Tập Hanh (tập thứ hai của bộ sách, đặt tên theo thứ tự bốn chữ Nguyên – Hanh – Lợi – Trinh)
Tính Mệnh Song Tu Vạn Thần Khuê Chỉ (tên bộ sách, nghĩa là "Những điều cốt yếu, làm chuẩn mực, về việc tu luyện đồng thời cả tính lẫn mệnh". "Tính" là phần tâm thức, bản tính tinh thần; "mệnh" là phần sinh mệnh, thân thể và khí lực) – Khẩu quyết (lời bí yếu thầy truyền miệng cho trò) của tiết thứ nhất
Hàm dưỡng bản nguyên (nuôi dưỡng, bồi đắp cái cội nguồn gốc rễ của con người), cứu hộ mệnh bảo (cứu giữ, che chở vật báu là sinh mệnh)
(Hình vẽ "Hàm dưỡng bản nguyên")
(Bên trong có kèm hai phép: "Thoái tàng mộc dục" – lui vào cất giấu và tắm gội tâm; và "Ngọc dịch luyện hình" – dùng nước bọt quý để luyện thân thể)
Muốn tu cho sống lâu thì phải biết cái gốc sinh ra mình; muốn cầu không chết thì phải hiểu rõ "con người không chết". Cho nên nói: biết được người không chết thì người mới không chết. Cái "người không chết" ấy, nhà Đạo gọi là "người sắt", nhà Phật gọi là "kim cương" (thứ cứng chắc không gì phá nổi), tức là cái chân tâm (tâm chân thật) sáng suốt, nhiệm mầu vốn sẵn có của mỗi người đời vậy.
Cái tâm này linh diệu không hề mờ tối, rõ ràng luôn luôn biết; bản thể của nó không sinh không diệt, hình tướng của nó không đi không đến. Truy về trước, đến tận trước khi có trời đất, cũng không biết nó bắt đầu từ đâu; xét về sau, đến tận sau khi trời đất mất, cũng không biết nó kết thúc ở đâu. Cao mà không có gì ở trên, rộng không thể đến cùng; sâu thẳm mà không có đáy, sâu không thể đo. Trời đất nương vào nó mà che chở, chở nâng muôn vật; mặt trời mặt trăng nương vào nó mà soi sáng; hư không nương vào nó mà rộng lớn; muôn loài có linh tính nương vào nó mà biến hóa thông suốt.
Các bậc đại thánh của Tam giáo (ba tôn giáo: Nho, Phật, Đạo) dạy người tu đạo, là tu cái này; thành tiên thành Phật cũng là cái này; mà "đội sừng khoác lông" (đầu thai làm thú vật) cũng là do cái này.
Hai con đường thánh và phàm do đây mà tách ra. Ra khỏi sinh tử, ngoài đây không có lối nào khác; lên đến Niết bàn (cõi tịch diệt, dứt hẳn sinh tử khổ đau), chỉ có một phép này. Thế nhưng muôn loài trong thế gian, không vật nào không bị vô thường (sự đổi thay, tan hoại không ngừng) nuốt mất; chỉ riêng cái này là không có sinh diệt nào trói buộc được, không có hình sắc nào dòm thấy được, ngay ngay thẳng thẳng, đâu ra đấy, rõ rõ ràng ràng, vậy mà người đời không tỏ ngộ được cái gốc vốn có của mình.
Vì sao không tỏ ngộ? Vì có vọng tâm (tâm sai lầm, hư dối). Thế nào là vọng tâm? Ấy là vì hết thảy chúng sinh từ vô thủy (thuở xa xưa không có điểm khởi đầu) đến nay, mê mất chân tâm, không tự hay biết, nên phải chịu luân hồi (xoay vòng chết đi sống lại), oan uổng sa vào các nẻo tái sinh. Xét ra chân tâm vốn không hư dối, tính trí (cái biết sẵn có của bản tính) vốn sáng, là tinh chất nguyên sơ trong lặng nhiệm mầu. Chỉ vì một niệm hư dối chợt khởi lên, bỗng chốc tối tăm, thế là đánh mất tinh chất nguyên sơ ấy, làm khô cạn sự trong lặng mà phát ra cái biết (?), nên chuyển "trí" thành "thức"; cái vọng tâm hiện trong thân hình, gọi tên là "thức" (cái biết phân biệt, chạy theo cảnh vật).
Tâm vốn không có cái biết phân biệt, do thức nên mới biết; tính vốn không có tính, do thức nên mới sinh. Hạt giống sinh ra thân xác nảy mầm từ đây, nở ra hoa "hữu lậu" (còn rò rỉ phiền não, còn trong vòng sinh tử), kết thành quả sinh tử. Người nay lầm nhận rằng trong "tấc vuông" (trái tim, chỗ của tâm) có một vật sáng sáng linh linh, hòa lẫn làm một với vạn vật, liền cho rằng nguyên thần (thần gốc tiên thiên, cái biết chân thật vốn có) ở đó. Họ đâu biết rằng đó chính là thức thần (cái thần hậu thiên, tức tâm ý phân biệt, chạy theo cảnh) cứ chết rồi sinh, sinh rồi chết, là hạt giống luân hồi hết kiếp này sang kiếp khác (kiếp: một khoảng thời gian cực dài) mà thôi.
Cho nên thiền sư Cảnh Sầm (thiền sư Trường Sa Cảnh Sầm đời Đường) nói: "Người học đạo không ngộ được cái chân thật, chỉ vì từ trước đến nay nhận lầm thức thần; cái gốc sinh tử từ vô lượng kiếp đến nay, kẻ ngu lại gọi là con người vốn có của mình."
Than ôi! Người đời coi đầy tớ là chủ mà không biết, nhận giặc làm con mà không hay. Vì thế Thế Tôn (đức Phật Thích Ca) dạy người: trước hết phải cắt đứt cái gốc luân hồi từ vô thủy, chính là cái này. Gốc ấy đã đứt thì các thức không còn chỗ nương, trở lại bản thể thường sáng nguyên sơ của ta.
Thế nhưng đạo lớn mênh mông, nên bắt tay vào từ đâu? Bởi vậy, sửa vạt áo thì phải nắm cổ áo, gỡ lưới thì phải cầm dây giềng (ý: phải nắm lấy chỗ then chốt). Xưa Doãn sư (thầy Doãn, tức Doãn Chân nhân, bậc thầy truyền ra sách này) chỉ ra một con đường tu hành chân chính, dạy người bắt đầu làm từ ngay cội nguồn. Nếu cội nguồn trong sạch thì lẽ trời luôn luôn hiện ra trước mắt, ý niệm của thức tự nhiên không làm ô nhiễm được. Ví như mặt trời rực rỡ giữa không trung thì yêu ma quỷ quái tiêu tan dấu vết. Đó là pháp môn "tâm địa" (cách tu đi thẳng vào nền tảng của tâm), là con đường không đổi của nghìn bậc thánh xưa nay.
Cho nên Lão Tử nói: "Phàm tu đạo, trước hết hãy quán (soi xét, nhìn vào bên trong) tâm mình." Phép quán tâm, chỗ mầu nhiệm nằm ở một khiếu (lỗ, cửa huyệt thông khí trong thân; ở đây chỉ một chỗ huyền diệu không có hình) gọi là Linh quan. Con người từ lúc mới thụ thai cảm nhận khí, đã bẩm thụ một điểm nguyên dương (khí dương nguyên sơ, sinh lực gốc) của trời đất, hóa sinh ra khiếu này để chứa nguyên thần. Bên trong trống trống rỗng rỗng, hết mực hư không, hết mực sáng suốt, là cái chủ tể của sự sống sinh sinh mãi mãi của chúng ta. Thật đúng là: có nó thì sống, không có nó thì chết; sống chết, thịnh suy đều do cái này.
Nhà Nho gọi là "Linh đài" (đài thiêng).
Nhà Đạo gọi là "Linh quan" (cửa ải thiêng).
Nhà Phật gọi là "Linh sơn" (núi thiêng).
Ba giáo cùng một pháp môn, tóm lại không ra ngoài một khiếu linh minh này.
Phật giáo nói: "Phật ở Linh sơn chớ tìm xa, Linh sơn chỉ ở ngay đầu lòng ngươi; ai ai cũng có một ngọn tháp Linh sơn, hãy cứ dưới tháp Linh sơn ấy mà tu." Câu này nói về chỗ ở của khiếu.
