Thiên 28 — Phẩm 27: Mưa báu Pháp

 Kinh Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (Ma-ha: lớn; Bát-nhã: trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật; Ba-la-mật: đến bờ bên kia, tức sự tu tập trọn vẹn đưa người qua biển khổ sinh tử đến bờ giải thoát), phẩm thứ hai mươi bảy: Mưa báu pháp.

 Bấy giờ Thích-đề-hoàn-nhân (vua cõi trời Đao-lợi, cũng gọi là Đế Thích) tự nghĩ trong lòng: "Điều tôn giả Tu-bồ-đề (một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu nhất về lý Không) nói hôm nay là mưa báu pháp xuống khắp tam thiên đại thiên thế giới (một cõi vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), từ các cõi Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương) lên đến cõi trời A-ca-nị-tra (cõi trời cao nhất của cõi Sắc). Nay pháp Tu-bồ-đề giảng là mưa báu pháp, ta nên hóa ra hoa rải lên Phật, các Bồ-tát, các thánh chúng và Tu-bồ-đề." Thích-đề-hoàn-nhân cùng các chúng trời trong tam thiên đại thiên thế giới, mỗi vị đều hóa ra hoa rải lên đức Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; ma-ha-tát: bậc đại sĩ), thánh chúng tỳ-kheo (những người xuất gia tu hành) và Tu-bồ-đề để cúng dường, tự quy hướng về Bát-nhã Ba-la-mật. Vừa rải xong, hoa ấy trải khắp hai nghìn cõi Phật, trên khoảng hư không hóa thành lầu gác nhiều tầng, cao vời vợi, đẹp đẽ không nói hết.

 Tôn giả Tu-bồ-đề tự nghĩ trong lòng: "Xưa ta từng đi khắp các cung trời, chưa từng thấy loại hoa như thế này. Hoa vừa rải ra ấy là hoa hóa hiện, không phải mọc từ cây. Hoa mà các thiên tử vừa rải là sinh ra từ cây tâm, không phải sinh từ cây thật."

 Thích-đề-hoàn-nhân đáp Tu-bồ-đề: "Hoa này không từ đâu sinh ra, cũng không ra từ cây tâm."

 Tu-bồ-đề nói: "Như Câu-dực (tên gọi khác của Thích-đề-hoàn-nhân, theo họ của ngài là Kauśika) nói, hoa này không từ đâu sinh ra, không sinh từ cây tâm. Nếu, Câu-dực, nó không từ đâu sinh ra, thì nó chẳng phải là hoa."

 Thích-đề-hoàn-nhân đáp Tu-bồ-đề: "Hoa thật là không từ đâu sinh ra; sắc cũng không từ đâu sinh ra; thọ, tưởng, hành, thức cũng không từ đâu sinh ra."

 Tu-bồ-đề nói: "Câu-dực! Chẳng riêng hoa này là không từ đâu sinh ra. Sắc (hình sắc, phần vật chất — nhóm thứ nhất trong năm nhóm hợp thành con người) không sinh, cái không sinh thì không có sắc; thống dương (tức thọ: cảm giác khổ, vui), tư tưởng (tức tưởng: sự nhận biết hình tướng), sinh tử (tức hành: những hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) không từ đâu sinh ra, cái không sinh thì không có thức. Mắt không sinh, cái không sinh thì không có mắt; tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng như vậy. Đàn ba-la-mật (bố thí trọn vẹn) cũng không sinh, cái không sinh thì không có bố thí; Thi (trì giới), Sằn (nhẫn nhục), Duy-đãi (tinh tấn), Thiền (thiền định), Bát-nhã Ba-la-mật cũng không sinh, cái không sinh thì không có Bát-nhã Ba-la-mật. Cho đến bảy cái không (bảy cách quán tánh trống rỗng của mọi pháp: trong, ngoài, gần, xa, chân thật, cái có và cái không có đều là không) và ba mươi bảy phẩm (ba mươi bảy pháp tu dẫn đến giác ngộ), Câu-dực! cũng không từ đâu sinh ra, cái không sinh thì không có bảy cái không và ba mươi bảy phẩm. Mười lực (mười trí lực của Phật), vô úy (sự không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), các pháp của Phật không từ đâu sinh ra, cái không sinh thì không có các pháp ấy. Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên của bậc thánh), Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai), A-na-hàm (quả vị thứ ba), A-la-hán (quả vị cao nhất của hàng Thanh văn), Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên), trí Tát-vân-nhã của Phật (trí biết rõ tất cả) cũng không sinh, cái không sinh thì không có Tát-vân-nhã."

