Thiên 1 — Tập Nguyên: Bàn về tính và mệnh

 Bàn về tính và mệnh

 Trong việc học đạo, không có gì lớn hơn tính và mệnh. Lời giảng về tính và mệnh đã không được đời hiểu rõ từ lâu lắm rồi.

 Thế nào gọi là tính? Đó là cái chân như (bản thể chân thật, như như bất biến) vốn có từ khởi nguyên, một điểm linh minh sáng rực.

 Thế nào gọi là mệnh? Đó là cái tinh hoa tột bậc của tiên thiên (cái có sẵn từ trước khi thành hình, trước khi sinh ra), một luồng khí mịt mù quyện tụ.

 Nhưng hễ có tính thì có mệnh, có mệnh thì có tính; tính và mệnh vốn không thể tách rời. Chỉ vì khi nó ở nơi trời thì gọi là mệnh, khi nó ở nơi người thì gọi là tính, chứ thật ra tính và mệnh không phải là hai thứ. Huống chi tính không có mệnh thì không đứng vững, mệnh không có tính thì không tồn tại, cho nên lẽ của tính và mệnh vốn hòa làm một thể trọn vẹn.

 Vì vậy Kinh Dịch nói: "Đạo Càn (đạo của trời, của sức sáng tạo) biến hóa, khiến muôn vật mỗi thứ đều được định đúng tính mệnh của mình." Sách Trung Dung nói: "Cái trời ban cho gọi là tính (?)." Chính là nói điều này.

 Thế mà Huyền môn (tức Đạo giáo) chỉ lấy khí làm mệnh, lấy việc tu mệnh làm tông chỉ, lập giáo bằng cách tìm cái huyền diệu ở thủy phủ (cung nước — chỉ vùng thận và đan điền dưới bụng, nơi chứa tinh, ứng với quẻ Khảm). Vì thế họ nói kỹ về mệnh mà nói sơ sài về tính; như vậy là không biết tính, rốt cuộc cũng chẳng biết mệnh.

 Nhà Thiền chỉ lấy thần làm tính, lấy việc tu tính làm tông chỉ, lập giáo bằng cách tu định (lắng tâm vào thiền định) ở ly cung (cung Ly — chỉ tâm, thuộc lửa, ứng với quẻ Ly). Vì thế họ nói kỹ về tính mà nói sơ sài về mệnh; như vậy là không biết mệnh, rốt cuộc cũng chẳng biết tính.

 Họ đâu biết rằng tính và mệnh vốn không rời nhau, đạo Lão và đạo Phật xưa nay không khác nhau. Thần và khí tuy có hai công dụng, nhưng tính và mệnh thì phải tu song song cùng lúc.

 Cái học của bậc hiền là giữ gìn tâm để nuôi dưỡng tính, sửa mình để lập nên mệnh. Cái học của bậc thánh là làm trọn hết tính mà đạt tới mệnh.

 Nói rằng tính là khởi đầu của thần (phần tinh thần, ý thức linh diệu): thần gốc ở tính, nhưng tính thì có trước cả thần, nhờ tính mà thần mới linh. Mệnh là khởi đầu của khí: khí gốc ở mệnh, nhưng mệnh thì có trước cả khí, nhờ mệnh mà khí mới sinh.

 Tinh trong thân thì lặng yên không động; ở đó chứa cái cứng mạnh, ngay thẳng, trong sạch, thuần túy, tinh ròng — đó là chỗ tính gửi mình, và là gốc rễ của mệnh.

 Thần trong tâm thì hễ cảm là thông suốt; ở đó chứa các thứ mừng, giận, buồn, sợ, yêu, ghét, ham muốn — đó là chỗ mệnh gửi mình, và là then chốt của tính.

 Tính ở nơi tâm thì là một điểm thần sáng rực ở chính giữa (?); mệnh ở nơi thân thì là một luồng khí chảy khắp vòng quanh. Cho nên thân và tâm là nhà ở của tinh và thần, còn tinh và thần là gốc rễ của tính và mệnh.

 Sự biến hóa của tính gắn với tâm; sự biến hóa của mệnh gắn với thân. Hiểu biết, nhận thức đều phát ra từ tâm; suy tính, nghĩ ngợi là tâm sai khiến tính. Cử động, giao tiếp đều phát ra từ thân; nói năng, im lặng, nhìn, nghe là thân làm lụy đến mệnh.

