Thiên 4 — Tập Nguyên: Các hình và các bài thuyết (từ Phổ chiếu đồ đến Phi thăng thuyết)

 Phổ chiếu đồ (hình soi khắp), Phản chiếu đồ (hình soi ngược về phía sau), Thời chiếu đồ (hình soi theo giờ), Nội chiếu đồ (hình soi vào bên trong thân).

 Phép lớn như vậy chính là "Vạn thần khuê chỉ" (ý chỉ làm chuẩn mực cho muôn vị thần) vậy!

 Nguyên khí (khí gốc bẩm sinh, nguồn sống căn bản của con người) phát sinh theo từng ngày, theo vòng mười hai quẻ (mười hai quẻ Kinh Dịch tượng trưng cho dương khí tăng dần rồi âm khí tăng dần trong một vòng tuần hoàn). Giờ Tý (khoảng 23 giờ đến 1 giờ), khí quẻ Phục (một hào dương bắt đầu trở lại ở dưới cùng) đến Vĩ lư (chỗ xương cụt, cuối cột sống; nguyên văn viết "vĩ gian", có lẽ là chép sai).
 Giờ Sửu (1–3 giờ), khí quẻ Lâm (hai hào dương) đến Bối đường (?) (một vị trí ở lưng, có lẽ là Thận đường, vùng thận).
 Giờ Dần (3–5 giờ), khí quẻ Thái (ba hào dương, âm dương cân bằng) đến Huyền khu (huyệt ở giữa lưng dưới).
 Giờ Mão (5–7 giờ), khí quẻ Đại tráng (bốn hào dương) đến Giáp tích (vùng cột sống giữa hai bả vai).
 Giờ Thìn (7–9 giờ), khí quẻ Quải (?) (năm hào dương; nguyên văn viết chữ "thư", có lẽ chép sai) đến Đào đạo (huyệt ở dưới đốt sống cổ thứ bảy).
 Giờ Tỵ (9–11 giờ), khí quẻ Càn (sáu hào đều dương, dương cực thịnh) đến Ngọc chẩm (chỗ xương chẩm sau gáy).
 Giờ Ngọ (11–13 giờ), khí quẻ Cấu (một hào âm bắt đầu sinh ra) đến Nê hoàn (vùng đỉnh đầu, trung tâm của não).
 Giờ Mùi (13–15 giờ), khí quẻ Độn (hai hào âm) đến Minh đường (vùng giữa trán, giữa hai lông mày lùi vào).
 Giờ Thân (15–17 giờ), khí quẻ Bĩ (ba hào âm, âm dương bế tắc) đến Đản trung (huyệt giữa hai đầu vú).
 Giờ Dậu (17–19 giờ), khí quẻ Quán (bốn hào âm) đến Trung quản (huyệt giữa bụng trên, vùng dạ dày).
 Giờ Tuất (19–21 giờ), khí quẻ Bác (năm hào âm) đến Thần khuyết (?) (huyệt ở rốn; nguyên văn viết "Càn khuyết").
 Giờ Hợi (21–23 giờ), khí quẻ Khôn (sáu hào đều âm) rồi trở về Khí hải (huyệt dưới rốn, nơi tụ khí).

 Thân người có hai mạch Nhâm và Đốc (hai đường kinh mạch chính, một chạy giữa phía trước, một chạy giữa phía sau thân), là chỗ tổng hợp của âm và dương.
 Nhâm mạch bắt đầu từ dưới huyệt Trung cực (huyệt ở bụng dưới, trên xương mu), đi xuống theo trong bụng, lên qua huyệt Quan nguyên (huyệt dưới rốn khoảng ba tấc) đến cổ họng, là biển của các mạch âm.
 Đốc mạch bắt đầu từ dưới Hạ cực (vùng đáy chậu, giữa hậu môn và bộ phận sinh dục), xuyên vào trong cột sống, lên đến huyệt Phong phủ (chỗ lõm giữa gáy), theo trán xuống đến mũi, là biển của các mạch dương.
 Con hươu vận khí ở vĩ lư (?) (nguyên văn "thuộc lư", hiểu là vĩ lư), ấy là vì nó thông được Đốc mạch. Con rùa nuốt hơi thở bằng mũi, ấy là vì nó thông được Nhâm mạch. Người mà thông được hai mạch này thì trăm mạch đều thông và không có bệnh.

 Tim là vị quan làm vua, thần minh (sự sáng suốt của tinh thần) từ đó mà ra. Phổi là vị quan phụ tá như tể tướng, việc điều tiết, sắp đặt từ đó mà ra. Gan là vị quan làm tướng quân, mưu tính từ đó mà ra. Mật là vị quan giữ sự ngay thẳng công bằng, quyết đoán từ đó mà ra. Đản trung (vùng giữa ngực, quanh tim) là vị quan bề tôi sai phái, vui mừng từ đó mà ra. Tỳ (lá lách, cùng dạ dày lo tiêu hoá) là vị quan coi kho lẫm, năm vị từ đó mà ra. Ruột già là vị quan chuyển vận, sự biến đổi (thành phân) từ đó mà ra. Ruột non là vị quan tiếp nhận chứa đựng, sự tiêu hoá vật chất từ đó mà ra. Thận là vị quan làm việc mạnh mẽ, khéo léo tài năng từ đó mà ra.

 Não là biển của tuỷ, mọi thứ tuỷ đều thuộc về đó; cho nên trên đến Nê hoàn, dưới đến xương cùng, đều do thận làm chủ.
 Đản trung ở giữa hai vú, là biển của khí (?) (nguyên văn lặp chữ "chi", hiểu là "khí"), có thể phân bố âm dương, là nguồn của sự sinh hoá.
 Cho nên gọi là cách mạc (?) (màng ngăn tức cơ hoành; nguyên văn viết "hải mạc"), nằm dưới phổi, cùng với sườn và bụng bao quanh, dính liền như tấm màn, để che khí đục, không cho nó xông hơi lên Thượng tiêu (phần trên của thân, vùng ngực chứa tim phổi).
 U môn (?) (cửa nối giữa ruột non và ruột già) ở giữa ruột già và ruột non; chất nước thấm vào bàng quang, cặn bã chảy vào ruột già, biến hoá mà ra ngoài.

 Tầng trên của Phổ chiếu đồ chỉ thẳng vào khiếu (cửa huyệt then chốt trong thân để tu luyện) "nguồn của tâm, biển của tính"; tầng giữa chỉ thẳng vào khiếu "vị trí chính giữa màu vàng" (tức trung tâm của thân); tầng dưới chỉ thẳng vào khiếu Quan nguyên Khí hải. Đây gọi là ba cửa ải phía trước.

