Bàn về sống và chết
Người đời ai cũng ham sống sợ chết, vì không hiểu lẽ sống chết. Sống thì từ đâu đến, chết thì đi về đâu? Lúc còn sống chỉ biết bôn ba mưu tính, làm tổn hại lớn đến đạo sống, không được thảnh thơi tự tại. Cho nên sau khi chết thì mờ mịt chìm đắm, không nhìn thấu (?) được cửa chết, rốt cuộc rơi vào luân hồi (vòng sống chết xoay vần, chết ở chỗ này lại sinh ra ở chỗ khác, không bao giờ dứt).
Vì vậy tiên và Phật ra đời, tha thiết vì "một đại sự nhân duyên" (lý do lớn lao duy nhất khiến các bậc giác ngộ xuất hiện ở đời, tức là giúp chúng sinh hiểu ra chân lý mà thoát khỏi sống chết), giúp người biết mình từ đâu đến và sẽ đi về đâu, rồi từ từ dắt họ ra khỏi biển khổ sống chết. Phần Hệ từ của Kinh Dịch nói: "Truy xét chỗ bắt đầu, tìm hiểu chỗ kết thúc." Cho nên biết rằng lẽ sống chết là thế này: cái bắt đầu vốn không có bắt đầu, gượng đặt tên là Càn nguyên (theo Kinh Dịch là nguồn gốc khởi đầu của trời, nơi bắt đầu sinh ra muôn vật), cũng chính là "bản lai diệu giác" (theo Phật giáo là cái biết sáng suốt, mầu nhiệm vốn có sẵn từ đầu nơi mỗi người). Cái kết thúc vốn không có kết thúc, gượng đặt tên là bờ Đạo, cũng chính là Vô dư Niết-bàn (cảnh giới giải thoát trọn vẹn, đã dứt hết phiền não và cả thân xác, không còn tái sinh nữa).
Sinh ra thì là sống, nhưng cái làm cho ta sống vốn nằm ở đây; đến lúc chết thì là chết, nhưng cái làm cho ta không chết cũng nằm ở đây. Nếu không biết điều này, thì không ai là không theo sự sống mà còn, theo cái chết mà mất, chìm đắm trong ác đạo (các cõi xấu như địa ngục, quỷ đói, loài vật), lúc chìm lúc nổi, không biết bao giờ mới dứt.
Sống là do thần thức thứ tám A-lại-da làm chủ (theo Phật giáo Duy thức, A-lại-da là thức thứ tám, tầng tâm thức sâu nhất, chứa giữ mọi hạt giống nghiệp và đi theo con người qua các kiếp), chết cũng do thần thức thứ tám A-lại-da làm chủ. Khi đầu thai thì thức này đến trước, khi bỏ thân thì thức này đi sau. Cho nên có câu: "Đi sau, đến trước, làm ông chủ." Bài kệ trong kinh nói: "Người có nghiệp lành thì hơi lạnh đi từ dưới chân lên, người có nghiệp ác thì hơi lạnh đi từ đầu xuống; cả hai đều lạnh đến tim, rồi ngay ở chỗ ấy cùng lúc lìa bỏ thân." Vào lúc ấy, giống như con rùa sống bị lột mai, như con cua sống bị thả vào nồi nước sôi. Đất, nước, lửa, gió (tứ đại, bốn yếu tố tạo thành thân thể: đất là xương thịt, nước là máu và các chất lỏng, lửa là hơi ấm, gió là hơi thở và sự chuyển động) mỗi thứ tự tan rã.
Thần thức đã lìa khỏi thân xác thì nhìn thế giới chỉ thấy giống như mực đổ loang, không phân biệt được đông tây, không biết đâu là trên đâu là dưới. Chỉ thấy ở nơi có duyên (nơi có mối liên hệ nghiệp để đầu thai) một chấm sáng hư ảo. Thấy ánh sáng thì thành hình sắc, từ đó nảy ra cái thấy; ý nghĩ kết thành dòng chảy, lòng ái dục làm hạt giống. Thu nạp ý nghĩ mà thành bào thai, vào cung giữa (?) trong bụng mẹ, nhận lấy khí và hình chất. Về khí thì lập tức có đủ tứ đại, rồi dần dần thành các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý). Về tâm thì lập tức có đủ bốn uẩn (bốn nhóm thuộc về tinh thần: thọ là cảm nhận, tưởng là hình dung, hành là ý chí tạo tác, thức là sự nhận biết), rồi dần dần thành các thức (các khả năng nhận biết đi theo từng giác quan).
