Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tổng tập sách lớn do vua Càn Long nhà Thanh ra lệnh biên soạn, chia mọi sách thành bốn kho: Kinh, Sử, Tử, Tập). Tử bộ (phần sách của các nhà tư tưởng và các loại sách tạp khác), quyển mười hai.
Mục Thiên tử truyện (Truyện về vua Mục, tức Chu Mục vương, vua nhà Chu thời cổ). Loại Tiểu thuyết gia (loại sách ghi chép chuyện vặt, chuyện lạ ngoài sử chính thức), phần hai, thuộc nhóm "dị văn" (chuyện lạ nghe được). Đề yếu (bài tóm lược giới thiệu sách).
Bọn thần kính cẩn xét: Mục Thiên tử truyện gồm sáu quyển, do Quách Phác đời Tấn chú thích. Đầu sách có bài tựa của Tuân Úc. Theo truyện Thúc Tích (bài tiểu sử Thúc Tích trong sử nhà Tấn) thì năm Thái Khang thứ hai (năm 281, niên hiệu của Tấn Vũ Đế), một người huyện Cấp tên là Bất Chuẩn đào trộm mộ Ngụy Tương vương (vua nước Ngụy thời Chiến Quốc). Hắn lấy được sách viết trên thẻ tre, gồm Mục Thiên tử truyện năm thiên, lại thêm mười chín thiên sách khác như "Chu thực điền pháp" (phép cấp ruộng ăn lộc của nhà Chu), "Chu thư", "Luận Sở sự" (bàn việc nước Sở), "Chu Mục vương mỹ nhân Thịnh Cơ sự" (chuyện người đẹp Thịnh Cơ của Chu Mục vương). Xét thì nay chuyện Thịnh Cơ được chép ở quyển thứ sáu của Mục Thiên tử truyện. Có lẽ đó chính là một thiên trong số sách mà truyện Thúc Tích nhắc đến. Xét lối hành văn thì thiên ấy phải thuộc về truyện này, truyện Thúc Tích tách riêng ra là sai.
Sách này chép việc có ghi tháng, ngày mà không ghi năm, văn lại nhiều chỗ đứt đoạn, thiếu sót. Đem so với bản Trúc thư kỷ niên (bộ sử biên niên viết trên thẻ tre, cũng tìm được trong ngôi mộ ấy) hiện nay thì thấy như sau. Kỷ niên chép năm thứ mười hai, mùa đông, vua đi tuần thú (đi tuần xem xét đất đai của các nước chư hầu) ở phía bắc, rồi đánh rợ Khuyển Nhung; việc này nằm ở quyển một của truyện. Năm thứ mười bốn, mùa hạ, vua đi săn ở Quân Khâu; tháng năm dựng cung Phạm, xây Hổ Lao; việc này nằm ở quyển năm. Năm thứ mười lăm, vua dựng đài Trùng Bích; mùa đông vua đi ngắm Diêm Trạch (đầm muối); việc này nằm ở quyển sáu. Năm thứ mười bảy, vua đi đánh phía tây tới gò Côn Lôn, gặp Tây Vương Mẫu (theo truyền thuyết là một nữ thần, hoặc vị nữ chúa ở phương tây); việc này nằm ở các quyển hai, ba và bốn.
Hai sách cùng được đào lên một lúc, bọn Tuân Úc cùng đối chiếu hiệu đính, lẽ ra không thể trái nhau đến thế. Có lẽ bản Trúc thư kỷ niên ngày nay là do người đời Minh nhặt nhạnh từ nhiều sách mà soạn ra, không phải bản cũ lấy từ mộ ở huyện Cấp. Ngay những đoạn Kỷ niên được dẫn trong lời chú của Quách Phác mà người làm giả còn nhặt chưa hết, huống chi là có thì giờ khảo xét thứ tự các việc. Đó cũng là một bằng chứng cho thấy bản Kỷ niên ngày nay là đồ giả mạo. Có người lại bảo nên dời quyển năm, quyển sáu lên trước quyển hai cho hợp với thứ tự trong Trúc thư. Làm thế là gọt chân cho vừa giày (bóp méo cái gốc để chiều theo cái sai).
Những điều sách chép tuy nhiều lời khoa trương, ít điều có thật, nhưng cái gọi là Tây Vương Mẫu chẳng qua là vua của một nước ở phương tây. Cái gọi là Huyền Phố chẳng qua là nơi chim bay và muôn thú ăn uống, là vườn và đầm ở chốn hoang vu rộng lớn, chứ không có chuyện thần tiên quái lạ. Cái gọi là Hà Tông thị cũng chỉ là tên một nước, không có thuyết cá rồng biến hiện. So với Sơn hải kinh và Hoài Nam tử thì sách này còn gần sự thật hơn.
