Thiên 32 — Môn 27 Người già (2): phép chu thiên của Thông Huyền Tập

 Phần 27: Nhóm bài về người cao tuổi

 (2) Phép chu thiên trong sách Thông Huyền Tập (chu thiên: cho khí trong người chạy hết một vòng khép kín, như trời đất xoay trọn một vòng; Thông Huyền Tập là một sách luyện khí của Đạo gia)

 (Nguyên văn) Thông Huyền Tập nói: Lẽ huyền diệu của việc bổ chân (bồi bổ chân khí, tức thứ khí gốc, nguồn sống bẩm sinh của con người) là trong lòng không vướng bận việc gì, quên hết cả bên trong lẫn bên ngoài, buông bỏ mọi thứ cùng một lúc, và giữ ý cho thật vững. Dương khí sinh ra vào giờ Tý (từ 23 giờ đến 1 giờ), âm khí sinh ra vào giờ Ngọ (từ 11 giờ đến 13 giờ). Vào lúc ấy, ở trong phòng yên tĩnh, khoác áo, ác cố (nắm hai tay lại, ngón cái gập vào lòng bàn tay, bốn ngón kia nắm bọc ra ngoài), ngồi ngay ngắn xếp bằng, thóp bụng xuống. Một lát sau nâng người lên, ưỡn ngực ra trước và hơi ngả đầu về sau.

 Sau đó mở giáp tích song quan (cửa ải hai bên cột sống ở khoảng giữa lưng, nơi khí khó đi qua; "quan" là cửa ải trên đường khí chạy). Khuỷu tay phía sau khẽ quạt ba lần, rồi duỗi lưng. Từ huyệt Vĩ lư (huyệt ở chỗ xương cụt) thấy như có lửa, từ thắt lưng bốc lên, dồn lại ở giáp tích. Cẩn thận chớ mở cửa ải; ngay lúc ấy sẽ thấy rất nóng, khí mạnh lên, thì mới dần dần mở giáp tích cho khí đi qua. Rồi lại ngửa mặt, đưa đầu ra sau gáy, ngửa căng để đóng thượng quan (cửa ải phía trên, ở sau gáy), cẩn thận chớ để mở. Liền thấy nóng đến cực độ, khí mạnh, thì dần dần cho khí vào đỉnh đầu để bồi bổ nê hoàn (cung ở trong đầu, chỗ trung tâm của não theo Đạo gia) và tủy hải (biển tủy, tức là não). Như vậy thân thể chịu được nóng lạnh; đây là nền tảng để luyện phép sống lâu.

 Nếu đã ưỡn ngực, duỗi lưng, đóng giáp tích, giữ ý mà dẫn khí lên như trên, nhưng lửa ở thắt lưng vẫn không bốc lên, thì nên ngồi yên mà nội quan (nhắm mắt, đưa ý nhìn vào bên trong thân mình), làm lại theo phép, cho đến khi lửa bốc lên mới thôi. Làm từ giờ Sửu (1 giờ đến 3 giờ) đến hết giờ Dần (3 giờ đến 5 giờ) thì có thể dừng. Phép này gọi là "trửu hậu phi kim tinh" (đẩy kim tinh bay lên nhờ động tác khuỷu tay phía sau; kim tinh là tinh quý chứa trong thận), lại gọi là "trừu diên" (rút chì: lấy tinh trong thận ra dùng) để thận khí sinh can khí (khí của thận nuôi sinh ra khí của gan).