Huyền giáo (Đạo giáo) nói: "Gốc rễ của đạo lớn ít ai biết, người thường dùng hằng ngày mà ai hay; vì ngươi chỉ ra hang ổ của thần tiên: một khiếu cong cong giống như lông mày trăng non." Câu này nói về hình dáng của khiếu.
Khiếu này là đài của thần linh, là kho của bí mật; là cái chân thật trong sạch, sáng suốt mầu nhiệm, rỗng rang tản khắp, linh thông, sừng sững mà tồn tại một mình. Là cội nguồn của chúng sinh, nên gọi là "Tâm địa" (nền đất của tâm). Là cái mà chư Phật chứng được, nên gọi là "Bồ đề" (giác ngộ). Thấu suốt hòa quyện với nhau, nên gọi là "Pháp giới" (toàn thể thế giới các pháp, mọi sự vật hiện tượng). Lặng lẽ, thường an vui, nên gọi là "Niết bàn". Không đục không rò, nên gọi là "Thanh tịnh". Không hư dối không biến đổi, nên gọi là "Chân như" (cái thật như vốn là của muôn vật). Lìa lỗi dứt sai, nên gọi là "Phật tính" (tính Phật sẵn có trong mỗi chúng sinh). Giữ điều thiện ngăn điều ác, nên gọi là "Tổng trì" (nắm giữ tất cả). Che giấu mà bao chứa, nên gọi là "Như Lai tạng" (kho chứa tính Phật bị phiền não che lấp). Vượt lên trên, huyền bí, nên gọi là "Mật Nghiêm quốc" (cõi nước trang nghiêm kín nhiệm của Phật). Gom đủ mọi đức mà hoàn bị, rọi tan mọi u tối mà riêng mình chiếu sáng, nên gọi là "Viên giác" (giác ngộ tròn đầy). Thực ra đều chỉ là một khiếu. Quay lưng với nó thì là phàm, thuận theo nó thì là thánh. Mê nó thì sinh tử bắt đầu, ngộ nó thì luân hồi dứt.
Muốn dứt luân hồi, không gì bằng thể nhận đạo tột cùng. Muốn thể nhận đạo tột cùng, không gì bằng quán chiếu (soi sáng xem xét) bản tâm. Phải để tai mắt rỗng lặng như gương (?), luôn khiến trăng sáng rạng ngời, thường ở trong định (tâm lặng yên một chỗ) mà dùng tuệ (trí sáng suốt) soi chiếu. Lúc nào cũng giữ được cái "trung" (trạng thái quân bình, khi tâm chưa động) lúc bảy tình (mừng, giận, buồn, sợ, yêu, ghét, muốn) chưa phát ra; lúc nào cũng giữ trọn được cái bản thể khi tám thức (tám tầng nhận biết theo nhà Phật: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, mạt-na, a-lại-da) chưa bị ô nhiễm. Bên ngoài dứt mọi duyên (các mối dính líu với ngoại cảnh), bên trong dứt mọi vọng niệm. Thu giữ ánh mắt, ngưng lặng tiếng tai, điều hòa hơi thở mũi, khép kín hơi lưỡi, tứ chi không động, khiến năm thức của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân đều quay về gốc của nó, thì năm linh là tinh, thần, hồn, phách, ý đều yên ở vị trí của mình.
Trong suốt mười hai canh giờ (cả ngày lẫn đêm), mắt thường phải nhìn vào bên trong khiếu này, tai thường phải lắng nghe ngược vào khiếu này; còn đầu lưỡi và chóp mũi thì thường phải hướng về khiếu này; làm việc gì, niệm niệm không rời khiếu này; đi, đứng, ngồi, nằm, lòng lòng luôn ở nơi khiếu này. Không được một sát na (khoảnh khắc cực ngắn) quên soi, hấp tấp mà trái lìa. Thần quang (ánh sáng tinh thần) vừa chạy ra liền thu về; dù vội vàng gấp gáp cũng không rời, luôn ở nơi đây. Chính là điều Tử Tư (cháu Khổng Tử, tác giả sách Trung Dung) gọi là "không thể lìa trong chốc lát".
Trước hết giữ lấy nó để làm cho tâm rỗng không; sau đó quên nó đi để mở rộng tầm lượng; bất cứ nơi nào, lúc nào cũng không vướng ngại mà tự tại. Đúng hợp với lời Long Hổ kinh: "Chỗ cốt yếu tột cùng mầu nhiệm là trước giữ sau quên." Đây lại là khẩu quyết trong các khẩu quyết.
Nhưng muốn tiến lên trừ bỏ sáu thức (sáu cái biết: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), lại càng cần biết cái gì trước cái gì sau. Ý tuy là chủ soái của sáu thức, mắt thực là quân tiên phong của "năm giặc" (năm giác quan dụ dỗ tâm chạy theo cảnh). Cho nên bậc cổ đức (bậc tu hành đức cao thời xưa) nói: "Tâm là cái lẫy then chốt, mắt là kẻ trộm cướp. Muốn hàng phục tâm, trước hết thu giữ mắt." Bởi cái nỏ phát bắn là do lẫy, tâm bị kéo theo cảnh là do mắt. Lẫy không động thì nỏ đứng yên, mắt không động thì tâm đứng yên.
Âm Phù kinh nói: "Then máy nằm ở con mắt."
Đạo Đức kinh nói: "Không thấy điều đáng ham muốn thì tâm không loạn."
Lỗ Luận (sách Luận Ngữ, bản truyền ở nước Lỗ) nói: "Điều gì không hợp lễ thì chớ nhìn."
Chu Tử (Chu Hi, nhà Nho lớn đời Tống) nói: "Kiềm chế ở bên ngoài là để nuôi dưỡng bên trong."
Kim Tứ Bảo Lục nói: "Mắt là cửa huyền tẫn (cửa huyền diệu sinh ra muôn vật) nơi thần thông qua; kìm nó lại ở mắt để khiến thần quay về tâm."
Mắt giữ khiếu này không rời, tức là "chính pháp nhãn" (con mắt thấy được chính pháp) của Như Lai, hợp với ý chỉ bí mật của tâm Niết bàn. Cho nên kinh Lăng Nghiêm nói: "Quán như thế gọi là chính quán (cách quán đúng); quán khác đi gọi là tà quán (cách quán sai)."
Lại phẩm Quán Tâm trong Quán kinh nói: "Trong ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc – toàn bộ thế giới còn luân hồi), tâm là chủ. Ai quán được tâm thì rốt ráo giải thoát; ai không quán được thì cuối cùng chìm đắm."
Chương đầu sách Đạo Đức nói: "Thường có ý muốn để xem chỗ biên giới của nó" – là xem khiếu này. "Thường không có ý muốn để xem chỗ mầu nhiệm của nó" – là xem cái mầu nhiệm trong khiếu này.
Xưa Hoàng Đế (vị vua thượng cổ của Trung Hoa) ba tháng nhìn vào bên trong, là nhìn cái này.
Thái Thượng (Thái Thượng Lão Quân, tức Lão Tử được tôn làm thần) cũng nói: "Ta từ vô lượng kiếp đến nay, nhờ quán tâm mà đắc đạo, cho đến chỗ hư vô."
Quán tâm không dễ, dừng niệm lại càng khó. Vì thế chỗ ý niệm khởi lên là cái gốc buộc người vào sinh tử.
Bậc tiên xưa nói: "Đạo lớn dạy người trước hết dừng niệm; niệm không dừng thì cũng uổng công."
Kinh Viên Giác nói: "Ở mọi lúc, không khởi vọng niệm; đối với các vọng tâm cũng không cố dập tắt; ở trong cảnh vọng tưởng không thêm sự hiểu biết; đối với chỗ không hiểu biết cũng không phân biệt thật hư."
Luận Khởi Tín nói: "Tâm nếu chạy tán loạn thì liền thu về, khiến nó trụ nơi chính niệm; niệm khởi liền biết, biết thì niệm liền không còn. Cửa mầu của tu hành chỉ ở chỗ này."
Hư Tĩnh Thiên sư (Trương Kế Tiên, vị Thiên sư đời thứ ba mươi của Đạo giáo phái Long Hổ sơn) nói: "Không sợ niệm khởi, chỉ sợ biết chậm; niệm khởi là bệnh, không để nó nối tiếp là thuốc."
