Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (kinh nói về trí tuệ lớn đưa người sang bờ giải thoát bên kia), phẩm thứ mười chín: Phẩm "Đại thừa từ đâu mà ra".
Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính không): "Ông hỏi: Diễn (tức "thừa", nghĩa là cỗ xe, phương tiện chở người đến giác ngộ; ở đây chỉ Ma-ha-diễn, tức Đại thừa, cỗ xe lớn của hàng Bồ-tát) từ đâu mà ra? Diễn trụ ở đâu? Ai là người thành tựu Diễn? Ta đáp: Diễn ra từ Tam giới (ba cõi chúng sinh sống trong luân hồi: Dục giới là cõi còn ham muốn, Sắc giới là cõi chỉ còn thân hình vi tế, Vô sắc giới là cõi không còn hình sắc), trụ nơi Tát-vân-nhã (trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật). Nhưng xét theo bản vô (tức chân như, cái thật tướng vốn như thế của mọi sự) thì nó không sinh, cũng không có cái gì sắp sinh. Vì sao vậy? Đại thừa và trí Tát-vân-nhã, hai việc ấy, về mặt pháp (sự vật, hiện tượng) không hợp lại cũng không tan ra, không có hình sắc, không thể thấy, không có gì để lấy hay bỏ. Đó là một tướng (một dáng vẻ duy nhất), tức là không có tướng.
Vì sao vậy? Pháp vô tướng (pháp không có dáng vẻ, đặc điểm nào để nắm bắt) thì không sinh ra. Nếu cho rằng pháp có sinh, thì đó là muốn khiến pháp giới (toàn thể mọi pháp xét về bản tính chân thật của chúng) sinh ra. Nếu cho rằng pháp vô tướng có sinh, thì đó là muốn khiến bản vô sinh ra; mà pháp vô tướng thì không sinh. Muốn khiến nó sinh, tức là muốn khiến chân bản tế (bờ mé thật sự, tức thực tại tối hậu) sinh ra. Ai muốn khiến cái vô tướng sinh ra, tức là muốn khiến pháp giới không thể nghĩ bàn sinh ra. Ai muốn khiến pháp vô tướng sinh ra, tức là muốn khiến sự chuyên tâm tu hành sinh ra (?). Ai muốn khiến pháp vô tướng sinh ra, tức là muốn khiến đoạn giới (cảnh giới đã dứt sạch phiền não) sinh ra. Nói gọn lại, này Tu-bồ-đề, đó là muốn khiến ly dục giới (cảnh giới đã lìa hết ham muốn) sinh ra. Ai muốn khiến pháp vô tướng sinh ra, tức là muốn khiến diệt độ giới (cảnh giới Niết-bàn, nơi mọi khổ đã tắt hẳn) sinh ra. Này Tu-bồ-đề, người ấy là muốn khiến cái vắng lặng trống không sinh ra vậy.
Ai muốn khiến pháp vô tướng nơi sắc, thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức (năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất; thống dương là cảm thọ khổ vui; tư tưởng là nhận biết hình tướng; sinh tử ở đây là hành, tức các hoạt động tạo tác của tâm; thức là sự phân biệt nhận biết) sinh ra, tức là muốn khiến pháp có tướng sinh ra. Vì sao vậy? Sắc tức là không, ra từ Tam giới, trụ nơi Tát-vân-nhã; thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức cũng là không (?), ra từ Tam giới, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Vì sao vậy? Nếu hiểu thấu sắc thì sắc là không; hiểu thấu thống dương, tư tưởng, sinh tử, thức thì thức là không; mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, tâm cũng không. Muốn khiến chúng sinh ra, tức là muốn khiến hư không sinh ra.
Mắt, sắc và nhãn thức (sự nhận biết của mắt); tai, tiếng và nhĩ thức; mũi, mùi và tị thức; lưỡi, vị và thiệt thức; thân, sự xúc chạm và thân thức; ý, đối tượng ý muốn và ý thức — mười tám thứ nhân duyên này (gọi là mười tám giới) xét ra đều trống không. Muốn khiến chúng sinh ra, tức là muốn khiến pháp vô tướng sinh ra. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, những gì mắt thấy đều là không; tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy, những gì chúng tập nhiễm đều không. Này Tu-bồ-đề, Tam giới là không, cái mắt thấy là không, ra từ Tam giới, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Lục tình (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) cũng không, nhân Tam giới mà sinh, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Những gì sáu giác quan nhận lãnh và tập nhiễm đều là không, không có tướng. Muốn khiến chúng sinh ra (?), tức là muốn khiến giấc mộng, trò ảo thuật sinh ra.
