# Kinh Quang Tán
Kinh Quang Tán (tên kinh, nghĩa là "ánh sáng ngợi khen"; một bản dịch sớm của bộ kinh Bát-nhã lớn)
Đời Tây Tấn (triều đại Trung Hoa, năm 265–316), Trúc Pháp Hộ dịch.
Kinh Quang Tán, quyển thứ nhất
Đời Tây Tấn, Tam tạng (danh hiệu dành cho vị tăng thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ (vị tăng dịch kinh, gốc người Nguyệt Chi) dịch.
Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt thực tướng của mọi sự vật; Ba-la-mật: vượt qua bờ sinh tử để đến bờ giác ngộ, tức là hạnh tu được hoàn thiện), phẩm Quang Tán thứ nhất.
Tôi nghe như thế này:
Một thuở nọ, Phật (bậc đã giác ngộ hoàn toàn) đến ở trong núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, tức núi Đầu Chim Kên Kên) gần thành La-duyệt-kỳ (thành Vương Xá, kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa), cùng với đại chúng tỳ-kheo tăng (tỳ-kheo: người nam xuất gia đã thọ đủ giới; tăng: đoàn thể người xuất gia) năm nghìn vị, tất cả đều là A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, không còn phải sinh tử luân hồi).
Các vị ấy: các lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ làm tâm rơi rớt vào sinh tử) đều đã dứt hết, không còn bụi nhơ, được tự tại; tâm an ổn, được giải thoát, trí tuệ khéo vượt qua, đạt được hiền hòa, làm người mở đường dẫn dắt lớn; việc cần làm đã làm xong, điều đã dựng lập đã đến chỗ rốt ráo, bỏ được gánh nặng, đạt được lợi ích cho chính mình, trừ được nỗi khổ sinh tử từ đầu đến cuối; giải thoát một cách bình đẳng, vượt qua mọi ý tưởng, được qua đến chỗ vô cùng — chỉ trừ một người là hiền giả A-nan (thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ giỏi), còn đang học ở bậc Tu-đà-hoàn (quả vị thánh đầu tiên, nghĩa là "vào dòng thánh").
Lại cùng với năm trăm tỳ-kheo, cùng các tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tu tại gia), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tu tại gia) đều có mặt; lại có các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc đại sĩ, người có tâm lớn).
Các vị Bồ-tát ấy đã được các pháp tổng trì (năng lực nắm giữ, ghi nhớ trọn vẹn giáo pháp không quên mất), thành tựu các tam-muội (trạng thái định, tâm chuyên chú một chỗ không tán loạn); tu hạnh quán "không" (thấy mọi sự vật không có thực thể cố định), tôn trọng "vô tưởng" (không bám vào hình tướng); không nghĩ đến các mong cầu, nhờ đó đạt được sự nhẫn chịu bình đẳng (?); chế ngự và thấu suốt vô số điều, đều được năm thần thông (năm năng lực siêu thường: thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa tùy ý).
Lời nói thông minh lanh lẹ, không biếng nhác; dẹp bỏ lòng ham mến lợi lộc của gia đình; giảng kinh pháp mà không mong được cúng dường; đạt pháp sâu xa nhiệm mầu, vượt đến chỗ vô cùng; được sự không sợ hãi, vượt qua mọi việc làm ngăn trở của ma; thoát khỏi mọi chướng ngại của ấm cái (các yếu tố cấu thành thân tâm và các phiền não che lấp tâm); giảng giải các nhân duyên và chỗ hướng tới của tâm ý chúng sinh.
Từ vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) đến nay, các vị ấy tinh tấn thực hành các nguyện; ý hướng về đâu cũng vui vẻ hỏi han, luôn đi trước người khác; lìa bỏ oán hận; vào giữa vô số hội chúng, oai thế lồng lộng, không sợ hãi khó khăn; nhớ được những việc trong vô lượng cai kiếp (cai: một con số cực lớn).
Khi giảng kinh pháp thì thông thạo mọi nghĩa lý, (thấy mọi sự vật) như trò huyễn thuật, như hình biến hóa, như sóng nắng (hơi nắng bốc lên trông như bầy ngựa hoang chạy, nhìn thì có mà không thật), như trăng dưới nước, như giấc mộng, như cái bóng, như tiếng vang, như hình trong gương; dũng mãnh không ai sánh bằng.
Với trí tuệ vi diệu, các vị biết tâm chúng sinh khởi lên điều gì, làm việc gì; vượt khỏi sự phân biệt; trong ý không hề mang lòng làm hại; ân cần nhẫn nhục, đầy đủ các hạnh; hiểu rõ, xét kỹ những người đáng được cứu độ; giữ vững nguyện vô hạn về việc tạo dựng cõi Phật; thường ở trong tam-muội, tận mắt thấy vô số thế giới của chư Phật; thông suốt cách làm thích hợp tiện lợi; thưa thỉnh vô lượng chư Phật Thế Tôn (Thế Tôn: bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật); tiến hay lui đều có thể phán quyết những chỗ bám chấp của nhiều loại kiến giải; tự vui trong định, hiểu rõ trăm nghìn hạnh. Đức hạnh của các vị Bồ-tát đều như thế.
Tên các vị là: Bồ-tát Bạt-đà-hòa, Bồ-tát La-lân-na-kiệt, Bồ-tát Ma-ha Tu-bồ-hòa, Bồ-tát Na-la-đạt, Bồ-tát Kiều-nhật-đâu, Bồ-tát Hòa-luân-điều, Bồ-tát Nhân-để, Bồ-tát Hiền Thủ, Bồ-tát Diệu Ý, Bồ-tát Trì Ý, Bồ-tát Tăng Ý, Bồ-tát Bất Hư Kiến, Bồ-tát Lập Nguyện, Bồ-tát Chu Toàn, Bồ-tát Thường Tinh Tấn Ứng, Bồ-tát Bất Trí Viễn, Bồ-tát Nhật Thịnh, Bồ-tát Vô Ngô Ngã, Bồ-tát Quang Thế Âm (tức Bồ-tát Quán Thế Âm), Bồ-tát Tiệm Thủ, Bồ-tát Bảo Ấn Thủ, Bồ-tát Thường Cử Thủ, Bồ-tát Thường Hạ Thủ, Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc). Chúng Bồ-tát như thế khó mà hạn định, không thể đếm được, đến ức trăm nghìn cai vị, tất cả đều có đức nhiệm mầu, thanh tịnh, cùng chân thật như nhau.
