Phẩm Bạn lành, thứ mười chín.
"Lại nữa, Thiện Nghiệp (tức Tu-bồ-đề, đại đệ tử của Phật)! Khai sĩ đại sĩ (tức bồ-tát lớn: người phát nguyện tu thành Phật để cứu độ chúng sinh) có chí lớn, muốn được Vô thượng chính chân đạo (sự giác ngộ chân chính cao tột của Phật), tối chính giác (giác ngộ chân chính tột bậc), thì nên gần gũi bạn lành, cung kính Tam tôn (ba ngôi tôn quý: Phật, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu)."
Thiện Nghiệp hỏi: "Bạn lành thì lấy gì mà biết?"
Phật nói: "Người giảng Minh độ vô cực (trí tuệ sáng suốt đưa người sang bờ giác ngộ, không cùng tận, tức Bát-nhã ba-la-mật) cho người khác, dạy người vào định (trạng thái tâm lắng yên chuyên nhất) này, là bạn lành của khai sĩ đại sĩ. Sáu độ vô cực (sáu pháp tu trọn vẹn đưa người sang bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) là bạn lành, là đức lành, là sự che chở, là người dẫn dắt, là con đường đi tới. Như Lai (danh hiệu của Phật) tối chính giác, cùng các Như Lai ở vô số cõi Phật khắp mười phương trong quá khứ, vị lai và hiện tại, đều từ Minh độ mà thành tựu đạo Nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy mọi sự của Phật), dùng bốn việc để che chở chúng sinh. Bốn việc gì? Một là bố thí, hai là khuyên vui (nói lời dịu dàng khiến người vui), ba là làm lợi ích, bốn là cùng chung (cùng làm việc, chung sống với người để dẫn dắt). Đó là bốn đức.
[Sáu độ] là cha mẹ, là nhà cửa, là lâu đài, là chỗ để vượt qua, là chỗ quay về nương tựa, là người dẫn đường; cho nên sáu độ là chỗ để chúng sinh vượt qua. Khai sĩ đại sĩ học sáu độ, vì chúng sinh, muốn dứt hết gốc rễ [khổ đau] của họ, nên học tướng của Minh độ. Thế nào là tướng của Minh độ? Không vướng mắc ngăn ngại là tướng của Minh độ; tướng ấy là để thấu đạt các pháp."
Phật nói: "Như thế, không có tướng nào mà được Minh độ; đó là cái tướng thấu đạt các pháp. Vì sao? Các pháp đều không (không có tự thể cố định), tướng ấy cũng không, đó là Minh độ."
Thiện Nghiệp hỏi Phật: "Giả sử, thưa Thiên Trung Thiên (Trời trong các trời, tiếng tôn xưng Phật), các pháp đều không, thì do đâu dân chúng ham muốn sống mãi không có lúc dứt? Cái không thì không có lúc tăng, cũng không có lúc ngừng nghỉ, đều là hư không không có hình. Vô thượng chính chân đạo tối chính giác không phải từ trong đó [mà được]. Mỗi mỗi đều là hư không thì không được Vô thượng chính chân đạo tối chính giác. Thế nào, thưa Thiên Trung Thiên! Pháp này lấy gì để biết chắc?"
Phật nói: "Chúng sinh ấy khổ nhọc mong cầu, muốn được cái này, nhờ cái này mà đạt cái kia, cầu như thế. Ông có thấy ta được cái không chăng?"
Thiện Nghiệp nói: "Không, thưa Thiên Trung Thiên!"
Phật nói: "Tự mình làm như thế, được như thế, cái ấy là không chăng?"
Đáp: "Như là không, thưa Thiên Trung Thiên!"
Phật nói: "Chỉ vì thế mà [họ] không có lúc được giải thoát chăng?"
Đáp: "Đúng vậy, thưa Thiên Trung Thiên! Dân chúng rất muốn yên ổn (?), muốn được cái này, nhờ cái này mà đạt cái kia, khổ nhọc không ngừng."
Phật nói: "Vì dân chúng ham muốn nên liền chấp trước. Nên biết như vậy. Chỗ sinh ra của dân chúng, vốn ở trong đó không có gì để nắm lấy; không có gì để nắm lấy thì không tạo thành cái không có (?); cái không có ấy không có lúc diệt hết, cũng không có lúc sinh ra tăng thêm. Hiểu biết như thế, đó là khai sĩ đại sĩ cầu Minh độ."
Thiện Nghiệp thưa với Phật: "Khai sĩ vì không cầu năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm nhận, nhận ra hình dung, hoạt động tạo tác của tâm, nhận biết phân biệt) mà hiểu biết như thế? Hay là cầu Minh độ? Hay là cầu bình đẳng tất cả? [Điều này] các bậc Ứng nghi (tức A-la-hán: bậc đã dứt sạch phiền não, chỉ lo giải thoát riêng mình) và Duyên nhất giác (tức Bích-chi Phật: bậc tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không có thầy) đều không theo kịp. Người có đức cầu đạo cao vời, không ai theo kịp; nên thực hành như thế, ngày đêm mau gần Vô thượng chính chân đạo tối chính giác."
Phật nói: "Thế nào, giả sử chúng sinh trong bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức cả thế giới) đều được làm người, đều cầu Vô thượng chính chân, phát ý cầu Phật đạo, mỗi người trọn đời bố thí, hướng về Vô thượng chính chân đạo. Ý Thiện Nghiệp nghĩ sao, phúc ấy có nhiều chăng?"