 Tầng dưới của Phản chiếu đồ chỉ ra khiếu Vĩ lư Thái huyền; tầng giữa chỉ ra khiếu Giáp tích Song quan (cửa ải đôi ở cột sống giữa lưng); tầng trên chỉ ra khiếu Thiên cốc Nê hoàn (hang trời, vùng đỉnh đầu). Đây gọi là ba cửa ải phía sau.
 Đan Dương (Mã Đan Dương, một trong bảy đại đệ tử của phái Toàn Chân) nói: "Trước ba ba, sau ba ba, thu dọn lại, gánh một gánh", chính là ý này.

 Thời chiếu đồ là để làm rõ cái cơ chế dương lên âm xuống (?) (nguyên văn viết "dương thăng dương giáng"), và chỗ huyền diệu của tứ tượng (bốn hình tượng: thiếu dương, thái dương, thiếu âm, thái âm, ứng với bốn phương, bốn mùa) xoay vòng ở giữa.

 Nội chiếu đồ là để chỉ rõ năm tạng sáu phủ (các cơ quan nội tạng chính), hai mươi bốn đốt sống, hai mạch Nhâm Đốc, để người quán chiếu bên trong biết chỗ mà bắt tay vào làm.
 Nếu người không hiểu rõ các khiếu mà bàn chuyện tu luyện, thì cũng như người chưa đứng được mà đã bàn chuyện đi.
 Từ xưa các vị tiên đều miệng truyền cho miệng, lòng trao cho lòng, không dám đem khiếu này chỉ rõ cho người, là vì sợ tiết lộ thiên cơ (bí mật của trời).
 Thầy ta là Doãn công mở ra cái thấy biết chân chính của Phật, coi chúng sinh như một đứa con, vẽ bốn hình này để dẫn dắt những người mê lầm đời sau, ý ở chỗ cứu độ khắp những người có duyên, cùng ra khỏi biển khổ sống chết.

 Thái cực đồ (hình Thái cực).

 Vòng tròn ○ này, nhà Phật gọi là Viên giác (sự giác ngộ tròn đầy), nhà Đạo gọi là Kim đan (viên thuốc vàng, tức kết quả tu luyện thành tựu), nhà Nho gọi là Thái cực (cái cực lớn, khởi điểm của muôn vật).
 Cái gọi là "Vô cực mà Thái cực" có nghĩa là cái không thể đặt cho nó giới hạn mà lại là cái tột cùng.
 Phàm lúc con người mới sinh ra, có một điểm ánh sáng linh diệu làm chủ thân xác, đó là Thái cực. Trước khi cha mẹ sinh ra, là một khoảng hư không lớn không thuộc về thân xác, đó là Vô cực.
 Thầy độ cho ta nói: "Muốn biết bộ mặt thật xưa nay, thì chỗ khi chưa sinh ra thân là một vầng trăng."

 Doãn công nói: Thái cực có hai lẽ. Nói theo mặt vận hành thì gọi là thời hậu (thời điểm, lúc thích hợp); dù là trời đất cũng không ra ngoài một hơi thở. Nói theo mặt ngưng kết thì gọi là chân chủng (hạt giống thật); dù chỉ một hạt kê cũng có thể bao chứa trời đất.
 Ngủ đông, trở về gốc, nghỉ ngơi lúc tối, chìm vào cõi mịt mờ sâu thẳm, đó là Thái cực thời hậu. Mang thai sinh nở, kết trái, giao hợp, kết thai, đó là Thái cực chân chủng.
 Người mà giữ trọn được hai Thái cực ấy không để mất, thì có thể sống lâu mãi không biến hoá (không phải chết đi tan rã), há chỉ sống hết tuổi trời và chết yên lành mà thôi sao!

 Thái cực phát huy (giảng rộng về Thái cực).

 Lớn thay, Thái cực trong thân ta! Sinh rồi lại sinh, hoá rồi lại hoá, cùng tận theo trời đất; sống lâu không biến hoá thì vượt ra ngoài trời đất.
 Tránh làm tổn hại sự sống, kiêng sự biến hoá xấu, thì có thể sống hết tuổi trời, có thể chết yên lành. Dứt cái sinh, cắt cái hoá, thì có thể sống lâu, có thể không biến hoá.
 Sống hết tuổi trời và chết yên lành là khác với người thường; sống lâu không biến hoá là giống với tiên Phật. Cả hai đều từ Thái cực mà ra, nhưng tác dụng không giống nhau.

 Người ta đều biết Thái cực có trước khi có trời đất muôn vật, mà không biết rằng khi đã có trời đất muôn vật thì mỗi thứ đều có đủ Thái cực của nó. Thái cực có thời hậu, có chân chủng.

 Thái cực lúc chưa có trời đất muôn vật nằm ở hai hội Tuất và Hợi (theo thuyết vũ trụ của Thiệu Ung, một "nguyên" là một vòng vũ trụ chia làm mười hai "hội", mỗi hội 10.800 năm; Tuất, Hợi là hai hội cuối). Có hai hội ấy thì Thái cực mới có sự tạo hoá của một nguyên.
 Mỗi năm, Thái cực ở tháng Chín, tháng Mười (âm lịch); có Thái cực của hai tháng ấy thì mới có sự tạo hoá của một năm.
 Mỗi tháng, Thái cực ở từ ngày hai mươi sáu đến ngày ba mươi; có Thái cực của năm ngày ấy thì mới có sự tạo hoá của một tháng.
 Mỗi ngày, Thái cực ở hai giờ Tuất, Hợi (từ 19 đến 23 giờ); có hai giờ ấy thì Thái cực mới có sự tạo hoá của một ngày.
 Thái cực của một giờ nằm ở hai "hậu" (khoảng thời gian nhỏ trong một canh giờ) sâu thẳm mờ mịt; có Thái cực của hai hậu ấy thì mới có sự tạo hoá của một giờ.

 Thái cực của loài động vật ở lúc ngủ đông và lúc mang thai sinh nở; Thái cực của loài thực vật ở lúc trở về gốc và lúc kết trái; Thái cực của thân người ở lúc nghỉ ngơi ban tối, lúc chìm vào mịt mờ, lúc giao hợp, lúc kết thai.
 Giao hợp có chừng mực đúng lúc, điều dưỡng có phép tắc, không làm tổn Thái cực, đó là sống hết tuổi trời và chết yên lành. Dứt hẳn dâm dục, thường xuyên đi vào cõi mịt mờ sâu thẳm, giữ trọn Thái cực, đó mới là sống lâu không biến hoá.
 Đạo sống hết tuổi trời, chết yên lành thì rốt cuộc vẫn có lúc hư hoại. Đạo sống lâu không biến hoá thì có thể thành tiên, có thể làm Phật, mãi mãi không hư hoại. Há chỉ khác với người thường, khác với cỏ cây chim muông mà thôi sao?