Bấy giờ, Thế Tôn ngồi trên tòa sư tử tự nhiên (tòa ngồi của Phật; Phật được ví như sư tử là chúa muôn thú), ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi), thân ngay thẳng, tâm có chỗ hướng về, chế ngự và định yên ý mình. Có một tam-muội tên là Định Ý Vương (vua của các định); đúng lúc ấy Ngài tự nhiên nhập vào tam-muội đó một cách chân chính, liền đi vào khắp tất cả các định, cứu giúp, thu nhiếp một cách bình đẳng, điều khiển các định ấy mà hướng tới.
Phật vừa nhập tam-muội, tâm Ngài an lặng, dùng con mắt đạo (con mắt trí tuệ của bậc giác ngộ) nhìn thế giới này; thân Ngài lặng lẽ mà mỉm cười. Từ lòng bàn chân Ngài phóng ra sáu vạn ức trăm nghìn luồng ánh sáng; mười ngón chân phóng ra mười ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai bên sườn phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai đầu gối phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai cẳng chân phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai vai phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai khuỷu tay phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; rốn phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; đầu phóng ra ức trăm nghìn luồng ánh sáng; các ngón của hai bàn tay phóng ra mười ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai cánh tay phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai lông mày phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; gáy phóng ra ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai mắt phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; hai tai phóng ra hai ức trăm nghìn luồng ánh sáng; mũi phóng ra ức trăm nghìn luồng ánh sáng; bốn phía mặt phóng ra bốn trăm ức trăm nghìn luồng ánh sáng; bốn mươi chiếc răng phóng ra bốn mươi ức trăm nghìn luồng ánh sáng; tướng lông trắng giữa hai lông mày phóng ra ức trăm nghìn luồng ánh sáng; tướng búi thịt trên đỉnh đầu phóng ra sáu vạn ức trăm nghìn luồng ánh sáng.
Ánh sáng ấy chiếu khắp ba nghìn đại thiên thế giới này (một nghìn thế giới hợp thành một tiểu thiên thế giới, một nghìn tiểu thiên thành một trung thiên, một nghìn trung thiên thành một đại thiên — tổng cộng một tỷ thế giới, là cõi giáo hóa của một vị Phật), không nơi nào không cùng khắp; soi sáng khắp các cõi nước của chư Phật ở phương đông nhiều như số cát sông Hằng; phương nam, phương tây, phương bắc, bốn phương góc, phương trên, phương dưới cũng đều như thế. Chúng sinh nào gặp được ánh sáng ấy, tâm đều yên lặng, đều phát tâm hướng về đạo chân chính vô thượng (đạo giác ngộ cao nhất, tức quả vị Phật).
Khi ấy, Thế Tôn liền vui vẻ mỉm cười, từ các lỗ chân lông phóng ra nhiều luồng ánh sáng, chiếu khắp ba nghìn đại thiên thế giới này, lan khắp mười phương, không nơi nào không tới. Trong các thế giới của chư Phật nhiều như số cát sông Hằng, chúng sinh nào được ánh sáng chiếu đến đều trở nên lặng yên, giữ lòng hướng về đạo chân chính vô thượng. Bấy giờ, Thế Tôn lại phóng ra ánh sáng của tâm tính chân thật, nhiệm mầu, thanh tịnh của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến), chiếu khắp ba nghìn đại thiên thế giới này, lan đến các cõi nước của chư Phật ở mười phương, mỗi phương nhiều như số cát sông Hằng; người nào được gặp ánh sáng ấy thì đều đi đến cùng, đạt tới đạo chân chính vô thượng.
Khi ấy, Thế Tôn từ cuống lưỡi (đưa lưỡi ra) phủ khắp cõi Phật, phóng ra vô số ức trăm nghìn luồng ánh sáng, chiếu khắp ba nghìn đại thiên thế giới này, lan khắp các cõi nước của chư Phật ở mười phương, mỗi phương nhiều như số cát sông Hằng. Trong ánh sáng ấy tự nhiên mọc lên những hoa sen bằng vàng báu; trên mỗi hoa sen đều có một vị Phật ngồi kiết già, giảng nói kinh pháp, diễn giải sáu ba-la-mật (sáu hạnh tu đưa người qua bờ giác ngộ: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); khắp mười phương cũng đều như thế. Nếu có chúng sinh nào nghe được pháp ấy, thì tất cả rốt cuộc đều được đứng vững nơi A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật).
Khi ấy, Thế Tôn ngồi trên tòa sư tử, có một tam-muội tên là Sư Tử Du Hí (sư tử vui chơi); Ngài tự nhiên nhập vào định ấy một cách chân chính, rồi tùy theo hình sắc mà tỏa uy quang, hiện thần túc (năng lực thần thông đi lại, biến hóa tự tại). Ba nghìn đại thiên thế giới chấn động theo sáu cách; ven rìa cũng lay động, từ giữa lan dần ra rìa, mà vẫn êm hòa mềm mại; Ngài thương xót tất cả các loài chúng sinh, khiến họ được an ổn, vui sướng, không còn tai họa.
Bấy giờ, trong ba nghìn đại thiên thế giới, chúng sinh ở địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh, những kẻ ở cảnh không có điều kiện tu học, những kẻ sợ hãi, khốn khổ, tự nhiên được cắt đứt ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); ra khỏi đó rồi, ai nấy tự đến đây, được sinh làm người, hoặc sinh lên các cõi trời: trời Tứ Thiên Vương (tầng trời thấp nhất, do bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương cai quản), trời Đao-lợi (trời Ba Mươi Ba, do Đế Thích làm chủ), trời Diệm (trời Dạ-ma), trời Đâu-thuật (trời Đâu-suất), trời Ni-ma-la (trời Hóa Lạc), trời Ba-la-ni-mật (trời Tha Hóa Tự Tại) — tức sáu tầng trời của cõi Dục (cõi còn ham muốn ăn uống, dâm dục). Lúc ấy, các vị vừa sinh vào cõi người, cõi trời đó liền nhớ được đời trước của mình, vui mừng hớn hở, đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Ngài, chắp tay quy mệnh (đem cả thân mạng nương theo). Khắp mười phương cũng đều như thế, ngang nhau không khác.
Bấy giờ, các loài chúng sinh trong ba nghìn thế giới này: người mù được sáng mắt mà thấy hình sắc, người điếc nghe thấu các âm thanh, người tâm ý rối loạn mê muội được trở lại tâm bình thường, người mê loạn uất ức liền được yên định; người trần truồng tự nhiên có áo mặc, người đói lả tự nhiên được no đủ, người mắc bệnh khát không còn thèm khát (?), người bệnh tật được khỏi hẳn, người thân thể khiếm khuyết được đầy đủ các giác quan; người mỏi mệt cùng cực tự nhiên được hết mệt, người lâu nay phải nương dựa thân mình vào vật khác thì không cần nương dựa nữa.