Quách Phác khi chú sách Nhĩ Nhã (bộ từ điển giải nghĩa chữ cổ nhất của Trung Hoa), ở câu nói về Tây Vương Mẫu chỉ ghi đó là một nước u tối, hoang vu ở phương tây. Ở câu "sông Hoàng Hà phát ra từ gò Côn Lôn", ông tuy dẫn thiên Đại hoang Tây kinh mà không nói đến chuyện linh thiêng kỳ lạ. Thế mà khi chú sách này, ông lại dẫn khá nhiều chuyện kể quái lạ. Có lẽ là vì giải nghĩa kinh điển thì không dám không nghiêm cẩn, còn chú giải sách truyện thì cốt khoe sự học rộng.
Thiên Chu Mục vương trong sách Liệt Tử chép những điều có chỗ giống, có chỗ khác với truyện này. Có lẽ thời ấy trong dân gian đã lưu truyền bản ghi chép này, giống như tiểu thuyết, dã sử đời sau, nên Liệt Ngự Khấu (tức Liệt Tử) mới lượm lặt được văn ấy. Trong các sách lấy từ mộ huyện Cấp mà đời truyền lại, sách "Sư Xuân" đã mất. "Dật Chu thư" thì là do người đời sau nối nhau gán nhầm. "Kỷ niên" thì giả mạo rõ ràng. Thứ còn giữ được đến nay chỉ có truyện này mà thôi.
Nhưng văn tự đã cổ, chỗ sai chỗ sót lại rất nhiều, nên người học phần lớn không để tâm. Câu "phong cho Mô Trú ở bờ bắc sông" (ở quyển hai): Mô Trú vốn là tên người, còn "phong" là ban tước vị và đất đai. Trương Ngạn Viễn trong sách Lịch đại danh họa ký đọc nhầm chữ "trú" (ban ngày) thành chữ "họa" (vẽ), rồi coi "Phong Mô" là ông tổ nghề vẽ. Câu "núi gò tự hiện ra" (?) là bài ca của Tây Vương Mẫu (ở quyển ba). Thế mà Phương Hồi trong sách Doanh Khuê luật tủy, khi chú câu thơ "núi gò chỉ tự hiện ra" của Trần Tử Ngang, lại bảo hai chữ "tự xuất" (tự hiện ra) e là chép sai. Quyển hai chép: "bèn khắc dấu tích ở trên Huyền Phố". Quyển ba chép: "bèn ghi dấu tích ấy lên đá núi Yểm Sơn". Lời văn rất rõ ràng. Thế mà Chu Khuê trong sách Danh tích lục lại nói tên sách lấy từ câu "để lại danh tích trên đá Yểm Tư" trong Mục Thiên tử truyện, hoàn toàn sai lệch.
Truyện này được lưu truyền đến nay cũng trong cảnh như còn như mất, vốn là thứ mà người nghiên cứu đời xưa nên quý trọng. Năm Càn Long thứ bốn mươi ba (1778), tháng chín, kính cẩn hiệu đính xong và dâng lên.
Tổng toản quan (quan đứng đầu việc biên soạn): thần Kỷ Quân, thần Lục Tích Hùng, thần Tôn Sĩ Nghị.
Tổng hiệu quan (quan đứng đầu việc soát lỗi, hiệu đính): thần Lục Phí Trì.
Tựa sách Mục Thiên tử truyện.
Mục Thiên tử truyện được tìm thấy trong mộ ở huyện Cấp. Tuân Úc đời Tấn hiệu đính, định thành sáu quyển, và viết bài tựa nói rằng việc trong sách tuy không theo khuôn phép chính thống nhưng lời văn rất cổ, khá đáng đọc.
Tôi xét thấy lời tựa Kinh Thư nói Mục vương làm vua trăm năm, đến lúc già thì lẫn lộn. Thái sử công (tức Tư Mã Thiên, tác giả Sử ký) có ghi chuyện Mục vương đến làm khách của Tây Vương Mẫu, phần nhiều khớp với những điều chép trong các sách truyện. Vậy sách này có lẽ đã ghi đầy đủ chi tiết những việc của một thời, không thể chê bai quá đáng là bịa đặt.
Thời Xuân Thu, các nước chư hầu (các nước nhỏ do nhà Chu phong cho, thần phục nhà Chu) đều có sách sử riêng, trong đó có nhiều lời tạp nham. Xuống đến thời Chiến Quốc, đạo trị nước của các bậc vua hiền xưa đã tắt, lời của thánh nhân bị vùi lấp, kẻ sĩ không làm quan tha hồ bàn luận ngang ngược, các học thuyết lệch lạc nổi lên, người nào nhà nấy tự lập thuyết riêng. Muốn sách vở không tạp nham thì làm sao được?
Sách chép việc vua cùng các dũng sĩ Thất Tụy (đội cận vệ tinh nhuệ theo hầu vua) đi tuần khắp thiên hạ. Như vậy người theo hầu và hộ vệ ít ỏi, việc đòi hỏi, thu góp của dân cũng ít. Không như vua đời Tần, đời Hán, kéo theo nghìn kỵ binh, vạn cỗ xe, vét sạch cả nước mà đi. Vua tự kể lỗi của mình, các dũng sĩ Thất Tụy khuyên can, mà chưa nghe nói vua cho là trái ý. Lên núi Quần Ngọc, vua sai Hình hầu mài ngọc mà không nhận trâu dê ông ta dâng. Đó là phép thương dân của các vua đời trước chưa từng bị bỏ. Đến khi gặp mưa tuyết, quân sĩ đều được cho nghỉ, chỉ có tám con tuấn mã kéo xe của vua phóng lên đi trước, thường phải chờ cả chục ngày rồi mới lại lên đường. Như thế là không đốc thúc, bắt người ta phải đến cho kịp hạn.