Nên biết vọng niệm khởi từ gốc của thức, đối với cảnh mà thành hư dối, thật ra không có bản thể. Khi còn là chúng sinh, trí yếu thức mạnh, nên chỉ gọi là "thức". Khi ở quả vị Phật, trí mạnh thức yếu, nên chỉ gọi là "trí". Chỉ đổi tên chứ không đổi thể. Ban đầu nguồn tâm là một, rỗng rang, trong lặng nhiệm mầu; do cái thấy biết lại dựng thêm cái biết, bụi hư dối nổi lên, nên có vọng niệm. Nếu thấy biết mà không có cái thấy (không bám vào cái thấy biết), thì tính trí chân thật trong sạch, trở lại trong lặng nhiệm mầu, thấu suốt tinh tường, mà ý niệm tiêu đi.
Ý niệm đã tiêu thì từ sáu thức trở xuống không gì không tiêu. Tức là lời Văn Thù (Bồ tát Văn Thù, biểu tượng của trí tuệ) nói: "Một căn đã trở về nguồn, sáu căn đều được giải thoát." Đã không có sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) thì không có sáu trần (sáu loại đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, pháp); đã không có sáu trần thì không có sáu thức; đã không có sáu thức thì không có hạt giống luân hồi; đã không có hạt giống luân hồi thì một điểm chân tâm của ta đứng riêng không nương tựa gì, trống trống trải trải, sáng sáng sạch sạch, muôn kiếp thường còn, mãi mãi không sinh không diệt.
Phép này chỉ thẳng vào lòng người, một lần xong là trăm việc thỏa. Thật thẳng tắt biết bao, giản dị biết bao! Chỉ cần bồi dưỡng cội nguồn, quán chiếu khiếu gốc, lâu ngày thì tâm thênh thang đổi mới, khí rộng lớn thông suốt, ngưng lặng không động, vắng lặng không nghĩ, bỗng nhiên biết là không, rõ ràng ngộ được tính. Đó là điều gọi là "da dẻ bong tróc hết, một cái chân thật sắp hiện ra".
Công phu đến đây thì tự nhiên tinh thần sáng sủa phát ra, trí tuệ ngày một nảy sinh, tâm tính linh thông, ẩn hiện tự tại. Tự nhiên có một then máy đóng mở thanh tĩnh, tự nhiên có một niềm thú bay nhảy sống động. Tự nhiên có một điểm nguyên dương chân khí (khí tiên thiên chân thật; chữ "khí" viết theo lối Đạo gia để chỉ khí nguyên sơ) từ giữa phát ra, giáng xuống Hoàng đình (vùng giữa thân, khoảng trên rốn dưới tim, nơi kết đan), vào Thổ phủ (cái nồi đất, tức nơi luyện đan ở bụng dưới), xuyên qua Vĩ lư (huyệt ở xương cụt), qua Giáp tích (vùng giữa xương sống lưng, ngang hai bả vai), xông lên Thiên cốc (khoang óc trên đỉnh đầu), xuống thấu Khúc giang (đường thủy uốn khúc, chỉ đường khí đi xuống phía trước thân) (?), lưu thông trăm mạch, tưới khắp ba đan điền (ba vùng chứa và luyện khí: ở đầu, ở ngực, ở bụng dưới), xua đuổi khí âm tà ở trăm khiếu khắp thân, gột rửa chất đục bẩn trong năm tạng sáu phủ. Như uống thuốc của vua Thiện Kiến, mọi bệnh đều tiêu; như gảy dây đàn làm bằng gân sư tử, mọi âm thanh khác lập tức im bặt. Cho nên nói: "Một tâm chữa muôn bệnh, chẳng cần nhiều phương thuốc."
Vậy mới biết hết thảy các bậc thánh đều từ cửa phương tiện (lối vào khéo léo, thích hợp) của tâm này mà vào, được thành tổ thành Phật, làm thầy của người và trời. Kẻ phàm phu không chứng được là vì không biết tâm mình. Cho nên nói: "Biển cạn rồi cũng thấy đáy, người chết vẫn không biết tâm." Bao chúng sinh mê muội trong sáu nẻo (sáu cõi tái sinh: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) đều từ cửa này mà ra, trải nghìn kiếp không quay lại, đau xót biết bao!
Bởi thế chư Phật kinh hãi lao vào "nhà lửa" (thế gian đầy khổ não như căn nhà đang cháy) để cứu người, Tổ sư đặc biệt từ phương Tây sang (Bồ Đề Đạt Ma từ Ấn Độ sang Trung Hoa truyền Thiền), cho đến nghìn bậc thánh than thở xót thương, đều chỉ vì người đời không thấu được con đường cốt yếu "chỉ có tâm" để thoát ra mà thôi.
Như luận Bảo Tạng (sách của Tăng Triệu, cao tăng đời Tấn) nói: "Trong trời đất, giữa vũ trụ, có một vật báu giấu kín trong núi hình thể (thân người). Biết vật, soi linh; trong ngoài rỗng không; vắng lặng khó thấy, gọi nó là huyền diệu lại huyền diệu. Sự khéo của nó vượt ra ngoài cả sao Tử Vi, công dụng của nó ở giữa hư vô. Đoan chính mà biến hóa, không hề lay động; riêng một mà không có đôi. Tiếng phát ra âm vang mầu nhiệm, sắc phô ra vẻ đẹp rực rỡ. Nhìn đến cùng chẳng thấy nơi chốn, tạm gọi tên là 'không không'. Chỉ để lại tiếng, không thấy hình; chỉ để lại công, không thấy dáng. Chốn tối chốn sáng đều được soi rõ, lẽ vạn vật đều rỗng suốt. Là ấn báu của muôn vật la liệt, là tông chỉ chân thật của muôn hiện tượng. Khi hoạt động thì có hình, khi lặng thì mờ mịt. Vốn sạch chẳng cần mài, tự nhiên tròn đầy. Ánh sáng soi mặt trời mặt trăng, đức vượt cả Thái Thanh (tầng trời cao nhất của Đạo giáo). Muôn vật không do ai làm, hết thảy không có tên. Xoay chuyển trời đất, tự tại ngang dọc. Diệu dụng nhiều như cát sông Hằng, trong hỗn độn mà thành. Ai nghe mà chẳng mừng, ai nghe mà chẳng sợ? Sao lại đem vật báu vô giá giấu trong hố của thân xác tối tăm (?) ! Thương thay! Thương thay! Ấy là tự coi rẻ mình. Buồn thay! Buồn thay! Tối tăm thì lấy gì mà sáng? Vật báu ấy rực rỡ chói lọi, soi sáng mười phương, rỗng lặng không một vật, mà ứng dụng thì đường đường. Ứng với tiếng, ứng với sắc, ứng với âm, ứng với dương. Vật lạ không có gốc, diệu dụng thường còn. Chớp mắt nhìn không thấy, nghiêng tai nghe không ra. Gốc của nó mờ mịt, biến hóa của nó thành hình. Việc làm của nó là thánh, công dụng của nó là linh. Có thể gọi là tinh chân thật của đạo lớn; tinh ấy rất linh, là nguyên nhân của muôn vật có mặt. Ngưng lặng thường còn, cùng một loại với Đạo."
Trong thiên hạ, gần gũi nhất không gì hơn tâm. Trăm họ dùng nó mà không biết tâm, như cá ở biển mà không biết nước. Cho nên kinh Phật nói: "Hết thảy chúng sinh từ nhiều kiếp xa xưa đến nay mê mất bản tâm, không tự giác ngộ, lầm nhận bốn đại (đất, nước, lửa, gió – bốn yếu tố cấu thành thân xác) là thân, nhận cái nghĩ ngợi vin theo cảnh là tâm. Ví như bỏ không nhận trăm nghìn biển lớn, chỉ nhận một bọt nước nổi." Vì thế trong mê lại thêm mê, trong hư dối lại khởi hư dối, theo cảnh mà trôi lăn, rời con mắt (?) mà sinh tình; vơ lấy mười vạn mối, không lúc nào tạm nghỉ. Đến nỗi khởi mê lầm, tạo nghiệp (hành động gây ra quả báo), xoay vòng trong sáu nẻo, tự giăng lưới dày vây mình, không thể thoát ra. Xét đến cùng thì lúc mờ tối ban đầu đều chỉ là lỗi của một niệm hư dối làm mê mất cái chân thật mà thôi.