Tất cả chúng sinh đều được tâm bình đẳng, cùng nhìn nhau như cha như mẹ, như anh như em, như chị như em gái, ai nấy đồng lòng, ngang nhau không thiên lệch, đều thực hành lòng từ; tất cả chúng sinh đều tu mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không sân, không si), giữ phạm hạnh (đời sống trong sạch, lìa dâm dục) thanh tịnh không chút bụi nhơ; tất cả dân chúng đều được an ổn, sự an ổn ấy giống như vị tỳ-kheo đạt được tầng thiền thứ ba (tầng định thứ ba trong bốn tầng thiền, có niềm an lạc vi tế sâu lắng nhất). Lúc ấy chúng sinh đều có trí tuệ, đều đầy đủ sự tốt lành, vui vẻ, điều hòa, an định, lìa bỏ sự thấp hèn, đạt được sự hòa nhã.
Khi ấy, Thế Tôn ngồi trên tòa sư tử, ở giữa ba nghìn đại thiên thế giới, vượt trội hơn hết, oai thần lồng lộng, ánh sáng rực rỡ, không hề sợ hãi, ánh thánh minh chói lọi, dung nhan tôn quý đầy đủ, chiếu soi khắp cả, không nơi nào không tới, đến các thế giới của chư Phật ở phương đông nhiều như số cát sông Hằng, và các cõi nước của chư Thế Tôn ở tám phương cùng phương trên phương dưới, mỗi phương nhiều như số cát sông Hằng; giống như núi Tu-di (ngọn núi chúa ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo) vượt cao lên trên tất cả các núi, ánh sáng của Ngài thông suốt khắp nơi.
Khi ấy, Thế Tôn theo ý chỉ của Như Lai rồi (?), tự nhiên dùng thánh lệnh khiến chúng sinh trong ba nghìn đại thiên thế giới đều cùng được chiêm ngưỡng Ngài. Lúc ấy, trong thế giới này, các vị trời Thủ-đà-vệ, tức trời Tịnh Cư (các tầng trời cao nhất của cõi Sắc, nơi các bậc thánh sắp ra khỏi luân hồi cư ngụ), trời Phạm (vị trời cai quản cõi Sắc), trời Ba-la-ni-mật, trời Ni-ma-la, trời Đâu-thuật, trời Diệm, trời Đao-lợi, trời Tứ Thiên Vương, cùng nhân dân sống trong ba nghìn đại thiên thế giới, tự nhiên thấy mình được gần gũi Như Lai.
Ai nấy đều tự nhiên có được hoa trời để trang sức, hương trời, các thứ hương trộn của trời, hương bột của trời, hoa sen xanh và hoa phù dung tươi của trời, cùng các thứ hoa trời đẹp đẽ đủ cả cành lá; mỗi người tự cầm đi đến chỗ Như Lai, cúi đầu sát chân Phật, rồi rải lên trên Phật; lại có các loài hoa dưới nước và trên cạn của cõi người, ai nấy cầm trong tay, đến chỗ Thế Tôn để cúng dường. Những hoa cúng dường mà chư thiên và nhân dân rải ra bay lên giữa không trung, ở khắp ba nghìn đại thiên thế giới biến thành cung điện, lầu gác tự nhiên; từ cung điện ấy rủ xuống các thứ hoa trời, lọng lụa, cờ phướn, rực rỡ phấp phới, sáng chói hiện ra khắp nơi.
Hương hoa ấy trang nghiêm ba nghìn đại thiên cõi Phật, tự nhiên lồng lộng, hình dáng nhiều màu như vàng ròng màu tía; tám phương và phương trên phương dưới cũng thơm ngát, sáng rực như thế. Khi ấy, nhân dân trong các thành ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất con người đang sống, châu lục phía nam núi Tu-di) chiêm ngưỡng Như Lai hiện thân biến hóa oai thần không thể kể xiết, ai nấy đều nghĩ thầm: "Hôm nay Như Lai ngồi ngay trước mặt ta." Khắp các cõi Phật cũng đều như thế, ai nấy đều nghĩ thầm: "Hôm nay Như Lai ngồi ngay trước mặt ta mà giảng kinh pháp."
Bấy giờ, Thế Tôn trên tòa sư tử lại mỉm cười lần nữa, lại chiếu sáng thêm lần nữa khắp ba nghìn đại thiên thế giới, ánh sáng lớn rực rỡ. Nhân dân cõi này đều cùng thấy các cõi nước của chư Phật ở phương đông nhiều như số cát sông Hằng, với các vị Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác (các danh hiệu của Phật: bậc từ chân như mà đến, bậc chân thật tột cùng, bậc giác ngộ chân chính và bình đẳng) hiện đang ở đó, cùng chúng Bồ-tát và chúng Thanh văn (các đệ tử nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ). Lại nữa, chúng sinh ở các thế giới của chư Phật phương đông nhiều như số cát sông Hằng cũng đều từ xa thấy cõi Phật này, thấy Phật Thích-ca Văn (tức Phật Thích-ca Mâu-ni) cùng chúng tỳ-kheo tăng và các Bồ-tát đang ngồi giảng kinh; tám phương và phương trên phương dưới cũng đều như thế, đều từ xa thấy cõi này, ngang nhau không khác.
Khi ấy, vượt qua các thế giới của chư Phật ở phương đông nhiều như số cát sông Hằng, có cõi nước ở tận cùng tên là Bảo Tích; Phật ở đó hiệu là Bảo Sự Như Lai, Chí Chân, Đẳng Chính Giác, hiện nay đang vì chúng sinh mà cũng giảng nói kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật. Lúc ấy, trong thế giới của Phật ấy có một vị Bồ-tát hiệu là Phổ Minh, thấy ánh sáng lớn và đất chấn động mạnh, liền đến chỗ Bảo Sự Như Lai, cúi đầu lễ rồi hỏi rằng: "Bạch Thế Tôn! Do nhân duyên gì mà ánh sáng lớn chiếu đến cõi Phật này, đất chấn động mạnh? Thân các vị Như Lai tự nhiên hiện ra, hẳn là có ý nghĩa gì."
