Cùng Thông Bảo Giám (tên sách, nghĩa là "Tấm gương quý soi lúc bế tắc và lúc hanh thông"; đây là sách đoán mệnh theo giờ, ngày, tháng, năm sinh)
Bàn chung về Ngũ hành (năm loại khí cơ bản là Kim – kim loại, Mộc – cây cỏ, Thủy – nước, Hỏa – lửa, Thổ – đất; người xưa cho rằng mọi vật trong trời đất đều do năm loại khí này tạo thành và biến hóa)
Gọi là Ngũ hành vì năm thứ ấy vốn có ở khoảng giữa trời đất và vận hành mãi không bao giờ cạn. Vì thế mới gọi là "hành" (nghĩa là đi, vận hành).
Phương Bắc là nơi khí âm (khí lạnh, tĩnh, tối) lên đến cực điểm nên sinh ra lạnh, cái lạnh sinh ra Thủy. Phương Nam là nơi khí dương (khí nóng, động, sáng) lên đến cực điểm nên sinh ra nóng, cái nóng sinh ra Hỏa. Phương Đông là nơi khí dương tỏa ra, thoát ra nên sinh ra gió, gió sinh ra Mộc. Phương Tây là nơi khí âm dừng lại, thu vào nên sinh ra khô hanh, khô hanh sinh ra Kim. Ở giữa là nơi âm và dương giao hòa nên sinh ra ấm áp, ấm áp sinh ra Thổ.
Các hành tương sinh (hành này nuôi dưỡng, sinh ra hành kia) là để giữ gìn, nâng đỡ lẫn nhau; các hành tương khắc (hành này chế ngự, kìm hãm hành kia) là để kiềm chế lẫn nhau. Như thế gọi là có trật tự.
Hỏa là Thái dương (phần dương mạnh nhất), tính bốc lên trên. Thủy là Thái âm (phần âm mạnh nhất), tính thấm xuống dưới. Mộc là Thiếu dương (phần dương còn non, đang lớn dần), tính vươn lên mà không có chỗ dừng. Kim là Thiếu âm (phần âm còn non, đang lớn dần), tính chìm xuống mà có chỗ dừng.
Thổ không có tính cố định, phải xem nó gặp mùa nào trong bốn mùa mà định. Điều cần là làm cho các hành bổ trợ cho nhau đúng chỗ, đừng để hành nào quá mạnh hay quá yếu.
Tính của Ngũ hành, mỗi hành có công dụng riêng. Tính của Thủy là trí (sự khôn ngoan), tính của Hỏa là lễ (lễ phép, khuôn phép), tính của Mộc là nhân (lòng thương người), tính của Kim là nghĩa (lẽ phải, sự công bằng), riêng Thổ thì chủ về tín (giữ lời, đáng tin).
Thổ nặng nề, rộng rãi, dày dặn, bao la, không gì là không dung chứa được: gặp Thủy thì Thủy dựa vào nó mà chảy; gặp Mộc thì Mộc nương vào nó mà mọc; Kim không có Thổ thì không có chỗ để sinh ra; Hỏa không có Thổ thì không có chỗ để quay về.
Phải bớt chỗ đặc chắc đi thì mới thông suốt, phải làm cho trống rỗng thì mới sáng sủa (?). Cho nên cả năm hành đều nhờ vào Thổ.
Xét về hình dáng và màu sắc thì Thủy đen, Hỏa đỏ, Mộc xanh, Thổ vàng; đó là màu chính. Nhưng khi biến đổi thì không còn như vậy.
Thông thường, khi hành ấy ở giai đoạn Sinh, Vượng (lúc mới sinh ra và lúc mạnh nhất, theo vòng mười hai giai đoạn thịnh suy của mỗi hành) thì mang màu chính của nó; ở giai đoạn Tử, Tuyệt (lúc chết đi và lúc tiêu tan hết) thì mang màu "mẹ" (màu của hành sinh ra nó); ở giai đoạn Thành hình, Quan đới (lúc mới thành hình và lúc trưởng thành như đội mũ đeo đai) thì mang màu "vợ" (màu của hành mà nó khắc); ở giai đoạn Bệnh, Bại (lúc đau yếu và lúc suy sụp) thì mang màu "quỷ" (màu của hành khắc nó); ở giai đoạn Vượng (?), Mộ (lúc mạnh và lúc bị chôn cất, thu cất) thì mang màu "con" (màu của hành do nó sinh ra).
Về số thì Thủy là một, Hỏa là hai, Mộc là ba, Kim là bốn, Thổ là năm. Ở giai đoạn Sinh, Vượng thì số nhân đôi; ở giai đoạn Tử, Tuyệt thì số giảm một nửa.
Suy theo lẽ ấy mà xét: muôn vật đều cõng âm mà ôm dương, nhờ khí giao hòa mà được điều hòa (lời trong sách Đạo Đức Kinh của Lão Tử, ý nói vạn vật đều có cả âm lẫn dương, hai khí giao nhau mà thành thế cân bằng). Thừa hay thiếu đều là trái với đạo.
Cho nên cái gì cao quá thì ép xuống cho bằng, cái gì thấp quá thì nâng lên cho cao; hoặc bù vào chỗ thiếu, hoặc bớt đi chỗ thừa. Vì vậy điều quý là lấy chỗ vừa phải, quay về đường giữa, để không bị vướng cái hại của thừa hay thiếu.
Đó chính là ý sâu xa của các yếu tố Tài (sao chủ về tiền của), Quan (sao chủ về chức tước, danh vị), Ấn (sao chủ về sự che chở, học vấn), Thực (Thực thần, sao chủ về ăn uống, phúc lộc, tài năng thể hiện ra), Quý nhân (sao chủ về người giúp đỡ) và Dịch mã (sao chủ về đi lại, di chuyển, thay đổi).
Hành vận (các giai đoạn vận số lần lượt đi qua trong đời người) cũng như vậy. Hiểu được ý sâu xa ấy thì đối với học thuyết về lý lẽ của số mệnh, đã nắm được quá nửa rồi.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video