 Mệnh bị thân làm lụy thì có sống chết; tính bị tâm sai khiến thì có đến đi. Có sống chết thì không thể đạt tới mệnh; có đến đi thì không thể làm trọn tính.

 Cho nên khắp trong trời đất đều là sinh khí, nó dự phần giúp sức cho trời và đất, sinh thành nuôi dưỡng muôn vật — đó chẳng phải là mệnh đang lưu chuyển không ngừng sao? Bởi lẽ sinh sống vốn đã đủ sẵn trong mệnh. Khắp trong trời đất đều là cái biết linh giác, ánh sáng rỡ ràng trên dưới, soi chiếu cả mặt trời mặt trăng. Cái có trước cả tính mà lại làm nên tính của ta, đó là khởi đầu của tính; cái có trước cả mệnh mà lại làm nên mệnh của ta, đó là khởi đầu của mệnh.

 Khiếu trời (chỗ huyệt linh thông ở phần trên thân, ứng với trời) tròn mà chứa tính; khiếu đất (chỗ huyệt linh thông ở phần dưới thân, ứng với đất) vuông mà chứa mệnh. Nhận lấy cái trống rỗng linh diệu mà thành tính, đứng giữa trời đất mà lập mệnh. Tính thành, mệnh lập thì trong đó có thần. Cuống của mệnh là nguyên khí (khí gốc bẩm thụ từ lúc sinh), rễ của tính là nguyên thần (cái thần gốc, linh minh bẩm sinh, khác với ý nghĩ tạp loạn). Lặn thần vào trong tâm, gom khí vào trong thân, thì trong đó có Đạo.

 Tính có tính khí chất (cái tính do khí bẩm sinh tạo thành, có trong có đục, có thiện có ác) và tính thiên phú (cái tính trời ban, vốn thuần thiện); mệnh có mệnh phận định (số phận đã định sẵn như thọ yểu, sang hèn) và mệnh hình khí (sinh mệnh của thân xác và khí lực).

 Người quân tử tu dưỡng tính thiên phú, chế ngự tính khí chất; tu luyện mệnh hình khí, phó mặc mệnh phận định. Tách ra mà nói thì là hai, hợp lại mà nói thì là một. Trong đó có lẽ.

 Vì vậy thần không rời khí, khí không rời thần; thần và khí trong thân ta hợp lại, rồi sau tính mệnh trong thân ta mới hiện ra. Tính không rời mệnh, mệnh không rời tính; tính và mệnh trong thân ta hợp lại, rồi sau cái tính có trước cả tính, cái mệnh có trước cả mệnh của ta mới hiện ra. Cái tính có trước cả tính, cái mệnh có trước cả mệnh ấy, chính là tính mệnh chân thật của ta. Tính mệnh chân thật của ta cũng chính là tính mệnh chân thật của trời đất, cũng chính là tính mệnh chân thật của hư không.

 Cho nên thánh hiền giữ giới, định, tuệ (ba môn tu của nhà Phật: giữ giới luật, tập trung tâm ý, phát sinh trí tuệ) để làm cho tâm trống lặng, luyện tinh, khí, thần (ba thứ quý trong thân theo Đạo gia: tinh chất, khí lực, tinh thần) để giữ gìn thân. Thân được giữ gìn thì nền móng của mệnh bền vững mãi; tâm trống lặng thì bản thể của tính sáng mãi. Tính sáng mãi thì không đến không đi; mệnh bền mãi thì còn gì là chết, gì là sống. Huống chi cái chết đi rồi mất ấy chỉ là xác thân mà thôi; còn tính mệnh chân thật của ta thì thông suốt ngày đêm, sánh ngang trời đất, xuyên suốt xưa nay, nào có lúc nào mất đi chút nào đâu.

 Thử xem cây cỏ: trở về gốc là trở lại với mệnh (lời Lão Tử, ý nói quay về cội nguồn sự sống), mà tính đã ở trong đó. Tính hiện ra thành thần thì là hoa; hoa kết thành quả thì mệnh lại ở trong đó. Từ cái thần ở trong hình mà đi vào cái tính ở trong thần, đó gọi là "trở về gốc, trở lại với mệnh".

 Lại thử ví với trai gái giao hợp: một điểm tinh (?) rơi vào tử cung, khí hợp vào đó mà thành mệnh, và tính liền ở ngay trong ấy. Ấy chính là một âm một dương giao nhau, một điểm rơi vào chính giữa hoàng trung (chỗ trung tâm, nơi âm dương hội tụ) mà thành tính. Đó há chẳng phải là sự "hợp nhau kỳ diệu rồi ngưng kết lại", cái thần không thể lường được sao? Đó gọi là tính mệnh hợp nhau kỳ diệu.