Phật ấy bảo Bồ-tát Phổ Minh rằng: "Này thiện nam tử (người con trai thuộc dòng dõi tốt, cách Phật gọi người tu)! Ông nên biết, ở phương tây xa tít có thế giới tên là Nhẫn (cõi Ta-bà, nơi chúng sinh phải nhẫn chịu nhiều khổ não), Phật ở đó hiệu là Thích-ca Văn Như Lai, hiện nay đang vì các Bồ-tát mà giảng nói Bát-nhã Ba-la-mật. Đó là ánh sáng oai thần của Ngài."
Bồ-tát Phổ Minh bạch Bảo Sự Như Lai: "Bạch Thế Tôn! Con muốn đến đó để gặp Thích-ca Mâu-ni Như Lai, cúi đầu làm lễ; cùng chúng Bồ-tát Ma-ha-tát và các bậc đồng chân (Bồ-tát giữ thân tâm trong sạch như trẻ thơ từ khi phát tâm), những vị đã được tổng trì, rốt ráo tam-muội, tự tại trong định, đã qua đến chỗ vô cùng; và (gặp) Thích-ca Mâu Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật (phiên âm các danh hiệu của Phật: Như Lai, bậc Đáng Được Cúng Dường, bậc Chính Đẳng Chính Giác)."
Bảo Sự Như Lai, A-la-ha, Tam-da-tam-phật bảo Bồ-tát Phổ Minh: "Hãy đi đi, thiện nam tử! Ông tự biết đúng lúc." Bảo Sự Như Lai ban cho Bồ-tát Phổ Minh một hoa sen màu vàng có nghìn cánh, và nói: "Hãy cầm lấy, thiện nam tử! Hãy dùng hoa sen báu này để rải cúng dường Thích-ca Mâu Như Lai. Thiện nam tử! Ông muốn đến đó tu hạnh lặng lẽ; nhưng các Bồ-tát sinh ở cõi Nhẫn kia gặp rất nhiều hoạn nạn, cũng khó gặp được (?)."
Bồ-tát Phổ Minh liền nhận hoa sen màu vàng ấy, cùng với vô số ức trăm nghìn cai chúng Bồ-tát — nam nữ, lớn nhỏ, tại gia, xuất gia — trên đường đi cúng dường chư Phật, bậc Trời trong các trời (danh hiệu của Phật, bậc tôn quý hơn cả chư thiên), ở phương đông, phụng sự, quy mệnh, dâng lên các thứ hoa, hương, hương trộn, hương bột. Sau đó đến chỗ Thích-ca Mâu Như Lai, cúi đầu sát chân Ngài rồi lui đứng một bên. Bồ-tát Phổ Minh bạch Thế Tôn: "Bạch Đại Thánh! Bảo Sự Như Lai kính hỏi thăm Ngài vô lượng, hỏi Ngài có được nhẹ nhàng thư thái, đi đứng có an ổn không? Lại sai con dâng lên hoa sen màu vàng này."
Phật nhận hoa sen, liền từ xa rải về các cõi nước của chư Phật ở phương đông nhiều như số cát sông Hằng. Hoa ấy tức thì lan khắp các thế giới của chư Phật phương đông; có Phật ngồi trên hoa sen vàng tự nhiên, giảng nói kinh pháp, cũng diễn giải sáu ba-la-mật này. Chúng sinh nào nghe được lời giảng ấy thì tất cả rốt cuộc liền được đứng vững nơi A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ. Nam nữ lớn nhỏ đều lạy dưới chân Phật, mỗi người đem công đức của mình cúng dường Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-bồ.
Ở phương nam, cách đây những thế giới nhiều như số cát sông Hằng, tận cùng có một thế giới của Phật tên là Ly Nhất Thiết Ưu (lìa mọi lo buồn), Phật ở đó hiệu là Vô Ưu Thủ Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật. Ở đó có Bồ-tát tên là Ly Thích, thưa từ biệt Phật ấy; Phật ban cho hoa sen; vị ấy cùng vô số Bồ-tát đi qua các cõi nước, cúng dường chư Phật, rồi đến chỗ Thích-ca Mâu-ni Như Lai, cúi đầu lạy, cúng dường, rồi lui ngồi nghe kinh.
Ở phương tây, cách đây những thế giới nhiều như số cát sông Hằng, có thế giới tên là Tịch Nhiên (lặng lẽ), Phật ở đó hiệu là Bảo Long Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật. Ở đó có Bồ-tát tên là Ý Hành, thưa từ biệt Phật ấy; Phật ban cho hoa sen; vị ấy cùng vô số Bồ-tát đi qua các cõi nước, cúng dường chư Phật, rồi đến chỗ Thích-ca Mâu-ni Như Lai, cúi đầu lạy, cúng dường, rồi lui ngồi nghe kinh.
Ở phương bắc, cách đây những thế giới nhiều như số cát sông Hằng, có thế giới tên là Trí Thắng (đạt đến thắng lợi), Phật ở đó hiệu là Thắng Chư Căn Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật. Ở đó có Bồ-tát tên là Thí Thắng, thưa từ biệt Phật ấy; Phật ban cho hoa sen; vị ấy cùng vô số Bồ-tát đi qua các cõi nước, cúng dường chư Phật, rồi đến chỗ Thích-ca Mâu Như Lai, cúi đầu lạy, cúng dường, rồi lui ngồi nghe kinh.
Ở phương dưới, cách đây những thế giới nhiều như số cát sông Hằng, có thế giới tên là Nhân Hiền, Phật ở đó hiệu là Hiền Thủ Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật. Cõi ấy có Bồ-tát tên là Liên Hoa Thượng, thưa từ biệt Phật ấy; Phật ban cho hoa sen; vị ấy cùng vô số Bồ-tát đi qua các cõi nước, cúng dường chư Phật, rồi đến chỗ Thích-ca Mâu Như Lai, cúi đầu lạy, cúng dường, rồi lui ngồi nghe kinh.
Ở phương trên, cách đây những thế giới nhiều như số cát sông Hằng, có thế giới tên là Hân Lạc (vui mừng), Phật ở đó hiệu là Lạc Thủ Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật. Ở đó có Bồ-tát tên là Thí Lạc, thưa từ biệt Phật ấy; Phật ban cho hoa sen; vị ấy cùng vô số Bồ-tát đi qua các cõi nước, cúng dường chư Phật, rồi đến chỗ Thích-ca Mâu Như Lai, cúi đầu lạy, cúng dường, rồi lui ngồi nghe kinh. Bốn phương góc cũng đều như thế, ngang nhau không khác.
