# Kinh Đạo Hành Bát-nhã
Kinh Đạo Hành Bát-nhã (Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật; "Đạo Hành" là tên phẩm đầu, nghĩa là "thực hành con đường đạo")
Đời Hậu Hán, Chi Lâu-ca-sấm dịch (Chi Lâu-ca-sấm: vị tăng người nước Nguyệt Chi, sang Trung Hoa dịch kinh vào thời Hậu Hán)
Lời tựa Kinh Đạo Hành Bát-nhã
Thích Đạo An soạn (Đạo An: vị cao tăng Trung Hoa đời Đông Tấn)
Lớn lao thay Trí độ (tức Bát-nhã ba-la-mật: trí tuệ đưa người từ bờ mê sang bờ giác)! Muôn bậc thánh nhờ nó mà thông suốt, ai cũng lấy nó làm gốc mà thành tựu. Nó như đất chở khắp muôn vật, như mặt trời soi khắp nơi, không có pháp (sự vật, hiện tượng) nào mà nó không bao trùm. Nó không cậy công, không ở lại nơi công lao. Nó coi cái "có tên gọi" là trói buộc. Đã gạt cái có tên gọi ra ngoài, nó lại coi cái "không hình tướng" cũng là bệnh. Quên cả hai bên, lặng lẽ sâu thẳm, thênh thang không có chủ, đó là cốt lõi của trí tuệ.
Sống lâu thì không gì đẹp bằng cây đại thụ ngàn năm (?), vậy mà trí tuệ ấy coi nó ngang với đứa trẻ chết non. Thần thông lớn lao thì không gì đẹp bằng bay vượt hư không, vậy mà trí tuệ ấy coi nó như kẻ đứng ì một chỗ (?). Đức cao thì không ai bằng bậc chân nhân (bậc đã dứt hết phiền não, tức A-la-hán), vậy mà trí tuệ ấy ví họ như hạt giống mục, không còn nảy mầm thành Phật được. Cao siêu nhiệm mầu thì không ai hơn đấng Thế Hùng (bậc anh hùng của thế gian, tức Phật), vậy mà trí tuệ ấy ví cả điều đó như huyễn như mộng. Xét theo đó, trí tuệ này quả thật là gốc của các bậc thánh.
Vì sao vậy? Nắm lấy đạo để chế ngự những cái "có", phân ra thấp cao khác nhau, đó chỉ là cõi hữu vi (cõi của những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Như thế chưa phải là nương vào chân như (bản tướng thật, như vốn có của mọi pháp), dạo chơi trong pháp tánh (bản tính chân thật của mọi pháp), lặng lẽ không tên gọi. Nương vào chân như, dạo chơi trong pháp tánh, lặng lẽ không tên gọi, đó mới là gian phòng sâu kín của trí độ. Còn lời dạy bằng danh từ khái niệm và những suy tưởng xa xôi thì chỉ là quán trọ tạm qua đêm của trí độ.
Thế nhưng những người còn bám vào sự chứng đắc thì không ai không cau mày (?) trước lẽ "sinh vốn là không", rồi kinh hãi choáng váng. Những người chỉ nghĩ đến chuyện gần gũi thì không ai không bực tức vì thấy nó mênh mông mờ mịt, rồi buông lời chê bai càn bậy. Đạo khi vận động thì tất quay ngược lại, hơn kém cách biệt rất xa, nên người ta choáng váng chê bai chẳng phải cũng là lẽ thường sao! Chẳng phải cũng là lẽ thường sao!
Tóm lại, pháp này cùng sóng đôi với các hạnh độ khác, như những cỗ xe cùng chạy một hàng, cùng thong dong dạo bước; nghìn hạnh, vạn định (định: trạng thái tâm tập trung, lắng yên) đều nhờ nó mà thành tựu. Các hạnh khác có được tên gọi "ba-la-mật" (đến bờ bên kia) là nhờ trí tuệ; trí tuệ tiến tới thì tên gọi mới trọn vẹn. Muốn biết các pháp hỗ trợ nhau mà cùng thành tựu ra sao, hãy tìm trong hàng này.
Về toàn bộ kinh này: tiến lên thì hỏi về đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) làm đầu mối lời nói; lùi lại thì thuật về phương tiện quyền biến (cách khéo léo tùy hoàn cảnh để dẫn dắt người) làm đầu câu chuyện. Không có hạnh nhỏ nào mà kinh không trải qua, không có pháp số vi tế nào mà kinh không xét đến tận cùng. Lời tuy rườm rà nhưng mỗi lời đều có tông chỉ; nghĩa tựa như trùng lặp nhưng mỗi nghĩa đều có chủ đích. Người thấy biết hạn hẹp thì mừng vì lời dạy gần gũi mà vui vẻ tỉnh ngộ; bậc hiểu biết rộng lớn thì ngóng về mục tiêu xa vượt tầm mắt. Người leo lên càng cao càng không có bậc mà bước; người lội xuống càng sâu càng không thể đo lường. Người mưu tính thì suy nghĩ không vạch ra được; người tìm kiếm thì đo đếm không hết. Thật là thăm thẳm mịt mù! Quả đáng gọi là vực sâu chứa đựng sự nghiệp lớn, mầu nhiệm thay!
