy là gì? Đó là: bố thí cho mọi chúng sinh với tâm bình đẳng mà không cầu quả báo; dùng ái ngữ (lời nói dịu dàng, thương mến) để ngăn giữ mọi chúng sinh khỏi việc ác và làm lợi ích cho họ được thành tựu; thương mọi chúng sinh như chính mình, vì cùng làm việc với họ. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là bốn pháp khiến người yêu mến của Bồ-tát, khiến được mọi chúng sinh yêu mến.
Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát có bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến. Bốn pháp ấy là gì? Đó là: có trí tuệ nghe nhiều mà không có tâm kiêu mạn; nói pháp mà quên tướng (?), vì lìa tâm mong được cúng dường ăn uống; đối với bậc đáng tôn kính thì sinh lòng tôn trọng, vì cầu trí tuệ; phát khởi tinh tấn, vì muốn giáo hóa mọi chúng sinh. Đó gọi là bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến của Bồ-tát.
Lại nữa, Bồ-tát có bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến. Bốn pháp ấy là gì? Đó là: thành tựu giới trong sạch, vì đem pháp mà bố thí; thành tựu sự biết đủ, vì ở nơi vắng lặng; vì ở nơi nhàn tĩnh im lặng mà đắc được thiền định; khéo ở giữa thành thị, làng xóm, vì không phá các cảnh giới oai nghi. Đó gọi là bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến của Bồ-tát.
Lại có bốn pháp. Đó là: nói lời chân thật, vì ưa giảng nói; nói lời đúng pháp, vì nói về tính không; nói lời nhẫn nhục, vì có tâm bình đẳng; nói lời tịch diệt, vì giữ gìn các giác quan. Đó gọi là bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến của Bồ-tát.
Lại nữa, Bồ-tát có bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến. Bốn pháp ấy là gì? Đó là: chủ động hỏi han trước, vì có lời nói tốt lành; lòng dễ thỏa mãn, vì được chút ít cũng biết đủ; thành tựu sự không dua nịnh quanh co, vì nói sao làm vậy; không có hạnh dối trá rối rắm như rừng rậm, vì không lừa gạt mọi chúng sinh. Đó gọi là bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến của Bồ-tát.
Lại nữa, Bồ-tát có bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến. Bốn pháp ấy là gì? Đó là: không sinh tâm ác, vì bên trong vắng lặng; không sinh tâm si, vì bên ngoài không điên đảo (thấy sai, ngược với sự thật); không sinh tâm bỏn xẻn, vì quán mọi việc đều vô thường (không bền lâu); không sinh tâm kiêu mạn, vì biết các pháp đúng như thật. Đó gọi là bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến của Bồ-tát.
Lại nữa, Bồ-tát có bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến. Bốn pháp ấy là gì? Đó là: có tâm rất sâu xa, vì chủ động hỏi han trước; xa lìa ái nhiễm mà có được lời yêu thương mềm mại; buông bỏ mọi tâm mà vẫn luôn không bỏ tâm bồ-đề; tâm sâu xa đặt nơi đệ nhất nghĩa (chân lý tột cùng) mà vẫn thuận theo thế đế (sự thật theo quy ước của thế gian). Đó gọi là bốn pháp làm được việc khiến người yêu mến của Bồ-tát. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Bồ-tát đắc được không bậc nhất, đắc được đại thông minh (sự thấu suốt sáng tỏ lớn), đắc được đại tự tại, khéo biết nói pháp tập, yêu thích pháp rất sâu xa, thuận theo các chúng sinh. Đó là người rốt ráo đắc pháp hiếm có không thể nghĩ bàn, người đắc pháp mềm mại, người đắc đại thần thông, người trở thành đại pháp sư, người trở thành đại pháp vương (vua của chánh pháp), người làm được việc lớn, người làm chỗ nương tựa lớn cho chúng sinh, người đắc thần thông mạnh mẽ như sư tử vươn mình. Vì giáo hóa chúng sinh mà không thoái lui; sinh mà không sinh, chết mà không chết; việc làm đã xong mà vẫn thành bồ-đề; được tâm giải thoát mà vẫn phát khởi tinh tấn; vào niết-bàn mà hạnh vẫn đầy đủ; cầu mà không cầu; tu hành nhất thiết trí mà vẫn hỏi người khác.