Vì sao vậy? Giấc mộng, trò ảo thuật, trăng dưới nước, cây chuối (thân chỉ là bẹ, bóc hết không có lõi), dã mã (sóng nắng, ảo ảnh hơi nóng bốc lên trên đồng trống trông như nước), tiếng vang trong núi sâu — tất cả đều là tự nhiên (tự thân vốn như thế, không có thực chất); việc tự nhiên ấy giống như phép hóa hiện của Như Lai. Tam giới vốn tự nhiên nên không sinh, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, như giấc mộng vốn tự nhiên; giấc mộng tự nhiên thì hoàn toàn không có gì; việc ảo hóa cũng như vậy.
Này Tu-bồ-đề, ai muốn khiến Đàn ba-la-mật (hạnh bố thí, cho đi), Thi ba-la-mật (hạnh giữ giới), Sằn ba-la-mật (hạnh nhẫn nhục), Duy-đãi ba-la-mật (hạnh tinh tấn, siêng năng), Thiền ba-la-mật (hạnh thiền định), Bát-nhã ba-la-mật (hạnh trí tuệ) — sáu hạnh "ba-la-mật" tức sáu hạnh đưa người sang bờ giải thoát — có và sinh ra, tức là muốn khiến pháp vô tướng sinh ra. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, sáu ba-la-mật đều là tự nhiên, ra từ Tam giới, còn Tát-vân-nhã cũng không chỗ trụ. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, sáu ba-la-mật là tự nhiên; vì tự nhiên nên gọi là không.
Ai muốn khiến pháp vô tướng sinh ra, tức là muốn khiến nội không (cái bên trong, như thân tâm, là không), ngoại không (cái bên ngoài là không), hữu không (cái có là không), vô không (cái không có cũng là không), cận không (cái gần là không), viễn không (cái xa là không), chân không (cái chân thật cũng là không) sinh ra. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, bảy thứ không ấy là tự nhiên; vì tự nhiên nên nhân Tam giới mà sinh, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, vì bảy thứ không đều tự nhiên nên gọi là không; cho nên cái không cũng là không.
Này Tu-bồ-đề, ai muốn khiến pháp vô tướng sinh ra, tức là muốn khiến tứ ý chỉ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân, cảm thọ, tâm, các pháp), tứ ý đoạn (bốn sự gắng sức dứt điều ác, ngăn điều ác, sinh điều thiện, nuôi điều thiện), tứ thần túc niệm (bốn nền tảng đạt năng lực siêu thường: ý muốn, tinh tấn, tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, tỉnh giác, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc ấy lớn mạnh), thất giác (bảy yếu tố giác ngộ), bát đạo hành (tám con đường chân chính) sinh ra. Vì sao vậy? Tất cả đều tự nhiên là không, nhân Tam giới mà sinh, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Này Tu-bồ-đề, ai muốn khiến ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ vừa kể) sinh ra, tức là muốn khiến pháp vô tướng sinh ra. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, ba mươi bảy phẩm là tự nhiên, không sinh ra từ Tam giới, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Vì sao vậy? Ba mươi bảy phẩm tự nhiên là không; vì là không nên gọi là không.
Này Tu-bồ-đề, ai muốn khiến thập lực (mười năng lực trí tuệ riêng của Phật), vô úy (bốn sự không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), mười tám pháp bất cộng của chư Phật (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có), tứ phân biệt biện (bốn tài biện luận thông suốt không ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về lời lẽ, về cách nói) sinh ra — những thứ ấy đều tự nhiên là không; vì là không nên gọi là không. Ai muốn khiến Tu-đà-hoàn (quả vị thứ nhất, người mới vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần), A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn, đã dứt hết phiền não), Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần thầy dạy), lên đến Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-Phật (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc đến từ chân như; Ứng cúng — bậc đáng được cúng dường; Chánh đẳng giác — bậc giác ngộ hoàn toàn chân chính) sinh ra, tức là muốn khiến pháp vô tướng sinh ra.
Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, Tam thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Bích-chi-phật và Bồ-tát) cũng là tự nhiên, không ra ngoài Tam giới, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, A-la-hán là tự nhiên, vì tự nhiên nên không, cho nên gọi là không. Bích-chi-phật là tự nhiên, vì tự nhiên nên không, cho nên gọi là không. Đát-tát-a-kiệt là tự nhiên, vì tự nhiên nên không, cho nên gọi là không.
Này Tu-bồ-đề, ai muốn khiến danh hiệu sinh ra, tức là muốn khiến pháp vô tướng sinh ra. Không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi pháp là không; không chấp vào tướng; không mong cầu gì) cũng như vậy. Ai muốn khiến lời nói do nhân duyên sinh ra, tức là muốn khiến pháp vô tướng sinh ra. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, danh hiệu là không, không sinh ra từ Tam giới, còn Tát-vân-nhã thì không chỗ trụ. Vì sao vậy? Danh hiệu là không; vì danh hiệu không nên gọi là không. Lời nói do nhân duyên và mọi chỗ nương đều là không; chỗ của các pháp là không nên gọi là không. Ai muốn khiến cái "không sinh" sinh ra, tức là muốn khiến pháp vô tướng sinh ra. Vì sao vậy? Pháp vô tướng là không, hoàn toàn không có chỗ nương; vì chỗ nương là không nên gọi là không.
Ai muốn khiến cái không diệt, không tưởng, không bụi nhơ, không giận dữ, không có gì sinh ra, tức là muốn khiến pháp vô tướng sinh ra. Vì sao vậy? Những thứ ấy đều là không; vì là không nên gọi là không. Danh hiệu, nhân duyên, lời nói và chỗ nương, ba mươi bảy phẩm, mười năng lực, bốn vô úy, mười tám pháp bất cộng của chư Phật, bốn tài biện luận, cũng đều như vậy. Cho nên, này Tu-bồ-đề, Đại thừa ra từ Tam giới, là cái sinh mà không sinh; Tát-vân-nhã sinh mà cũng không sinh, không có chỗ lay động.
Lại nữa, Tu-bồ-đề hỏi Diễn trụ ở đâu, thì: tâm không chỗ trụ, Diễn không có chỗ nào. Vì sao vậy? Vì không chỗ trụ nên tất cả các pháp cũng không chỗ trụ. Lại nữa, này Tu-bồ-đề, chỗ Diễn trụ là trụ nơi không chỗ trụ. Pháp giới cũng không chỗ trụ, trụ nơi không chỗ trụ; Diễn cũng như vậy, trụ nơi không chỗ trụ. Như hư không trên kia không do đâu mà xoay chuyển; Diễn cũng như vậy, trụ nơi không chỗ trụ. Lại ví như cái không sinh, trụ nơi không chỗ trụ; Diễn cũng như vậy, trụ nơi không chỗ trụ. Ví như cái không diệt, không bụi nhơ, không giận dữ và không có gì, trụ nơi không chỗ trụ; Diễn cũng như vậy, trụ nơi không chỗ trụ. Vì sao vậy? Pháp giới tự nhiên, trụ nơi không chỗ trụ. Vì sao vậy? Pháp giới tự nhiên; vì tự nhiên nên tự nhiên là không; cùng với bảy thứ không, đều không có gì; tự nhiên là không, không thì không có gì, nên gọi là không. Cho nên, này Tu-bồ-đề, Diễn không chỗ trụ, trụ nơi không chỗ trụ, nên không lay động xoay chuyển.
Tu-bồ-đề hỏi từ chỗ nào trụ mà thành Diễn, thì: Diễn không sinh. Vì sao vậy? Không có gì từ trong đó sinh ra, không có gì sắp sinh ra, tất cả các pháp đều không có gì. Vì không có cái ấy nên tất cả các pháp cũng như vậy — có pháp nào để mà sinh? Vì sao vậy? Ngã (cái tôi), nhân (con người), thọ mạng (cái sống lâu dài) cũng như vậy, cũng không có chân như của chúng (?), cũng không thể thấy, cũng không thể đạt được, trước sau đều trong sạch. Cho nên ngã, nhân, thọ mạng và pháp giới như thế đều không thể nắm bắt, trước sau đều không. Cho nên Đát-tát-a-kiệt cũng không thể nắm bắt. Chân bản tế cũng không thể nắm bắt, trước sau đều trong sạch. Cho nên các cõi không thể nghĩ bàn đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Cho nên ấm (năm uẩn), chủng (mười tám giới), các nhập (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Vì ấm, chủng, các nhập không thể nắm bắt, trước sau trong sạch, nên sáu ba-la-mật đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch.