Mười tháng bào thai hoàn chỉnh, đến kỳ thì sinh ra. Lúc ấy như trời đất lật nhào, người mẹ kinh động, bọc thai vỡ ra, giống như người đi trên đỉnh núi bị trượt ngã (?). Đứa trẻ chúc đầu xuống, đạp chân mà ra. Oa lên một tiếng, thì chân nguyên (cái gốc thật của sự sống) do trời phú cho liền bám vào tổ khiếu (theo Đạo gia là huyệt gốc trong thân, nơi chứa nguyên thần, nằm sâu vào bên trong khoảng giữa hai mắt). Ban ngày nó ở nơi hai mắt và ẩn trong nê hoàn (theo Đạo gia là vùng não trên đỉnh đầu, nơi chứa thần); ban đêm nó lặn xuống hai quả thận và tích lại trong đan đỉnh (nghĩa đen là "vạc luyện đan", chỉ vùng bụng dưới, nơi tích tụ và luyện tinh khí). Sữa nuôi năm tạng (tim, gan, lá lách, phổi, thận), khí thì tràn đầy sáu phủ (dạ dày, ruột non, ruột già, mật, bàng quang và tam tiêu, tức hệ thống vận chuyển nước và khí trong thân). Xương mềm như bông, thịt mịn như mạch nha, đó là tinh khí đầy đủ đến mức cao nhất; mắt nhìn chằm chằm không chớp, gào khóc mà không khản tiếng, đó là sự hài hòa đến mức cao nhất. Đây là đứa trẻ mới sinh (?) còn ở trạng thái hỗn độn, thuần tĩnh không biết gì, thuộc âm, ứng với quẻ Khôn (quẻ là hình gồm sáu vạch trong Kinh Dịch, mỗi vạch gọi là một hào; vạch liền là hào dương, vạch đứt là hào âm. Quẻ Khôn gồm sáu hào âm, tượng trưng cho thuần âm).
Từ một tuổi đến ba tuổi, tăng thêm sáu mươi bốn thù nguyên khí (nguyên khí là khí gốc có từ trước khi sinh, tức sinh lực bẩm sinh; thù là đơn vị trọng lượng thời xưa, 24 thù là một lạng, 384 thù là một cân), một hào dương sinh ra, ứng với quẻ Phục (một hào dương ở dưới cùng, năm hào âm ở trên).
Đến năm tuổi, lại tăng thêm sáu mươi bốn thù nguyên khí, hai hào dương sinh ra, ứng với quẻ Lâm (hai hào dương ở dưới, bốn hào âm ở trên).
Đến tám tuổi, lại tăng thêm sáu mươi bốn thù nguyên khí, ba hào dương sinh ra, ứng với quẻ Thái (ba hào dương ở dưới, ba hào âm ở trên).
Đến mười tuổi, lại tăng thêm sáu mươi bốn thù nguyên khí, bốn hào dương sinh ra, ứng với quẻ Đại Tráng (bốn hào dương ở dưới, hai hào âm ở trên).
Đến mười ba tuổi, lại tăng thêm sáu mươi bốn thù nguyên khí, năm hào dương sinh ra, ứng với quẻ Quải (năm hào dương ở dưới, một hào âm ở trên cùng).
Đến mười sáu tuổi, lại tăng thêm sáu mươi bốn thù nguyên khí, đủ sáu hào dương, thành quẻ Càn (sáu hào đều là dương, tượng trưng cho thuần dương).
Lấy trộm ba trăm sáu mươi thù chính khí của trời đất, cộng với hai mươi bốn thù tổ khí (khí gốc nhận từ cha mẹ), tổng cộng được ba trăm tám mươi bốn thù, cho trọn sự tạo hóa của một vòng chu thiên (một chu kỳ trọn vẹn của trời; ở đây ứng với 384 hào của toàn bộ 64 quẻ trong Kinh Dịch), làm thành con số một cân.