Bạch Thế Tôn! Mọi biển cả còn có thể đo biết, nhưng biển trí Đại thừa của Bồ-tát ma-ha-tát ấy không thể đo biết. Bạch Thế Tôn! Hư không trong sạch còn có thể bị bụi bẩn, nhưng tâm của Bồ-tát ma-ha-tát ấy không thể bị nhiễm. Bạch Thế Tôn! Gió tuy không hình còn có thể nắm bằng tay, nhưng tâm của Bồ-tát ma-ha-tát ấy không bị cảnh giới sáu trần (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, pháp) bám dính. Bạch Thế Tôn! Dợn nắng mùa xuân còn có thể nắm bắt xoa chạm, nhưng tâm 'ta' và 'cái của ta' của Bồ-tát ma-ha-tát ấy không thể tìm thấy được. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu."
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Thiện Mục bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn! Bồ-tát tu mọi pháp, chỉ lấy việc phát tâm bồ-đề (phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) làm gốc. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Mọi pháp đều hư dối, chỉ do tâm phân biệt. Thể của chúng không có vật gì, lìa mọi vật, như trò huyễn không có gốc rễ, tùy theo chỗ mong cầu mà thành, xa lìa người làm và người nhận. Tính của chúng không dừng trụ, vì lìa mọi chỗ trụ.
Bạch Thế Tôn! Mọi pháp không có đầu, không có cuối, vì không hai và lìa hai. Bạch Thế Tôn! Các pháp không có 'ta', không có 'cái của ta', vì không có chủ. Các pháp bình đẳng như pháp giới, vì không phải là khách. Bạch Thế Tôn! Các pháp không phải là chủ, vì xa lìa mọi tham muốn. Các pháp lìa phân biệt và mọi thứ phân biệt, vì xa lìa cái có thể giữ lấy và tâm buông bỏ. Các pháp không đến không đi, chỉ là cảnh giới của trí, vì không có ai biết, trống không, không có chủ.
Bạch Thế Tôn! Thế mà các phàm phu mao đầu (phàm phu tâm chí chao đảo như đầu sợi lông) lại ở trong pháp vô ngã mà sinh ý tưởng có 'ta', ở chỗ không có chúng sinh mà sinh ý tưởng có chúng sinh. Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Ta dùng diệu pháp như vậy khiến các chúng sinh được hiểu ra.' Bạch Thế Tôn! Đó gọi là tâm bồ-đề: tâm an ổn cho mọi chúng sinh, tâm vui, tâm vô thượng (cao nhất), tâm pháp giới, tâm ánh sáng, tâm giữ gìn chúng sinh. Nương vào những tâm như vậy mà sinh ra, gọi là phát tâm bồ-đề.
Lại nữa, bạch Thế Tôn! Tu hành đàn ba-la-mật (ba-la-mật nghĩa là hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ; đàn là bố thí) gọi là tâm vắng lặng. Tu hành thi ba-la-mật (hạnh giữ giới) gọi là tâm không khuyết. Tu hành nhẫn nhục ba-la-mật gọi là tâm không tổn hại. Tu hành tinh tấn ba-la-mật gọi là tâm không thoái lui. Tu hành thiền ba-la-mật gọi là tâm không loạn. Tu hành bát-nhã ba-la-mật gọi là tâm không phân biệt hư dối.
Tu hành đại từ gọi là tâm mềm mại. Tu hành đại bi gọi là tâm không thoái chuyển. Tu hành đại hỷ (niềm vui lớn khi thấy chúng sinh được an vui) gọi là tâm không biết chán. Tu hành đại xả (buông xả lớn, tâm bình đẳng không thiên vị) gọi là tâm không nhơ bẩn. Tu hành đại thí gọi là tâm không tiếc giữ. Tu hành hạnh ái ngữ gọi là tâm không rối rắm như rừng rậm. Tu hành hạnh làm lợi ích gọi là tâm bình đẳng. Tu hành hạnh cùng làm việc với chúng sinh gọi là tâm tối thượng. Tu hành tuệ không gọi là tâm không phân biệt. Tu hành trí vô tướng gọi là tâm không nghĩ tưởng. Tu hành vô nguyện gọi là tâm không dừng trụ. Tu hành hạnh bồ-đề gọi là tâm ba mươi bảy pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp hỗ trợ giác ngộ, gồm tứ niệm xứ, tứ chánh cần, tứ như ý túc, ngũ căn, ngũ lực, thất giác phần và bát chánh đạo).
