Phẩm Mười Trụ, thứ mười tám, của kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ lớn đưa người qua bờ bên kia, tức trí tuệ thấy rõ thật tướng của mọi sự để vượt khỏi khổ đau sinh tử).
Phật bảo Tu-bồ-đề (một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về lẽ "không"): "Như lời ông hỏi: 'Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) tam-bạt-trí (phiên âm, nghĩa là phát khởi lên đường tiến tới) nơi Ma-ha-diễn (Đại thừa, tức cỗ xe lớn chở cả mình lẫn mọi người đến giác ngộ)?' Như vầy, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành sáu ba-la-mật (sáu pháp tu đưa qua bờ bên kia: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) mà bước vào đạo địa (các bậc, các tầng tiến lên trên con đường tu, cũng gọi là trụ). Thế nào là Bồ-tát bước vào đạo địa? Là đi vào tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) mà không có đến, cũng không có đi; không có đi, cũng không có hoại. Tất cả các pháp không thể biết được chỗ ở, cũng không có tưởng niệm; thực hành mười đạo địa mà không thấy đạo địa.
Thế nào là Bồ-tát thực hành mười đạo địa? Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành trụ thứ nhất, phải làm mười việc. Thế nào là mười? Sửa trị chí hướng tâm tính, không để điên đảo (thấy sai sự thật); sửa trị lòng thương xót, trừ bỏ các vọng tưởng; tâm bình đẳng với chúng sinh mà không nắm bắt có chúng sinh; làm việc bố thí mà không phân biệt người nhận; kính trọng thiện tri thức (người thầy, bạn tốt dẫn dắt mình trên đường đạo), không có lòng khinh mạn; lấy việc cầu pháp làm sự nghiệp mà không có gì để được; siêng năng xuất gia học đạo, không tham luyến gì; cầu thân Phật mà không tưởng đến các tướng tốt (những nét đẹp đặc biệt trên thân Phật); mở bày việc pháp cho khắp chúng sinh mà không mong cầu gì; dẹp bỏ thói kiêu căng thì đối với các pháp không dính mắc; lời nói ra lấy sự chân thật làm nghiệp. Đó là mười việc. Này Tu-bồ-đề! Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành đạo địa thứ nhất.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ hai, phải làm tám pháp. Thế nào là tám? Giới (các điều răn cấm giữ gìn) thanh tịnh và biết nghĩ lại ơn nghĩa; biết đền ơn; trụ vững nơi sức nhẫn nhịn; luôn sống vui vẻ; không bỏ chúng sinh, siêng năng với lòng đại bi (lòng thương xót lớn muốn cứu khổ cho tất cả); nhận lời dạy của bậc tôn trưởng; đối với người xuất gia thì xem như Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật); thực hành ba-la-mật, mến cầu thiện quyền (phương tiện khéo léo để giáo hóa người). Đó là tám việc.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ ba, làm năm pháp. Thế nào là năm? Học hỏi rộng rãi không chán mà không dính mắc vào câu chữ; mở bày giáo hóa, bố thí pháp mà không nghĩ đến áo cơm; làm thanh tịnh cõi Phật; khuyến khích các gốc công đức; cũng không mong cầu gì. Đó là năm việc.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ tư, phải làm mười pháp, trọn không bỏ. Thế nào là mười? Không bỏ việc ở nơi vắng vẻ; chí ở chỗ ít mong cầu; biết dừng, biết đủ; không rời việc ngồi thiền yên lặng; không hủy phạm giới cấm; không chán việc thọ sinh (?); không dừng lại nơi diệt độ (nhập niết-bàn, chấm dứt sinh tử); mọi thứ mình có đều đem cho mà không tiếc; không nhút nhát yếu hèn; đối với mọi thứ có được đều không ham muốn. Đó là mười việc.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ năm, phải bỏ tám việc. Thế nào là tám? Từ bỏ đời sống tại gia; xa lánh tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia); bỏ tính hay dao động; không tham công đức; bỏ ham ngủ nghỉ; xa lìa sân giận tranh cãi; không tự khen mình; không chê bai người khác. Đó là tám việc.