 Lại hơi ngẩng đầu, ngửa cổ rồi thả ra, khiến dưới cổ như có lửa, mới gật đầu về phía trước, cúi đầu, cong cổ, rụt đầu lưỡi về sau để chống lên vòm miệng trên (?). Tự nhiên nước bọt tiết ra; không súc miệng mà nuốt xuống, đưa trở về hoàng đình (khoảng trống ở giữa thân, được nói rõ ở cuối bài). Phép này gọi là "kim dịch hoàn đan" (đưa chất dịch quý như vàng trở về để kết thành đan, tức khối tinh khí quý kết tụ trong người). Bốn mùa không cần câu nệ giờ giấc hay tiết khí, đều có thể làm phép này. Ban ngày làm từ Cấn đến Tốn là xong (Cấn, Tốn là tên quẻ trong bát quái, ở đây dùng chỉ giờ: Cấn ứng với giờ Sửu, Dần; Tốn ứng với giờ Thìn, Tỵ; tức khoảng 1 giờ đến 11 giờ sáng). Buổi tối thì làm phép "lặc dương quan" (ghìm giữ cửa dương, không để dương khí thoát ra), làm từ Đoài đến Càn là xong (Đoài ứng với giờ Dậu, Càn ứng với giờ Tuất, Hợi; tức khoảng 17 giờ đến 23 giờ).

 (Giải thích) Sách Thông Huyền Tập nói: "Lẽ huyền diệu của việc bồi bổ chân khí không phải là cao xa khó hiểu. Chỉ cần gác bỏ ý nghĩ lộn xộn, không để việc gì vướng trong lòng, quên hết những gì từ bên ngoài tác động vào và những ham muốn trong lòng, gác tất cả sang một bên, chuyên tâm điều hòa hơi thở, nắm vững cách làm, thì sẽ có kết quả tốt."

 Dương khí sinh ra vào giờ Tý (23 giờ đến 1 giờ), âm khí sinh ra vào giờ Ngọ (11 giờ đến 13 giờ). Vào giờ dương khí và âm khí sinh ra, ở trong phòng yên tĩnh, nới áo cởi đai, hai tay nắm theo kiểu ác cố, ngồi xếp bằng ngay ngắn, thóp bụng vào, rồi thong thả duỗi thẳng thân mình, ưỡn ngực ra trước và hơi ngửa đầu về sau. Giữ tư thế này, luyện khí lâu ngày thì có thể dùng khí để mở thông giáp tích song quan.

 Khi mở cửa ải, dùng khuỷu tay ở phía sau lưng khẽ cử động ba lần, duỗi lưng, khiến khí bên trong bắt đầu từ huyệt Vĩ lư đi vào trong cột sống (theo mạch Đốc: đường kinh mạch chạy dọc giữa sống lưng, từ xương cụt lên đỉnh đầu). Cảm giác như có một khối lửa từ thắt lưng bốc lên, dồn đến giáp tích. Lúc này cẩn thận chớ mở cửa ải; phải chờ đến khi thấy lửa rất nóng, khí đã mạnh, mới theo thứ tự mở cửa dưới của giáp tích, cho khí đi qua, vào trong cột sống trước.

 Khí vào trong cột sống rồi thì lại ngửa đầu ra sau gáy, cho phần sau đầu áp chặt vào cột sống để đóng thượng quan, cẩn thận chớ để mở. Khi thấy khí bên trong như lửa, nóng đến cực độ, ấy mới là khí đã mạnh; lúc đó theo thứ tự mở thượng quan, cho khí vào đỉnh đầu để bồi bổ nê hoàn và tủy hải. Đến đây thân thể có thể chịu được nóng lạnh. Phép luyện này là công phu nền tảng để tu luyện sống lâu.

 Nếu theo tư thế như trên, ưỡn ngực, duỗi lưng, mở giáp tích rồi giữ khí bên trong, mà khí lên đến thắt lưng vẫn không bốc lửa, thì nên ngồi yên, đưa ý nhìn vào khí ở thắt lưng (vùng đan điền: vùng dưới rốn, nơi tụ khí và luyện khí), làm lại như cách trước, cho đến khi lửa bốc lên mới thôi. Luyện từ giờ Sửu (1 giờ đến 3 giờ) đến giờ Dần (3 giờ đến 5 giờ) thì mới được dừng.