Tu hành hạnh tiến bước gọi là tâm niệm Phật (luôn nhớ nghĩ đến Phật). Tu hành hạnh không phá hoại gọi là tâm niệm Pháp. Tu hành tâm pháp giới gọi là tâm niệm Tăng. Tu hành tâm vô lượng gọi là tâm niệm giới. Tu hành tâm không giữ lấy gọi là tâm niệm xả (nhớ nghĩ đến việc buông bỏ, bố thí). Tu hành tâm niệm thiên (nhớ nghĩ đến chư thiên và nhân lành sinh cõi trời) gọi là niệm các căn lành (gốc rễ của điều thiện), vì nhờ đó mà các căn lành được gom tụ, trang nghiêm. Vì sự sinh khởi thù thắng ấy mà gọi là phát tâm bồ-đề, vì gom tụ các căn lành.
Bạch Thế Tôn! Nếu con nương theo việc phát tâm bồ-đề mà nói, thì dù nói suốt một kiếp hay vô lượng kiếp cũng không hết. Các Bồ-tát như vậy gom tụ vô lượng nhân duyên mà phát tâm bồ-đề. Cho nên, bạch Thế Tôn, Bồ-tát muốn tìm cầu các pháp lành thì nên ở trong việc phát tâm bồ-đề mà biết, mà tìm. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu."
Bấy giờ Bồ-tát Thiện Sinh bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn! Các pháp sinh ra tốt lành là vì gốc rễ trong sạch. Bạch Thế Tôn! Thế nào là gốc rễ của các pháp? Bạch Thế Tôn! Các pháp lấy tính không làm gốc, vì ở chỗ ấy không có các kiến chấp. Các pháp lấy vô tướng làm gốc, vì ở chỗ ấy không có các giác quán. Các pháp lấy vô nguyện làm gốc, vì ở chỗ ấy không có phiền não của tam giới. Các pháp lấy vô hành (không tạo tác) làm gốc, vì ở chỗ ấy không có người tạo tác. Các pháp lấy vô ngã làm gốc, vì ở chỗ ấy không thấy hạnh của 'ta'. Các pháp lấy sự lìa chúng sinh làm gốc, vì ở chỗ ấy không thấy hạnh của chúng sinh. Các pháp lấy sự không có mạng sống thật làm gốc, vì ở chỗ ấy cái thấy về mạng sống không vận hành.
Các pháp không sinh, vì ở chỗ ấy thường kiến (cái thấy sai cho rằng mọi thứ còn mãi) không vận hành. Các pháp không diệt, vì ở chỗ ấy đoạn kiến (cái thấy sai cho rằng chết là mất hẳn) không vận hành. Các pháp không có vật, vì ở chỗ ấy cái thấy chấp có không vận hành. Các pháp bình đẳng như niết-bàn, vì ở chỗ ấy cái thấy lìa có không vận hành. Các pháp như bồ-đề, vì ở chỗ ấy cái thấy về Phật không vận hành. Các pháp không tạo tác, vì ở chỗ ấy cái thấy về pháp không vận hành. Các pháp không hòa hợp, vì ở chỗ ấy cái thấy về Tăng không vận hành. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu."
Bấy giờ Bồ-tát Đại Đạo Sư bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát muốn trao đại bồ-đề cho mọi chúng sinh trước, không vì bản thân chứng đại bồ-đề; nếu mọi việc làm của Bồ-tát đều vì mọi chúng sinh chứ không vì bản thân, không thấy có chúng sinh mà không bỏ tâm đại từ đại bi, thì đó gọi là Bồ-tát.
Bạch Thế Tôn! Thế nào là đại từ, đại bi của các Bồ-tát? Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát không thấy có chúng sinh mà không bỏ việc tu hành mọi căn lành, đem các căn lành ấy hồi hướng (hướng công đức về mục đích) đến đại bồ-đề, đó gọi là đại từ. Nếu Bồ-tát không bỏ những việc cần làm cho chúng sinh, đó gọi là đại bi. Nếu Bồ-tát thấy pháp thế gian chính là niết-bàn mà không bỏ sự tinh tấn trên con đường gom tụ công đức, đó gọi là đại từ. Nếu không bỏ chúng sinh, đó gọi là đại bi. Nếu tự mình phát tâm bồ-đề, đó gọi là đại từ. Nếu giáo hóa các chúng sinh, đó gọi là đại bi.