Bấy giờ, trong ba nghìn đại thiên thế giới này, liền mưa xuống các thứ hoa báu, hương, cờ phướn, lọng; tự nhiên có cây hương, cây hoa trang nghiêm, giống như cõi Phật của Phổ Hoa Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật ở thế giới Liên Hoa Tích, nơi Bồ-tát Phổ Thủ (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi) du hóa cư trú. Các thiên tử (con trời, tức các vị trời) như Thiện Trụ Ý, cùng các chúng Bồ-tát khác có oai thần tôn quý vô cùng đi theo Thế Tôn, cùng chư thiên khác và nhân dân thế gian đều đến tụ hội. Các ma vương, trời Phạm cùng chúng Thanh văn, các thần Càn-thát-bà (thần âm nhạc của cõi trời), A-tu-la (loài thần có sức mạnh lớn, hay giao chiến với chư thiên) và nhân dân đều đến hội họp đông đủ. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát này, khi còn là đồng tử, đồ ăn thức uống đều tự nhiên có được nhờ công đức (?).
Bấy giờ, Thế Tôn bảo hiền giả Xá-lợi-phất (vị đại đệ tử nổi tiếng trí tuệ bậc nhất của Phật): "Ở đây, nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát nào, thì nên siêng năng tu học Bát-nhã Ba-la-mật."
Xá-lợi-phất bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát làm thế nào để đầy đủ mọi điều, hiểu rõ các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng; cũng chỉ giáo lý), mà học Bát-nhã Ba-la-mật?"
Phật bảo Xá-lợi-phất: "Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật rồi, tu tập mà không có chỗ bám trụ, liền đầy đủ Đàn ba-la-mật (hạnh bố thí được hoàn thiện); không để thiếu sót, có điều gì cũng đem cho, không có gì tiếc giữ hay trái ý, thì Thi ba-la-mật (hạnh giữ giới được hoàn thiện) sẽ được đầy đủ. Do nhân duyên ấy, chưa từng bám trụ vào chuyện có tội hay không có tội; cũng sẽ đầy đủ Sằn ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục được hoàn thiện), không khởi lòng giận dữ; nên học Duy-đãi ba-la-mật (hạnh tinh tấn được hoàn thiện), liền được thọ ký (được Phật báo trước sẽ thành Phật); từ thân và ý khởi lên các sự tinh tấn, không khởi các lậu, sẽ đầy đủ Thiền ba-la-mật (hạnh thiền định được hoàn thiện). Vì thế mà không có gì mong cầu ham muốn."
Phật nói: "Xá-lợi-phất! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật, thì tự mình đầy đủ bốn ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán sát: quán thân là nhơ nhớp, quán cảm thọ là khổ, quán tâm là vô thường, quán các pháp là không có cái ta), phát khởi mà không có chỗ phát khởi; lại sẽ đầy đủ bốn ý đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng điều thiện đã sinh), bốn thần túc (bốn nền tảng đưa đến thần thông: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), năm căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ), năm lực (sức mạnh của năm căn ấy), bảy giác (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), tám do hành (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng).
Lại khiến đầy đủ tam-muội Không (định quán mọi pháp không có thực thể), tam-muội Vô tưởng (định không bám vào hình tướng), tam-muội Vô nguyện (định không mong cầu gì); quyết sẽ đầy đủ bốn thiền (bốn tầng định của cõi Sắc), bốn đẳng (bốn tâm rộng lớn bình đẳng: từ, bi, hỷ, xả), bốn tam-muội vô sắc (bốn tầng định cao vượt khỏi hình sắc), và tám cửa giải thoát (tám pháp định giúp thoát khỏi sự trói buộc), dần dần đầy đủ, rồi nhập định chân chính, lấy đó làm giải thoát.
(Khi ấy) không có điều nghĩ tưởng, không có tưởng ở bên trong, hoặc tưởng cúng dường (?), hoặc tưởng ánh sáng; không có tưởng (xác chết) đỏ bầm, không có tưởng thối rữa, không có tưởng xanh tím, không có tưởng bị rỉa ăn, lở loét; cũng không có tưởng rối loạn, không có tưởng xương khô, không có tưởng rơi rải rác, không có tưởng nơi chốn (các phép quán xác chết để dứt lòng tham đắm thân thể) (?). Lìa hết mọi tưởng, thường để tâm nơi Phật, nhớ nghĩ kinh điển, nhớ nghĩ chúng tăng, nhớ nghĩ giới cấm.
Ý để nơi bố thí, chí hướng về chư thiên, ý về hơi thở ra vào, ý về cái chết; tưởng vô thường, tưởng khổ vui, không có tưởng "chẳng phải thân" (?), tưởng sinh tử trước sau, tưởng tất cả thế gian không có gì đáng vui, tưởng về nguyên nhân tích tập (nguồn gốc của khổ), tưởng diệt tận (sự chấm dứt khổ); trí tuệ về con đường tu, trí tuệ biết phiền não đã dứt hết, các trí tuệ không còn nóng bức phiền não (?), trí tuệ biết phiền não không còn sinh khởi, trí tuệ về pháp; đối với các kinh pháp cũng không có chỗ để trí tuệ bám vào (?), cũng không có trí tuệ về cái ta; không có trí tuệ bên trong, trí tuệ của ý vi diệu, hiểu rõ các trí tuệ, như trí tuệ biết đúng như thật; đều dùng suy nghĩ về các tam-muội đã thực hành — định không tưởng, không niệm, không hành — mà không có gì khác nhau; các căn (căn cơ, năng lực tiếp nhận của mỗi người) thì khác nhau, căn khác thì hạnh khác.
Lại có những hạnh khó đạt được: mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin tuyệt đối khi thuyết pháp), bốn biện tài phân biệt (bốn khả năng giảng nói không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về sự ứng đáp), mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám đức riêng không chung với ai khác), đại từ đại bi. Muốn hiểu rõ tất cả những duyên này, Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn đầy đủ các đạo tuệ (trí tuệ biết rõ mọi con đường tu hành), Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn hiểu rõ, đầy đủ trí tuệ, trọn vẹn các thông tuệ (trí tuệ thông suốt tất cả, tức trí tuệ của Phật), nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát nếu muốn sáng tỏ tất cả, muốn sớm gạt bỏ trần lao (phiền não làm tâm nhọc nhằn như bụi bặm), thì Bồ-tát Ma-ha-tát nên thực hành Bát-nhã Ba-la-mật. Như thế, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát là người tu học Bát-nhã Ba-la-mật."