 Thích-đề-hoàn-nhân tự nghĩ trong lòng: "Trí tuệ mà tôn giả Tu-bồ-đề đã vào thật sâu xa; pháp ngài giảng đều không có gì tranh cãi, cũng không rối loạn."

 Khi ấy Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, Câu-dực! Trí tuệ mà Tu-bồ-đề đã vào thật sâu xa; kinh pháp ngài giảng theo trí tuệ đã vào ấy đều không có gì tranh cãi, cũng không rối loạn."

 Thích-đề-hoàn-nhân bạch Phật: "Tôn giả Tu-bồ-đề vào sâu trí tuệ thế nào, mà kinh pháp giảng theo trí tuệ đã vào ấy đều không có gì tranh cãi, cũng không rối loạn?"

 Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhân: "Ngài đã vào nơi sắc, vì đã vào pháp này nên pháp ngài giảng đều không có gì tranh cãi, cũng không rối loạn; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Vì sao? Vì đúng như pháp thì không có hòa hợp, không có tranh chấp. Điều Tu-bồ-đề nói cũng như vậy, không đồng, không loạn (?). Sáu Ba-la-mật (sáu hạnh tu trọn vẹn: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cũng như vậy. Cho đến bảy cái không, ba mươi bảy phẩm, mười lực, vô úy, các pháp của Phật, cũng không đồng không loạn. Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật, trí Tát-vân-nhã của Phật cũng như vậy, không đồng không loạn. Vì sao? Vì pháp Tu-bồ-đề giảng không hòa không tranh; đã không hòa không tranh thì không có gì để tranh cãi. Như thế, Câu-dực! Trí tuệ Tu-bồ-đề đã vào, điều ngài giảng vi diệu, cao vời như thế đó."

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Như lời đức Thế Tôn giảng nói về tất cả các pháp, Bồ-tát ma-ha-tát thấu rõ như thế, hiểu tất cả các pháp. Học Bát-nhã Ba-la-mật cũng nên như thế; Bồ-tát ma-ha-tát học như thế là không học sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao? Vì không thấy sắc, không thấy thọ, tưởng, hành, thức có gì để học. Bồ-tát ma-ha-tát học như thế là không học Đàn, Thi, Sằn, Duy-đãi, Thiền, Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao? Vì không thấy có việc học Bát-nhã Ba-la-mật. Không học bảy cái không, ba mươi bảy phẩm. Vì sao? Vì không thấy bảy cái không và ba mươi bảy phẩm. Không học mười lực, bốn điều không sợ hãi, mười tám pháp riêng có của chư Phật; không học Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật, trí Tát-vân-nhã của Phật. Vì sao? Vì không thấy có việc học trí Tát-vân-nhã."

 Thích-đề-hoàn-nhân nói với tôn giả Tu-bồ-đề: "Thưa ngài Tu-bồ-đề! Vì sao không thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức, bảy cái không, ba mươi bảy phẩm, Thanh văn (hàng đệ tử nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát riêng mình), Bích-chi Phật, trí Tát-vân-nhã của Phật?"

 Tu-bồ-đề nói: "Vì sắc là không, thọ, tưởng, hành, thức là không, lên đến Tát-vân-nhã cũng là không. Câu-dực! Vì sắc là không nên không học sắc không; vì thọ, tưởng, hành, thức là không, vì thức là không nên không học thức không; lên đến trí Tát-vân-nhã cũng là không nên không học trí không. Câu-dực! Đó là vì không; vì là không nên không học cái không. Nếu học cái không, thì không phải là một pháp mà là hai pháp; nếu học sắc không thì không phải là một, lên đến trí Tát-vân-nhã, nếu học trí ấy thì không phải là một. Vì vậy, Câu-dực! Vì sắc, thọ, tưởng, hành, thức là không nên không có hai; lên đến trí Tát-vân-nhã đều là không nên không có hai. Sáu Ba-la-mật cũng như vậy, đều không có hai. Bảy cái không, ba mươi bảy phẩm, mười lực, vô úy, các pháp của Phật, Thanh văn, Bích-chi Phật, lên đến Tam-da-tam-Phật (bậc giác ngộ chân chính trọn khắp), cũng không có hai; trí Tát-vân-nhã cũng không có hai.
 Ai học được trí Tát-vân-nhã của Phật, thì tức là học hết vô số a-tăng-kỳ (số lượng nhiều không thể đếm) pháp. Ai đã học được vô số a-tăng-kỳ pháp Phật không thể kể xiết, thì không học sắc là có thêm hay có bớt; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy; lên đến trí Tát-vân-nhã cũng không thêm không bớt. Học năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) không thêm không bớt rồi, thì có thể học trí Tát-vân-nhã. Đã học được trí Tát-vân-nhã không thêm không bớt rồi, thì không học nhận lấy sắc, cũng không mất gì; không học nhận lấy thọ, tưởng, hành, thức, cũng không mất gì; không học nhận lấy Thanh văn, Bích-chi Phật, lên đến trí Tát-vân-nhã, cũng không mất gì."