Lúc này thuần dương đã đủ, chút âm còn chưa nảy mầm, tinh khí đầy đủ. Nếu được thầy chỉ dạy mà tu luyện tính mệnh (tính là phần tâm thần, mệnh là phần thân thể và sinh lực; tu luyện cả hai là cốt lõi của Đạo gia), thì có thể thành công ngay.
Từ đó về sau, tình dục vừa động thì nguyên khí liền tiết ra; không biết kiêng giữ (?), cứ tham luyến mãi không thôi. Cho nên từ mười sáu đến hai mươi bốn tuổi, hao mất sáu mươi bốn thù nguyên khí, ứng với quẻ Cấu (một hào âm ở dưới cùng, năm hào dương ở trên). Một hào âm mới sinh, muôn vật đều hiện rõ; sự thuần hậu bị pha loãng, nét mộc mạc tan rã. Tuy rời gốc chưa xa, nhưng lời răn "đạp sương" (lời trong Kinh Dịch: đạp lên sương thì biết băng cứng sắp đến, ý nói thấy dấu hiệu nhỏ thì phải đề phòng hậu quả lớn) đã ứng ngay từ lúc đầu. Nếu chăm chỉ tu luyện thì có thể gọi là "đi chưa xa đã quay về" (lời trong quẻ Phục, ý nói lỡ bước chưa xa đã kịp quay lại đường ngay).
Đến ba mươi hai tuổi, hao mất sáu mươi bốn thù nguyên khí, ứng với quẻ Độn (hai hào âm ở dưới, bốn hào dương ở trên). Hai hào âm dần lớn lên, đức dương dần tiêu mòn; ham muốn và lo nghĩ nổi lên như ong vỡ tổ, nguồn chân nguyên trôi chảy tản mát. Thế nhưng lúc này khí huyết đang hăng, chí và sức còn mạnh mẽ quả cảm; nếu chăm chỉ tu luyện thì dựng nền đan (đặt nền móng cho việc luyện thành kim đan, tức thành tựu của tu luyện) cũng dễ ra sức.
Đến bốn mươi tuổi, lại hao mất sáu mươi bốn thù nguyên khí, ứng với quẻ Bĩ (ba hào âm ở dưới, ba hào dương ở trên). Trời đất không giao nhau, hai khí âm dương mỗi bên trở về chỗ của mình; âm nắm quyền ở bên trong, dương mất vị trí ở bên ngoài. Nếu chăm chỉ tu luyện thì cái nguy có thể thành yên, cái sắp mất có thể giữ được.
Đến bốn mươi tám tuổi, lại hao mất sáu mươi bốn thù nguyên khí, ứng với quẻ Quan (bốn hào âm ở dưới, hai hào dương ở trên). Hai hào dương ở bên ngoài nên đức dương yếu ớt; các hào âm chồng chất đi lên nên khí âm thịnh. Nếu chăm chỉ tu luyện thì có thể dằn bớt cái âm mềm yếu đang lúc thịnh, nâng đỡ cái đức dương đang dần suy.
Đến năm mươi sáu tuổi, lại hao mất sáu mươi bốn thù nguyên khí, ứng với quẻ Bác (năm hào âm ở dưới, một hào dương ở trên cùng). Năm hào âm cùng dâng lên trên, một hào dương sắp quay xuống dưới; khí âm tràn vỡ ngang dọc, sức dương chỉ còn sót lại chút ít. Nếu chăm chỉ tu luyện thì như nối lửa cho khúc gỗ sắp cháy hết, như rưới mưa cho mầm lúa sắp khô héo.
Đến sáu mươi bốn tuổi, khí của các quẻ đã đi hết một vòng; ba trăm tám mươi bốn thù nguyên khí nhận từ trời đất và cha mẹ, làm thành con số một cân, đã hao tán hết, trở lại quẻ Khôn. Thuần âm nắm quyền, khí dương chưa nảy mầm. Nếu chăm chỉ tu luyện, lúc nào cũng hái thuốc (thuật ngữ luyện đan trong thân: thu gom tinh khí chân dương trong cơ thể để luyện), lúc nào cũng chiết ghép (thuật ngữ luyện đan trong thân: như ghép cành non vào gốc cây già cho sống lại, tức bồi bổ lại nguyên khí đã hao), thì âm đến cùng cực có thể sinh ra dương, lên đến tận cùng có thể quay xuống, đổi mềm thành cứng, từ già trở lại khỏe mạnh.