Cho nên Linh Nhuận nói: "Tình hư dối lôi kéo bao giờ mới hết, phụ mất một điểm sáng của Linh đài." Một điểm sáng của Linh đài, tức là tâm linh tri (cái biết linh diệu) của chân như. Nó huyền diệu nhất, mầu nhiệm nhất, thông với thánh, thông với linh; cực kỳ cao sáng, cực kỳ rộng lớn; là vua làm biến hóa muôn pháp, là bản thể của mọi loài có mặt. Dọc thì thấu suốt ba cõi, ngang thì trải khắp mười phương. Từ trước khi hỗn độn chưa mở ra, nó đã từng có; dù sau khi trời đất đã hoại diệt, nó cũng chưa từng không. Hết thảy cảnh giới đều là ánh sáng của tâm. Nếu người biết được tâm thì khắp mặt đất không còn một tấc đất. Cho nên nói: "Ba cõi chỉ là tâm."
Người mê tìm pháp ngoài tâm, bậc chí nhân (người đạt đạo đến tột cùng) thấy cảnh tức là tâm. Cảnh tức là cảnh của tâm, tâm tức là tâm của cảnh. Đối với cảnh không mê, gặp duyên không động; "năng" (chủ thể nhận biết) và "sở" (đối tượng được nhận biết) cùng thành tựu cho nhau, là một thể không khác. Nếu thấu được cảnh thì chỉ là tâm mà thôi. Ngộ tâm thành đạo, giác hết cái vô thủy; thu vọng niệm và cảnh về tâm, chân như thoát khỏi trói buộc, lìa cấu bẩn mà giải thoát, mãi mãi hợp với cái thanh tịnh vốn sẵn như thế, thì không còn sinh ra các tướng hữu vi (các hiện tượng do nhân duyên tạo tác, có sinh diệt) như núi sông mặt đất nữa. Như vàng đã ra khỏi quặng, rốt cuộc không nhiễm bùn đất nữa; như gỗ đã thành tro, há lại mọc cành nhánh lần nữa? Một lần được là được mãi, suốt đến tận đời vị lai, vĩnh viễn thoát khỏi lồng chim, mãi mãi ở trong cõi thánh.
Tuy vậy, đạo lớn "tối thượng nhất thừa" (cỗ xe cao nhất, con đường tu cao tột) này, người có căn cơ (năng khiếu, tư chất bẩm sinh để tu) sắc bén thì một bước vượt thẳng vào địa vị Như Lai; còn người căn cơ chậm lụt thì làm thế nào? Ắt phải theo công phu học từ dưới thấp mà đạt lên cao, dần dần dẫn vào pháp môn mới được. Khiến họ đi một bước thì tự có hiệu nghiệm của một bước, lên một bậc thì tự có quy mô của một bậc. Cũng là ý "đi xa bắt đầu từ gần, lên cao bắt đầu từ thấp".
Nếu không biết công phu nhập môn bắt tay, làm sao vội đến được địa vị tột cùng nắm chắc trong tay? Nếu chưa tận cùng được tâm, làm sao biết được tính? Chưa làm sáng tâm, làm sao thấy được tính? Chỗ cốt yếu của sáng tâm, tận tâm là: lúc nào cũng lấy pháp lành giúp đỡ tâm mình, lúc nào cũng lấy nước đỏ (?) thấm nhuần tâm mình, lúc nào cũng lấy cảnh giới làm sạch tâm mình, lúc nào cũng lấy tinh tấn (siêng năng, gắng sức không lùi) làm vững tâm mình, lúc nào cũng lấy nhẫn nhục làm tâm mình thênh thang, lúc nào cũng lấy giác chiếu (sự tỉnh biết soi sáng) làm tâm mình trắng sạch, lúc nào cũng lấy trí tuệ làm tâm mình sáng bén, lúc nào cũng lấy tri kiến của Phật (cách thấy biết của Phật) mở mang tâm mình, lúc nào cũng lấy tính bình đẳng của Phật làm tâm mình rộng lớn.
Cho nên biết: sáng tâm là mái chèo trí tuệ giữa biển sinh tử, tận tâm là thầy thuốc giỏi giữa cơn bệnh phiền não. Nếu tối tâm này thì muôn kiếp luân hồi mà đánh mất chân tính; nếu sáng tâm này thì lập tức vượt khỏi sinh tử mà chứng trọn Niết bàn. Từ đầu đến cuối không ra ngoài tâm này; lìa tâm này ra thì không có gì huyền diệu khác nữa. Phía sau tuy có các công phu theo thứ bậc, chẳng qua cũng chỉ là để thành tựu cái này mà thôi.
Ôi! Chớ xem là dễ: bậc chí nhân khó gặp, khẩu quyết khó nghe. Cho nên Trương Bình Thúc (Trương Bá Đoan, tác giả sách Ngộ Chân thiên đời Tống) nói: "Chỉ vì sách đan (sách luyện đan, luyện thuốc trường sinh trong thân) không có khẩu quyết, bảo ngươi biết kết linh thai (cái thai thiêng, tức thánh thai do luyện đan kết thành) ở chỗ nào?" Đâu biết rằng trong kinh sách vốn đã ghi khẩu quyết, chỉ là phần lớn giấu "mẹ" mà nói "con" (giấu cái gốc, chỉ nói cái ngọn), không chịu tách ra nói toạc, khiến người không ghép lại được. Huống chi phần nhiều là lời ví von, lời ẩn ý, làm người học hoa mắt rối lòng, đến nỗi giữa đường lùi bước. Ta rất thương xót, nay đem các khẩu quyết trong sách đan của Đạo và kinh điển của Phật, chỉ ra từng điều một, để lại cho người sau, làm ngọn đèn soi đường phá tan bóng tối, làm hòn đá thử vàng để phân biệt thật giả.
Thái Huyền Chân nhân (chân nhân: bậc tu đạo đã đắc đạo) nói:
Trước khi cha mẹ sinh ra đã có một điểm linh; không còn linh chỉ vì kết thành hình thể. Thành hình rồi thì che lấp mất hạt giống sáng suốt; buông bỏ xuống thì vẫn trong suốt tận đáy như xưa.
Thiền sư Không Chiếu nói:
Cái này rõ ràng, ai ai cũng giống nhau; có thể bao trùm trời đất, xoay chuyển hư không. Nay ta chỉ thẳng vào nền chân tâm: rỗng lặng mà biết linh diệu, ấy là tông chỉ gốc.
Tự Nhiên cư sĩ (cư sĩ: người tu tại gia) nói:
Tâm như gương sáng, trong sạch liền với trời; tính như đầm lạnh, giống như nước lặng. Mười hai canh giờ thường tỉnh biết soi chiếu, đừng để ông chủ nhà (tức chân tâm) bị mờ tối.
Thiền sư Trí Giác nói:
Bồ tát xưa nay chưa từng lìa cái chân thật; tự mình làm mờ đi nên không gần gũi được. Nếu biết ngồi tĩnh, quay ánh sáng soi vào trong, liền thấy ông chủ cũ từ trước khi sinh ra.
Tam Mao Chân quân (ba vị tiên họ Mao) nói:
Linh đài trong vắt như bình băng; chỉ cho phép nguyên thần ở bên trong. Nếu trong ấy còn lưu lại một vật, sao có thể chứng đạo, hợp với cõi thanh hư (trong sạch, rỗng không)?
Thiền sư Thiên Nhiên nói:
Tâm vốn dứt bụi, cần gì phải rửa; thân không có bệnh, sao lại tìm thầy thuốc. Muốn biết chỗ là Phật mà không phải thân, ấy là lúc gương sáng treo cao mà chưa soi vật gì.
Chủ Kính Đạo nhân nói:
Trước khi phát ra, tâm là tính; sau khi đã phát ra, tính là tâm (?). Cội nguồn của tâm và tính tham cứu không thấu, thì uổng công lần tìm theo dấu vết cũ.
Vô Tâm Chân nhân (?) nói:
Vọng niệm vừa dấy, thần liền dời đi (?); thần theo sáu giặc (sáu giác quan) làm loạn ruộng tâm (?). Tâm và mắt đã loạn thì thân không có chủ; luân hồi sáu nẻo ở ngay trước mắt.