 Phép luyện này gọi là trửu hậu phi kim tinh, còn gọi là trừu diên để thận khí sinh can khí. Lại có một phép khác: hơi ngẩng đầu, ngửa cổ, khiến dưới cổ như có lửa bốc lên, mới gật đầu về phía trước, cúi đầu, cong cổ, rụt đầu lưỡi hơi về sau, liếm lên vòm miệng trên (?). Trong miệng tự nhiên sẽ có nước bọt chảy ra; không súc miệng, không nhổ đi, mà nuốt xuống, cho trở về hoàng đình (ở đây người giải thích hiểu là trong dạ dày). Phép này gọi là kim dịch hoàn đan. Phép này không bị giới hạn bởi giờ giấc hay tiết khí, có thể luyện thường xuyên cả bốn mùa. Mỗi ngày luyện từ Cấn (giờ Sửu, Dần), qua Chấn (giờ Mão), đến Tốn (giờ Thìn, Tỵ), tức khoảng 1 giờ đến 11 giờ sáng, thì thôi. Luyện vào buổi tối thì gọi là phép lặc dương quan, luyện từ Đoài (giờ Dậu) đến Càn (giờ Tuất, Hợi), tức khoảng 17 giờ đến 23 giờ, thì thôi.

 Tóm tắt:

 Bài này trình bày ngắn gọn cách luyện và những điểm chính của "chu thiên công" (phép luyện cho khí chạy trọn một vòng khắp thân), tập trung giảng cách luyện "thu tâm" (thu giữ lòng, dứt ý nghĩ lộn xộn), "thông quan" (mở thông các cửa ải trên đường khí chạy), "trửu hậu phi kim tinh" và "kim dịch hoàn đan".

 1. Chu thiên công. Người xưa chia sự vận hành của các thiên thể theo phương vị thành từng độ và hai mươi tám tú (hai mươi tám chòm sao làm mốc trên bầu trời). Cán của chòm Bắc Đẩu (bảy ngôi sao hình cái gáo ở phương bắc) xoay một vòng theo quỹ đạo mà hai mươi tám tú xếp thành, thì gọi là một chu thiên. Mặt trời, mặt trăng đi theo quỹ đạo ấy hết một vòng cũng gọi là một chu thiên. Thân người như một trời đất thu nhỏ; khí huyết chạy khắp thân hết một vòng cũng gọi là một chu thiên. Như sách Linh Khu (một phần của bộ sách y học cổ Hoàng Đế Nội Kinh) nói: "Thân người có ba trăm sáu mươi lăm chỗ hội của huyệt đạo, để ứng với số độ của một vòng trời." Các nhà khí công gọi việc chân khí của người chạy hết một vòng theo kinh lạc (các đường dẫn khí huyết trong thân) là một chu thiên, và gọi phép luyện khiến chân khí chạy theo kinh lạc là chu thiên công.

 Chu thiên công có nhiều loại: đại chu thiên, tiểu chu thiên, ý niệm chu thiên, đan đạo chu thiên, kinh lạc chu thiên... Tiểu chu thiên mà bài này nói đến là cho chân khí đi lên theo mạch Đốc, rồi đi xuống theo mạch Nhâm (đường kinh mạch chạy dọc giữa mặt trước thân, từ dưới cằm xuống vùng sinh dục), tạo thành một vòng khép kín. Đường đi và các cửa ải cụ thể là: cho chân khí ở đan điền — duỗi lưng, khí từ huyệt Vĩ lư — vào mạch Đốc ở chính giữa cột sống vùng thắt lưng — dồn lại ở cửa ải giáp tích — chờ khí mạnh thì mở cửa ải giáp tích — cho chân khí đến thượng quan (huyệt Ngọc chẩm, ở sau đầu) — chờ khí mạnh thì mở thượng quan — cho chân khí vào đỉnh đầu (huyệt Bách hội, ở giữa đỉnh đầu)

 để bồi bổ nê hoàn và tủy hải — sau đó đầu lưỡi liếm vòm miệng trên (?) để dẫn nước bọt trong miệng ra — đem "kim dịch" do chân khí biến thành nuốt xuống, trả về hoàng đình trong dạ dày — cuối cùng trở về đan điền — rồi từ đan điền lại luyện khí đi vào cửa ải vĩ lư. Như vậy hai mạch Đốc và Nhâm thông nhau, thành một chu thiên. Trong một chu thiên này, chân khí phải qua "tam quan" (ba cửa ải), vào "nê hoàn", "tủy hải", biến thành "kim dịch", vào "hoàng đình" rồi trở về đan điền, chạy vòng trong hai mạch Nhâm, Đốc.