Mục vương nối tiếp thời thịnh trị yên vui của Thành vương và Khang vương, trăm họ yên ổn. Dẫu Từ Yển vương ra sức làm điều nhân nghĩa cũng không đủ để đứng ra hô hào làm lay chuyển thiên hạ. Do đó biết rằng Mục vương không có hành vi tàn bạo hay chính sự hà khắc. Thế mà người quân tử còn cho việc vua được chết yên lành ở cung Kỳ là điều may lớn, đủ thấy lòng người lo sợ cho vua đến mức nào. Lẽ nào có thể bắt chước được? Lẽ nào có thể bắt chước được?
Người giữ gìn sách này vốn có thể xem được cái cổ của nó, nhưng người lấy việc trong sách làm bằng chứng thì sao có thể không xét đúng sai? Ông Lưu Trinh, tự Đình Cán, người vùng Hải Đại (vùng giữa biển Đông và núi Thái Sơn, nay thuộc Sơn Đông), giữ chức Đô sự (quan coi văn thư) ở Nam Đài (Hành ngự sử đài vùng Giang Nam), xưa nay vẫn cất giữ sách này. Sợ sách không được truyền lại, ông nhân lúc rảnh rỗi đã sửa bớt những chỗ sai lệch, rồi giao cho quan coi việc học ở Kim Lăng khắc in lại, để cùng chia sẻ với những người học rộng. Ông nhờ tôi viết lời đề ở đầu sách. Lúc ấy là năm Chí Chính thứ mười (1350, niên hiệu Nguyên Thuận Đế), năm Canh Dần, mùa xuân, ngày hai mươi bảy tháng hai, tức ngày Nhâm Tý. Vương Tiệm người Bắc Nhạc viết bài tựa (?).
Tựa sách Mục Thiên tử truyện.
Bài tựa cho sách Mục Thiên tử truyện viết bằng chữ cổ. Đây là sách có được khi người dân huyện Cấp tên Bất Chuẩn đào trộm một ngôi mộ cổ vào năm Thái Khang thứ hai. Sách đều viết trên thẻ tre, kết lại bằng dây tơ trắng. Theo cách đo thước cổ mà thần Úc trước đây đã khảo định, mỗi thẻ dài hai thước bốn tấc (thước, tấc là đơn vị đo chiều dài thời xưa; độ dài này khoảng hơn nửa mét), viết bằng mực, mỗi thẻ bốn mươi chữ. Cấp là đất nước Ngụy thời Chiến Quốc. Xét sách Kỷ niên lấy được cùng lúc thì đây có lẽ là mộ của Lệnh vương, con của Ngụy Huệ Thành vương; theo sách Thế bản thì đó là Tương vương. Xét Lục quốc niên biểu (bảng niên đại sáu nước) trong Sử ký, từ năm Lệnh vương thứ hai mươi mốt đến năm Tần Thủy Hoàng thứ ba mươi tư, là năm đốt sách, có tám mươi sáu năm. Tính đến năm Thái Khang thứ hai, khi mới tìm được sách này, tổng cộng là năm trăm bảy mươi chín năm.
Sách kể việc Chu Mục vương đi chơi khắp nơi. Sách Xuân Thu Tả thị truyện chép: "Mục vương muốn thỏa lòng mình, đi khắp thiên hạ, định làm cho nơi nào cũng có vết bánh xe, dấu chân ngựa của mình." Những điều sách này chép chính là việc ấy. Vua thích đi tuần thú, có được những con ngựa quý tên Đạo Ly, Lục Nhĩ để kéo xe, có Tạo Phụ đánh xe, đi ngắm bốn phương hoang xa. Phía bắc vua vượt qua Lưu Sa (vùng sa mạc cát trôi), phía tây lên núi Côn Lôn, gặp Tây Vương Mẫu, giống như điều Thái sử công đã ghi.
Quận Cấp thu nhặt sách không cẩn thận, nên nhiều chỗ bị hư nát, rơi rụng, thiếu sót. Tuy lời lẽ không theo khuôn phép chính thống, nhưng đều là sách cổ, khá đáng đọc. Thần kính cẩn chép trên giấy vàng khổ hai thước để dâng lên. Xin đợi xong việc thì đem bản thẻ tre gốc cùng bản mới chép giao cả cho Bí thư (cơ quan giữ sách của triều đình) chép lại cẩn thận, cất vào Trung kinh (kho sách chính trong cung), còn bản phụ thì để ở ba gác chứa sách. Kính cẩn viết tựa.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video