Thiên 0 — Bài tựa Kinh Vô Lượng Nghĩa (Lưu Cầu đời Tề soạn)

 # Kinh Vô Lượng Nghĩa

 Kinh Vô Lượng Nghĩa (kinh nói về giáo nghĩa nhiều không đo lường hết)

 Đời Tiêu Tề (triều Nam Tề do họ Tiêu lập ở phương nam Trung Quốc, năm 479–502), ngài Đàm-ma-già-đà-da-xá dịch.

 Bài tựa Kinh Vô Lượng Nghĩa

 Lưu Cầu, người ở ẩn tại Kinh Châu đời Tiêu Tề, soạn.

 Kinh Vô Lượng Nghĩa, là lấy một pháp vô tướng (chân lý không có hình tướng nào để nắm bắt) mà sinh ra rộng rãi mọi lời dạy, nghĩa chứa bên trong không thể đếm xuể, nên gọi là "vô lượng" (không đo lường được). Chúng sinh trong tam giới (ba cõi luân hồi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc) xoay vần theo nghiệp (những việc mình đã làm tạo thành sức đẩy quả báo); còn bậc Chánh giác (người đã giác ngộ chân chính, tức Phật), bậc cao tột duy nhất, thì tùy theo căn cơ (khả năng tiếp nhận của mỗi người) mà ứng hợp thông suốt. Kẻ trôi lăn trong sinh và diệt thì luôn ở trong khổ mà mong được vui, đó là sự "cảm" gõ cửa bậc thánh. Bậc thánh thuận theo đó mà thông suốt, hiện thân ra, cũng ban lòng thương xót và dùng lòng yêu thương, đó là sự "ứng" để cứu đời. Căn cơ khác nhau thì lời dạy khác nhau, các bậc ấy chia thành bảy.

 Trước hết, Phật vì hai người lái buôn Đề-vị và Ba-lợi mà nói ngũ giới (năm điều răn: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), đó gọi là căn lành để sinh làm người, làm trời, là bậc thứ nhất. Kế đến, Phật vì Câu-lân (tức Kiều-trần-như) cùng các người khác mà chuyển Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, và con đường dứt khổ), đó gọi là trao cho Thanh văn thừa (cỗ xe của hàng đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ, mục đích tự giải thoát), là bậc thứ hai. Kế đến, Phật vì hàng căn cơ bậc trung mà giảng Mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối nhau làm nhân làm quả, giải thích vì sao có sinh tử luân hồi), đó gọi là trao cho Duyên giác thừa (cỗ xe của bậc tự quán sát lẽ nhân duyên mà giác ngộ), là bậc thứ ba. Kế đến, Phật vì hàng căn cơ bậc cao mà nêu Sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), đó gọi là trao cho Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường vừa tự giác ngộ vừa cứu độ mọi người), là bậc thứ tư.

 Các lời dạy đã được tuyên bày và dung hợp, mối nghi của mọi người cần được dẫn dắt, nên kế đó Phật nói Kinh Vô Lượng Nghĩa: đã nói rằng sự đắc đạo có thứ bậc sai khác, lại nói rằng trước đây chưa hiển bày điều chân thật, khiến cho khơi dậy căn cơ thầm kín muốn cầu điều chân thật, để mở đầu mối cho đạo lý một thừa cao tột duy nhất, là bậc thứ năm. Vì thế kinh Pháp Hoa tiếp nối mà xướng lên, hiển bày một thừa, trừ bỏ ba thừa, thuận theo lòng cầu điều thật ấy, bỏ đi cái tên gọi của "quyền" (phương tiện tạm đặt ra để dẫn dắt) trước kia, là bậc thứ sáu. Tuy cái quyền đã được mở ra và cái thật đã hiện, nhưng vẫn còn che lấp nghĩa chính đáng về thân Phật thường trụ (thường còn, không hề mất); đến khi ở giữa hai cây sa-la, sắp nhập Niết-bàn (như đứng bên bờ vực cuộc đời), Phật mới bày rõ tiếng nói nhiệm mầu về "chân ngã" và "thanh tịnh" (những đức tính chân thật của Niết-bàn), là bậc thứ bảy. Từ đó trở đi, pháp môn (cánh cửa, con đường tu học) tuy nhiều, nhưng gom lại chỗ quy về lớn thì số trọn vẹn ở trong bảy bậc này. Cũng như mọi âm thanh không ra ngoài năm âm (năm cung bậc của nhạc cổ: cung, thương, giốc, chủy, vũ), trăm nhà học thuyết đều nằm trong sáu nhà (sáu trường phái lớn của Trung Hoa cổ: Âm dương, Nho, Mặc, Danh, Pháp, Đạo).