 Tiếc thay đạo lý hợp nhau kỳ diệu ấy không được sáng tỏ. Người tu tính (?) thì bỏ quên mệnh, đến cả chỗ huyền diệu của việc thuận theo tính cũng không biết được, huống gì luyện được nó? Nếu không trôi vào ngông cuồng phóng túng thì cũng sa vào cái trống rỗng lặng lẽ; không biết mệnh của mình thì rốt cuộc sẽ về đâu? Người tu mệnh thì bỏ quên tính, đến cả công phu tạo dựng mệnh cũng không biết được, huống gì giữ được nó (?)?

 Nếu không bám chấp vào hữu tác (tu bằng những việc làm có hình tướng, cố sức) thì cũng sa vào vô vi (buông xuôi không làm gì cả, hiểu sai thành trống rỗng). Không biết tính của mình thì làm sao thoát được kiếp vận (vận hạn của kiếp số, thời kỳ hủy diệt theo vòng luân chuyển của vũ trụ)? Ngay lúc ban đầu của hai đạo Lão và Phật, há lại như thế sao?

 Ta nghe rằng Thích Ca sinh ở phương Tây cũng đắc đạo kim đan (thuốc tiên vàng — trong phép luyện đan bên trong thân, chỉ cảnh giới tinh khí thần kết lại thành cái bất hoại), tức là tu cả tính lẫn mệnh, là phép tối thượng thừa (phép tu cao nhất), được gọi là Kim Tiên.

 Lã Tổ (tức Lã Động Tân, vị tiên đời Đường, được Đạo giáo tôn làm tổ sư) cũng nói: "Chỉ biết tính mà không biết mệnh, ấy là bệnh thứ nhất của người tu hành. Chỉ tu bản tính gốc mà không tu đan, thì muôn kiếp cũng chỉ là âm linh (linh hồn thuần âm, không có thân, chỉ thành quỷ tiên), khó mà vào được bậc thánh."

 Đâu chỉ như bọn tập đạo dẫn (thuật co duỗi thân thể, điều hòa hơi thở để dưỡng sinh) ngày nay, lấy thân xác làm tính mệnh mà thôi; lại đâu chỉ như bọn luyện thần luyện khí ngày nay, lấy thần và khí làm tính mệnh mà thôi; lại đâu chỉ như bọn tu tính tu mệnh ngày nay, lấy cái tên gọi tính mệnh làm tính mệnh mà thôi. Những lối ấy chẳng những vô ích cho tính mệnh mà còn có hại cho tính mệnh. Không nắm được cái chân thật của tính mệnh, thật đáng than thở thay!

 Vì thế ta từng bàn rằng: người khi còn trong bụng mẹ thì hơi thở hòa cùng mẹ, ấy là lấy tính mệnh của mẹ làm tính mệnh của mình, chứ chưa tự có tính mệnh. Đến khi ra khỏi bọc, cắt cuống rốn, rồi sau mới tự có tính mệnh, nhưng đó cũng chưa phải là tính mệnh chân thật thường còn. Phải từ trong cái tính mệnh tự có ấy mà nuôi dưỡng thành bộ mặt càn nguyên (bộ mặt nguyên sơ thuần dương, trong sạch như lúc ban đầu), để lộ ra một điểm linh chân thật.

 Hình nương vào thần (?) thì hình không hư hoại; thần nương vào tính thì thần không tiêu diệt. Biết tính rồi làm trọn tính, làm trọn tính rồi đạt tới mệnh. Đó chính là cái bản thể hư không, không bao giờ cùng tận. Trời đất còn có lúc hư hoại, cái này thì không hư hoại, mà lại có thể lập lại tính mệnh, tạo lại càn khôn (trời đất).

 Cho nên người Đạo gia không biết điều này thì gọi là bàng môn (cửa ngách, lối tu lệch lạc); người nhà Phật không biết điều này thì gọi là ngoại đạo (đạo bên ngoài, không phải chính pháp), làm sao có thể hợp với đức của trời đất mà cùng một thể với thái hư (khoảng hư không bao la, cội nguồn của muôn vật)? Ôi! Đến đây thì lời bàn về tính mệnh không còn ý gì sót lại nữa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video