 Trung tâm đồ (hình tâm ở chính giữa).

 Hình này chuyên chỉ vào một khiếu "trống rỗng, linh diệu, không mờ tối" trong tâm người mà nói.
 Cái khiếu này vốn mênh mông không bờ bến, thần diệu không thể lường; vốn tròn đầy, chính giữa lớn lao, không lệch không nghiêng; vốn thuần tuý, tốt lành đến cùng cực, thuần nhất không pha tạp. Sáng tỏ thay, vốn tròn sáng thấu suốt mà không vướng ngại.
 Cho là có ư? Thì không thấy không nghe, có gì đâu; cho là không ư? Thì nó linh diệu thần kỳ đến cùng cực, chưa từng là không. Nó vốn không có phương hướng, nơi chốn, cũng không có đầu cuối.

 Trước khi có trời đất muôn vật, cái này vốn như thế; sau khi đã có trời đất muôn vật, cái này cũng chỉ như thế.
 Không đến cùng cực mà có đến cùng cực, có đến cùng cực mà không đến cùng cực; đó là bản thể linh diệu của trời đất (Càn Khôn), là then chốt huyền diệu của sự tạo hoá nguyên sơ, là gốc nguồn tính mệnh của mỗi người, là gốc lớn của muôn vật, muôn việc trong thiên hạ.
 Điều mà Kinh Dịch gọi là Thái cực, tứ tượng, bát quái (tám quẻ cơ bản) đều từ đây mà ra. Vua Thuấn gọi nó là "Trung" (chính giữa), Khổng Tử gọi nó là "Nhất" (một, sự thống nhất). Đó là điều các bậc đế vương trao nhận cho nhau, các bậc thánh hiền truyền lại cho nhau.
 Hiểu rõ điều này thì chính là "làm sáng tỏ đức lớn" (lời Kinh Thư); biết điều này thì chính là hiểu Kinh Dịch; thấy điều này thì chính là thấy Đạo; đứng vững ở điều này thì chính là lập được cái gốc lớn của thiên hạ. Thông suốt điều này thì tính (bản tính, phần tâm linh) do ta làm trọn, mệnh (phần sinh mệnh, thân khí) do ta tạo lập, sự tạo hoá đều nằm cả trong ta.

 Bàn về Rồng lửa, Hổ nước.

 Hắc diên (chì đen) và thuỷ hổ (hổ nước) là cái rễ phát sinh của trời đất, là thứ có hình chất mà có khí. Hồng diên (chì đỏ) và hoả long (rồng lửa) là cái gốc phát sinh của trời đất, là thứ có khí mà không có hình chất.
 Thứ có hình chất là chân diên (chì thật — trong thuật luyện đan bên trong thân, chỉ dương khí chân thật ẩn trong phần âm), là tinh hoa của mặt trăng thái âm, là người mẹ nuôi thành hình hài cho trời đất muôn vật.
 Thứ không có hình chất là chân hống (thuỷ ngân thật — chỉ phần âm chân thật ẩn trong phần dương, tức thần tính), là ánh sáng của mặt trời thái dương, là người cha làm phát sinh trời đất muôn vật.
 Thể của chì và thuỷ ngân sinh sôi nối dõi lẫn nhau, xoay vòng không dứt, có thể gọi là tổ tông sinh ra trời, sinh ra đất, sinh ra muôn vật.

 Các bậc chí nhân (người đạt Đạo đến tột bậc) thời xưa biết vật thần diệu ẩn ở đây, bèn mượn pháp tượng (hình tượng trời đất làm khuôn phép) mà thu lấy tinh hoa thái âm, đặt đỉnh khí (cái vạc, cái lò luyện, ở đây là chỗ trong thân dùng để luyện) mà dẫn dụ khí thái dương hội tụ, khiến chúng trở về thần thất (gian phòng của thần, nơi chứa thần trong thân), hoà lẫn giao nhau, giao hợp không ngừng, sinh sản không cùng.
 Thế là trong nước sinh ra hồn, trong kim sinh ra phách; hồn phách ngưng kết, hoá thành ngân ngạc (cái mầm, cái nền ban đầu của đan), kết tụ trăm báu, gọi là Kim dịch hoàn đan (đan dịch vàng quay về, tức đan dược tu thành).

 Bàn về Quạ mặt trời, Thỏ mặt trăng.

 Mặt trời là dương. Trong dương có chứa âm, giống như trong chu sa có thuỷ ngân. Dương mà không có âm thì không tự làm sáng được hồn của nó, cho nên gọi là "lửa mái", tức trong dương có chứa âm. Trong mặt trời có con quạ, quẻ thuộc phương Nam, gọi là "người con gái quẻ Ly" (Ly là quẻ lửa, giữa hai hào dương có một hào âm). Cho nên nói: "Mặt trời ở ngôi cao mà lại là con gái."

 Mặt trăng là âm. Trong âm có chứa dương, giống như trong chì có bạc. Âm mà không có dương thì không tự làm trong sáng được phách của nó, cho nên gọi là "kim trống", tức trong âm có chứa dương. Trong mặt trăng có con thỏ, quẻ thuộc phương Bắc, gọi là "người con trai quẻ Khảm" (Khảm là quẻ nước, giữa hai hào âm có một hào dương). Cho nên nói: "Khảm ứng với cung con cóc (mặt trăng) mà lại là con trai."

 Vô Lậu nói: "Chì tìm tinh trong não thỏ ngọc, thuỷ ngân lấy máu trong tim quạ vàng; chỉ đưa hai vật ấy kết thành đan, Đạo tột cùng không rườm rà, chẳng gượng ép."

 Ngộ Chân (thiên "Ngộ Chân" của Trương Bá Đoan) nói: "Trước lấy Càn Khôn (trời đất, ở đây chỉ đầu và bụng) làm đỉnh khí, sau bắt thuốc quạ và thỏ đem nấu; đã đưa hai vật về Hoàng đạo (con đường chính giữa), lẽ nào kim đan lại chẳng sinh ra?"

 Hai vật ấy vốn là một thể.

 Bàn về lò vạc lớn và nhỏ.

 Phàm tu Kim dịch đại đan, trước hết phải đặt lò dựng vạc. Cái vạc ấy không phải bằng vàng, không phải bằng sắt; cái lò ấy không phải bằng ngọc, không phải bằng đá.
 Hoàng đình (vùng trung tâm giữa bụng, trên rốn) là vạc, Khí huyệt (huyệt chứa khí dưới rốn) là lò. Hoàng đình nằm ngay trên Khí huyệt, có những sợi mạch nối liền nhau, là chỗ trăm mạch trong thân người giao hội. Quẻ Đỉnh nói: "Ngay ngắn ở ngôi chính để ngưng tụ mệnh", chính là vậy. Đây gọi là lò vạc nhỏ.