 Kinh Vô Lượng Nghĩa ấy, tuy kinh Pháp Hoa ở phần đầu đã nêu tên, nhưng ở Trung Hoa chưa ai thấy được lời kinh. Mỗi lần đến chỗ giảng kinh, tôi chưa từng không ngừng bàn luận mà than thở, ước mong được thấy văn kinh ấy. Bỗng có vị tỳ-khưu (người xuất gia nam, sống bằng khất thực, giữ giới đầy đủ) Tuệ Biểu ở núi Võ Đương, xuất thân dòng dõi người Khương, là cháu gọi bằng chú của Diêu Lược, kẻ xưng đế không chính danh (vua nước Hậu Tần). Ngày nước ấy bị phá, ông bị Hà Đạm Chi trong quân nhà Tấn bắt được. Mới mấy tuổi đã thông minh lanh lợi, Đạm Chi đặt tên chữ cho là Minh Linh (tên con sâu được tò vò nuôi, ý chỉ con nuôi), nuôi làm con nuôi. Không lâu sau, cho đi xuất gia. Ông bèn siêng năng chịu khổ cầu đạo, đi khắp nam bắc tìm kiếm, chẳng kể đường bằng hay hiểm. Năm Kiến Nguyên thứ ba đời Tề (năm 481), ông lại đi tìm điều lạ, lục điều bí ẩn, xa đến tận Lĩnh Nam (vùng phía nam Ngũ Lĩnh). Tại chùa Triều Đình ở Quảng Châu, ông gặp vị sa-môn (người xuất gia tu hành) người Trung Thiên Trúc (miền giữa Ấn Độ) là Đàm-ma-già-đà-da-xá; vị ấy tay viết được lối chữ lệ, miệng hiểu tiếng nước Tề, muốn truyền kinh này mà chưa biết trao cho ai. Tuệ Biểu bèn ân cần thỉnh cầu, cả lòng lẫn thân đều hết mực; trải qua hơn mười ngày đến cả tháng, mới được một bản. Ông liền trở về phía bắc dãy núi, mang kinh vào núi Võ Đương. Đến ngày mười tám tháng chín năm Vĩnh Minh thứ ba hiện nay (năm 485), ông đội kinh trên đầu mang ra khỏi núi, đưa cho tôi xem để hiệu đính và truyền bá rộng rãi. Kính được thấy văn kinh chân thật, tôi vui mừng, cung kính và thành tâm; ngâm vịnh không đủ, múa tay cũng không nói hết được. Tôi bèn kính cẩn tìm hỏi những kiến giải xưa, gắng rút ra chút suy nghĩ tầm thường, cung kính viết lời tựa và chú thích rằng:

 Từ khi giáo pháp cao tột ứng hiện với đời, nó tùy theo phong tục mà có sai khác; đạo thần diệu cứu giúp muôn loài, tùy theo sự cảm của người mà thành ra khác nhau. Từ Huyền Phố (vườn tiên trên núi Côn Lôn, theo truyền thuyết) về phía đông, đạo ấy gọi là Thái Nhất (cái Một tối cao của Đạo gia); từ Kế Tân (xứ Kashmir) về phía tây, đạo ấy gọi là Chánh học (học thuyết chân chính, tức đạo Phật). Phương đông nói rõ họa phúc trong khoảng trăm năm một đời người; phương tây phân biện tốt xấu trong ba đời (đời quá khứ, hiện tại, vị lai). Việc mong cầu cái Vô của Đạo gia với việc tu tập cái Không (tính trống rỗng, không có tự thể cố định của mọi sự vật) của nhà Phật, lẽ cân nhắc thì là một. Kẻ có lòng ham muốn nơi cái Vô thì đã không có phần đạt được cái Vô; kẻ để lòng bám vào cái Không thì đâu có được sự soi sáng để vào cái Không. Thế mà những người giảng cầu giáo pháp của Phật Thích-ca, có người bảo hội nhập chân lý có thể "tiệm" (từng bước dần dần), có người bảo vào cái Không ắt phải "đốn" (tức thời, một lần là trọn). Xin thử bàn đến, mượn lời nói (như cái nơm để bắt cá, lời chỉ là phương tiện) mà gửi gắm điều sâu kín.

 Người chủ trương "tiệm" cho rằng: muôn việc thành tựu, không việc gì không có từng bước. Băng cứng bắt đầu từ lúc chân dẫm phải sương (sương sa là dấu hiệu sắp đến mùa băng giá), núi cao chín nhận thành từ việc chất từng sọt đất. Người học đạo vào cái Không, tuy chưa khớp trọn vẹn, nhưng ví như chặt gỗ, bỏ đi một tấc thì không còn một tấc, bỏ đi một thước thì không còn một thước; ba môn Không (tam không: ba pháp quán về tính Không) dần dần bước lên, há chẳng phải là từng bước sao?