Cao tăng Diệu Hư nói:
Một ông chủ nhà tỉnh tỉnh táo táo, vắng lặng không động ở trong cung thiêng. Chỉ cần trong ấy không vướng mắc ngăn ngại (?), thì bản thể tự nhiên tự nó rỗng không.
Thái Ất Chân nhân nói:
Một điểm tròn sáng bằng với Thái hư (khoảng hư không bao la); chỉ vì niệm khởi mà kết thành thân xác. Nếu biết buông xuống, quay ánh sáng soi vào trong, thì vẫn trong sạch rỗng không, chẳng có một vật.
Bài tụng (bài kệ ca ngợi) trong kinh Hoa Nghiêm nói:
Hết thảy các kiếp, có số hay không số, Bồ tát hiểu rõ chúng chỉ là một niệm. Từ đó khéo vào hạnh Bồ đề, thường siêng tu tập không lùi bước.
Thiền sư Hải Nguyệt nói:
Sáu cái cửa chỉ có một cửa ải; năm cửa kia chẳng cần chắn rào thêm. Mặc cho việc đời rối ren hỗn loạn, bậc cha già trên nhà vẫn suốt ngày an ổn.
Thiền sư Thủy Am nói:
Không khởi một niệm thì như núi Tu Di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo); hãy đứng ngay đầu ấy mà mở mắt nhìn. Một sợi tơ nhẹ cũng đủ làm vấp ngã (?); nhà nhà dưới cửa đều thông suốt đến Trường An (kinh đô; ý nói đường nào cũng về đến đạo).
Bài tụng của Đại Quy Trí nói:
Chân Phật vô vi (không tạo tác) ở ngay trong thân ta; ba lần gọi ba lần đáp, rất tỉnh táo. Nếu người không ngộ được nguyên do, thì trong các kiếp mênh mông cứ nhận lầm thức thần.
Bài kệ của Vô Cấu Tử nói:
Trên đầu núi năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân xác, thọ – cảm nhận, tưởng – tưởng tượng, hành – tâm tạo tác, thức – nhận biết) có một khoảng rỗng không; cùng ra vào một cửa mà chẳng gặp nhau. Từ vô lượng kiếp đến nay thuê nhà mà ở, rốt cuộc không biết ông chủ nhà.
Thiền sư Duy Khoan nói:
Khuyên ngươi học đạo chớ tham cầu; muôn việc không để tâm thì đạo hợp ngay. Không tâm mới thể nhận được cái đạo không tâm; thể nhận được không tâm rồi thì đạo cũng thôi.
Hòa thượng Chí Công nói:
Ngộ ngay nguồn tâm, mở ra kho báu; dấu linh ẩn hiện, hiện ra hình tượng chân thật. Đi một mình, ngồi một mình, luôn sừng sững cao vời; trăm ức hóa thân không đếm xuể.
Thiền sư Cảo Đường (?) nói:
Không trụ vào đâu mà sinh ra tâm ấy; rỗng thấu tròn sáng, chỗ nào cũng chân thật. Ngay đó trên đỉnh đầu mở ra con mắt chính, khắp các thế giới nhiều như cát trong cõi đại thiên đều hiện ra toàn thân.
Chỉ Huyền thiên nói:
Nếu được tâm không thì liền không có gì; còn có sinh tử gì, còn có câu thúc gì? Một sớm cởi bỏ chiếc áo thai thân xác (?), làm một bậc đại trượng phu tiêu dao tự tại.
Đoạn Chân nhân nói:
Trong tâm quán tâm, tìm bản tâm; tâm nào tâm nấy đều dứt thì thấy chân tâm. Chân tâm sáng suốt thông ba cõi, ngoại đạo và thiên ma (ma ở cõi trời, quấy phá người tu) không dám xâm phạm.
Trương Viễn Tiêu nói:
Không sinh không diệt, vốn là chân thật; ngọc dạ quang vô giá mà người không biết. Phàm phu uổng phí mấy nghìn đời, lẫn trong quặng mà không thoát ra được.
Tiết Đạo Quang nói:
Bí quyết năm nghìn chữ gọi là Đạo Đức kinh, lời chân thật ba trăm chữ ca ngợi trong Âm Phù kinh. Chỉ cần trong tâm không còn một chữ, thì không tham thiền cũng là công phu.
Vô Cấu Tử nói:
Học đạo trước hết phải nhận biết tâm mình; chỗ sâu của tâm mình khó tìm nhất. Nếu tìm đến chỗ không còn gì để tìm, mới ngộ rằng tâm phàm chính là tâm Phật.
Tiêu Dao ông nói:
Quét sạch sáu giặc, làm sạch nền tâm; vinh nhục buồn vui, việc đã qua chớ đuổi theo. Chuyên nhất khí đến chỗ mềm dẻo nhất, nhìn cảnh bên trong; tự nhiên trong thần thất (phòng của thần, nơi kết đan) sinh ra ngọc Mâu Ni (viên ngọc quý, ví cho đan hay tính Phật).
Lộng Hoàn tập nói:
Chỗ sâu kín mầu nhiệm của cơ trời khó nói ra dễ dàng; họ Nhan (Nhan Hồi, học trò giỏi của Khổng Tử) như kẻ ngu, họ Tăng (Tăng Sâm, học trò Khổng Tử) như kẻ chậm. Hỏi họ dụng công ở chỗ nào, chỉ ở nơi không nghe và không thấy.
Trương Tam Phong nói:
Chân tâm mênh mông không cùng tận, vô số thần tiên từ trong ấy mà ra. Người đời ham mê cái thân hình nhỏ bé, một hạt ngọc huyền diệu lại mê mà không biết.
Giải Mê ca nói:
Nếu muốn chân tinh không rò rỉ, phải làm sạch Linh đài như trăng sáng. Linh đài không sạch thì thần không trong; công phu ngày đêm chớ để gián đoạn.
Bắc Tháp Tộ nói:
Rất kỵ chạy theo nó mà không hiểu nó; lời này của Đại Tùy truyền khắp chân trời. Trong tính chân thật trong sạch vừa khởi một niệm, đã sai lệch nghìn muôn dặm rồi.
Hoành Xuyên Củng nói:
Nước suối không có duyên gặp dòng chảy ngược; thấy người khổ sở thiết tha nên cứu giúp. Ý của Tổ từ phương Tây sang, ắt là không có ý gì; vọng tưởng và tâm cuồng dừng lại là xong.
Thiền sư Thảo Đường nói:
Chặt tay tìm tâm, tâm không thấy (tích Huệ Khả chặt tay cầu pháp với Bồ Đề Đạt Ma); tìm tâm không được mới là an tâm. Tâm an rồi, đêm khuya tuyết phủ đầy sân, hoa ngọc đầy mắt mà không chỗ nào tìm được.
Thiền sư Phật Quốc nói:
Tâm tâm tức Phật, Phật tâm tâm; Phật Phật tâm tâm tức tâm Phật. Tâm và Phật ngộ ra không một vật, như tướng quân trông rừng mai mà đỡ khát (dùng cái tưởng tượng thay cho cái thật).
Bài kệ trong kinh Hoa Nghiêm nói:
Nếu người muốn biết cảnh giới của Phật, hãy làm sạch ý mình như hư không; xa lìa vọng tưởng và các sự nắm giữ, khiến tâm hướng đến đâu cũng không ngăn ngại.
Bài tụng trong kinh Bảo Tích nói:
Chư Phật từ tâm mà được giải thoát; tâm trong sạch gọi là không cấu bẩn. Năm nẻo sạch sẽ không bị ô nhiễm; ai hiểu được điều này thì thành đạo lớn.
Thiền sư Viên Ngộ nói:
Phật Phật cùng một đạo, cùng nói đạo với nhau; tâm tâm thật sự khế hợp, khế hợp chân tâm. Rỗng rang vượt ra ngoài thời Phật Uy Âm (vị Phật xa xưa nhất, ví thời trước khi có trời đất), đất lâu trời dài, biển càng sâu.
Thủ tọa (người đứng đầu chúng tăng trong thiền viện) Thế Kỳ nói:
Vì các pháp là không nên tâm ta không; vì tâm ta không nên các pháp đồng nhất. Các pháp và tâm ta không có thể khác nhau, chỉ ở trong một niệm ngay lúc này.