 Ngôi Càn (đầu) là vạc, ngôi Khôn (bụng) là lò. Trong vạc có phần âm của thuỷ ngân, tức là rễ của tính thuộc rồng lửa; trong lò có phần dương của nhuỵ ngọc, tức là cuống của mệnh thuộc hổ nước (?) (nguyên văn viết "thuỷ thành").
 Hổ ở dưới, là then chốt phát lửa; rồng ở trên, dấy sóng gió cưỡi mây.
 Nếu trong lò dương sinh âm giáng không sai lệch, thì trong vạc hồn trời phách đất quyến luyến nhau, rồng xanh với hổ trắng níu giữ nhau, thỏ ngọc với quạ vàng ôm lấy nhau. Hoả hầu (mức độ, thời điểm điều chỉnh "lửa" tức ý niệm và hơi thở trong khi luyện) điều hoà thì luyện thành báu vật tột cùng.
 Cho nên Thanh Hà Tử nói: "Vạc chẳng phải vạc vàng, lò chẳng phải lò ngọc. Lửa từ dưới rốn phát lên, nước hướng lên đỉnh đầu hợp lại. Ba nhà đã hội hợp, hai vật tự níu nhau. Trát kín chắc chắn, thai không rò rỉ, biến hoá chỉ trong chốc lát." Đây gọi là lò vạc lớn.

 Bàn về hai thứ thuốc trong và ngoài.

 Phàm người tu luyện, trước tu ngoại dược (thuốc ngoài: tinh, khí, thần thông thường của thân xác), sau tu nội dược (thuốc trong: nguyên tinh, nguyên khí, nguyên thần bẩm sinh). Còn bậc cao siêu đã sẵn trồng gốc linh từ trước thì không luyện ngoại dược mà luyện ngay nội dược.
 Ngoại dược là có làm, có cách thức; nội dược là không làm mà không gì không làm (?) (câu gốc thứ tự lộn xộn, dịch theo ý thường gặp). Ngoại dược có thể có dụng mà thực ra không có; nội dược không hình không chất mà thực ra có (?).
 Ngoại dược có thể chữa bệnh, có thể sống lâu, mắt nhìn lâu dài (sống lâu không suy); nội dược có thể vượt lên, có thể ra khỏi cái có mà vào cái không.
 Ngoại dược là âm dương bên ngoài qua lại với nhau; nội dược là Khảm Ly (nước và lửa, tức thận khí và tâm thần) bên trong quy tụ lại.
 Nói về ngoại dược: cái tinh khi giao cảm (tinh dịch) trước hết phải không để rò rỉ; cái khí hít thở càng phải nhẹ nhàng nhỏ nhẹ; cái thần lo nghĩ quý ở chỗ yên tĩnh.
 Nói về nội dược: luyện tinh là luyện nguyên tinh, rút lấy nguyên dương ở trong Khảm; nguyên tinh bền chắc thì tinh giao cảm tự không rò rỉ. Luyện khí là luyện nguyên khí, bồi bổ nguyên âm ở trong Ly; nguyên khí dừng lại thì hơi thở tự không ra vào. Luyện thần là luyện nguyên thần, Khảm Ly hợp thể mà trở lại thành Càn nguyên (bản thể thuần dương ban đầu); nguyên thần ngưng tụ thì thần lo nghĩ tự nhiên yên định.

 Trong ngoài cùng tu thì chắc chắn thành tiên.

 Bàn về ba cửa ải thuận và nghịch.

 "Đạo sinh một, một sinh hai, hai sinh ba, ba sinh muôn vật" — đó là cái gọi là đi thuận thì sinh ra người, sinh ra vật. Nay thì hình hoá thành tinh, tinh hoá thành khí, khí hoá thành thần, thần hoá thành hư (cõi trống rỗng) — đó là cái gọi là đi ngược lại thì thành tiên, thành Phật.
 Cửa ải đầu là luyện tinh hoá khí: phải nhận biết lúc thiên quý (dòng sinh lực tinh khí trong thân) sinh ra, gấp gấp mà thu lấy. Lúc thu phải dùng ý chậm rãi bồi hồi, dẫn lửa ép kim đi, đảo ngược xoay chuyển một cách tự nhiên, trong vạc đại đan ngưng kết.
 Cửa ải giữa là luyện khí hoá thần: nhân lúc sức lửa đang mạnh, đánh cỗ Hà xa (cỗ xe sông, tức đường vận khí từ cột sống đi ngược lên đầu) chạy, từ cửa Thái huyền chảy ngược lên đến huyệt Thiên cốc, khí với thần hợp lại, rồi sau đó giáng xuống Hoàng phòng (phòng vàng, vùng trung tâm bụng). Như câu: "Càn Khôn giao hợp xong, một điểm rơi xuống Hoàng đình."
 Cửa ải trên là luyện thần hoàn hư (luyện thần trở về cõi hư không): giữ lấy cái Một, ôm lấy cái Nguyên, để thần trở về biển tính Tỳ Lô (Tỳ Lô Giá Na, Phật pháp thân, tượng trưng cho bản tính sáng suốt khắp nơi).

 Ba cửa ải đi từ có làm vào không làm, đó là tiệm pháp (phép tu dần dần). Tu cửa ải trên mà gồm luôn hai cửa ải dưới, đó là đốn pháp (phép tu tức khắc).
 Nếu đi thẳng vào luyện thần hoàn hư, thì công phu đến lúc trống rỗng tột độ, yên tĩnh sâu xa, tinh tự hoá thành khí, khí tự hoá thành thần. Đó chính là ý chỉ cao siêu "quên tinh thần mà vượt lên sự sống" của Quan Doãn Tử.

 Bàn về làm trọn tính, hoàn tất mệnh.