 Người chủ trương "đốn" cho rằng: công phu mong cầu điều thiện, không gì hơn quán xét pháp tánh (bản tính chân thật của mọi sự vật). Pháp tánh thì theo duyên mà có, chẳng phải có cũng chẳng phải không. Quên hết mọi suy tính nơi chỗ chẳng có chẳng không, chân lý và sự soi chiếu chỉ là một, thì mới gọi là hiểu cái Không. Còn để lòng nơi chỗ chẳng có chẳng không, mà cảnh được soi và trí soi vẫn còn là hai, thì chưa khỏi rơi vào cái "có". Ở trong cái "có" mà đè nén phiền não, không phải là không có cái hiệu nghiệm giảm dần mỗi ngày; nhưng bàn tâm trên cái Không thì chưa có hiệu quả vào được chân lý. Còn như nói nghe một lần mà thành La-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh), trong một buổi sáng mà chứng được vô sinh (chân lý không sinh không diệt), thì đó là lời tiếp dẫn, dụ dắt, chứ không phải lời nói đúng với sự thật. Sự chứng đắc nhiệm mầu không phải là từng bước, lẽ ấy vốn tất nhiên như vậy.

 Hai cách bàn đã chia đường, hai ý tranh lối, người thì bỏ bên này, kẻ thì lấy bên kia, chẳng ai chính xác. Tìm đến các bậc thầy nắm được ý chỉ, thì bắt đầu từ Chi Độn và Đạo An. Chi công bàn về vô sinh, cho rằng đến bậc thất trụ (bậc thứ bảy trong mười bậc tu của Bồ-tát) thì trí tuệ đạo đã đầy đủ (?), đến bậc thập trụ (bậc thứ mười) thì mới cùng có đủ năng lực ở muôn phương (?). Xét về dấu vết bên ngoài thì có khác, xét về sự soi chiếu thì chỉ là một. An công biện về chỗ khác nhau trong cách quán: "ba thừa" là tên gọi lúc mới đổ sọt đất đầu tiên (lúc khởi đầu tu học); "định tuệ" (tâm lắng yên và trí sáng suốt) là ghi chép thật về lúc thành tựu cuối cùng. Ý nói lúc mới cầu đạo thì có thể theo căn cơ mà chia ba, đến khi vào được chỗ hiểu thì trí tuệ ấy không có hai. Phẩm Thí dụ (trong kinh Pháp Hoa) cũng nói: nạn lớn đã dẹp yên thì không còn có ba; đường hiểm đã dứt thì thành trì hóa hiện liền biến mất (ví dụ ông thầy dẫn đường hóa ra thành giả cho người đi đường nghỉ chân). Như vậy là đặt tên một thành ra ba, chứ chẳng phải có ba sự giác ngộ, điều ấy đã rõ.

 Sinh công (Trúc Đạo Sinh) nói: Đạo phẩm (các pháp tu dẫn đến giác ngộ) có thể đưa đến Nê-hoàn (Niết-bàn, cảnh giới dứt hết khổ đau và sinh tử), nhưng không phải là danh hiệu La-hán; Lục độ (sáu pháp tu đưa người qua bờ bên kia) có thể đưa đến quả Phật, nhưng không phải là cây vua (cây bồ-đề nơi Phật thành đạo). Ví dụ chặt gỗ là vì gỗ còn đó nên thước tấc mới có thể bỏ dần; còn sự chứng vô sinh là vì sinh đã hết nên sự soi chiếu ắt phải tức thời.

 Xét danh nghĩa và giáo pháp của ba thừa, đều lấy việc sinh đã hết, soi chiếu lặng yên, bỏ "có" vào "Không" làm đạo, không thể lấy hình tượng từ vật có hình mà so sánh. Nay kinh Vô Lượng Nghĩa cũng lấy vô tướng làm gốc. Nếu điều được chứng thật sự khác nhau, sao gọi là vô tướng? Nếu vào được sự soi chiếu thì ắt như nhau, sao gọi là có từng bước? Không phải từng bước mà nói từng bước, đó chỉ là giáo pháp tạm đặt ra như cái nơm kín đáo mà thôi. Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) cũng nói: lấy nắm tay không để dỗ trẻ con, dùng cách ấy để độ chúng sinh. Dùng lời lẽ tinh tế để tiếp dẫn người tầm thường thì nói "tiệm" có lẽ cũng đúng; quên hình tượng mà nắm được ý thì nghĩa "đốn" là hơn. Tạm nêu đại khái, người bàn luận hãy tự chọn lấy.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video