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ sáu, phải đầy đủ sáu pháp. Thế nào là sáu? Tức là sáu ba-la-mật; không làm sáu pháp [trái ngược]; không cầu quả thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ lo giải thoát cho riêng mình), không có ý nghĩ về duyên giác (người tự giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên), không nghĩ đến pháp nhỏ; thấy người nghèo xin thì tâm ý, nét mặt hòa vui; khi bố thí không buồn rầu tiếc nuối; trong lòng không ôm hận. Đó là sáu việc.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ bảy, phải lìa hai mươi pháp. Thế nào là hai mươi? Không có gì để nhận lấy; không có cái "ta"; không chấp có "người"; không chấp có sinh mạng; không nghĩ đến thọ mạng; không nghĩ có cái thường còn; không chấp vào sự đoạn diệt (cho rằng chết là hết); không có các tưởng chấp; lìa cái thấy về nhân duyên; không nương vào các ấm (các nhóm hợp thành con người: thân, cảm thọ, nhận biết, tạo tác, hay biết); không mến các chủng (các yếu tố cấu thành, tức các giới); bỏ các chủng; bỏ các nhập (các giác quan và đối tượng của chúng gặp nhau); không có tưởng về ba cõi (cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc); không chấp vào Phật; không chấp vào Pháp; không chấp vào Thánh chúng (đoàn thể các vị tu hành đã chứng thánh quả); giữ giới cấm mà bỏ chấp kiến; không nương tựa vào ý niệm về "không"; bỏ các tà kiến, không bị nhiễm ô. Đó là hai mươi việc.
Lại phải đầy đủ hai mươi pháp. Thế nào là hai mươi? Hiểu rõ lẽ "không" (mọi sự đều không có tự tính riêng); không chứng vô tướng (không dừng lại ở chỗ không có hình tướng); có trí tuệ vô nguyện (không mong cầu gì); làm thanh tịnh ba trường (thân, miệng, ý); thương xót chúng sinh; không thấy có chúng sinh; không khinh mạn ai; nhìn các pháp bình đẳng; thể nhận hiểu nghĩa của pháp; không phân biệt; hiểu rõ chân chính; cũng không dính mắc; vô tùng sinh nhẫn (sự an nhẫn, chấp nhận trọn vẹn lẽ mọi pháp vốn không sinh không diệt); giảng nói một phẩm (chỉ một lẽ nhất như, không hai); diệt trừ các vọng tưởng; bỏ hẳn trần lao (phiền não làm tâm nhơ bẩn, mệt nhọc); vắng lặng lìa tà kiến; tâm điều hòa an định; không rời trí tuệ; không hấp tấp vội vàng. Đó là hai mươi việc.
Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ tám, phải đầy đủ bốn pháp. Thế nào là bốn? Đi vào tâm chúng sinh, tự vui chơi bằng thần thông; hiện các cõi Phật tùy theo điều mình quán xét; làm cho cõi nước của mình được thành tựu đầy đủ, cúi đầu lễ chư Phật; dùng chân lý mà quán thân của chư Phật. Đó là bốn pháp.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ chín, phải đầy đủ bốn pháp. Thế nào là bốn? Hiểu rõ các căn (căn tính, năng lực của chúng sinh), thành tựu các cõi Phật; siêng năng tu tập huyễn tam-muội (trạng thái định tâm sâu nhờ đó có thể biến hiện mọi thứ như trò ảo thuật mà tâm không dính mắc); thuận theo mà giáo hóa chúng sinh, khiến họ gây dựng gốc công đức, sống trong sự thuần hậu hiền lành; vì mọi người thị hiện thân đầy đủ, vì họ nói nghĩa lý của đạo. Đó là bốn việc.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ mười, đầy đủ mười hai việc. Thế nào là mười hai? Che chở khắp vô lượng nơi; tùy theo nguyện của mọi người mà khiến ai nấy đều được điều thích hợp; lời nói ra, chư thiên (các vị trời), long thần (các vị thần rồng), Kiền-đạp-hòa (thần nhạc ở cõi trời), A-tu-luân (loài thần hay ganh đua, chiến đấu với chư thiên), Ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), Chân-đà-la (thần ca hát, hình dạng nửa người), Ma-hưu-lặc (thần rắn lớn) nghe tiếng ấy đều hiểu rõ; tài biện thuyết cũng như vậy; các việc vào thai mẹ, dòng họ tôn quý, nơi sinh ra, quyến thuộc, đất nước, bỏ nước bỏ nhà, đến dưới cây Phật (cây bồ-đề, nơi thành đạo), đều thanh tịnh đầy đủ; tất cả danh tiếng đức hạnh đều trọn vẹn cả. Đó là mười hai việc.