 Đan điền (vùng tụ khí dưới rốn) ví như mặt trời, nguyên tính (bản tính gốc) trong tâm ví như mặt trăng. Ánh sáng mặt trời tự soi ngược lại mặt trăng, ấy là sau khi giao hội thì thực thể sinh ra kim.
 Mặt trăng nhận khí mặt trời, cho nên mồng ba sinh một hào dương: lúc ấy đan đã ở trong vạc, thấy có một điểm ánh sáng linh diệu từ tâm thường xuyên chiếu sáng, không kể ngày đêm.
 Từ một dương sinh ra đến ngày mồng tám thì hai dương sinh ra. Hai dương là lúc kim khí của đan hơi thịnh, và nguyên tính lại hơi hiện ra.
 Từ hai dương sinh ra đến ngày rằm thì ba dương thuần đủ. Ba dương thuần đủ là cái gọi là nguyên tính hiện ra trọn vẹn như mặt trăng tròn.
 Ngày mười sáu thì một âm sinh ra. Một âm là lúc tính bắt đầu trở về mệnh. Từ một âm sinh ra đến ngày hai mươi ba thì hai âm sinh ra. Hai âm là lúc tính đã trở về mệnh được hai phần ba. Từ hai âm sinh ra đến ngày ba mươi thì ba âm đầy đủ (?) (nguyên văn viết "ba âm kim", hiểu là "toàn"). Ba âm đầy đủ là lúc tính đã trở về mệnh trọn vẹn.
 Lúc ban đầu thì lấy mệnh để thu lấy tính; khi tính đã toàn vẹn, lại lấy tính để an định mệnh.

 Đây là chỗ then chốt lớn của việc tu cả tính lẫn mệnh.

 Bàn về đất thật là gốc ở tâm.

 Cái khí của trời được sinh ra là nhờ ấp ủ trong đất của trời đất mà kho chứa không cùng. Cái khí của người được sinh ra là nhờ ấp ủ trong đất của thân người mà kho chứa không cùng.
 Cho nên gốc của nhân, nghĩa, lễ, trí là cắm rễ ở tâm, cũng như gốc của cỏ cây cắm rễ ở đất. Gốc cỏ cây cắm ở đất thì tự nhiên tươi tốt, cành lá vươn ra; gốc nhân nghĩa lễ trí cắm ở tâm thì tự nhiên hiện ra sắc mặt, nét mặt tươi nhuận.
 Mạnh Tử nói: "Chỗ ở làm đổi khí sắc, cách nuôi dưỡng làm đổi thân thể." Sách Đại Học nói: "Lòng rộng rãi thì thân thể đầy đặn." Lòng đã rộng, thân lại đầy đặn, mà bảo bệnh không rời khỏi thân, là nói càn.
 Còn như cành lá có lúc héo úa khô cằn, thì phải làm sao? Cũng chỉ có cách đi thẳng vào gốc của nó mà vun đắp, mà tưới tắm; vun đắp tưới tắm rồi thì sức sống há lại không trở lại không ngừng sao?
 Bởi gốc cỏ cây bệnh thì cành lá bệnh. Tâm người cũng như gốc cỏ cây: tâm bệnh thì thân bệnh, tâm không bệnh thì thân không bệnh. Cho nên thân bệnh là do tâm bệnh. Mấy lời "lòng rộng thân đầy đặn" chính là thuốc thánh để trừ bệnh.

 Bàn về hồn và phách.

 Chữ "hồn" gồm chữ "quỷ" với chữ "vân" (mây), chữ "phách" gồm chữ "quỷ" với chữ "bạch" (trắng). Mây là gió, gió thuộc hành Mộc; trắng là khí, khí thuộc hành Kim.
 Gió tan ra nên nhẹ trong; nhẹ trong thì phách theo hồn mà bay lên. Kim cứng chắc (?) (nguyên văn viết "kim phong") nên nặng đục; nặng đục thì hồn theo phách mà chìm xuống.
 Cho nên bậc thánh nhân lấy hồn vận hành phách, người thường lấy phách thu giữ hồn. Ban ngày hồn trú ở mắt, ban đêm phách ở trong gan. Trú ở mắt thì thấy được, ở trong gan thì nằm mộng được. Mộng nhiều là phách chế ngự hồn; tỉnh nhiều là hồn thắng phách.
 Bởi nhân có phách mà có tinh, nhân có tinh mà có hồn, nhân có hồn mà có thần, nhân có thần mà có ý, nhân có ý mà có phách. Năm thứ ấy vận hành không ngừng, cho nên cái tâm giả dối của ta trôi lăn trong vòng tạo hoá đã mấy trăm triệu năm mà chưa có điểm cùng.
 Hạt và mầm sinh ra nhau, không biết đã mấy vạn cây; nhưng trời đất dù lớn cũng không thể làm nảy mầm một hạt rỗng. Mái và trứng sinh ra nhau, không biết đã mấy vạn con chim; nhưng âm dương dù diệu cũng không thể làm cho con mái không có con trống đẻ ra trứng.
 Vì thế bậc thánh nhân, khi muôn vật đến, thì ứng đối bằng tính chứ không ứng đối bằng tâm. Tính là lúc tâm chưa nảy sinh. Không có tâm thì không có ý, không có ý thì không có phách, không có phách thì không phải thụ sinh, và luân hồi (vòng sinh tử lặp đi lặp lại) vĩnh viễn dứt.

 Bàn về ánh sáng con cóc (ánh trăng).

 Cõi hư không mênh mông rộng rãi, vầng trăng sáng rực, sóng tuyết cuộn trào, con cóc vàng nhả ánh sáng.
 Người ta thấy mặt trăng sáng thì nói: "Tinh hoa của kim thịnh nên mặt trăng sáng." Nào biết rằng kim sinh ra là do mặt trăng sản sinh. Người ta thấy kim do mặt trăng sinh ra, mà không biết rằng ánh sáng mặt trăng vốn từ mặt trời mà ra.
 Mặt trăng ví với nguyên tính; nước ví với cung Khảm; con cóc vàng ví với khiếu của một điểm chân dương (dương khí chân thật). Nguyên tính ví với tác dụng của tính mặt trăng (?).
 Khi tính mới hiện ra thì tròn vo, sáng rực, trông như sao băng. Bởi khí chất chi tính (bản tính bị khí chất thân xác chi phối, sinh ra thói quen, dục vọng) hơi lắng xuống thì nguyên thần chân tính liền hiện ra, như mây tan thì trăng hiện, sương tan thì mặt trời rạng.
 Vừa thấy vật này, rõ ràng đó là nguyên khí đã sinh ra, phải mau chóng thu lấy; ví như thấy giặc thì bắt ngay, đừng để nó lại chạy thoát. Thu về trong vạc thì một điểm nguyên khí ánh trăng ấy rốt cuộc không thể thoát ra được nữa.

 Bàn về hàng phục rồng.

 Mặt trời quẻ Ly là thuỷ ngân, bên trong có Kỷ thổ (đất thuộc can Kỷ, thuộc âm, chỉ ý niệm trong tâm), gượng gọi là rồng.
 Hình dạng nó dữ tợn, nắm quyền sinh người giết người, chuyên làm nên đạo thành Phật thành tiên; uy lực có thể biến hoá, cảm ứng thì thông suốt; mây bay mưa rưới, muôn loài vật lưu hành thành hình. Hào Cửu nhị của quẻ Càn nói: "Rồng hiện ở ruộng, lợi cho việc gặp bậc đại nhân."