 Thế nào là "tam quan" và "giáp tích song quan"? Thiên Vấn Đáp ở điện Liêu Dương (?) nói: "Vĩ lư của người ở đốt thứ ba trên xương cùng, còn gọi là Trường cường, còn gọi là Tam xóa lộ (ngã ba đường), còn gọi là Hà xa lộ (đường xe nước, ví đường khí chạy vòng lên), còn gọi là Cấm môn (cửa cấm). Phía dưới nó là Quan nguyên, phía trước là Khí hải (các huyệt ở bụng dưới, nơi chứa nguyên khí), là chốn âm dương biến hóa, nơi mạch Nhâm, mạch Đốc giao nhau; sách luyện đan gọi đó là cửa ải vĩ lư. Sống lưng người có hai mươi bốn đốt, trên ứng với hai mươi bốn tiết khí trong năm. Cửa ải ở chính giữa, giữa đốt đầu và đốt cuối của hai mươi bốn đốt ấy, còn gọi là song quan, thông thẳng lên đỉnh đầu; đó chính là cửa ải giáp tích. Xương sau đầu của người, còn gọi là Phong trì, lỗ ở đó nhỏ nhất và khó mở nhất. Muốn mở lỗ này thì lưỡi chống lên vòm miệng trên (?), nhắm mắt, ý giữ ở đỉnh đầu, hoàn toàn nhờ lửa trong lò của thần (ví sức nóng do tinh thần tập trung mà sinh ra) liên tục xông lên, thì cửa ải này mới mở. Cửa ải này tên là Ngọc chẩm (gối ngọc), lại gọi là Thiết bích (vách sắt)."

 Từ đó có thể thấy tam quan là cửa ải vĩ lư, cửa ải giáp tích và cửa ải ngọc chẩm. "Giáp tích song quan" trong bài này chính là cửa ải giáp tích, còn gọi là song quan; thượng quan chính là cửa ải ngọc chẩm, còn gọi là cửa ải thiết bích. Sách ấy còn tả kỹ việc mở tam quan, nói: "Khi tam bảo ở hạ điền (tinh, khí, thần gọi là ba của báu của thân người; hạ điền là đan điền dưới, vùng bụng dưới) đầy đủ, thì có cái thế không còn đường nào đi, tự nhiên xông mở vĩ lư, từ Thái nguyên (?) chảy ngược lên, thấp thoáng có hai luồng khí ấm, lên chỗ thận rồi qua sống lưng... Nhưng đến giáp tích, vì người học công phu còn nông, của báu tích lại chưa nhiều, sao có thể ngay một lúc đã thông thẳng lên được. Chớ nôn nóng muốn nhanh, chỉ cứ ngày ngày luyện, trong ý phải lấy lòng và mắt mà đưa tiễn khí đi, hơi dùng phép thót cốc đạo (hậu môn), như cái ròng rọc kéo nước quay vòng, tự nhiên ý đến thì khí theo sau. Đến lúc, chỉ trong chốc lát, giáp tích tự mở, song quan tự thông, đi thẳng lên ngọc chẩm.

 Cửa ải ngọc chẩm gọi là thiết bích, nằm ở chỗ lõm của đầu, có một xương nhô cao, càng khó vượt qua. Phải nhắm mắt nhìn lên, cúi đầu dùng ý, thông thẳng qua cửa ải này, lên đến nê hoàn, giao hợp với thần. Cảnh tượng lúc ấy như sấm nổ chớp giật, lửa cháy sóng sôi, đủ thứ hình ảnh âm thanh, như thật như ảo. Phải giữ chặt thân và lòng, chớ sợ chớ mừng, từ từ tự lặng xuống, thì có tiếng khánh trong trẻo (khánh: nhạc khí bằng đá hoặc kim loại, gõ kêu thanh) lạnh lẽo vang vào hai tai. Giữa nê hoàn và Côn lôn (đỉnh đầu) như có một viên ngọc lửa xoay vòng không ngừng, ẩn hiện ở giữa hai lông mày; thấy nó từ trong mũi xuống huyền ưng (vùng sau vòm họng, gần lưỡi gà), rồi tự đi xuống khí quản, qua Hoa cái (phổi), Giáng cung (tim), thẳng tới đan điền. Lúc ấy thân và lòng vui sướng khoan khoái, khó nói hết bằng lời. Đó chính là câu: 'Càn khôn giao hợp xong, một điểm rơi xuống hoàng đình' (trời đất, tức âm dương trong người, giao hòa xong thì kết thành một điểm tinh túy rơi vào hoàng đình)."