"Lại nữa, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát ở bậc thứ mười, tức là Phật."
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát tu theo chí hướng tâm tính?"
Phật dạy: "Vì những gốc công đức đã làm, tâm đều hồi hướng giúp vào trí tát-vân-nhã (trí biết tất cả, trí tuệ trọn vẹn của Phật). Thế nào là Bồ-tát có tâm bình đẳng? Vì đối với tất cả đều hướng chí về trí tát-vân-nhã, thực hành bốn đẳng tâm (bốn tâm rộng lớn bình đẳng) — từ (mang vui cho người), bi (cứu khổ cho người), hỷ (vui theo điều lành của người), hộ (buông xả, che chở bình đẳng). Thế nào là Bồ-tát làm việc bố thí? Vì cho tất cả mà không có tưởng niệm. Thế nào là Bồ-tát kết giao thiện tri thức? Vì khuyên bảo giáo hóa tất cả khiến họ đứng vững nơi chánh đạo, cúi đầu thưa hỏi, cung kính bậc tôn trưởng. Thế nào là Bồ-tát đầy đủ việc cầu pháp? Vì các pháp đã cầu, tâm luôn ở nơi trí tát-vân-nhã, không rơi vào bậc thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ lo giải thoát cho riêng mình) hay Bích-chi-phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán lẽ nhân duyên). Thế nào là Bồ-tát siêng năng xuất gia? Vì ở nơi sinh ra, đời đời bỏ nghề nghiệp thế gian mà không có gì hủy hoại, theo lời dạy của Đát-tát-a-kiệt (Như Lai, danh hiệu của Phật), người xuất gia tu hạnh vô thượng (cao tột không gì hơn). Thế nào là Bồ-tát tu cầu thân Phật? Vì nếu thấy hình Phật thì tâm chưa từng rời Phật, cho đến khi đạt trí tát-vân-nhã.
Thế nào là Bồ-tát mở bày các pháp? Giả sử Bồ-tát thấy Phật hiện tại hoặc Phật đã bát-nê-hoàn (nhập niết-bàn, tức tịch diệt hoàn toàn), mà vì chúng sinh giảng nói kinh pháp: lời đầu cũng hay, lời giữa cũng hay, lời cuối cũng hay, ý nghĩa đầy đủ, hạnh thanh tịnh vi diệu trọn vẹn; cùng mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển) — kinh văn, kinh đức, kinh thính, kinh phân biệt, kinh thị hiện, kinh thí dụ, kinh sở thuyết, kinh sở sinh, kinh phương đẳng (kinh rộng lớn, giáo lý Đại thừa), kinh vị tằng hữu (kinh ghi chuyện hiếm có), kinh chương cú, kinh sở hành (?); đó là mười hai bộ kinh của Bồ-tát — mà mở bày các pháp. Thế nào là Bồ-tát bỏ tâm kiêu mạn? Vì chưa từng ôm lòng tự cao, trọn không sinh vào nhà dòng dõi thấp hèn. Thế nào là Bồ-tát nói lời chân thật? Vì điều nói ra thì lời nói với việc làm khớp nhau."