 Khổng Tử nói: "Đó là rồng có đức mà ở ngay chính giữa." Người đời không hiểu công dụng sinh sôi của con rồng này, thường bị nó làm hại.
 Nếu người hiểu ra mà kính sợ nó, điều hoà mà chế ngự nó, thì có thể hàng phục con rồng dữ tợn này mà tích được thuỷ ngân tinh tuý tột bậc. Hàng phục nó là chế ngự ngọn lửa thật trong tâm; tính lửa không bốc bay thì rồng có thể chế ngự được, và có lúc được chì.

 Cho nên nói: "Không tích thuỷ ngân thì lấy gì mà thu chì; không hàng rồng thì không thể phục hổ." Vả lại chì thật và thuỷ ngân thật không dễ gì hợp nhau, mà hổ thật rồng thật cũng khó hàng phục. Người học Đạo nếu hiểu thấu được chữ này, thì những việc khác đều chưa phải là việc cần lo (?).

 Bàn về khuất phục hổ.

 Mặt trăng quẻ Khảm là chì, trong chì có Mậu thổ (đất thuộc can Mậu, thuộc dương), gượng gọi là hổ.
 Hình dạng nó hung hăng, tuy có thể làm hại người giết người, nhưng lại ẩn chứa khí tượng của Đại thừa (cỗ xe lớn, ý nói con đường tu lớn lao); cử động thì oai như gió, gõ vào thì ứng lại; bao dung rộng lớn, sáng sủa to tát, muôn vật nhờ đó mà sinh ra (?) (chữ cuối "văn" không rõ nghĩa).

 Vương Trùng Dương (người sáng lập phái Toàn Chân) nói: "Giẫm lên đuôi hổ mà hổ không cắn người."

 Lại nói (?): "Bước trên đường bằng phẳng, người ở ẩn giữ chính bền thì tốt lành."

 Khổng Tử nói: "Cứ mộc mạc như vốn có mà đi, là một mình làm theo điều mình mong muốn."

 Nếu người hiểu ra mà kính sợ nó, thuần hoá mà điều hoà nó, thì có thể khuất phục con hổ hung hăng này để sinh ra chì tiên thiên (chì có từ trước khi thành hình, tức dương khí nguyên sơ). Khuất phục nó là khuất phục nước thật trong thân; nguồn nước trong suốt tột độ thì hổ có thể khuất phục mà không có cái hại cắn người.

 Cho nên các bậc thánh sư các đời lấy việc hàng rồng làm "luyện kỷ" (rèn luyện chính mình), lấy việc phục hổ làm "trì tâm" (giữ vững tâm). Vì thế ông Thuần Dương (Lã Động Tân) nói: "Bảy lần quay về thành đan là ở người, trước hết phải luyện kỷ để chờ thời."

 Ông Tử Dương (Trương Bá Đoan) nói: "Nếu muốn tu thành chín lần chuyển (chín vòng luyện đan), trước hết phải luyện kỷ trì tâm." Đều là ý này cả.

 Bàn về ba nhà gặp nhau.

 Thân, tâm, ý gọi là ba nhà. Ba nhà gặp nhau là thai đã tròn đủ. Tinh, khí, thần gọi là tam nguyên (ba thứ gốc). Tam nguyên hợp làm một là đan đã thành.
 Thu ba thứ về một là ở chỗ trống rỗng và yên tĩnh. Làm cho tâm trống rỗng thì thần hợp với tính. Làm cho thân yên tĩnh thì tinh với tình lặng xuống. Ý định hẳn thì tam nguyên hoà làm một.

 Tình hợp với tính gọi là kim mộc cùng nhau; tinh hợp với thần gọi là thuỷ hoả giao nhau; ý định hẳn gọi là ngũ hành (năm yếu tố: kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ) đầy đủ.

 Nhưng tinh hoá thành khí là do thân không động; khí hoá thành thần là do tâm không động; thần hoá thành hư là do ý không động.
 Theo số của Hà đồ (bảng số cổ phối các con số với ngũ hành và phương hướng: phương Bắc thuỷ số 1, phương Nam hoả số 2, phương Đông mộc số 3, phương Tây kim số 4, ở giữa thổ số 5): tâm nếu không động thì Đông ba Nam hai cùng thành năm; thân nếu không động thì Bắc một với phương Tây bốn cũng cùng thành năm; ý nếu không động thì Mậu Kỷ (thổ ở giữa) vẫn sinh số năm.

 Thân, tâm, ý hợp lại thì ba nhà gặp nhau, kết thành anh nhi (đứa trẻ, chỉ thai thánh, cái thân tâm linh được tu thành).

 Bàn về hoà hợp tứ tượng.

 Tứ tượng là Thanh long (rồng xanh, phương Đông), Bạch hổ (hổ trắng, phương Tây), Chu tước (chim sẻ đỏ, phương Nam), Huyền vũ (rùa đen, phương Bắc). Ngũ hành là kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ.
 Rồng thuộc mộc sinh ra hoả, cùng thuộc về tâm. Tâm là cái linh diệu hình như có trước cả Thượng đế, là cái không chân thật vốn có ở trong cái có. Tâm nếu không động thì rồng ngâm mây nổi, chim sẻ đỏ xếp cánh, và nguyên khí tụ lại.
 Hổ thuộc kim sinh ra thuỷ, cùng gắn với thân. Thân là cái thanh tịnh từ bao kiếp đến nay, là cái có huyền diệu tự trong cái không. Thân nếu không động thì hổ gầm gió nổi, rùa đen ẩn nấp, và nguyên tinh ngưng lại.
 Tinh ngưng khí tụ thì kim, mộc, thuỷ, hoả hoà quyện trong chân thổ (đất thật), và tinh, thần, hồn, phách quy tụ trong chân ý (ý thật).
 Chân ý là Càn nguyên, là mẹ của trời đất, là gốc của âm dương, là cội của thuỷ hoả, là tổ của mặt trời mặt trăng, là nguồn của tam tài (trời, đất, người), là tổ của ngũ hành; muôn vật nhờ nó mà sinh thành, nghìn loài linh nhờ nó mà vui hay buồn (?).
 Ý nếu không động thì hai vật giao nhau, ba báu kết lại, bốn tượng hoà hợp, năm hành quy tụ, đều hội vào cung giữa (?) (nguyên văn viết "bát trung cung", hiểu là "nhập trung cung") mà đại đan thành. Cho nên Tử Dương nói: "Ngũ hành đầy đủ cần phải vào chính giữa", chính là nói điều này.

 Bàn về lấy Khảm lấp Ly.