 Xá-lợi-phất (đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) nói với Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát học như thế là không học nhận lấy, cũng không mất gì."

 Tu-bồ-đề nói: "Đúng vậy, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát học như thế là không học nhận lấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cũng không mất gì; không học nhận lấy Tát-vân-nhã, cũng không mất gì."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Vì sao Bồ-tát ma-ha-tát không nhận lấy năm ấm mà cũng không mất gì? Không nhận lấy, không học Tát-vân-nhã mà cũng không mất gì?"

 Tu-bồ-đề nói: "Sắc không có thật, không thể nắm giữ, không có ai nhận lấy sắc; thọ, tưởng, hành, thức, trí Tát-vân-nhã đều không có thật, không thể nắm giữ. Không có ai nhận lấy Tát-vân-nhã; đó, Xá-lợi-phất! là Bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các pháp đều không nhận lấy gì mà thành tựu Tát-vân-nhã."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát học như thế, là học Bát-nhã Ba-la-mật để sinh ra Tát-vân-nhã chăng?"

 Tu-bồ-đề nói: "Đúng vậy, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát học như thế, là học Bát-nhã Ba-la-mật để sinh ra Tát-vân-nhã, vì đối với tất cả các pháp không nhận lấy gì."

 Xá-lợi-phất nói với Tu-bồ-đề: "Bồ-tát ma-ha-tát học như thế, thì đối với tất cả các pháp không nhận lấy, không học, cũng không mất gì. Bồ-tát ma-ha-tát học như thế là để sinh ra Tát-vân-nhã."

 Tu-bồ-đề nói: "Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì không thấy sắc có sinh, cũng không có diệt, không nhận, không bỏ, không giữ, không tranh, không thêm, không bớt. Vì sao, Xá-lợi-phất? Vì sắc không có tự tánh (bản chất tự có, riêng biệt) nên không có sắc; thọ, tưởng, hành, thức không thấy có sinh, cũng không có diệt, không nhận, không bỏ, không bụi nhơ, không oán hận (?), không buông, không chẳng buông, không thêm, không bớt. Vì sao? Vì trí Tát-vân-nhã thì không có tự tánh, đều không có thật. Vì vậy, Xá-lợi-phất! Bồ-tát ma-ha-tát đối với tất cả các pháp không có sinh, cũng không có diệt, không nhận, không bỏ, không bụi nhơ, không oán hận, không buông, không chẳng buông, không thêm, không bớt; học Bát-nhã Ba-la-mật rồi thì sinh ra Tát-vân-nhã, ấy là vì không học, không có gì sinh ra."
 Thích-đề-hoàn-nhân nói với Xá-lợi-phất: "Bồ-tát ma-ha-tát nên tìm Bát-nhã Ba-la-mật ở đâu?"

 Xá-lợi-phất nói: "Câu-dực! Nên tìm nơi tôn giả Tu-bồ-đề."

 Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Có phải do uy lực thần diệu của ngài, do ngài sắp đặt, khiến Xá-lợi-phất nói rằng: 'Tu-bồ-đề giảng Bát-nhã Ba-la-mật, nên tìm nơi ngài' chăng?"

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Không phải do uy lực thần diệu của tôi sắp đặt."

 Lại hỏi: "Vậy do ơn uy lực thần diệu của ai sắp đặt?"