 Bài này chỉ ra rằng muốn cho chân khí qua cửa ải thì phải bắt đầu từ hai mặt: tư thế thân và làm cho khí mạnh, đầy. Về tư thế thì phải "ngồi ngay ngắn xếp bằng, thóp bụng xuống, giây lát nâng người lên, ưỡn ngực ra trước và hơi ngả đầu về sau", "ngửa mặt ra sau gáy", "ngẩng đầu ngửa cổ". Điều này khác với phần lớn sách luyện khí, vốn chủ trương ngồi ngay, thân phải thẳng, cho rằng thân không thẳng thì đường khí bị tắc; đây là chủ trương riêng của một nhà, có kiến giải của riêng mình. Về việc qua tam quan, bài chủ trương nhất định phải làm cho khí mạnh, đầy; khí chưa mạnh thì "cẩn thận chớ mở cửa ải", hoặc "ngửa mặt ra sau gáy, ngửa căng để đóng thượng quan", chờ đến khi "như có lửa, từ thắt lưng bốc lên, dồn lại ở giáp tích", "rất nóng, khí mạnh" hoặc "nóng cực độ, khí mạnh", rồi mới theo thứ tự mở cửa ải. Nếu lửa ở thắt lưng không bốc lên thì nên ngồi yên, đưa ý nhìn vào đan điền, nhất định phải đợi lửa bốc lên mới mở cửa ải.

 2. Thu tâm tức là dừng ý nghĩ, Đạo gia còn gọi là luyện kỷ (luyện chính mình, rèn cho lòng yên). Tức là phải gạt bỏ mọi ý nghĩ lộn xộn, khiến "con vượn lòng" trở về đúng chỗ, "con ngựa ý" được ghìm cương (ví lòng người hay nhảy nhót như vượn, ý hay chạy rông như ngựa). Đúng như sách Quy Trung Chỉ Nam nói: "Bắt chặt ngựa ý, khóa vượn lòng, thong thả làm công phu luyện hống diên (thủy ngân và chì, trong thuật luyện đan dùng để ví hai thứ tinh khí âm dương trong người); đạo lớn dạy người trước hết dừng ý nghĩ, ý nghĩ không dừng thì cũng uổng công." Bí quyết đầu tiên của thu tâm là "quên", tức là khi luyện phải "quên hết trong ngoài" những việc trong lòng, gác tất cả sang một bên; chỉ có như vậy mới chuyên tâm thủ nhất (giữ ý vào một điểm duy nhất) được. Cho nên sách Bảo Sinh Bí Yếu nói: "Thu lòng về một mối, chuyên chú vào một chỗ, đều có thể dừng ý nghĩ." Bài này xếp thu tâm vào "lẽ huyền diệu của việc bổ chân" là rất có kiến thức.

 3. Trửu hậu phi kim tinh còn gọi là phép trừu diên để thận khí sinh can khí. Sách Chu Dịch Tham Đồng Khế (sách luyện đan cổ của Đạo gia, dựa vào Kinh Dịch) cho rằng: quẻ Khảm là thận, thuộc phương bắc, hành thủy Nhâm Quý (Nhâm, Quý là hai can thuộc hành thủy, ứng với phương bắc), màu đen; trong thuật luyện đan gọi là hắc diên (chì đen) hoặc hắc hổ (hổ đen). Về cái gọi là trừu diên, sách Ngộ Chân Thiên Bổ Chú nói: "Trừu diên thiêm hống (rút chì thêm thủy ngân) cũng như nói lấy Khảm lấp Ly (lấy cái đầy ở quẻ Khảm bù vào chỗ trống của quẻ Ly, tức lấy tinh của thận bù cho tim); phàm tiến hỏa thoái phù (tăng lửa, giảm lửa theo đúng mức trong quá trình luyện) đều là trừu diên."