 Chì và thuỷ ngân là khí tiên thiên lúc Thái cực mới chia ra. Khí tiên thiên là khí của rồng hổ lúc trăng mới thượng huyền (lúc trăng khuyết nửa đầu tháng, khí vừa chớm sinh).
 Hổ ở trong nước quẻ Khảm phương Bắc, mà hào dương ở giữa quẻ Khảm vốn thuộc về quẻ Càn. Trước khi vận kiếp chưa giao nhau, Càn vì vấp ngã rong ruổi mà lỡ rơi vào Khôn. Hào giữa của Càn bị tổn mà thành Ly. Ly vốn là chỗ ở của thuỷ ngân, cho nên nói: "Chàng trai vàng trong Khảm tên là tổ của thuỷ ngân."
 Rồng ở trong lửa quẻ Ly phương Nam, mà hào âm ở giữa quẻ Ly vốn thuộc về Khôn. Sau khi hỗn độn đổ vỡ, Khôn vì ngậm nhận thai nghén mà được sánh đôi với Càn. Hào giữa của Khôn thành đặc mà thành Khảm. Khảm vốn là chỗ hội của chì, cho nên nói: "Cô gái huyền diệu trong Ly là nhà của chì."
 Như thế trai gái ở khác phòng, chì và thuỷ ngân ở khác lò, âm dương không giao nhau thì trời đất bế tắc.
 Bậc thánh nhân lấy ý làm Hoàng bà (bà mai vàng, người làm mối), dẫn chàng trai vàng trong Khảm sánh với cô gái huyền diệu trong Ly. Vợ chồng một lần giao hợp liền biến thành Càn thuần dương, gọi là lấy Khảm lấp Ly, khôi phục bản thể tiên thiên của ta.
 Cho nên Ngộ Chân thiên nói: "Đem cái đặc ở giữa lòng Khảm, điểm hoá cái âm trong bụng cung Ly", chính là ý này.

 Bàn về niệm thần chú Quán Âm.

 Thần chú này là tâm ấn (dấu ấn của tâm, phần tinh tuý nhất được truyền trao) vi diệu của Bồ Tát Quán Âm.
 Nếu người viết Lục tự đại minh chú (thần chú sáu chữ sáng lớn: Úm ma ni bát di hồng), thì như viết cả Tam tạng pháp bảo (toàn bộ ba kho kinh, luật, luận của Phật giáo); nếu người được niệm Lục tự đại minh chú, thì như tụng đọc bảy cuộn kinh linh thiêng.
 Lại có thể mở cửa trí tuệ, cứu được trăm nạn khổ; oan nghiệp ba đời đều được thanh tịnh, mọi tội chướng đều được tiêu trừ, giải thoát khỏi sinh tử, pháp thân (thân chân thật của Phật tính) được an vui.
 Nhưng niệm chú cũng có bí quyết. Cho nên tiếng thứ nhất ở chính giữa mà gọi "Úm", là để gọi Phật Tỳ Lô Giá Na trong thân ta. Tiếng thứ hai ở phương Đông mà gọi "Ma", là để gọi Phật Bất Động Tôn trong thân ta. Tiếng thứ ba ở phương Nam mà gọi "Ni", là để gọi Phật Bảo Sinh trong thân ta. Tiếng thứ tư ở phương Tây mà gọi "Bát", là để gọi Phật Vô Lượng Thọ trong thân ta. Tiếng thứ năm ở phương Bắc mà gọi "Di", là để gọi Phật Bất Không Thành Tựu trong thân ta. Tiếng thứ sáu lại quay ngược lên cổ họng mà phát ra "Hồng", là để gọi Đại Thế Chí Kim Cương trong thân ta.
 Lâu ngày thì năm khí trở về gốc, liền thành tựu công đức không thể nghĩ bàn mà chứng được viên thông (sự thông suốt tròn đầy, giác ngộ trọn vẹn).

 Bàn về chín vạc luyện tâm.

 Mặt trời là "đan" (vừa có nghĩa là đỏ sáng, vừa là viên thuốc luyện) của trời; bị đen tối che phủ (?) thì mặt trời không còn sáng đỏ. Tâm là "đan" của người; bị vật dục che mờ thì tâm không còn sáng.
 Cho nên luyện đan là luyện bỏ những thứ âm u che mờ, để khôi phục bản thể của tâm, cái tự nhiên của thiên mệnh chi tính (bản tính do trời phú, vốn thuần thiện).
 Thiên mệnh chi tính là vàng thật của ta, ai ai cũng tất có. Khí chất chi tính là cặn đục của vàng, bậc thượng trí cũng không phải không có.
 Nếu lấy ngọn lửa của luân thường đạo lý và việc dùng hằng ngày mà ngày ngày luyện nó, thì khí chất chi tính ngày một trừ bỏ. Khí chất chi tính ngày một trừ bỏ thì thiên mệnh chi tính tự hiện ra.
 Cho nên Ngũ Đế, Tam Vương (các vị vua thánh thời thượng cổ) là vua, thì lấy đạo làm vua mà ngày ngày luyện tâm; Y Doãn, Phó Duyệt, Chu Công, Thiệu Công là tể tướng, thì lấy đạo làm tể tướng mà ngày ngày luyện tâm; Khổng Tử, Tăng Tử, Tử Tư, Mạnh Tử là thầy, thì lấy đạo làm thầy mà ngày ngày luyện tâm.
 Không lúc nào tâm không ở nơi đạo, không lúc nào không lấy đạo mà luyện tâm. Đó là phép cốt yếu trong việc học của các bậc đại thánh đại hiền thời xưa, là lời dạy rõ ràng về trăm lần luyện, luyện tâm, luyện tính.

 Bàn về tám thức trở về gốc.

 Nhà Phật cho rằng con người thụ sinh tất phải do tinh của cha, huyết của mẹ cùng với thức thần (cái thần thức, ý thức lưu chuyển từ đời trước) của kiếp trước, ba thứ hợp lại rồi mới thành thai. Tinh khí nhận từ cha mẹ, còn thần thức không nhận từ cha mẹ.
 Bởi nó trôi chảy đến từ vô thuỷ kiếp (những kiếp không có khởi đầu), cũng gọi là tính sinh diệt (tính có sinh có mất). Cho nên nói: cái sinh diệt cùng cái không sinh diệt hoà hợp mà thành thức thứ tám (A-lại-da thức, cái thức chứa mọi hạt giống nghiệp).
 Bởi trong vòng tạo hoá có một Chân tể (đấng làm chủ thật) muôn đời không dời đổi, lại có một khí vận đổi dời theo thời. Chân tể với khí vận hợp lại gọi là thiên mệnh chi tính. Thiên mệnh chi tính là nguyên thần; khí chất chi tính là thức thần.
 Cho nên nhà Nho có lời "biến đổi khí chất", nhà Thiền có phép "chuyển thức thành trí".
 Người nay lầm nhận trong tấc lòng có một vật sáng sáng linh linh, hoà lẫn cùng một thể với vạn vật, liền cho đó là nguyên thần. Thật không biết rằng đó chính là gốc của chết đi sống lại, chứ không phải nguyên thần không sinh không diệt.
 Than ôi! Nhận ra thức thì dễ, bỏ được thức thì khó. Nếu không lấy nguyên thần thiên mệnh mà đánh lui vô minh nghiệp thức (cái thức mê muội do nghiệp tạo thành), thì rốt cuộc vẫn ở trong trường sinh diệt, chưa thấy có ngày ngóc đầu ra được.