Phật lại bảo Xá-lợi-phất: "Nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vào cảnh lặng lẽ, nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vượt qua địa vị Thanh văn, Bích-chi-phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần thầy, nhưng không đi giáo hóa rộng), mà an trụ ở địa vị A-duy-việt (địa vị không còn thối lui trên đường thành Phật), nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn có sáu thần thông (năm thần thông kể trên cộng với thần thông dứt hết phiền não), nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn biết căn tính và hành vi trong tâm của tất cả chúng sinh — tát-hòa-tát (phiên âm, nghĩa là mọi loài hữu tình) — nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vượt hơn trí tuệ của các Thanh văn, Bích-chi-phật, nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đạt được các cửa tổng trì, (muốn rằng) nếu người nam khuyến khích, tùy hỷ trợ giúp việc bố thí thì vượt hơn sự bố thí của các Thanh văn, Bích-chi-phật, nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát muốn vượt hơn giới cấm của tất cả Thanh văn, Bích-chi-phật, khuyến khích trợ giúp tâm ý, nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Nếu muốn đầy đủ tam-muội, trí tuệ, giải thoát và trí tuệ thấy biết về giải thoát, Bồ-tát Ma-ha-tát nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thành tựu, làm sáng tỏ thiền định, tam-muội, tam-ma-việt (trạng thái nhập định sâu, tâm thân an hòa), khuyến khích trợ giúp và gom góp lại, hiểu rõ chỗ khởi niệm của tâm (?), nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát nếu muốn khuyến khích trợ giúp việc bố thí, phân biệt thành tựu công đức vô hạn vô lượng, nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Bồ-tát Ma-ha-tát nếu muốn đầy đủ, thành tựu việc giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm (tâm chuyên một, tức thiền định), trí tuệ vô hạn vô lượng, nên học Bát-nhã Ba-la-mật."
Phật lại bảo Xá-lợi-phất: "Nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đầy đủ, vững lập các hạnh Đàn ba-la-mật, Thi ba-la-mật, Sằn ba-la-mật, Duy-đãi ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã Ba-la-mật, muốn mọi đời sinh ra đều được gặp chư Phật và tự mình đạt đến thành Phật, nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn thành tựu ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (các đặc điểm hình thể đặc biệt của thân Phật), đầy đủ tính chất Bồ-tát, hoặc làm bậc đồng chân, muốn đứng vững ở địa vị này mà không xa lìa chư Phật Thế Tôn; điều mong muốn, những gốc rễ công đức lành được nhớ nghĩ, việc cúng dường Như Lai, vâng giữ theo lời dạy — các nguyện ấy liền thành tựu. Nếu muốn đáp ứng đầy đủ mọi mong cầu trong tâm của tất cả chúng sinh — đồ ăn uống, quần áo, xe cộ, hoa hương, hương trộn, hương xoa, giường nằm, đèn đuốc, khăn tay, giày tất — những gì đáng có đều được đầy đủ của cải, nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn làm cho chúng sinh nhiều như số cát sông Hằng được đầy đủ, khuyến khích họ đứng vững trong Đàn ba-la-mật, Thi ba-la-mật, Sằn ba-la-mật, Duy-đãi ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đem một gốc lành thuận theo công đức của Như Lai, không bao giờ hao hết, cũng không thiếu giảm, cho đến khi thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học Bát-nhã Ba-la-mật, thì chư Phật, bậc Trời trong các trời, ở tám phương và phương trên phương dưới đều cùng ca ngợi công đức của người ấy. Muốn trong khoảnh khắc khởi ý mà đi đến các cõi nước của chư Phật ở phương đông nhiều như số cát sông Hằng, đi khắp cõi này cho đến mười phương, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn dùng mọi thứ âm thanh để báo cho các cõi nước của chư Phật nhiều như số cát sông Hằng ở phương đông, tây, nam, bắc, bốn phương góc, phương trên, phương dưới, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn gây dựng các cõi Phật, khiến không bị đứt đoạn; muốn an trụ trong nội không (bên trong thân tâm là không — "không" nghĩa là không có tự tính cố định, không có thực thể riêng biệt tồn tại tự nó), hoặc ở trong ngoại không (các đối tượng bên ngoài là không), hoặc nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều là không), hoặc ở trong không không (ngay cái "không" cũng là không), hoặc ở trong đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), cứu cánh không (chân lý tối thượng cũng là không), sở hữu không (cái có cũng là không), vô hữu không (cái không có cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo tác là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác là không), hoặc chân không (?), vô tự tự không (?), vô nhân duyên không, nhân duyên không, tự nhiên tướng không (tướng riêng của mỗi pháp là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô sở hữu không (không có gì cả cũng là không), hoặc tự nhiên không (tự tính là không), vô hình tự nhiên không (?), các hành tướng của nhân duyên oai thần không (?) — muốn đạt đến những điều này, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được gần gũi tất cả Như Lai, muốn quán xét hiểu rõ tất cả các pháp, muốn thấu suốt các pháp nơi bản tế (cội nguồn, chỗ chân thật rốt ráo của mọi pháp), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Như thế, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thành tựu Bát-nhã Ba-la-mật thì nên an trụ như thế.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đếm biết số cát đá, cây hoa, tất cả các hạt bụi trong ba nghìn đại thiên thế giới, giải quyết mọi điều nghi ngờ chưa quyết, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Trong ba nghìn đại thiên thế giới có biển lớn, sông ngòi, suối nguồn; muốn biết có bao nhiêu giọt nước, mà không làm tổn hại các loài sinh vật trong biển, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Lại nữa, Xá-lợi-phất! Giả sử mọi ngọn lửa trong ba nghìn đại thiên thế giới cùng bùng cháy một lúc, như ngọn lửa thiêu đốt lúc cuối kiếp (tai họa lửa lớn thiêu hủy thế giới khi một chu kỳ kiếp kết thúc), mà muốn trong một lúc dập tắt hết, khiến không còn cháy nữa, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát — trong ba nghìn đại thiên thế giới có những trận gió có lúc thổi bật cả đất nước, làm vỡ nát các núi Tu-di không còn sót lại, như tro bụi tan sạch, như đốt cỏ tẫn, như đốt cỏ ngải — nếu muốn dùng một ngón — ngón tay hay ngón chân — để làm tắt hết lửa của ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử) (?), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn dùng toàn thân ngồi kiết già một lần mà trùm khắp mọi khoảng hư không trong ba nghìn đại thiên thế giới, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn biến hóa tự tại, không gần không xa, không lớn không nhỏ, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn lấy các núi Tu-di trong ba nghìn đại thiên thế giới, dùng một tay nâng các núi Tu-di ấy, đặt vào vô lượng thế giới khác của chư Phật, mà không có ý tưởng đi hay về, không thêm không bớt, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn cúng dường cùng một lúc tất cả chư Phật, bậc Trời trong các trời, các Thanh văn, Bích-chi-phật ở các thế giới của chư Phật phương đông nhiều như số cát sông Hằng, đồng thời tụ hội lại, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đem một tấm áo, hoa hương, hương bột, hương xoa, lọng lụa, cờ phướn để cúng dường Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật cùng chúng Thanh văn, phụng sự, quy mệnh, mà tất cả đều cùng lúc tụ về đầy đủ, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn làm cho tất cả chúng sinh trong ba nghìn đại thiên thế giới đều đứng vững trong Thi ba-la-mật, tam-muội, trí tuệ, giải thoát và trí tuệ thấy biết về giải thoát; trong quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), cho đến an trụ nơi quả Nê-hoàn vô dư (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác) mà Bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn hoàn toàn — niết-bàn là cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử), thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, đối với ba-la-mật của người bố thí (?), nên học như thế này: bố thí như vậy thì được quả báo lớn; bố thí như vậy thì sinh vào nhà dòng dõi quân tử cao sang (?), nhà Phạm chí (người tu hành thuộc giai cấp Bà-la-môn), nhà trưởng giả dòng họ lớn; bố thí như vậy thì sinh lên trời Tứ Thiên Vương, trời Đao-lợi, trời Đâu-thuật, trời Ni-ma, trời Ba-la-ni-mật; bố thí như vậy, nương vào sự bố thí ấy mà tư duy tầng thiền thứ nhất, thứ hai, thứ ba cho đến tầng thiền thứ tư, nhập định chân chính hư không vô lượng (định coi hư không là vô biên), trí tuệ không vô lượng (?), trời trí tuệ vô sở dụng vô lượng (định coi không có gì cả), thiền tam-muội không phải có tưởng không phải không tưởng (tầng định cao nhất của cõi Vô sắc); bố thí như vậy thì khởi được tám con đường thánh, được quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, quả Bích-chi-phật. Nếu hiểu rõ điều này, thì nên ở nơi đây mà học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thường dùng quyền tuệ (trí tuệ phương tiện khéo léo, biết tùy hoàn cảnh mà hành động thích hợp) để bố thí, nhằm đầy đủ Đàn ba-la-mật, Thi ba-la-mật, Sằn ba-la-mật, Duy-đãi ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã Ba-la-mật."
Xá-lợi-phất bạch Phật rằng: "Bồ-tát Ma-ha-tát làm thế nào để đầy đủ sáu ba-la-mật?"
Phật đáp: "Người chủ bố thí không có ý niệm bám chấp, người nhận vật bố thí cũng không quên ơn, đó là Đàn ba-la-mật. Không phạm lỗi, không lấy giới cấm để tự tô điểm khoe khoang, đó là Thi ba-la-mật. Luôn giữ lòng nhẫn nhục, không có tâm giận dữ oán hận đối với chúng sinh, đó là Sằn ba-la-mật. Tinh tấn không biếng nhác, muốn cứu độ tất cả, đó là Duy-đãi ba-la-mật. Một lòng lặng lẽ, không rối loạn, đó là Thiền ba-la-mật. Trí tuệ hiểu được 'không', không chấp có cái ta, đó là Bát-nhã Ba-la-mật. Tóm lại mà nói, giải thích thêm lần nữa: đối với có tội, không tội, cũng không có cái 'không tội', đó là Thi ba-la-mật. Không giận dữ oán hận, đó là Sằn ba-la-mật. Thân và tâm tinh tấn không mỏi mệt, đó là Duy-đãi ba-la-mật. Khởi lên sự không loạn động, không có điều gì nghĩ tưởng, đó là Thiền ba-la-mật. Hiểu rõ tất cả các pháp mà không bám chấp, đó là Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thành tựu nghĩa lý công đức của chư Phật Thế Tôn quá khứ, vị lai và hiện tại, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Muốn vượt qua các pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) và vô vi (các pháp không do tạo tác, không sinh không diệt), các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại cho đến chỗ vô bản (chỗ không có gốc, tức chân như), chỗ các pháp sinh khởi mà không khởi từ bản tế — muốn đạt được điều này; (muốn biết) tất cả pháp của Thanh văn, Bích-chi-phật, các Bồ-tát; muốn đi đến chư Phật Thế Tôn mà cúng dường; muốn đầy đủ quyến thuộc vô lượng của chư Phật; muốn có được bè bạn Bồ-tát; muốn đạt trọn vẹn thanh tịnh đức của Chúng Hựu (danh hiệu của Phật, bậc được muôn loài nương nhờ phúc lành) (?); muốn bố thí mà tâm không chấp nhận lấy; không khởi ý tưởng phạm giới, không có tâm giận dữ, không có tâm biếng nhác, không muốn khởi tâm tán loạn, lại không muốn khởi tâm ngu si — thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn khiến chúng sinh đứng vững trong đức bố thí, khuyến khích họ tu sửa việc giữ giới và trí tuệ, để phúc đức họ nhận được ngày càng phát triển, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn có được năm thứ mắt, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Năm thứ mắt là gì? Là mắt thịt (mắt thường của thân thể), mắt trời (mắt thấy được xa và xuyên qua mọi vật, thấy chúng sinh chết đây sinh kia), mắt tuệ (mắt thấy được lẽ không của các pháp), mắt pháp (mắt thấy rõ mọi pháp môn để cứu độ chúng sinh), mắt Phật (mắt thấy biết tất cả của Phật). Nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thấy chư Phật Thế Tôn ở các cõi nước phương đông nhiều như số cát sông Hằng, ở tám phương và phương trên phương dưới, muốn dùng tai trời (tai nghe được mọi âm thanh xa gần) mà nghe hết kinh pháp các Ngài giảng nói, lại muốn biết điều chư Phật Thế Tôn nghĩ trong tâm, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn nghe kinh pháp chư Phật Thế Tôn giảng nói khắp mười phương, nghe mãi không dứt cho đến khi đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát nếu muốn thấy các vị Đa-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-phật trong quá khứ, muốn thấy các cõi nước của chư Phật, muốn thấy được các cõi nước của chư Phật vị lai và chư Phật hiện đang ở các thế giới mười phương, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn hiểu biết mười hai bộ kinh do Như Lai giảng nói — kinh văn xuôi được nghe, kinh phân biệt giải thích, kinh tụng lặp lại bằng kệ, kinh thơ ca, kinh nói về duyên khởi