Phật bảo Tu-bồ-đề: "Đó là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành trụ thứ nhất, vâng làm mười việc!"
Tu-bồ-đề bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát giới hạnh thanh tịnh?" Phật dạy: "Vì tâm không nghĩ cầu cỗ xe thanh văn, Bích-chi-phật, cũng không chê bai các Bồ-tát; nếu có ai phạm giới thì khuyên bảo, khiến họ không rơi xuống hố. Thế nào là Bồ-tát biết nghĩ lại ơn nghĩa, biết đền ơn? Giả sử Bồ-tát lúc thực hành đạo Bồ-tát, người cho mình ít còn không quên, huống gì người cho nhiều. Thế nào là Bồ-tát trụ vững nơi sức nhẫn nhịn? Vì đối với chúng sinh luôn không có tâm rối loạn, ý chí không ôm lòng hại. Thế nào là Bồ-tát tâm ý nét mặt hòa vui? Vì nghĩ đến việc giáo hóa chúng sinh, không trái chánh hạnh. Thế nào là Bồ-tát không bỏ chúng sinh? Vì có thể cứu giúp, che chở tất cả mọi người.
Thế nào là Bồ-tát gần với lòng đại bi? Giả sử Bồ-tát lúc tu đạo, tâm tự nghĩ rằng: 'Vì tất cả mọi người, dù phải ở địa ngục số kiếp nhiều như cát sông Hằng, dù thấy bị tra khảo hành hạ, ta trọn không lười biếng, nhất định khiến họ thành tựu Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật) để được diệt độ.' Đối với tất cả chúng sinh như thế, tâm tự khuyến khích, vi diệu như vậy. Thế nào là Bồ-tát nhận lời dạy của bậc tôn trưởng? Người xuất gia nếu thấy thầy thì xem như Phật. Thế nào là Bồ-tát cầu ba-la-mật? Nếu Bồ-tát không hướng chí về việc khác, không nghĩ đến pháp khác, không khinh mạn ai, vì cầu chỗ vô cực (ba-la-mật: chỗ tột cùng, bờ bên kia). Thế nào là Bồ-tát nghe nhiều không chán? Vì những lời chư Phật, bậc Trời trong các trời (danh hiệu tôn xưng Phật), giảng nói ở đây, cùng những lời chư Phật mười phương nói ra, đều vâng nhận gìn giữ. Thế nào là Bồ-tát thuyết pháp bố thí mà không nghĩ đến áo cơm? Vì với sự bố thí pháp ấy, tâm nghĩ như thế, không tưởng đến Phật đạo.
Thế nào là Bồ-tát làm thanh tịnh cõi Phật? Vì những gốc công đức đã gieo trồng đều đem hồi hướng giúp vào việc trang nghiêm, làm thanh tịnh cõi Phật. Thế nào là Bồ-tát không chán sinh tử? Vì luôn muốn đầy đủ tất cả công đức, thành tựu gốc lành, mở bày giáo hóa chúng sinh, làm thanh tịnh cõi Phật chưa từng mỏi mệt, cho đến khi đầy đủ trí tát-vân-nhã. Thế nào là Bồ-tát biết hổ thẹn? Vì luôn không có tâm thanh văn, Bích-chi-phật. Thế nào là Bồ-tát không bỏ chỗ vắng vẻ? Vì không vào bậc thanh văn, Bích-chi-phật. Thế nào là Bồ-tát chí ở chỗ ít mong cầu? Vì tu đạo Bồ-tát không tham luyến gì, chí ở Phật đạo. Thế nào là Bồ-tát biết dừng biết đủ? Vì dùng để thành tựu trí tát-vân-nhã. Thế nào là Bồ-tát không bỏ chừng mực? Vì có thể phân biệt, hiểu rõ pháp sâu xa. Thế nào là Bồ-tát không bỏ việc học giới? Vì giữ gìn giới cấm mà không buông lung. Thế nào là Bồ-tát không chán việc thọ sinh (?)? Vì tâm chưa từng khởi tham dục. Thế nào là Bồ-tát tâm không diệt độ? Vì đối với tất cả các pháp không có gì để làm.