 Bàn về năm khí chầu về gốc.

 Một khí ban đầu phân ra mà bày thành nhị nghi (hai thể: âm và dương), nhị nghi định vị mà chia thành ngũ thường (năm thứ thường hằng, ở đây chỉ ngũ hành), ngũ thường ở khác chỗ mà mỗi thứ giữ một phương, năm phương khác khí mà mỗi phương giữ một người con.
 Con của Thanh đế (vua xanh, thần phương Đông) tên là Long Yên, nhận ba khí của đức Mộc thuộc Giáp Ất. Con của Xích đế (vua đỏ, phương Nam) tên là Đan Nguyên, nhận hai khí của đức Hoả thuộc Bính Đinh. Con của Bạch đế (vua trắng, phương Tây) tên là Hạo Hoa, nhận bốn khí của đức Kim thuộc Canh Tân. Con của Hắc đế (vua đen, phương Bắc) tên là Huyền Minh, nhận một khí của đức Thuỷ thuộc Nhâm Quý. Con của Hoàng đế (vua vàng, trung ương) tên là Thường Tồn, nhận năm khí của đức Thổ thuộc Mậu Kỷ.
 Cho nên Kim gặp Thổ thì sinh, Mộc gặp Thổ thì thịnh, Thuỷ gặp Thổ thì dừng, Hoả gặp Thổ thì tắt.
 Chỉ bậc thánh nhân biết đạo xoay chuyển cơ trời (?) (nguyên văn "hồi kỷ"), được lẽ trở về gốc, bèn gom năm, tụ bốn, hội ba, hợp hai mà quy về một.
 Bởi thân không động thì tinh bền mà Thuỷ chầu về gốc; tâm không động thì khí bền mà Hoả chầu về gốc; chân tính lặng yên thì hồn ẩn mà Mộc chầu về gốc; vọng tình quên đi thì phách nép mà Kim chầu về gốc; tứ đại (bốn yếu tố cấu thành thân: đất, nước, lửa, gió) yên hoà thì ý định mà Thổ chầu về gốc. Đó gọi là năm khí chầu về gốc, đều tụ ở đỉnh đầu.

 Bàn về chờ chiếu chỉ.

 Sau chín năm diện bích (ngồi quay mặt vào vách tĩnh tu, theo điển Bồ Đề Đạt Ma ngồi chín năm nhìn vách), linh đài (đài thiêng, tức tâm) trong suốt, biển giác ngộ tròn sáng, tính và mệnh hoà quyện, hình và thần đều nhiệm mầu, hợp đức với trời đất, cùng thể với hư không lớn.
 Đây là vì (?) đan đạo đã thành, nhưng việc tích công, chồng hạnh thì không thể thiếu. Bởi Đạo với Đức như âm với dương, Hạnh với Công như mắt với chân.
 Ông Chung Ly (Chung Ly Quyền) nói: "Có công không có hạnh như không có chân, có hạnh không có công thì mắt không lành. Công hạnh đều tròn, chân mắt đủ cả, ai bảo không có phần làm thần tiên?"
 Vì thế các bậc tiên xưa, thánh trên, khi việc kim đan đã thành, việc ôn dưỡng (giữ ấm nuôi dưỡng đan) đã xong, thì dạo chơi cõi người, hoà ánh sáng của mình lẫn vào đời tục, tuỳ sức mà lập công, tuỳ nơi mà cởi trói cho người, nâng đỡ kẻ nguy, cứu giúp kẻ khốn, cứu kiếp nạn, giúp thời thế, độ khắp những người mê lầm, dẫn dắt người học đời sau; trên đường Đạo có công, ở cõi người có hạnh.
 Công hạnh đầy đủ thì ẩn mình chờ thời, chỉ đợi sách trời ban chiếu, ngọc nữ đến đón, cưỡi sương đạp mây, thẳng vào cõi thánh Tam Thanh (ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo).
 Như ông Trương Tử Dương trong Ngộ Chân thiên nói: "Đức hạnh tu quá tám trăm, âm công (công đức làm thầm lặng) tích đủ ba nghìn, bùa báu ban chiếu đi chầu trời, vững ngồi xe ngọc kiệu phượng."

 Bàn về bay lên.

 Tiên có năm bậc, Phật có ba thừa (ba cỗ xe, tức ba cấp độ con đường tu); công hạnh tu trì không đều nhau, cho nên sự siêu thoát cũng hơi khác.
 Bay vọt lên trời là bậc trên; ngồi mà hoá, thi giải (bỏ lại xác như ve lột mà thành tiên) là bậc kế; đầu thai, đoạt xá (nhập vào thân xác người khác để tiếp tục tu) là bậc kế nữa.
 Cưỡi rồng bay lên như Hoàng Đế, Mao Mông, Vương Huyền Phủ, Vi Thiện Tuấn. Cưỡi mây bay lên như Dương Hy, Lý Cấp, Lam Thái Hoà, Tôn Bất Nhị. Cưỡi cá chép bay lên như Tử Anh, Cầm Cao. Cưỡi chim loan bay lên như Tử Tấn, Đặng Úc. Cưỡi hạc bay lên như Hoàn Vấn (?), Khuất Xử Tĩnh. Cưỡi gió bay lên như Cát Do, Vũ Di Quân. Mang cả nhà bay lên như Hà Hậu, Doãn Hỷ, Hoài Nam Vương, Hứa Tinh Dương. Giữa ban ngày vọt lên trời như Thái Quỳnh, Phùng Trường, Mã Thành Tử, Phù Khâu Bá.
 Từng khảo cứu các phả truyện về tiên, mới biết từ xưa đến nay người thành tiên có hơn mười vạn, nơi cả nhà bay lên có hơn tám nghìn chỗ. Cho nên ông Thuần Dương đề một câu đối trên vách chùa Cảnh Phúc rằng: "Chớ bảo thần tiên không có chỗ học, xưa nay biết bao người đã bay lên."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video