Tú tài Trương Chuyết nói:
Ánh sáng lặng lẽ soi chiếu khắp cõi nhiều như cát sông; phàm và thánh vốn cùng một nhà. Một niệm không sinh thì toàn thể hiện ra; sáu căn vừa động thì bị mây che.
Thiền sư Trung Phong nói:
Xưa nay đạo tột cùng gần gũi với tâm; học đến chỗ không tâm thì đạo là chân thật. Tâm và đạo, có và không đều dứt hết, thì giữa ba nghìn đại thiên thế giới chỉ là một thân nhàn nhã.
Trương Vô Mộng nói:
Tâm ở nơi Linh quan thì thân có chủ; khí về biển nguyên (Khí hải, vùng bụng dưới) thì thọ không cùng.
Bạch Sa tiên sinh (Trần Hiến Chương, nhà Nho đời Minh) nói:
Nghìn chỗ tu thì nghìn chỗ được; một niệm thì giữ suốt một đời.
Bành Hạc Lâm nói:
Thần thất chính là cái khiếu thiêng này; trong có cái thai sống lâu không chết.
Vĩnh Minh Diên Thọ (thiền sư đời Ngũ Đại – Tống) nói:
Có niệm tức là sinh tử, không niệm tức là Nê hoàn (một cách gọi khác của Niết bàn).
Hồ Kính Trai (nhà Nho đời Minh) nói:
Lúc không có việc, đừng để tâm trống rỗng vô định; lúc có việc, đừng để tâm rối loạn.
Đạo Huyền cư sĩ nói:
Vừa chạy ra liền thu về; đã về rồi thì phải buông xuống.
La Niệm Am (nhà Nho đời Minh) nói:
Đừng để vọng niệm chặt phá tâm mình; đừng để khí khách (khí từ ngoài đến, nóng nảy hư dối) làm tổn thương nguyên khí.
Sa Y Đạo nhân nói:
Tâm nếu ở trong lồng ngực, thì niệm không ra khỏi cửa Tổng trì.
Bạch Lạc Thiên (nhà thơ Bạch Cư Dị đời Đường) nói:
Từ khi khổ công học pháp của cửa Không (đạo Phật), đã tiêu sạch mọi thứ tâm tư trong đời.
Thiền sư Hải Nghiệp nói:
Khi động không quên quán chiếu, khi tĩnh không quên dừng nghỉ.
Thao Quang tập nói:
Tâm ở đây thì niệm cũng ở đây; động như thế, tĩnh cũng như thế.
Xung Diệu nói:
Thân không động thì tâm tự yên; tâm không động thì thần tự giữ.
Từ Vô Cực nói:
Tính thì từ chỗ thiên lệch mà khắc phục dần; tâm thì lúc tự buông lung liền thu nhặt về.
Phật Ấn (thiền sư, bạn của Tô Đông Pha) nói:
Một niệm động lên thì đều là lửa; chỗ muôn duyên lặng xuống thì mùa xuân sinh ra.
Đào Hoằng Cảnh (đạo sĩ, thầy thuốc nổi tiếng đời Nam triều) nói:
Tu tâm phải làm khách trường sinh, luyện tính nên như người sống mà như chết (không còn ham muốn, xao động).
Thiền sư Vô Trước nói:
Sáng là sáng tâm vắng lặng rỗng không; thấy là thấy tính vô sinh (không sinh không diệt).
Kinh Hoa Nghiêm nói:
Nếu biết quán kỹ tâm không hai, mới thấy được thân thanh tịnh của Phật Tỳ Lô (Tỳ Lô Giá Na, pháp thân Phật, tượng trưng cho chân lý trùm khắp).
Bài tụng Hoa Nghiêm nói:
Bắt đầu từ một niệm, cuối cùng thành kiếp; tất cả đều do tâm tưởng của chúng sinh mà sinh ra.
Mã Đan Dương (đạo sĩ đời Kim, một trong bảy đệ tử lớn của phái Toàn Chân) nói:
Nếu biết giữ mãi khiếu cong cong, thì thần tự linh sáng, khí tự đầy đủ.
Khâu Trường Xuân (Khâu Xứ Cơ, đạo sĩ phái Toàn Chân đời Kim – Nguyên) nói:
Năm ấy được thầy truyền một câu, lặng lẽ buông rèm mắt xuống mà nhìn kỹ.
Thiền sư Tuệ Nhật nói:
Một niệm soi rõ là Bồ đề của một niệm; một niệm nghỉ yên là Niết bàn của một niệm.
Mấy lời trên đều là chỗ cốt yếu để thành tiên làm thánh, là cửa để vào đạo vào đức. Xưa A Nan (đệ tử của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi) nghe nhiều, nhớ giữ hết, mà bao năm không lên được quả thánh; đến khi dứt duyên quay ánh sáng soi vào trong thì phút chốc liền chứng được vô sinh. Bởi tâm của phàm phu suốt ngày chạy ra ngoài, càng xa càng trái. Chỉ người biết quay ánh sáng soi vào trong mới thu gom tình mà nhiếp niệm, nhiếp niệm mà an tâm, an tâm mà dưỡng thần, dưỡng thần mà trở về tính. Tức là điều Ngụy Bá Dương (tác giả sách Chu Dịch Tham Đồng Khế đời Hán) nói: "Kim trở về với tính ban đầu, mới được gọi là hoàn đan (thuốc tiên luyện xong, trở về nguyên sơ)." Ôi! Luyện quặng thành vàng thì được của báu; luyện tình về tính thì hợp với chân thật của trời. Gặp được lẽ này mà bàn bạc với nhau, nghìn muôn người không có một.
Công phu "thoái tàng mộc dục" (lui vào cất giấu, tắm gội) – (Hình vẽ "Tẩy tâm thoái tàng": rửa tâm, lui vào cất giấu)
Câu "rửa tâm, lui vào cất giấu ở chỗ kín" trong Kinh Dịch, các thần tiên đời Đường – Tống gọi là "mộc dục" (tắm gội), người gần đây nêu ra là "cấn bối" (dừng ở lưng, theo quẻ Cấn trong Kinh Dịch), tóm lại chỉ là một đạo lý này, một chỗ khiếu mầu nhiệm này. Xét ra tâm thuộc hành Hỏa, mà đem cất nó vào chỗ nước ở sau lưng, đó là nghĩa "rửa"; tâm ở phía trước, mà đem cất nó ra phía sau lưng, đó là nghĩa "lui".
Cho nên người mới bước vào tu, hàng phục tâm mình, bó buộc quá chặt, khó tránh mối lo bực bội, lửa bốc lên. Vì thế tạm đem tâm hỏa ở phía Nam cất vào chỗ nước ở phía Bắc sau lưng, thì nước và lửa tự nhiên giao hòa nuôi dưỡng nhau, tự nhiên lo nghĩ không sinh ra. Tức là điều Bạch Ngọc Thiềm (đạo sĩ đời Tống, tổ phái Nam Tông) nói: "Rửa tâm, gột sạch lo nghĩ là mộc dục."
Tuy nhiên, mộc dục tuy là phép rửa tâm, cấn bối tuy có công dừng niệm, hai lẽ ấy đúng thì đúng thật, nhưng đều chưa đến được chỗ thực tế. Một bước cao hơn nữa này, nghìn bậc thánh giữ kín không truyền cho đời sau; bởi thế người học ít được nghe, ít được gặp. Người ta nếu hiểu rõ được khiếu này, thật có thể đoạt công của thần, đổi được mệnh trời.
Tiên xưa có lời rằng: "Giáp tích, Song quan (hai cửa ải ở hai bên giữa sống lưng) thông lên đỉnh đầu; đường lối tu hành, đây là bậc nhất." Vì nó trên thông Thiên cốc, dưới đến Vĩ lư, giữa thông tâm và thận, thu hút dương khí linh diệu, cứu giữ vật báu sinh mệnh. Đây chẳng phải là đường lối tu hành thì là gì? Chúng ta khi chưa có thân này thì đã có hơi thở này trước; thân này chưa mất thì hơi thở này đã mất trước. Đây lại chẳng phải là con đường tu hành chân chính thì là gì?