Thế nào là Bồ-tát [buông bỏ] tất cả những gì mình có? Vì có thể đem bố thí mà vẫn che chở tất cả, đối với các pháp trong ngoài đều không tham. Thế nào là Bồ-tát ý chí không nhút nhát yếu hèn? Vì tâm chưa từng khởi lên hai cách nhận thức (phân biệt đối đãi). Thế nào là Bồ-tát nhìn mọi thứ có được mà không tham? Vì đối với muôn vật không nghĩ tưởng gì. Thế nào là Bồ-tát bỏ nước bỏ nhà? Vì từ một cõi Phật lại đến một cõi khác, ở nơi sinh ra cạo bỏ râu tóc, mặc áo cà-sa (áo của người xuất gia), hiện làm sa-môn (người xuất gia tu hành). Thế nào là Bồ-tát xa lánh tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ xuất gia)? Vì trong khoảng một cái búng tay cũng không cùng giao thiệp, đối với nhân duyên ấy tâm không khởi lên gì. Thế nào là Bồ-tát bỏ dòng họ? Bồ-tát nên nghĩ: 'Khiến chúng sinh được ở trong an ổn, tự nhiên được an.' Nếu thấy ai thì trọn không khởi lòng ganh ghét. Thế nào là Bồ-tát bỏ các thứ tham cùng việc ngủ nghỉ? Giả sử Bồ-tát ở trong hội chúng, nếu có ai khởi tâm thanh văn, Bích-chi-phật, thì không nên cùng họ giao thiệp. Thế nào là Bồ-tát lìa sân giận? Vì không theo tâm hận thù, giận dữ, hãm hại, không có ý tranh cãi, không có gì để tranh. Thế nào là Bồ-tát không tự khen mình? Vì không thấy pháp bên trong, không có gì để quán. Thế nào là Bồ-tát không chê bai người khác? Vì đối với tất cả bên ngoài không thấy gì.
Thế nào là Bồ-tát bỏ mười điều ác? Vì tu tập đạo hiền thánh làm hạnh cao nhất, làm thanh tịnh thân, miệng, ý. Thế nào là Bồ-tát bỏ kiêu mạn? Vì thực hành như thế thì không thấy các pháp để mà kiêu mạn. Thế nào là Bồ-tát bỏ tự cao? Vì điều mình thực hành không thấy hình dáng cùng những gì mình có. Thế nào là Bồ-tát lìa điên đảo? Vì xét mọi thứ có được đều không thể nắm bắt. Thế nào là Bồ-tát bỏ dâm dục, giận dữ, si mê? Vì vĩnh viễn không thấy chỗ ở của cấu nhơ dâm, giận, si. Thế nào là Bồ-tát đầy đủ sáu pháp? Người ở trụ thứ sáu phải đầy đủ sáu pháp. Thế nào là sáu? Tức là sáu ba-la-mật phải đầy đủ. Làm sao đầy đủ sáu ba-la-mật? Vì trụ nơi sáu ba-la-mật thì có thể vượt qua thanh văn, Bích-chi-phật. Thế nào là Bồ-tát không khởi tâm thanh văn, Bích-chi-phật? Những người ấy thực hành không nên xem là đạo; người theo Tiểu thừa (cỗ xe nhỏ, chỉ lo giải thoát cho riêng mình) không thuận theo Phật đạo. Nếu thấy người xin thì lòng nhút nhát. Người tu hạnh Bồ-tát phải xa lìa điều đó, tâm không buồn rầu. Vì sao vậy? Vì cách làm của những người ấy không vào được đạo; [Bồ-tát] từ lúc mới phát tâm đã luôn bố thí, tâm không quên việc buông xả.