Đến lúc này nếu không gặp bậc chí nhân (người đắc Đạo đến mức cao nhất) mà chỉ vội vã tu luyện, thì dù giữ được những năm còn lại, cũng đều nhờ tinh chất của ngũ cốc để bồi đắp tinh khí hậu thiên (phần tinh khí có được sau khi sinh ra, nhờ ăn uống, hít thở), không còn có nguyên khí tiên thiên (khí gốc có sẵn từ trước khi sinh) nữa, thì làm sao trường sinh bất tử được?
Đây là lý do: hư không hóa thành thần, thần hóa thành khí, khí hóa thành huyết, huyết hóa thành hình thể, hình thể hóa thành hài nhi, hài nhi hóa thành trẻ nhỏ, trẻ nhỏ hóa thành thiếu niên, thiếu niên hóa thành tráng niên, tráng niên hóa thành người già, già hóa thành chết, chết lại hóa thành hư không, hư không lại hóa thành thần, thần lại hóa thành khí, khí lại hóa thành vật; biến hóa nối nhau không ngừng, như chiếc vòng tròn không có chỗ tận cùng.
Muôn vật (?) không muốn sinh mà không thể không sinh, muôn vật không muốn chết mà không thể không chết. Mặc cho bụi trần sinh ra rồi bụi trần diệt đi, muôn lần biến hóa, muôn lần sinh ra, vẫn không thể thoát khỏi biển khổ; hết kiếp này đến kiếp khác (kiếp là khoảng thời gian cực dài trong quan niệm Phật giáo), sinh rồi lại sinh, luân hồi không dứt, không có đầu không có cuối, như bánh xe kéo nước giếng cứ xoay vòng mãi. Phàm phu trong ba cõi (Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới, tức tất cả các cõi còn nằm trong vòng sống chết), không một ai là không bị chìm đắm như vậy.
Cho nên người đời không biết sống từ đâu đến, thì hãy tham xét (suy ngẫm, truy cứu đến cùng) lúc cha mẹ chưa sinh ra mình; chết từ đâu đến, biết được chỗ đến rồi mới biết được chỗ sinh. Người đời không hỏi chết thì đi về đâu, thì hãy tham xét lúc sau khi hồn bay đi, phách chìm xuống (hồn là phần tinh thần nhẹ, thuộc dương; phách là phần gắn với thân xác, thuộc âm); sống thì đi về đâu, biết được chỗ đi rồi mới biết được chỗ chết. Then chốt của cái chết bắt nguồn từ sự sống, then chốt của sự sống bắt nguồn từ cái chết. Không có then chốt của chết thì không chết, không có then chốt của sống thì không sinh. Then chốt của sống và chết gắn liền với nhau, đó là lý do người đời có sống chết; then chốt của sống và chết không còn gắn với nhau, đó là lý do bậc chí nhân vượt lên trên sống chết. Cái có sống chết là thân; cái không có sống chết là tâm. Quay về một cách vững chắc, thành thật (đôn phục, lời trong quẻ Phục) thì tâm sống; lạc lối không quay về được (mê phục, cũng là lời trong quẻ Phục) thì tâm chết. Thì cái nguy có thể thành yên, cái sắp mất có thể giữ được (?).
Đến bốn mươi tám tuổi, lại hao mất sáu mươi bốn thù nguyên khí, ứng với quẻ Quan. Hai hào dương ở bên ngoài nên đức dương yếu ớt; các hào âm chồng chất đi lên nên khí âm thịnh. Nếu chăm chỉ tu luyện thì có thể dằn bớt cái âm mềm yếu đang lúc thịnh, nâng đỡ cái đức dương đang dần suy.
Đến năm mươi sáu tuổi, lại hao mất sáu mươi bốn thù nguyên khí, ứng với quẻ Bác. Năm hào âm cùng dâng lên trên, một hào dương sắp quay xuống dưới; khí âm tràn vỡ ngang dọc, sức dương chỉ còn sót lại chút ít. Nếu chăm chỉ tu luyện thì như nối lửa cho khúc gỗ sắp cháy hết, như rưới mưa cho mầm lúa sắp khô héo.