Đáp: "Rất nhiều, thưa Thiên Trung Thiên!"
Phật nói: "Người được định thanh tịnh của Minh độ, giữ trong một ngày, đúng như lời dạy, suy niệm và thực hành như thế, thì phúc ấy hơn kia. Vì sao? Vì hạnh của chúng sinh không ai kịp lòng từ này. Bậc cao sĩ ấy đi sâu vào trí tuệ, thấu hiểu trí tuệ ấy đầy đủ; [thấy] sự khổ nhọc của thế gian liền khởi lòng từ rộng khắp, xót thương tất cả, dùng mắt đạo (con mắt trí tuệ của người tu đạo) nhìn thấu mà thấy chúng sinh, thành tựu đầy đủ chí cao, thực hành không lười biếng. Vì không lười biếng nên được như thế.
Khai sĩ ấy lòng từ rộng lớn khắp nơi, không trụ vào tướng ấy, cũng không trụ vào gì khác; trí tuệ rất sáng, dù chưa trụ nơi Vô thượng chính chân đạo, mà hết thảy cõi nước đều cùng tôn kính; hướng lên đạo chính chân cao tột, rốt cuộc không thối lui. Nếu nhận cúng dường y phục, thức ăn, giường nằm, thuốc men, thì tâm Minh độ đứng vững trong đó; vật thí nhận được giúp trừ bỏ [chướng ngại], gần với Nhất thiết trí; ăn mà không mắc tội, làm lợi ích chúng sinh, chỉ cho họ chỗ an trụ của đạo; nơi không bờ bến đều được soi sáng, những ai ở trong lao ngục đều được độ thoát, chỉ cho họ mắt đạo — theo hạnh ấy, đừng nghĩ đến tướng, đừng khởi ý khác mà giữ lấy chỗ kém (?), vào trong Minh độ mà thực hành hạnh cao, đừng lười biếng.
Ví như người được viên ngọc minh nguyệt (ngọc sáng như trăng) rồi lại đánh mất, ngồi buồn rầu đau khổ, khởi lo nghĩ; như mất bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc đỏ, mã não), nghĩ thế này: 'Sao ta lại đánh mất báu vật này?' Người muốn tìm châu báu thì phải luôn giữ vững tâm, chớ để mất Nhất thiết trí. Vì sao? Minh độ như hư không, cũng không tăng không giảm."
Thiện Nghiệp nói: "[Nếu như] hư không, thì làm sao khai sĩ đại sĩ thành tựu hạnh của mình, gần Vô thượng chính chân đạo?"
Phật nói: "Khai sĩ đại sĩ cũng không tăng không giảm. Khi trong kinh giảng nói, nghe mà không sợ không hãi, nên biết bậc cao sĩ ấy chính là đang cầu Minh độ vậy."
Thiện Nghiệp nói: "Như thế, Minh độ là cầu cái không chăng?"
Phật nói: "Không phải."
"Có thể lìa Minh độ mà được chăng?"
Phật nói: "Không."
Thiện Nghiệp nói: "Dùng năm ấm mà cầu chăng?"
Phật nói: "Không."
Lại hỏi: "Lìa năm ấm thì có cầu được gì chăng?"
Phật nói: "Không."
Thiện Nghiệp nói: "Vậy cầu Đại minh (trí tuệ sáng lớn, tức Minh độ) thế nào?"
Phật nói: "Ông có thấy pháp này, có pháp gì cầu Minh độ chăng?"
Đáp: "Không thấy, thưa Thiên Trung Thiên!"
Phật nói: "Thế nào, thấy khắp Minh độ này, có khai sĩ nào cầu nó chăng?"
Đáp: "Không thấy."
Phật nói: "Giả sử thấy khắp, pháp có chỗ sinh ra chăng?"
Đáp: "Không thấy."
Phật nói: "Khai sĩ đại sĩ như thế liền được vô sở tòng sinh pháp lạc (niềm an vui khi chứng ngộ rằng các pháp vốn không sinh ra), đầy đủ tất cả, không có gì để nhận mà được thụ quyết (được Phật báo trước sẽ thành Phật) Vô thượng chính chân đạo tối chính giác (?), đến đâu cũng không còn sợ hãi; hết thảy làm sự che chở ấy, sự cầu ấy, hạnh ấy, sức ấy, là để trở về với tuệ Phật, tuệ cực lớn, tuệ tự tại, tuệ Nhất thiết trí, tuệ Như Lai. Nếu làm như thế [mà còn chấp], thì không được Phật."
Phật nói: "Là có khác biệt."
Thiện Nghiệp nói: "Giả sử các pháp không sinh ra, thì [có] được thụ quyết Vô thượng chính chân đạo chăng?"
Phật nói: "Không."
Thiện Nghiệp nói: "Vậy khai sĩ đại sĩ được Vô thượng chính chân đạo thế nào?"
Phật nói: "Ông có thấy cái gì được thụ quyết chăng?"
Đáp: "Không thấy pháp nào sẽ đạt Vô thượng chính chân đạo."
Phật nói: "Đúng vậy! Các pháp không có gì từ trong đó mà được. Khai sĩ không nghĩ thế này: 'Giữ pháp này thì sẽ được thụ quyết, hay không được thụ quyết.'"
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video