Thế nào là Bồ-tát không tham thân mình? Vì sao vậy? Vì truy xét gốc ngọn thì không có cái "ta"; chấp có người, có thọ mạng cũng lại như thế. Vì sao vậy? Vì quán xét kỹ thì tâm không có gì cả. Thế nào là Bồ-tát không rơi vào đoạn kiến (cái thấy cho rằng chết là hết)? Vì sao vậy? Vì đối với tất cả các pháp, tâm không có gì dứt bỏ, gốc ngọn không khởi, tất cả các pháp cũng không có sinh. Thế nào là Bồ-tát không chấp có cái thường còn? Vì sao vậy? Vì giả sử các pháp đều không khởi sinh, thì không có cái thường còn. Thế nào là Bồ-tát không bị tưởng chấp? Vì sao vậy? Vì xét như thế thì không có trần lao, không có cái thấy về nhân duyên. Vì sao vậy? Vì người thấy ấy không thấy các cái thấy. Thế nào là Bồ-tát không nương vào danh sắc (tinh thần và thể xác)? Vì sao vậy? Vì tất cả những gì có làm ra đều không có thật. Thế nào là Bồ-tát không chấp vào các ấm, không nương vào các chủng, không mến các nhập? Vì sao vậy? Vì người thực hành như thế thấy đó đều là kẻ thù của chính mình mà không có thật; vì thế không nên nương chấp ấm, chủng, các nhập.
Thế nào là Bồ-tát không nương vào ba cõi? Vì ba cõi tự nhiên không có hình, tuy ở trong ba cõi mà không nương vào đâu. Thế nào là Bồ-tát không ở nơi những gì có được? Vì không hẹn kỳ hạn mà làm hư không (?), tất cả những gì có được đều không có thật. Thế nào là Bồ-tát thấy Phật mà không chấp? Vì không lấy cái thấy nương chấp làm cái thấy chư Phật. Thế nào là Bồ-tát không tranh cãi về "không"? Vì tất cả các pháp đều là không, cái không không làm rối cái không, không có gì để tranh. Thế nào là Bồ-tát đầy đủ lẽ "không"? Vì tướng của thân là hư không, đó là Bồ-tát đầy đủ lẽ "không". Thế nào là Bồ-tát không chứng vô tướng? Vì đối với tất cả các tướng không nghĩ tưởng gì. Thế nào là Bồ-tát chí ở trí tuệ vô nguyện? Vì trong ba cõi đều không có gì để làm. Thế nào là Bồ-tát làm thanh tịnh ba trường? Vì có thể đầy đủ mười điều thiện. Thế nào là Bồ-tát thương xót tất cả các loài chúng sinh? Vì có thể thực hành đức đại bi vô cực. Thế nào là Bồ-tát không khinh mạn chúng sinh? Vì muốn làm cho cõi Phật được đầy đủ. Thế nào là Bồ-tát nhìn các pháp bình đẳng? Vì xét các pháp không cao không thấp.
Thế nào là Bồ-tát quán kỹ đạo địa? Vì đối với tất cả các pháp không có gì để tập, không có gì lay chuyển. Thế nào là Bồ-tát có vô tùng sinh nhẫn (sự an nhẫn, chấp nhận trọn vẹn lẽ mọi pháp vốn không sinh không diệt)? Vì tất cả các pháp đều không khởi, cũng không diệt, sự nhẫn cũng không có gì. Thế nào là Bồ-tát có trí tuệ vô sở sinh (không có gì sinh ra)? Vì đối với danh sắc, trí tuệ không khởi lên gì. Thế nào là Bồ-tát nói một phẩm? Vì không làm hai việc. Thế nào là Bồ-tát không nghĩ các niệm? Vì đối với tất cả các pháp không nghĩ tưởng gì. Thế nào là Bồ-tát bỏ các kiến chấp? Vì có thể xa lìa bậc thanh văn, Bích-chi-phật. Thế nào là Bồ-tát diệt trừ trần lao? Vì chỗ tích tập, chỗ dừng của tất cả các lậu (phiền não rỉ chảy làm tâm ô nhiễm), cấu nhơ dục vọng đều dứt hết. Thế nào là Bồ-tát vắng lặng lìa bậc kiến chấp? Vì có thể thành tựu trí tát-vân-nhã. Thế nào là tâm điều hòa? Vì đối với ba cõi không có hoạn nạn gì. Thế nào là tâm vắng lặng? Vì có thể chế ngự sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý). Thế nào là Bồ-tát không bỏ trí tuệ? Vì có thể đạt được mắt sáng. Thế nào là Bồ-tát không hấp tấp vội vàng? Vì quán sáu nhập (sáu giác quan tiếp xúc với sáu đối tượng) mà không nhiễm chấp.