ban đầu, kinh ứng hợp với việc này (?), kinh kể chuyện tiền thân, kinh thọ ký, kinh phương đẳng (kinh giáo lý rộng lớn của Đại thừa), kinh về các pháp chưa từng có, kinh thí dụ, kinh chú giải chương câu — những điều các Thanh văn chưa từng được nghe, mà muốn thông thạo, tụng đọc tất cả, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn được nghe kinh pháp Như Lai giảng nói ở tám phương và phương trên phương dưới mà đều nhớ không quên, muốn giữ gìn, và đã giữ gìn được rồi lại giảng nói cho người khác trong hội chúng, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn thưa hỏi nghĩa lý đã được giảng nói trong quá khứ và vị lai, và đã được nghe rồi thì giảng nói cho người khác, nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn soi sáng các thế giới của chư Phật ở phương đông nhiều như số cát sông Hằng, những nơi tối tăm mù mịt không thấy ánh sáng mặt trời mặt trăng, muốn chiếu sáng những nơi ấy và khắp các cõi mười phương, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn khai hóa (mở mang, giáo hóa) những chúng sinh ngu si tăm tối ở các cõi nước của chư Phật phương đông nhiều như số cát sông Hằng và khắp các cõi mười phương — không nghe danh Phật, không được nghe kinh, không thấy chúng tăng — muốn khai hóa các loài chúng sinh ấy, khiến họ đứng vững trong cái thấy chân chính, được thấy Phật, được nghe kinh pháp và gặp thánh chúng, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn khiến tất cả chúng sinh ở các thế giới của chư Phật phương đông nhiều như số cát sông Hằng và ở các cõi Phật mười phương — người mù bẩm sinh được sáng mắt thấy hình, người điếc được nghe, người điên được tỉnh trí lại, người trần truồng có áo mặc, người đói có thức ăn, người khát có nước uống — (nguyện rằng) nhờ sức nguyện của ta mà ai nấy đều được ơn ấy, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát (nghĩ rằng): đối với các loài chúng sinh đang ở trong đường ác của ba nghìn đại thiên thế giới này — địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh — ta muốn ban ơn khiến dân chúng (?) ấy được nơi chốn yên ổn; ở tám phương và phương trên phương dưới, mỗi phương nhiều như số cát sông Hằng cũng như thế — thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn khiến tất cả chúng sinh trong các thế giới của chư Phật nhiều như số cát sông Hằng đứng vững trong giới cấm, tam-muội, trí tuệ, giải thoát, trí tuệ thấy biết về giải thoát, quả Tu-đà-hoàn, quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán, sự chứng ngộ của Bích-chi-phật, cho đến thành tựu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ; lại muốn tu tập oai nghi lễ tiết của Đa-ha-kiệt (Như Lai), thì Bồ-tát Ma-ha-tát nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nên quán xét như thế này: 'Giả sử có điều thân ta không thấy được mà muốn xem xét, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.' Giả sử thân ta (đi cách mặt đất) bốn tấc, mà ngón chân đi khắp mọi nơi (?); từ trời Tứ Thiên Vương lên đến cõi Dục, cõi Sắc (cõi của những vị trời đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), đến trời A-ca-nị-trá (tầng trời cao nhất của cõi Sắc), có vô số ức trăm nghìn cai quyến thuộc vây quanh, cùng đi đến cây Phật (cây bồ-đề, nơi Phật thành đạo) mà ngồi nơi đạo tràng (chỗ thành đạo) — thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát hoặc ngồi dưới cây Phật, thì chư thiên và người từ trời Tứ Thiên Vương trở lên cho đến các trời Tịnh Cư đều ngang nhau không khác, đều đến bố thí đầy đủ; hoặc khi sắp thành tựu A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, A-duy-tam-phật (thành Phật, giác ngộ hoàn toàn), thì nơi đi lại, đứng, ngồi, nằm, đất ấy tự trở thành kim cương (chất cứng chắc nhất, không gì phá vỡ được). Muốn được như thế, nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nên quán xét như thế này: 'Ngày nào ta rời bỏ đất nước, lìa bỏ gia đình mà ra đi, thì ngay ngày đó ta sẽ thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, đạt đến A-duy-tam-phật; đạt đến A-duy-tam-phật rồi, ngay ngày đó liền chuyển bánh xe pháp (giảng dạy giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não); chuyển bánh xe pháp rồi, khiến vô số không thể kể xiết các loài chúng sinh xa lìa bụi bặm, lìa bỏ nhơ uế, được pháp nhãn thanh tịnh đối với các pháp (con mắt thấy rõ chân lý trong sạch, tức bắt đầu chứng quả thánh); vô lượng vô hạn chúng sinh không còn sinh khởi trở lại, các lậu đã hết, ý được giải thoát (tức chứng A-la-hán); vô lượng vô hạn chúng sinh có máu huyết (các loài có sự sống, có tình thức) được A-duy-việt-trí (địa vị không còn thối lui), (hướng đến) A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ.' Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát trong tâm mong muốn: 'Khi ta thành A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, đạt đến A-duy-tam-phật, sẽ có vô số chúng thánh tỳ-kheo, Thanh văn, người đang học, có khi chỉ nghe giảng kinh pháp một lần mà ngay trên một chỗ ngồi đã đắc A-la-hán; các Bồ-tát Ma-ha-tát đều đạt A-duy-việt-trí, (hướng đến) A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ; có vô số, không thể kể, không thể đo lường chúng Bồ-tát; thọ mạng của ta vô lượng, ánh sáng chiếu xa không có bờ bến.' — thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát có khi muốn đạt được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành A-duy-tam-phật, muốn khiến trong cõi nước Phật của mình ngay cả tiếng gọi tên dâm dục, giận dữ, ngu si cũng không có; muốn khiến tất cả chúng sinh đều được hình sắc như thế, như Bát-nhã Ba-la-mật được thành tựu đầy đủ; (nguyện rằng) bố thí thật tốt lành, điều hòa thuận thảo thật vui sướng, trí tuệ thật nhiệm mầu, khéo tu phạm hạnh, chúng sinh thuận theo mà đi không vướng ở chỗ nào thì thật vui sướng (?) — thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật.
"Lại nữa, Xá-lợi-phất! Bồ-tát Ma-ha-tát (nguyện rằng): 'Nguyện ta được đầy đủ sự thông đạt của bậc thánh, dùng chánh pháp làm cho giàu có, mà sự định ấy không có âm thanh (?).' — thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Trong tâm tự nguyện rằng: 'Tiếng trong trẻo của ta vang đến, khiến các loài chúng sinh trong các thế giới nhiều như số cát sông Hằng đạt được A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ (?).' — thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật."
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video