Cho nên bảy thứ không cũng không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Ý chỉ, ý đoạn, thần túc, căn, lực, thất giác, bát đạo — ba mươi bảy phẩm —, mười năng lực, bốn vô úy, mười tám pháp bất cộng của chư Phật, bốn tài biện luận, cũng không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật, lên đến Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha, Tam-da-tam-Phật, đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Pháp của Tam thừa và trí Tát-vân-nhã, vì không thể nắm bắt nên trước sau trong sạch. Cái không có gì sinh ra đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Cái không diệt, không bụi nhơ, không giận dữ, không tranh cãi, mọi cái không có và mọi cái có, đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Những việc quá khứ, vị lai và hiện tại, sự đi lại, chỗ ở, chỗ dừng, chỗ sinh, đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Cái được thêm, cái bị bớt, đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch.
Ai có thể đạt được cái không thể nắm bắt? Pháp giới cũng không thể đạt tới, không có người đạt được. Vì sao vậy? Muốn đạt tới pháp giới thì không thể được. Nếu cầu A-la-hán, Bích-chi-phật, Đát-tát-a-kiệt, muốn được những thứ ấy thì đều không thể được. Nếu có ai muốn được ba mươi bảy phẩm, mười năng lực, vô úy, mười tám pháp bất cộng của chư Phật, bốn tài biện luận, cũng không thể được, không ai đạt tới được. Nếu có ai muốn đạt A-nậu-đa-la Tam-da-tam-bồ (sự giác ngộ cao tột, hoàn toàn chân chính của Phật), đều không thể được; chân bản tế đều là không, không thể nắm bắt. Sáu ba-la-mật và bảy thứ không cũng như vậy, đều không thể nắm bắt. Cái không sinh cũng không diệt, cái không bụi nhơ, không giận dữ, không có gì, đều không thể nắm bắt. Vì sao vậy? Quán xét một cách chân chính thì đều không có gì, đều không thể nắm bắt.
Ai muốn đạt tới trụ thứ nhất (bậc thứ nhất trong mười bậc tu tập của Bồ-tát) cũng không thể được; cho đến mười trụ cũng không thể được, trước sau trong sạch. Trụ thứ nhất có những gì? Đó là: bậc quán chiếu trong sạch, cùng bậc chủng tánh (bậc đã có hạt giống thánh), bậc bát đẳng (bậc "tám người", tức người đang hướng tới quả Tu-đà-hoàn), bậc thị hiện (bậc thấy được chân lý) — đó là những bậc có; rồi bậc lìa ham muốn, bậc việc cần làm đã làm xong, bậc Bích-chi-phật, bậc đạo Bồ-tát, bậc Tam-da-tam-Phật, và bậc thứ nhất — đều không thể nắm bắt (?). Bảy thứ không đều không thể nắm bắt. Tính từ nội không lên đến mười trụ, đều không thể nắm bắt; bảy thứ không và mười trụ đều không có gì, đều không thể nắm bắt. Vì sao vậy? Này Tu-bồ-đề, trụ thứ nhất chỉ là tên gọi mà thôi, nên không thể nắm bắt; lên đến mười trụ cũng như vậy. Dù tạm cho là có được, thật ra là không thể được, trước sau trong sạch; vậy mà vẫn giảng cho chúng sinh rằng nội không đều không thể nắm bắt, tất cả chúng sinh cũng không thể nắm bắt; vẫn nói cho chúng sinh về bảy thứ không, mà những gì được nói đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch.
Vì nội không nên cõi Phật trong sạch, đều không có gì để được. Bảy thứ không là tự nhiên; vì tự nhiên là không nên cõi Phật trong sạch, đều không thể nắm bắt, trước sau trong sạch. Cho nên nội không và ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) đều không thể nắm bắt, đều không có gì, là tự nhiên; tự nhiên là không làm nên năm loại mắt, đều không có chỗ nương, trước sau trong sạch. Cho nên, này Tu-bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại sĩ cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) đối với tất cả đều không có gì để được, thì mới đạt được, thành tựu Đại thừa, tiến tới (?) trí tuệ Tát-vân-nhã."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video