Thế nào là Bồ-tát tâm có chỗ đi vào? Vì dùng một tâm mà thấy khắp ý nghĩ của tất cả chúng sinh. Thế nào là Bồ-tát tự vui chơi bằng thần thông? Vì dùng thần thông mà tự vui, từ một cõi Phật lại đến một cõi khác, nơi đi đến không có tưởng về cõi Phật. Thế nào là Bồ-tát thấy các cõi Phật? Vì ở cõi Phật này mà thấy vô lượng cõi Phật mười phương, đối với các cõi Phật cũng không dính mắc. Thế nào là Bồ-tát quán xét đúng như thật? Vì thấy các cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh đầy đủ, nơi đi đến trong ba nghìn thế giới (một hệ thống vũ trụ rất lớn gồm nghìn lần nghìn lần nghìn thế giới nhỏ) đều làm chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp). Thế nào là Bồ-tát cúi đầu lễ chư Phật, phụng sự, quy hướng nhớ nghĩ? Vì phân biệt ý nghĩa của tất cả kinh pháp. Thế nào là Bồ-tát thường quán xét kỹ thân chư Phật? Vì dùng cái thấy chân chính thấy chư Phật là pháp thân (thân chân lý, thân thật của Phật).
Thế nào là Bồ-tát hiểu rõ các căn? Vì nếu trụ được nơi mười lực của Đát-tát-a-kiệt (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Như Lai), thì có thể hiểu rõ gốc rễ căn tính của tất cả chúng sinh. Thế nào là Bồ-tát có cõi Phật thanh tịnh? Vì nhân dân thanh tịnh thì gọi là cõi Phật thanh tịnh. Thế nào là Bồ-tát có tam-muội như huyễn (trạng thái định tâm sâu nhờ đó biến hiện mọi thứ như trò ảo thuật)? Vì trụ trong tam-muội này, Bồ-tát có thể biến hiện tất cả, không chỗ nào không vào, mà tâm không có chỗ trụ. Thế nào là Bồ-tát có tam-muội bình đẳng? Vì Bồ-tát đối với các tam-muội không mong cầu gì. Thế nào là Bồ-tát có thể dạy chúng sinh? Gốc công đức mà họ gây dựng, tùy theo hạnh của mỗi người mà mở bày giáo hóa; Bồ-tát Ma-ha-tát dùng lòng chân thật mà giữ gìn thân mình, tùy theo chúng sinh mà mở lối cứu độ họ. Thế nào là Bồ-tát chân thật? Vì tự nhiên có sự khuyến phát, muốn độ thoát tất cả chúng sinh. Thế nào là Bồ-tát như chí nguyện của mình thì nhất định đạt được? Vì Bồ-tát luôn đầy đủ sáu ba-la-mật. Thế nào là Bồ-tát phát ra âm thanh, chư thiên, long thần và Kiền-đạp-hòa (thần nhạc ở cõi trời) nghe tiếng ấy đều hiểu rõ mà thuận theo sự giáo hóa? Vì có lòng đại bi, âm thanh bình đẳng khắp cả.