Xét lúc con người mới thụ thai, ở trong bào thai theo mẹ mà hít thở, nhận khí mà thành sợi dây này, nối liền với mẹ, dần thổi dần mở, giữa rỗng như ống, thông khí qua lại; phía trước thông với rốn, phía sau thông với thận, phía trên thông với Giáp tích và Nê hoàn (khoang óc trên đỉnh đầu, nơi ở của thần), đến Sơn căn (chỗ sống mũi giữa hai mắt) thì sinh ra hai khiếu, từ hai khiếu đi xuống đến Chuẩn đầu (chóp mũi) mà thành hai lỗ mũi; vì thế gọi là "tỵ tổ" (mũi là tổ, cái có trước tiên).
Lúc ấy, khí của ta thông với khí của mẹ, khí của mẹ thông với khí của trời đất, khí của trời đất thông với khí của Thái hư; khiếu khiếu thông nhau, không có ngăn cách. Đến khi khí số (thời hạn, số lượng khí được định sẵn) đầy đủ, xé bọc thai mà ra, cắt đứt dây rốn, "oa" một tiếng, một điểm nguyên dương rơi vào chỗ lập mệnh (chỗ đặt nền sinh mệnh). Từ đó trở đi, hậu thiên (phần sau khi sinh ra, khí và tâm phàm) nắm việc; tuy có hơi thở ra vào nhưng không được thông với tổ khí nguyên thủy nữa. Đời người từ nhỏ đến già, chưa có một hơi thở nào dừng lại trong đó. Phàm phu sinh trong trần diệt trong trần, muôn lần chết muôn lần sống, chỉ vì không tìm được lối cũ lúc đến mà thôi.
Thái Thượng dạy người tu luyện mà sống lâu, là do có thể đoạt được chính khí của trời đất. Người ta sở dĩ đoạt được chính khí của trời đất là nhờ có hơi thở của hai lỗ mũi. Cái thở ra là nguyên khí của chính mình từ trong ra; cái hít vào là chính khí của trời đất từ ngoài vào. Nếu cội gốc của người vững chắc, thì trong khoảng thở ra hít vào cũng có thể đoạt được chính khí của trời đất mà thọ dài lâu. Nếu cội gốc không vững, tinh cạn khí yếu, thì chính khí của trời đất hít vào lại theo hơi thở ra mà đi mất, nguyên khí trong thân không còn là của mình, ngược lại bị trời đất đoạt mất. Vì sao? Vì hơi thở không tìm được cửa để vào mà thôi.
Hết thảy người thường, hít vào đều theo cổ họng đi xuống, đến Trung quản (vùng giữa bụng trên, ngang dạ dày) thì quay lại, không thể nối liền với tổ khí; như cá uống nước, miệng vào mang ra. Tức là điều Trang Tử nói: "Hơi thở của người thường ở cổ họng."
Còn bậc chí nhân thì hơi thở thẳng suốt đến Minh đường (khoảng giữa trán phía trên sống mũi), lên đến Giáp tích, rồi chảy vào Mệnh môn (cửa sinh mệnh, huyệt ở lưng giữa hai thận), được nối liền với tổ khí, như đá nam châm hút sắt, cùng loại thì thân nhau. Tức là điều Trang Tử nói: "Hơi thở của bậc chân nhân đến tận gót chân." "Gót chân" là nghĩa hơi thở sâu thăm thẳm. Hơi thở đã sâu thăm thẳm thì mệnh ta do ta, không bị lò đúc lớn của tạo hóa nung nặn nữa.
Người nay có phép điều tức (điều hòa hơi thở), sổ tức (đếm hơi thở), ức tức (kìm hơi thở), bế tức (nín thở), đều là gãi ngứa ngoài giày, không đến được huyền khiếu (khiếu huyền diệu).
Khiếu này lúc mới ngưng kết thì sinh ra hai quả thận, sau đó sinh ra tim. Thận như ngó sen, tim như hoa sen; cuống của nó giữa rỗng ngoài thẳng, chống đất đỡ trời. Tim và thận cách nhau tám tấc bốn phân; khoảng giữa còn một tấc hai phân, gọi là "trong lồng ngực", là đường qua lại của tâm và thận, là chốn nước lửa giao hòa giúp nhau (thủy hỏa ký tế).
Muốn thông khiếu này, trước hết phải giữ ý nghĩ ở Sơn căn, thì hơi thở dần dần thông đến Giáp tích, thấu đến Hỗn nguyên (?), thẳng đến phủ của mệnh; khi ấy con và mẹ (khí hậu thiên và tổ khí tiên thiên) mới hội họp, gương vỡ lại lành, dần dần mở rộng ra thì gốc rễ vững vàng trọn vẹn, cứu giữ được vật báu sinh mệnh, mới có thể nói chuyện tu luyện. Theo Liễu Chân Tử nói: "Muốn thắp ngọn đèn thường sáng, phải dùng phép thêm dầu." Doãn sư nói: "Nuôi dưỡng cội nguồn là việc trước tiên, cứu giữ vật báu sinh mệnh là việc gấp." Lại nói: "Còn một hơi thở thì đều có thể khôi phục mệnh." Người nếu biết phép thêm dầu, nối ngọn đèn sắp tắt cho sáng trở lại, thì như được hương hoàn hồn, điểm vào rễ khô mà lại tươi tốt. Cho nên nói: "Dầu cạn thì đèn tắt, khí dứt thì thân chết." Nhưng không có khiếu này thì không thêm dầu được, không thêm dầu thì không nối được mệnh, mệnh không nối thì không giữ được tính, tính không giữ được thì bỗng một sớm vô thường ập đến, mơ mơ hồ hồ mà ra đi. Cho nên Lã công (Lã Động Tân, tiên ông nổi tiếng đời Đường) nói: "Tiếc giữ tinh nên làm sớm, nối mệnh chớ để chậm." Quả thật nối thì sống lâu, không nối thì chết yểu.
Bởi con người bẩm thụ khí số của trời đất có hạn, không biết giữ gìn nuôi dưỡng, tự hại tự bỏ mình; như Lưu Hải Thiềm (tiên nhân đời Ngũ Đại) nói: "Sáng làm tổn, chiều làm hao mà mê không biết; tinh thần rối loạn hao mất, không có chỗ dựa; từng chút mài mòn, dần dần suy yếu; nguyên khí cạn kiệt thì thần liền bỏ đi." Then máy đóng mở một khi dừng lại, hơi thở liền đứt ngay. Than ôi! Then chốt sống chết nhanh như thế, người đời vì cớ gì mà không chịu quay tâm hướng về đạo?
Huống chi bước công phu này giản dị nhất, không kể đi, đứng, ngồi, nằm, thường đem tâm này (?) lui vào cất giấu nơi khiếu Giáp tích, thì chính khí của trời đất có thể kéo vào, cùng với chân tinh hỗn nguyên của mình ngưng kết ở đan điền, làm cái gốc khởi sinh. Lấy nguyên khí vô bờ của trời đất để nối cho thân hình có hạn của ta, chẳng phải là dễ sao?
Người học chỉ cần nhận đúng khiếu này, giữ mà không rời, lâu ngày thuần thục thì bên trong trong trẻo sáng suốt như trăng in đáy nước, giống như tự nhiên vậy; làm tan lửa tà, tiêu lo nghĩ tạp, hạ cái tâm xao động, dừng vọng niệm. Vọng niệm đã dừng thì chân tức (hơi thở chân thật, hơi thở bên trong không qua mũi miệng) tự hiện; niệm chân thật thì không có niệm, hơi thở chân thật thì không có hơi thở. Hơi thở không còn thì gốc mệnh mãi vững; niệm không còn thì thể của tính mãi còn. Tính còn mệnh vững, niệm và hơi thở đều tiêu (?), đây là bước đầu tiên của việc tu cả tính lẫn mệnh.
Than ôi! Đời người như cây không rễ, hoàn toàn dựa vào hơi thở làm gốc rễ; một hơi thở không đến, mệnh không còn là của mình. Cho nên muốn tu trường sinh thì phải giữ vững khí. Khí vững thì nguyên khí trong thân không theo hơi thở ra mà đi mất, chân khí của trời đất thường theo hơi hít vào mà vào. Lâu dần thai tức (hơi thở như thai nhi trong bụng mẹ, nhẹ nhàng tự nhiên không qua mũi miệng) định, ngân ngạc (cái vỏ bọc, nền móng nơi đan kết lại) thành, thì sống lâu có đường.
Đoạn này nên xem cùng với tiết thứ ba "Trập phục tàng khí huyệt" (ẩn náu, cất giấu vào khí huyệt).