 Đáp: "Câu-dực! Do ơn uy lực thần diệu của Đát-tát-a-kiệt (phiên âm của Tathāgata, tức Như Lai, danh hiệu của Phật) sắp đặt."

 Thích-đề-hoàn-nhân nói với Tu-bồ-đề: "Tất cả các pháp đều không có chỗ đứng, sao lại nói là do uy lực thần diệu của Đát-tát-a-kiệt sắp đặt như thế? Cũng không có chỗ nào khác sắp đặt. Xét trong các pháp không tìm được Như Lai, cũng không có chỗ nào khác tìm được Như Lai."

 Tôn giả Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, Câu-dực! Đát-tát-a-kiệt không có chỗ trụ, cũng không có chỗ nào khác; chỗ có thể trụ không khác với Như Lai; có điều gì để được cũng không lìa chỗ trụ. Đát-tát-a-kiệt cũng không có chỗ trụ, mà đối với tất cả các pháp không lìa chỗ trụ.
 Không lấy sắc làm Đát-tát-a-kiệt, làm Như Lai; không lấy vô bản (tức chân như: tánh như thật của các pháp, vốn không có gốc sinh khởi) làm Đát-tát-a-kiệt; không lấy vô bản của sắc làm Đát-tát-a-kiệt; không lấy vô bản của Đát-tát-a-kiệt làm sắc, lấy pháp sắc vô bản làm Đát-tát-a-kiệt (?); không lấy Đát-tát-a-kiệt làm vô bản. Vì pháp là vô bản nên các sắc là vô bản; vì thọ, tưởng, hành, thức là vô bản nên Đát-tát-a-kiệt là vô bản. Không dùng vô bản của Đát-tát-a-kiệt làm thọ, tưởng, hành, thức, không lấy vô bản của thức [làm Đát-tát-a-kiệt] (?). Đát-tát-a-kiệt là pháp, nhưng không lấy pháp Đát-tát-a-kiệt làm pháp thức. Thanh văn, Bích-chi Phật lên đến Tát-vân-nhã, vô bản là Đát-tát-a-kiệt, nhưng không lấy Đát-tát-a-kiệt làm vô bản. Tát-vân-nhã là vô bản, nhưng không lấy pháp Tát-vân-nhã làm pháp Đát-tát-a-kiệt, không lấy pháp Đát-tát-a-kiệt làm pháp Tát-vân-nhã.
 Lại nữa, Câu-dực! Đát-tát-a-kiệt đối với các pháp sắc không hợp, không tan; đối với các pháp thọ, tưởng, hành, thức không hợp, không tan; không phải ở nơi khác ngoài năm ấm mà có hợp có tan; không phải ở nơi Đát-tát-a-kiệt mà có hợp có tan; không phải ở nơi pháp Tát-vân-nhã mà có hợp có tan. Đối với Tát-vân-nhã, Đát-tát-a-kiệt không hợp không tan; không phải ở nơi pháp Tát-vân-nhã mà có hợp có tan; không phải ở nơi Đát-tát-a-kiệt khác ngoài Tát-vân-nhã mà có hợp có tan.
 Lại nữa, Câu-dực! Đối với các pháp này không hợp không tan, nhờ uy lực thần diệu ấy sắp đặt mà có chỗ trụ. Vừa rồi Câu-dực lại hỏi: 'Bồ-tát ma-ha-tát nên tìm Bát-nhã Ba-la-mật ở đâu?' Không tìm nơi sắc, không tìm nơi khác ngoài sắc; không tìm nơi thọ, tưởng, hành, thức, không tìm nơi khác ngoài thức. Bát-nhã Ba-la-mật đối với sắc, thọ, tưởng, hành, thức và tất cả các pháp không hợp không tan, không có hình sắc, không thể thấy, không thể nắm giữ, đó là một tướng, tức là tướng không có gì.