Thế nào là Bồ-tát vào thai mẹ? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát đời đời sinh ra mà không có gì sinh ra. Thế nào là Bồ-tát ở nơi tôn quý? Vì Bồ-tát sinh vào các dòng họ thì có thể giáo hóa họ. Thế nào là Bồ-tát sinh ra đầy đủ? Giả sử Bồ-tát sinh trong dòng quân tử (dòng vua chúa, quý tộc), dòng phạm-chí (dòng Bà-la-môn, tu sĩ), dòng cư sĩ (dòng giàu có tại gia), thì có thể khuyên bảo giáo hóa. Thế nào là Bồ-tát ở dòng tôn quý? Vì tính chất của các Bồ-tát trong quá khứ đều bình đẳng không khác. Thế nào là Bồ-tát quyến thuộc đầy đủ? Vì các quyến thuộc theo hầu Bồ-tát, kẻ sai bảo không thiếu. Thế nào là Bồ-tát đất nước trang nghiêm thanh tịnh? Vì lúc mới sinh, ánh sáng chiếu rực vô số thế giới, ai nhờ được ánh sáng ấy đều được an ổn. Thế nào là Bồ-tát bỏ nước bỏ nhà? Vì khi Bồ-tát Ma-ha-tát bỏ nhà học đạo, giáo hóa vô số ức trăm nghìn người cùng đi theo, có thể khiến chúng sinh đứng vững nơi ba thừa (ba cỗ xe: thanh văn, duyên giác, Bồ-tát). Thế nào là Bồ-tát đến dưới cây Phật? Cây ấy rễ, thân, cành, lá, hoa, quả đều là bảy báu, màu vàng tử ma (vàng ròng thượng hạng có ánh tía), chiếu khắp vô số cõi Phật mười phương đều sáng rực; đó là Bồ-tát đến cây Phật trang nghiêm thanh tịnh. Thế nào là Bồ-tát đầy đủ tất cả danh tiếng đức hạnh? Giả sử người của Bồ-tát thanh tịnh thì cõi Phật thanh tịnh; đó là Bồ-tát đầy đủ danh tiếng đức hạnh.
Thế nào là Bồ-tát trụ ở mười đạo địa mà thành Như Lai? Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ sáu ba-la-mật, mười lực, bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp), mười tám pháp bất cộng của chư Phật (mười tám đức tính riêng chỉ Phật mới có), đạt trí tát-vân-nhã, dứt trừ trần lao, không có ngăn ngại; đó là Bồ-tát trụ ở mười đạo địa mà thành Như Lai. Như thế, này Tu-bồ-đề! Bồ-tát Ma-ha-tát dùng ổ-hòa-câu-xá-la (phương tiện thiện xảo: sự khéo léo trong cách giáo hóa) thực hành sáu ba-la-mật, ý chỉ (bốn chỗ đặt tâm quán xét), ý đoạn (bốn sự cố gắng chân chính để dứt ác làm lành), thần túc (bốn nền tảng của thần thông), căn, lực, bảy giác ý (bảy yếu tố giác ngộ), tám đạo (tám con đường chân chính), ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ), mười lực, vô sở úy, bốn phân biệt biện (bốn tài biện luận thông suốt), mười tám pháp bất cộng của chư Phật, vắng lặng lìa kiến chấp, hiện vào bậc chủng tính, bậc bát nhân (?). Nếu có chỗ ở, thì [đó là] bậc lìa dục, bậc việc làm đã xong, lìa bậc thanh văn, Bích-chi-phật, [vào] bậc Bồ-tát; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát vào trụ thứ chín, tiến tới bậc Phật; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát ở trụ hạnh thứ mười; đó là Bồ-tát Ma-ha-tát tam-bạt-trí!"
Kinh Quang Tán, quyển thứ bảy.
Kinh Quang Tán, quyển thứ tám.
Vị Tam tạng (bậc thông suốt ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Trúc Pháp Hộ, người nước Nguyệt Chi, dịch vào đời Tây Tấn.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video