 Có thể thấy trừu diên là lấy chân thủy trong thận (tức chân tinh, Đạo gia gọi là kim tinh) để giúp hỏa của tim (hống trong luyện đan chỉ tim, thuộc phương nam, hành hỏa Bính Đinh), khiến "vợ chồng giao hợp" (ví âm dương hòa hợp), âm dương giúp nhau; hoặc lấy thủy của thận để nuôi dưỡng mộc của gan, khiến can khí sinh ra, phát lên. Bài này nói về trừu diên để thận khí sinh can khí, tức là lấy thủy sinh mộc, khiến mộc sinh phát (theo ngũ hành: thận thuộc thủy, gan thuộc mộc, thủy sinh ra mộc). Cách làm là "khuỷu tay phía sau khẽ quạt ba lần", mục tiêu là "đến khi lửa bốc lên mới thôi". Có thể thấy phép này là luyện tinh hóa thành khí, luyện khí sinh ra lửa, khiến khí thành thiếu dương tráng hỏa (thứ lửa dương còn non mà mạnh, có sức đẩy lên), rồi bốc lên vào vĩ lư, đi vào mạch Đốc. Đạo gia gọi việc tinh thoát ra là "phi" (bay); phi là vượt ra ngoài, bay cao lên. Phi kim tinh tức là khiến kim tinh trong thận vượt ra, hóa thành khí. Vì phép này bắt đầu bằng việc khẽ quạt khuỷu tay, nên gọi là trửu hậu phi kim tinh.

 4. Kim dịch hoàn đan. Chân khí qua tam quan, đến nê hoàn, rồi đầu lưỡi liếm vòm miệng trên (?), thì sẽ tiết ra rất nhiều nước bọt; khi nuốt xuống thấy thơm mát, ngon ngọt. Đạo gia cho rằng đó là tinh dịch do khí hóa thành, nuốt xuống thì có thể trở về đan điền; đó là ngọc dịch hoàn đan (đưa chất dịch quý như ngọc trở về đan điền). Nếu luyện đến chỗ sau khi khí hóa thành tinh dịch, tinh và khí kết hợp lại, thấy trong nê hoàn có một viên đan nhỏ kết thành, "đỏ như quả quất, sáng như tuyết, tan như nước sôi, vị như mật", vào miệng thì tan thành nước, mát trong như suối ngọt, ngọt ngào như mật đường, nuốt vào đan điền thì thấy nó chuyển động, thì gọi là kim dịch hoàn đan.

 Hoàng đình: hoàng (vàng) là màu của đất, đất ở vị trí trung tâm (theo ngũ hành); đình là khoảng sân trống trước thềm. Hoàng đình là khoảng trống ở giữa. Khoảng trống bên trong rốn chính là hoàng đình.

 Hoàng Đình Kinh (một bộ kinh dưỡng sinh của Đạo gia) nói: "Trên có hoàng đình, dưới có quan nguyên, sau có u khuyết, trước có mệnh môn." Huyệt Quan nguyên ở dưới rốn ba thốn (thốn: đơn vị đo trên thân người, khoảng bằng bề ngang đốt giữa ngón tay cái của chính người đó). Dưới hoàng đình là quan nguyên, trên quan nguyên là hoàng đình. Phía sau là u khuyết, tức là rốn, gọi là Thần khuyết; phía trước là mệnh môn, còn gọi là Mật hộ, ở dưới đốt sống thứ mười bốn của sống lưng. Hoàng đình chính là khoảng trống ở giữa các huyệt ấy.

 Đan điền là nơi kết đan, giống như thửa ruộng gieo hạt, mọc mầm, kết quả, thành đan, cho nên gọi là đan điền (ruộng đan).

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video