 "Lại nữa, Câu-dực! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, lên đến Tát-vân-nhã, đều không tìm cầu, cũng không tìm Tát-vân-nhã ở nơi khác. Vì sao? Vì tìm Bát-nhã Ba-la-mật và Tát-vân-nhã thì đối với tất cả các pháp không hợp không tan, không có hình sắc, không thể thấy, không thể nắm giữ, đó là một tướng, tức là tướng không có gì. Vì sao? Câu-dực! Vì Bát-nhã Ba-la-mật không có sắc, cũng không có sắc khác; không có thọ, tưởng, hành, thức, cũng không có thức khác; thức không khác Bát-nhã Ba-la-mật, cũng không có Tát-vân-nhã khác.
 Chẳng phải Bát-nhã Ba-la-mật [mà có] Tát-vân-nhã khác; Bát-nhã Ba-la-mật, Đát-tát-a-kiệt, Bát-nhã Ba-la-mật không có sắc, cũng không có sắc khác, cũng không có thọ, tưởng, hành, thức khác; Bát-nhã Ba-la-mật cũng không có thức khác; Tát-vân-nhã chẳng phải Bát-nhã Ba-la-mật, Bát-nhã Ba-la-mật không có Tát-vân-nhã khác; Bát-nhã Ba-la-mật của Đát-tát-a-kiệt không có sắc, cũng không có sắc khác (?). Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy, không có thức khác, cũng không có vô bản. Bát-nhã Ba-la-mật không có pháp sắc, cũng không có pháp sắc khác; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Bát-nhã Ba-la-mật không có vô bản của sắc, cũng không có vô bản của sắc khác; Bát-nhã Ba-la-mật không có pháp sắc, cũng không có pháp sắc khác; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Thanh văn, Bích-chi Phật lên đến Tát-vân-nhã cũng như vậy, không có pháp sắc của Tát-vân-nhã, cũng không có pháp sắc của Tát-vân-nhã khác. Bát-nhã Ba-la-mật không có vô bản của Tát-vân-nhã, cũng không có vô bản của Tát-vân-nhã khác. Bát-nhã Ba-la-mật không có vô bản của Tát-vân-nhã, cũng không có vô bản của Tát-vân-nhã khác."

 Thích-đề-hoàn-nhân nói với Tu-bồ-đề: "Đó là Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát, không có gì khác, là Ba-la-mật không có giới hạn. Những gì Bồ-tát ma-ha-tát có thể học — Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật, Bồ-tát, Phật — đều nên theo đây mà học. Bồ-tát ma-ha-tát học pháp này để giáo hóa chúng sinh, làm trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, đạt A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp, tức quả vị Phật)."

 Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhân: "Đúng vậy, Câu-dực! Đó là Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát, là Ba-la-mật không có gì khác, là Ba-la-mật không có giới hạn, nên học như thế. Vì tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát) đều do đây mà sinh ra; Bồ-tát ma-ha-tát tự đạt đến A-nậu-đa-la tam-da-tam-bồ, thành tựu A-duy-tam-Phật (sự thành Phật, giác ngộ trọn vẹn).
 Sắc không có bờ mé, đó là Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có cùng tận. Vì sao? Vì không thể tìm được sắc quá khứ, cũng không thể tìm được sắc ở khoảng giữa (hiện tại), cũng không thể tìm được sắc vị lai; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Thức không có bờ mé, Ba-la-mật không có cùng tận. Vì sao? Vì không thể tìm được thức quá khứ, cũng không có thức khoảng giữa, cũng không có thức vị lai. Thanh văn, Bích-chi Phật lên đến Phật, không cùng tận, không bờ mé, cũng như vậy. Vì vậy, Câu-dực! Đây là Ba-la-mật không cùng tận của các Bồ-tát ma-ha-tát.
 Sắc không có số lượng, Bát-nhã Ba-la-mật cũng không có số lượng. Vì sao? Vì sắc không thể tìm được giới hạn. Ví như, Câu-dực! Hư không không thể tìm được bờ mé giới hạn, sắc không có số lượng cũng như vậy. Vì hư không không có giới hạn nên sắc không có giới hạn. Vì sắc không có giới hạn nên Bát-nhã Ba-la-mật không có giới hạn; lên đến Tát-vân-nhã cũng không có giới hạn. Cho nên Bát-nhã Ba-la-mật không có giới hạn; đó là hạnh của các Bồ-tát ma-ha-tát. Vì sao? Câu-dực! Vì trí Tát-vân-nhã không thể tìm được bờ mé giới hạn. Ví như hư không không thể tìm được bờ mé, trí Tát-vân-nhã cũng như vậy. Vì hư không không có giới hạn nên Tát-vân-nhã cũng không có giới hạn. Vì Tát-vân-nhã không có giới hạn nên Bát-nhã Ba-la-mật không có giới hạn. Vì vậy, Câu-dực! Bát-nhã Ba-la-mật không có giới hạn, đó là [hạnh của] các Bồ-tát ma-ha-tát.
 Hư không không có bờ mé, sắc không có đáy, Ba-la-mật không có đáy. Vì sao? Câu-dực! Vì sắc không có bờ mé, cũng không có khoảng giữa; thọ, tưởng, hành, thức cũng không có bờ mé, cũng không có khoảng giữa; vì vậy Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có bờ mé, không có đầu mối, không có đáy. Vì sao? Vì thần thức không thể tìm được đáy, không có khoảng giữa; lên đến Tát-vân-nhã cũng không có đáy; Ba-la-mật cũng không có đáy; đó là hạnh của các Bồ-tát ma-ha-tát. Vì sao, Câu-dực? Vì Tát-vân-nhã không thể tìm được bờ mé, cũng không có khoảng giữa. Ba-la-mật không có đáy, đó là [hạnh của] Bồ-tát ma-ha-tát. Vì sắc không có đáy nên Tát-vân-nhã cũng không có đáy. Lại nữa, Câu-dực! Sự việc không có đầu mối, không có đáy, Ba-la-mật không có đáy. Ai hiểu được điều này, người ấy là Bồ-tát ma-ha-tát."

 Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Vì lẽ gì sự việc không có đầu mối, không có đáy, mà Ba-la-mật không có đáy?"

 Tu-bồ-đề nói: "Câu-dực! Vì sự việc của Tát-vân-nhã không có đầu mối, không có đáy, nên Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy. Lại nữa, Câu-dực! Pháp không có đầu mối, không có đáy, vì vậy Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy."

 Thích-đề-hoàn-nhân nói với Tu-bồ-đề: "Vì lẽ gì pháp không có đầu mối, không có đáy, mà Ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy?"

 Tu-bồ-đề nói: "Vì pháp giới (toàn thể các pháp xét về bản tánh chân thật của chúng) không có đáy, nên Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy. Lại nữa, Câu-dực! Sự việc của vô bản đều không có đầu mối, không có đáy, nên Ba-la-mật của Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy."

 Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Vì lẽ gì sự việc của vô bản đều không có đầu mối, không có đáy, mà Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy?"

 "Câu-dực! Vô bản không có đáy, vì vậy không có đáy. Sự việc vì không có đầu mối nên vô bản không có đáy. Vô bản không có đáy, nên sự việc không có đáy. Sự việc không có đáy, vì vậy Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy. Lại nữa, vì con người không có đáy nên Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy."

 Thích-đề-hoàn-nhân hỏi Tu-bồ-đề: "Vì lẽ gì con người không có đáy, mà Ba-la-mật của các Bồ-tát ma-ha-tát không có đáy?"

 Tu-bồ-đề nói: "Ý Câu-dực nghĩ sao, theo pháp nào mà có lời dạy này, gọi là Bồ-tát ma-ha-tát?"

 Thích-đề-hoàn-nhân đáp Tu-bồ-đề: "Đây không phải lời dạy theo pháp, cũng không phải lời dạy trái pháp. Cái tên gọi này là từ duyên bên ngoài như khách ghé đến, hoàn toàn không có thật, không có hình tướng gốc, chỉ tựa như cái tên giả, gọi là 'người'. Người vốn không có nhân duyên, chỉ gượng đặt ra cái tên." [Tu-bồ-đề hỏi (?):] "Ý Câu-dực thấy thế nào, Bát-nhã Ba-la-mật này có nêu rõ, nói đến chỗ của người chăng?"

 Đáp: "Không."

 Tu-bồ-đề nói: "Câu-dực! Nếu không nói đến người, há chẳng phải là không có đáy sao? Thế nào, Câu-dực! Đát-tát-a-kiệt, A-la-ha (bậc đáng được cúng dường), Tam-da-tam-Phật sống lâu như số kiếp nhiều như cát sông Hằng, miệng luôn nói 'người, người', vậy có người nào có sinh, có diệt chăng?"

 Đáp: "Không, thưa Tu-bồ-đề! Vì sao? Vì người vốn thanh tịnh."

 "Vì vậy, Câu-dực! Con người không có đáy, nên Bát-nhã Ba-la-mật không có đáy. Bồ-tát học thì nên biết như thế; thực hành pháp Bát-nhã Ba-la-mật là như thế."

 Kinh Quang Tán, quyển thứ mười.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video