Thế nhưng phàm những người giảng giải kinh, ai khảo cứu từng chữ để tìm lẽ vi tế thì lại mờ tối ý hướng; ai xét từng câu để kiểm nghĩa thì lại lạc mất tông chỉ. Vì sao? Khảo cứu từng chữ thì mỗi chỗ giống khác đều thành chuyện bàn cãi chữ nghĩa; tìm từng câu thì mỗi chỗ đụng đến điều tương tự đều thành ra một ý chỉ riêng. Sa vào bàn cãi chữ nghĩa thì đánh mất cái đích cuối cùng; sa vào ý chỉ riêng thì bỏ sót ý nghĩa nhắm đến từ đầu. Nếu theo chỗ khởi đầu để nắm lấy chỗ kết thúc, hoặc quên câu chữ để giữ trọn thực chất, thì sự thông đạt sâu xa của đại trí ắt có thể biết được.
Từ lúc mới phát ý (phát tâm cầu thành Phật) cho đến khi đạt Nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả của Phật), uyển chuyển thành tựu mọi việc, dứt khoát buông bỏ chấp trước, lên đến Bát địa (bậc thứ tám trong mười bậc tu của Bồ-tát) không còn nhiễm ô, thì gọi là "trí"; vì thế nói là "xa lìa". Ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện: thấy mọi pháp vốn không, không bám hình tướng, không mong cầu) soi rõ cái không; bốn cái "phi" (?) làm sáng tỏ cái có; soi xét khắp các pháp, nhờ đó về sau thành công dụng, thuốc và bệnh cùng mất, thì gọi là "quán". Hiểu rõ hai hạnh này thì đối với ba mươi vạn lời (của bộ Bát-nhã lớn) sẽ thấy rõ như nhìn vào lòng bàn tay. Dù trong lúc vấp ngã hay vội vàng, cũng không rời điều này (?).
Sau khi Phật nhập Nê-viết (tức Niết-bàn: sự tịch diệt hoàn toàn), các bậc cao sĩ ở nước ngoài trích chép chín mươi chương, làm thành phẩm Đạo Hành. Vào đời vua Hoàn, vua Linh (nhà Hậu Hán), ngài Sóc Phật (tức Trúc Sóc Phật, vị tăng người Thiên Trúc) mang kinh đến kinh đô, dịch ra chữ Hán. Ngài theo đúng bản gốc, thuận theo ý chỉ, chuyển âm đúng như vốn có, kính cẩn thuận theo lời thánh, hoàn toàn không thêm thắt tô vẽ.
Nhưng kinh đã là bản trích chép gom góp lại, âm tiếng (?) khác nhau, phong tục khác nhau, người dịch truyền miệng, nếu không phải bậc tam đạt (thông suốt cả quá khứ, hiện tại và vị lai) thì làm sao nắm được từng điều gốc gác cho đúng? Vì thế kinh Đạo Hành có khá nhiều chỗ đầu đuôi mờ khuất, các bậc hiền xưa bàn luận đến thường bị vướng mắc.
Ngài Sĩ Hành (tức Chu Sĩ Hành, vị tăng Trung Hoa đời Tào Ngụy) lấy làm hổ thẹn về điều đó, bèn đi tìm bản gốc, đến nước Vu Điền (một nước ở Tây Vực) mới có được, gửi về Thương Viên, dịch ra thành kinh Phóng Quang. Bản ấy bỏ những chỗ trùng lặp, lược bớt cắt gọn, cốt cho mượt mà thuận tiện; nếu dịch đủ toàn văn thì sẽ dài hơn ba lần. Bản ấy khéo diễn bày lẽ vô sinh (không thật có sự sinh ra), bàn về tánh Không rất tài tình; truyền dịch được như vậy, thật khó có ai nối theo. Bản dịch của hai nhà đủ làm cho đại trí rực sáng, phơi bày những chỗ sâu kín.
Bản đầy đủ của ngài Chi Sấm cũng nên như thế (?). Vì sao? Kinh trích chép mà cắt bớt thì tổn hại ắt nhiều. Giữ theo bản gốc, theo đúng lời thánh, đó là điều răn hệ trọng nhất của Phật. Đạo An tôi không tự lượng mình là kẻ học muộn, chỉ mong có được tấm lòng ấy, vừa ngâm đọc vừa nghiền ngẫm, không để kinh rơi mất. Xét những bản đã dịch ra, đối chiếu đầu cuối của sự việc gốc, vẫn có thể khiến những chỗ gãy vỡ, sứt mẻ trở nên liền lạc không còn kẽ hở (?). Giả như không có kinh Phóng Quang thì lấy đâu mà hiểu được kinh này? Mãi mãi xin tạ ơn bậc hiền triết đi trước, điều tôi được nhờ thật nhiều!
Nay tôi gom những điều mình thấy, làm lời giải dưới từng câu: ở đầu thì so sánh để làm hiện rõ chỗ mở đầu, ở cuối thì làm hiện rõ chỗ kết thúc bị khuất lấp; chỗ nào các bản dịch thấy khác nhau thì cân nhắc đúng sai, đưa bản gốc ra để đối chứng với bản trích, đâu dám tự ý thêm bớt (?). Mong các bạn cùng chí hướng sửa giúp những chỗ tì vết sai sót.
Kinh Đạo Hành Bát-nhã, quyển thứ nhất
Đời Hậu Hán, Tam tạng (vị tăng thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) người nước Nguyệt Chi là Chi Lâu-ca-sấm dịch
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video