Đến sáu mươi bốn tuổi, khí của các quẻ đã đi hết một vòng; ba trăm tám mươi bốn thù nguyên khí nhận từ trời đất và cha mẹ, làm thành con số một cân, đã hao tán hết, trở lại quẻ Khôn. Thuần âm nắm quyền, khí dương chưa nảy mầm. Nếu chăm chỉ tu luyện, lúc nào cũng hái thuốc, lúc nào cũng chiết ghép, thì âm đến cùng cực có thể sinh ra dương, lên đến tận cùng có thể quay xuống, đổi mềm thành cứng, từ già trở lại khỏe mạnh.
Đến lúc này nếu không gặp bậc chí nhân mà chỉ vội vã tu luyện, thì dù giữ được những năm còn lại, cũng đều nhờ tinh chất của ngũ cốc để bồi đắp tinh khí hậu thiên, không còn có nguyên khí tiên thiên nữa, thì làm sao trường sinh bất tử được?
Đây là lý do: hư không hóa thành thần, thần hóa thành khí, khí hóa thành huyết, huyết hóa thành hình thể, hình thể hóa thành hài nhi, hài nhi hóa thành trẻ nhỏ, trẻ nhỏ hóa thành thiếu niên, thiếu niên hóa thành tráng niên, tráng niên hóa thành người già, già hóa thành chết, chết lại hóa thành hư không, hư không lại hóa thành thần, thần lại hóa thành khí, khí lại hóa thành vật; biến hóa nối nhau không ngừng, như chiếc vòng tròn không có chỗ tận cùng.
Muôn vật (?) không muốn sinh mà không thể không sinh, muôn vật không muốn chết mà không thể không chết. Mặc cho bụi trần sinh ra rồi bụi trần diệt đi, muôn lần biến hóa, muôn lần sinh ra, vẫn không thể thoát khỏi biển khổ; hết kiếp này đến kiếp khác, sinh rồi lại sinh, luân hồi không dứt, không có đầu không có cuối, như bánh xe kéo nước giếng cứ xoay vòng mãi. Phàm phu trong ba cõi, không một ai là không bị chìm đắm như vậy.
Cho nên người đời không biết sống từ đâu đến, thì hãy tham xét lúc cha mẹ chưa sinh ra mình; chết từ đâu đến, biết được chỗ đến rồi mới biết được chỗ sinh. Người đời không hỏi chết thì đi về đâu, thì hãy tham xét lúc sau khi hồn bay đi, phách chìm xuống; sống thì đi về đâu, biết được chỗ đi rồi mới biết được chỗ chết. Then chốt của cái chết bắt nguồn từ sự sống, then chốt của sự sống bắt nguồn từ cái chết. Không có then chốt của chết thì không chết, không có then chốt của sống thì không sinh. Then chốt của sống và chết gắn liền với nhau, đó là lý do người đời có sống chết; then chốt của sống và chết không còn gắn với nhau, đó là lý do bậc chí nhân vượt lên trên sống chết. Cái có sống chết là thân; cái không có sống chết là tâm. Quay về một cách vững chắc thì tâm sinh ra mê lầm (?); lạc lối không quay về được thì tâm chết.
Cho nên tiên và Phật thương xót, nói rằng tất cả chúng sinh đều có sẵn một điểm linh minh chân giác (cái biết chân thật, linh diệu vốn có từ đầu), chỉ vì mê muội nên không thấy, khiến cho bản tính do trời phú trôi dạt biến đổi theo dòng, xoay vần mãi mà không tỉnh ngộ. Rồi đời đời sa đọa, mất thân người mà rơi vào loài khác, đem linh thức gửi vào vỏ xác khác (?), đến nỗi gốc rễ của chân tính không còn trở lại làm người được nữa.
Ta sẽ dùng đạo của bậc thánh, khiến chúng sinh vĩnh viễn lìa xa vọng tưởng (những ý nghĩ sai lầm, hư ảo), có thể làm cho chính mình trường sinh như nhà tiên, bất tử như nhà Phật.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video