Nếu bỏ mọi vật trong thân và ngoài thân, đó gọi là đại từ. Nếu đem căn lành trong ngoài vì mọi chúng sinh được bồ-đề của Phật mà hồi hướng về đạo vô thượng, đó gọi là đại bi. Nếu giữ trong sạch các giới, không hủy không phạm, đó gọi là đại từ. Nếu tự giữ giới trong sạch và làm tăng thêm giới trong sạch của chúng sinh, đó gọi là đại bi. Nếu tự mình tu hạnh nhẫn nhục an ổn vui vẻ, đó gọi là đại từ. Nếu đem an ổn vui sướng cho chúng sinh, đó gọi là đại bi. Nếu tự mình luôn tu hạnh tinh tấn để được bồ-đề vô thượng của chư Phật, đó gọi là đại từ. Nếu dùng hạnh đại tinh tấn khiến các chúng sinh cũng được sự tinh tấn ấy, đó gọi là đại bi. Nếu tự mình luôn thực hành sự vắng lặng, đó gọi là đại từ. Nếu dùng hạnh vắng lặng khiến các chúng sinh cũng được vắng lặng, đó gọi là đại bi. Nếu vì bản thân tu cho đầy đủ trí tuệ, đó gọi là đại từ. Nếu dùng trí tuệ của mình làm tăng trí tuệ của mọi chúng sinh, đó gọi là đại bi.
Nếu không tu hành mà cũng không phải là không tu hành, đó gọi là đại từ. Nếu không làm mà cũng không phải là không làm, đó gọi là đại bi. Nếu sinh ra mà không đi, đó gọi là đại từ. Nếu đi mà không động, đó gọi là đại bi. Nếu nói mà không có lời, đó gọi là đại từ. Nếu dính mà không bị trói, đó gọi là đại bi. Nếu trói mà không nắm được, đó gọi là đại từ. Nếu vào niết-bàn mà không diệt mất, đó gọi là đại bi. Nếu từ thân mình hiện ra xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi thiêu thân bậc thánh) mà không có xương, thịt, gân, máu, đó gọi là đại từ. Nếu xương của thân đã tu ấy không tăng không giảm, đó gọi là đại bi. Nếu bố thí mà không bỏ vật, đó gọi là đại từ. Nếu che chở mọi sự che chở mà không thành tựu, đó gọi là đại từ. Nếu tăng trưởng mà không cao lên, đó gọi là đại bi. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu."
Bấy giờ Bồ-tát Quang Minh Tràng bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn! Bồ-tát lấy tâm định vắng lặng làm việc cao nhất. Vì sao? Vì Bồ-tát an trú trong tâm vắng lặng thì diệu pháp của chư Phật tự nhiên hiện ra trước mắt. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát vì tôn trọng sự an ổn vui sướng của tâm định vắng lặng mà đắc bồ-đề, và đắc các cửa đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên mất).
Bạch Thế Tôn! Thế nào là đà-la-ni của Bồ-tát? Đó là pháp nào đã nghe thì không quên mất; pháp nào đã nghe thì thọ trì được; pháp nào đã nghe thì hiểu rõ được, lại khiến các chúng sinh cũng hiểu rõ. Đó gọi là đà-la-ni. Có đà-la-ni không tăng thêm, không phân biệt. Có đà-la-ni thọ trì được tám vạn bốn nghìn pháp môn mà không quên mất, không bỏ sót. Có đà-la-ni biết được tâm và các hoạt động tâm của các chúng sinh; vì biết tâm các chúng sinh nên tùy từng chúng sinh mà nói pháp thích hợp. Có đà-la-ni nghe được lời nói của mọi chúng sinh: vì nghe tiếng của hàng Thanh văn và phàm phu mà được đại bi, nghe tiếng của các bậc thánh mà được đại từ.
Có đà-la-ni nghe một câu pháp mà nói được suốt vô lượng kiếp; biện tài ưa nói của Bồ-tát như vậy không ngưng trệ, không cùng tận, cũng không có bờ bến. Có đà-la-ni biết đúng như thật các tiếng nói. Có đà-la-ni biết mọi lời nói đều là lời Phật. Có đà-la-ni mà ở những nơi chư Phật và Bồ-tát trong mười phương thế giới đang ở, mọi âm thanh nói pháp được nghe đều thọ trì hết. Bồ-tát như vậy nghe pháp ở chỗ một đức Phật, thì ở chỗ đức Phật thứ hai nói pháp cũng không chướng ngại. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là đà-la-ni thọ trì của Bồ-tát.
Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đắc đà-la-ni sinh khởi: đó là đà-la-ni nói ra trước mắt mọi pháp, như nói một pháp, một chữ, một câu thì cũng nói như vậy với toàn thể pháp giới, thế mà Bồ-tát ấy không sinh tâm kiêu mạn, không khởi hạnh buông thả. Lại đắc đà-la-ni tăng thượng: đó là đà-la-ni nói được mọi pháp mà thế gian thấy ngay trước mắt, và đắc đà-la-ni gom tụ mọi điều thế gian thấy ngay trước mắt. Đó là đà-la-ni dứt được mọi nghi ngờ của chúng sinh và dứt được mọi phiền não, gọi là đà-la-ni tăng thượng và gom tụ. Đó là đà-la-ni làm tăng trưởng mọi bạch pháp (pháp trắng, tức các điều lành trong sạch) và làm dứt hết mọi phiền não. Lại đắc đà-la-ni thực hành: đó là đà-la-ni biết mọi pháp và biết ánh sáng của mọi pháp.
Bồ-tát ấy biết đúng như thật các pháp mà không phân biệt; tu hành các pháp mà thân tâm mình thật ra không tu hành; nói các pháp mà không nói các chữ; bỏ các pháp mà cũng không mất; làm tăng các pháp mà không thêm một vật; làm giảm các pháp mà không bớt một pháp; nói các pháp mà không có lời nói; khiến chúng sinh vào niết-bàn mà vẫn không rời động khỏi thế gian; khiến được địa vị bậc thánh mà không lìa địa vị phàm phu; hàng phục mọi ma mà không phải việc làm do thân, tâm, ý khởi ra. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu của các Bồ-tát."
Bấy giờ Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Mọi pháp đều lấy giải thoát làm tướng. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát không phân biệt đây là trói buộc, đây là giải thoát. Vì sao? Bạch Thế Tôn! Giải thoát không phải là cái khác, cái khác không phải là giải thoát. Bạch Thế Tôn! Giải thoát không thêm một pháp nào, cũng không phải không bớt một pháp nào. Bạch Thế Tôn! Giải thoát không từ đâu đến. Bạch Thế Tôn! Trói buộc cũng không đi về đâu. Bạch Thế Tôn! Bồ-tát đã giải thoát không sinh tâm như thế này: 'Ta được giải thoát.' Tâm ấy chỉ biết như là giải thoát; mọi pháp cũng như vậy.
Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ-tát khởi tâm như thế này: 'Thế gian là pháp nhơ nhiễm, niết-bàn là pháp trong sạch', thì Bồ-tát ấy không được giải thoát. Vì sao? Vì người có ngã kiến mới sinh tâm như vậy. Bạch Thế Tôn! Nếu người khởi tâm như thế này: 'Ta chán năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập, cầu vào niết-bàn', thì người ấy không được giải thoát. Vì sao? Vì có ngã kiến; người có ngã kiến mới sinh tâm như vậy.
Bạch Thế Tôn! Tỳ-kheo có tâm giải thoát suy nghĩ thế này: 'Mọi pháp đều mang tướng như giải thoát, thế mà các phàm phu mao đầu không nhận ra, không hay biết.' Nên sinh tâm rằng: 'Ta dùng pháp như vậy khiến mọi chúng sinh biết được.' Bạch Thế Tôn! Tỳ-kheo có tâm giải thoát sinh tâm như vầy về việc mình được giải thoát: 'Các phàm phu này, trong mọi pháp vốn luôn giải thoát mà lại đi cầu giải thoát. Ta đối với từng chúng sinh ấy sinh tâm đại bi.' Vì sao? Vì người cầu giải thoát thì không được giải thoát.
Cho nên, bạch Thế Tôn, tỳ-kheo muốn được giải thoát thì nên quán cái trói buộc và cái bị trói buộc, nên biết cái trói buộc và cái bị trói buộc. Người ấy không phân biệt giải thoát. Nếu không phân biệt thì người ấy được giải thoát. Bạch Thế Tôn! Đó gọi là pháp tập thù thắng vi diệu của Bồ-tát."
Pháp Tập Kinh, quyển thứ năm.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video