Phép tắc "Ngọc dịch luyện hình" (dùng nước bọt quý để luyện thân thể) – (Hình vẽ "Ngọc dịch luyện hình")
Người mới học, ngày thường lao lực bận rộn, chợt vào phòng tu kín, bỗng nhiên nhàn hạ yên ổn. Nhàn thì tay chân không vận động, yên thì trăm khớp không lưu thông, đến nỗi mạch lạc tắc nghẽn, khí huyết ngưng trệ; vì thế không thể thiếu phép thông các cửa ải, gột rửa chất bẩn này.
Phép này trước hết dùng cái làm chủ việc vận khí (tức con mắt và ý), chiếu vào khiếu Huyền ưng (khiếu dưới lưỡi, gần cuống họng, nơi sinh nước bọt). Khiếu này có thể thông với khí quản, tức là điều Hoàng Đình kinh nói: "Huyền ưng, khí quản nhận lấy phù tinh." Một lát thì nước bọt đầy miệng như nước giếng, súc nhẹ vài lần, thong thả dùng ý dẫn xuống Trùng lâu (lầu nhiều tầng, chỉ khí quản, cuống họng có nhiều đốt), dần đến Đản trung (huyệt giữa ngực, khoảng giữa hai vú), Vĩ cốt (?) , Trung quản, Thần khuyết (huyệt ở rốn), đến Khí hải (huyệt dưới rốn khoảng một tấc rưỡi, biển của khí) thì dừng. Từ Khí hải chia làm hai đường, đến hai bắp đùi trái phải, từ đầu gối xuống Tam lý (huyệt dưới đầu gối phía ngoài), xuống mu bàn chân và ngón chân cái, lại chuyển vào Dũng tuyền (huyệt ở giữa lòng bàn chân), từ gót chân, khoeo chân theo bắp đùi lên đến Vĩ lư, hợp lại một chỗ, qua Thận đường (vùng hai thận ở lưng), Giáp tích, Song quan, chia ra đưa đến hai vai, hai bắp tay, hai cánh tay đến mu bàn tay, từ ngón giữa chuyển vào lòng bàn tay, cùng quay về qua cổ tay, từ bên ngực qua sau má, từ óc rót lên đỉnh đầu, lại xuống Minh đường, vòm miệng trên, dùng lưỡi đón lấy, đến Huyền ưng thì dừng. Đó là xong một vòng. Nghỉ một chút lại làm như trước, thì những chỗ tắc nghẽn dần dần thông suốt, không chỉ xuyên suốt các kinh mạch mà còn thông đạt được các khiếu. Tức là điều Tâm Ấn kinh nói: "Bảy khiếu thông nhau, khiếu nào cũng sáng."
Bởi cái khiếu linh minh của chúng ta, trong lục hợp (sáu phương: trên, dưới, đông, tây, nam, bắc, tức cả vũ trụ) và ngoài lục hợp, vốn không đâu không trùm khắp, không đâu không soi tới; sở dĩ không được như thế là vì bị hình thể ngăn trở mà thôi. Phải luyện đến chỗ hình và thần đều mầu nhiệm, mới hợp với đạo mà thành chân.
Vận khí dùng mắt là vì sao? Cho nên Thi Kiên Ngô (đạo sĩ đời Đường) nói: "Khí là thuốc thêm tuổi, tâm là thần sai khiến khí; nếu biết cái làm chủ việc vận khí, tức là người thành tiên." Người xưa (?) nói: "Mắt đến đâu thì tâm cũng đến đó; tâm đến đâu thì khí cũng đến đó." Lời này thật xác đáng.
Luyện hình dùng nước bọt là vì sao? Nhà Đạo gọi nước bọt là ngọc dịch (?) – ngọc dịch là nước bọt, ngọc trì (ao ngọc) là miệng. Hoàng Đình Nội Cảnh kinh nói: "Miệng là ao ngọc, là cung Thái hòa; súc và nuốt nước thiêng thì tai họa không phạm đến; thân sinh ánh sáng rực rỡ, khí thơm như hoa lan; đẩy lui trăm thứ tà, giữ được dung nhan như ngọc. Xét kỹ mà tu được thì lên được cung Quảng Hàn (cung trăng)." Bởi trong nước bọt có khí, trong khí có nước bọt; nước bọt và khí sinh lẫn nhau, ngày càng đầy, tháng càng thịnh, làm nền cho kim dịch (chất lỏng vàng, tức đan dược cao cấp hơn trong nội đan), làm vật báu nhuận thân. Huống chi nó còn xuyên qua các cửa ải, thấu các khớp, không chỗ nào không đến. Bài ca xưa nói: "Nước thần ở Hoa trì (ao hoa, tức miệng) thường nuốt xuống, Nguyên quân ở Tử phủ (phủ tía, nơi ở của thần) liền vọt thẳng lên; thường khiến khí thông suốt các khớp, tự nhiên tinh đầy mà cốc thần (thần ở chỗ rỗng, tức nguyên thần) còn mãi."
Khiếu Huyền ưng là biển của nước bọt, nguồn của sự sinh hóa; tưới khắp một thân đều gốc ở đây. Cho nên Thái Thượng nói: "Huyền ưng dưới lưỡi là bờ sống chết; nếu ngươi gặp được thì lên được sông trời." Bài tụng kinh Pháp Hoa nói: "Bên răng ngọc trắng chảy xá lợi (hạt ngọc quý, ở đây ví nước bọt), trên hoa sen đỏ thơm (lưỡi) phóng ánh hào quang; trong cổ cam lộ (nước ngọt của trời) róc rách thấm nhuần, trong tim đề hồ (váng sữa tinh túy nhất, ví pháp vị cao nhất) giọt giọt mát lành." Đây là phép ngọc dịch luyện hình nhỏ.
Các lỗ khiếu của con người là để thông với chỗ hư không, đạt tới khí, mà lưu chuyển khắp trong một thân; một khi có chỗ bị che lấp tắc nghẽn thì thành đờm đọng, thành máu tụ, mà mạch lạc trong thân không thông nhau được, khiến sinh bệnh tật. Nay dùng phép này mỗi ngày làm ba đến năm lần, chỉ cần khí huyết lưu thông, trăm mạch điều hòa thông suốt thì bệnh liền khỏi; khỏi rồi thì ngừng, không làm nữa. Phép này với phép "thoái tàng cứu hộ" là hai đoạn trong và ngoài, cùng làm song song mà không trái nhau.
Nuôi dưỡng cội nguồn tuy là để bỏ tình thức, thực ra là để trừ tâm sinh diệt. Tâm không sinh diệt thì thân không sinh diệt là điều chắc chắn. Muốn trừ tâm sinh diệt, ắt phải bắt đầu từ không niệm. Thói quen không niệm tích lũy thuần thục đầy đủ thì có thể đến chỗ không mộng; sự tĩnh định không niệm thuần thục đầy đủ thì có thể đến chỗ vô sinh. Không mộng là việc lớn của hiện tại, không niệm là việc lớn của lúc cuối đời. Vô sinh thì không tạo ra, không mộng thì không biến hóa; không tạo không hóa tức là không sinh không diệt.
Người học đạo không lo không thành, chỉ lo không siêng. Nếu biết chuyên tinh mà siêng năng thì chưa có ai học mà không được. Giả sử lập chí không vững, tin đạo không bền, sáng làm chiều đổi, đầu siêng giữa bỏ, thích được chốc lát, chán việc lâu dài, mà mong sống thọ bằng trời, chẳng khó lắm sao?
Nội Quán kinh nói: "Biết đạo thì dễ, tin đạo thì khó; tin đạo thì dễ, làm theo đạo thì khó; làm theo đạo thì dễ, được đạo thì khó; được đạo thì dễ, giữ đạo thì khó." Nếu chẳng khó thì đầy chợ đều là thần tiên cả, có gì đáng lạ?
Bởi người tu đạo như nhà nông nhổ cỏ, cốt phải nhổ tận gốc, thì hạt giống chân thật trời phú trong tâm ta tự nhiên nảy sinh. Huống chi pháp môn một chữ này, suốt từ đầu đến cuối, rất dễ làm, rất có hiệu nghiệm. Dùng nhỏ thì có thể trừ bệnh kéo dài tuổi thọ; dùng lớn thì có thể vượt phàm vào thánh; chỉ tùy ở người học dụng công sâu hay cạn thế nào mà thôi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video