Mục Thiên tử truyện (truyện về Chu Mục vương, vị vua thứ năm nhà Chu, được người xưa gọi là "Thiên tử" tức vua của cả thiên hạ), quyển sáu. Đời Tấn, Quách Phác chú giải bản văn cổ.
…gò đất cũ nơi cổng làng của Hoàng Đế (vị vua huyền thoại thời thượng cổ), bèn (mất chữ) chín đài quan sát (?) của các vua đời trước để truyền dạy cho đời sau. 〈Chú: Đây lại là chuyện lên núi lớn khắc đá ghi công và phong đất. Chữ mất quá nhiều nên không thể suy xét được.〉
Ngày Kỷ Tỵ (tên ngày theo hệ can chi, cách đếm ngày xoay vòng 60 ngày bằng cách ghép mười "can" với mười hai "chi"), Thiên tử (mất chữ) lên đường, dừng nghỉ ở Thư Đài. Ngày Tân Mùi, vây săn thú ở vùng Thư. 〈Chú: Quản Tử nói "vùng đất trồng rau gọi là thư". Nay người đất Ngô gọi vùng đất săn bắn có cỏ rậm là "thư". Chữ này đọc như chữ có nghĩa là lưới bắt thú.〉 Lúc ấy có một con hươu trắng húc vào xe rồi chạy thoát. 〈Chú: Ý nói nó phá vòng vây mà chạy ra; "ngộ" nghĩa là húc. Có người nói là con hươu kéo xe bị kinh sợ.〉 Thiên tử ngồi cỗ xe do ngựa Cừ Hoàng (tên một con trong tám con ngựa quý của Mục vương) kéo (mất chữ). 〈Chú: Phần trên đây có lẽ kể chuyện bắt được hươu.〉 Thiên tử đặt tên cho gò ấy. 〈Chú: "Khâu" ở đây nghĩa là đặt tên gọi, đó là tiếng địa phương.〉 Gò ấy gọi là Ngũ Lộc. Các quan (mất chữ) gò này. (mất chữ) da con hươu, nơi ấy gọi là (mất chữ) Bì. (mất chữ) thịt khô của nó, nơi ấy gọi là (mất chữ) Phủ.
Thiên tử uống rượu bên sông Tháp. 〈Chú: Sông Tháp nay ở huyện Tháp Âm, quận Tế Âm; chữ "Tháp" đọc như "đạp".〉 Các quan nấu thịt hươu dâng Thiên tử, Thiên tử khen ngon, nơi ấy gọi là Cam (nghĩa là ngọt, ngon). 〈Chú: Từ đây trở lên đều lấy chuyện con hươu mà đặt tên cho đất để ghi nhớ. Nay ở bờ cõi phía đông huyện Nguyên Thành có gò Ngũ Lộc, chính là nơi Tấn Văn công thuở lưu lạc từng xin ăn của người nhà quê.〉
Ngày Quý Dậu, Thiên tử đi về phía nam, tế con hươu trắng ở sông Tháp (mất chữ). Rồi sang phía tây uống rượu giữa đồng cỏ 〈Chú: tức giữa nơi đồng nội〉, tấu lớn khúc Quảng Nhạc (khúc nhạc lớn dành cho bậc đế vương). 〈Chú: "Đại" nghĩa là tấu linh đình.〉 Nơi ấy gọi là Lạc Nhân. 〈Chú: Cũng là đặt tên để ghi nhớ.〉
Ngày Giáp Tuất, Thiên tử đi về phía tây bắc (mất chữ). (Nàng) thuộc họ Cơ (họ của dòng vua nhà Chu), là con gái của Thịnh Bá. 〈Chú: Thịnh là tên nước. Có lẽ đoạn mất ở trên kể chuyện nàng Cơ này. Sách Công Dương truyện viết: "Thành là gì? Là nước Thịnh. Gọi là Thành là để kiêng tên Thịnh, vì Thịnh là nước thân thích cùng họ."〉 Thiên tử ban cho Thịnh Bá địa vị đứng đầu trong các nước họ Cơ. 〈Chú: Nay Thịnh Bá làm trưởng của họ Cơ, ngôi thứ ở bậc trên.〉 Nơi ấy gọi là Thịnh Môn. Thiên tử bèn dựng một cái đài cho nàng 〈Chú: dựng đài cho Thịnh Cơ〉, gọi là đài Trùng Bích. 〈Chú: Ý nói đài có hình như những viên ngọc bích xếp chồng lên nhau.〉
Ngày Mậu Dần, Thiên tử sang phía đông đi săn trong vùng đầm, (Thịnh Cơ) bị nhiễm bệnh cảm lạnh. 〈Chú: Ý nói Thịnh Cơ ở đây gặp gió lạnh mà sinh bệnh.〉 Thiên tử dừng nghỉ trong đầm. Thịnh Cơ báo mình bị bệnh, Thiên tử thương xót, (mất chữ) gọi cái đầm ấy là Hàn Thị. 〈Chú: Lấy để đặt tên cho đầm.〉 Thịnh Cơ xin nước uống, Thiên tử sai người lấy nước uống đem tới ngay. 〈Chú: Lấy được rất nhanh. Sách Truyện có câu: "Sao mà nhanh thế!"〉 Nơi ấy gọi là Hồ Thuyên. 〈Chú: "Hồ" là tên một đồ đựng (cái bình); "thuyên" nghĩa là nhanh, giống một chữ "thuyên" khác cũng nghĩa là nhanh.〉
Thiên tử đi về phía tây đến đài Trùng Bích. Thịnh Cơ báo bệnh (mất chữ). Thiên tử thương khóc. 〈Chú: Đoạn mất ở trên có lẽ nói Thịnh Cơ qua đời.〉 Nơi ấy gọi là Ai Thứ. 〈Chú: Nghĩa là chỗ đứng khóc tang.〉 Thiên tử bèn quàn (tẫn: khâm liệm rồi đặt quan tài tạm một nơi để chờ ngày chôn) Thịnh Cơ ở miếu tại Cốc Khâu. 〈Chú: Ở đây có miếu thờ các vua đời trước (mất chữ). Đời nhà Hán cũng có miếu ở nhiều nơi.〉
Ngày Nhâm Dần, Thiên tử ra lệnh khóc tang. 〈Chú: Ra lệnh cho quần thần tụ họp cùng khóc lớn.〉 Mở nơi quàn, (Y Hỗ) làm tang chủ (người đứng chủ trì tang lễ). 〈Chú: Làm tang chủ, tức là Y Hỗ nói ở dưới. Chữ "khải" ở trên có lẽ là mở nơi quàn, đưa quan tài ra.〉 Sái Phụ (một đại thần nhà Chu) làm người giúp lễ cho đám tang. 〈Chú: Tức người xướng và hướng dẫn các nghi lễ.〉 Con gái Thiên tử là Thúc Phòng (?) làm nữ chủ tang. 〈Chú: Thúc Phòng là con gái Mục vương; tên này được chú cách đọc bằng hai chữ "ung, tọa" (?).〉 Thiên tử (mất chữ) tiếp đãi theo lễ, ra lệnh giữ tang lễ đến trọn vẹn. 〈Chú: Sai giữ tang cho trọn lễ.〉
Bấy giờ làm lễ tế thương (lễ tế dành cho người chết khi còn trẻ) mà khóc. 〈Chú: "Thương" là chết khi chưa thành người lớn, vì Thịnh Cơ còn ít tuổi.〉 Nội sử (chức quan coi việc văn thư, sổ sách trong triều) cầm thẻ tre ghi chép. 〈Chú: Dùng để ghi chép đồ phúng viếng; Nội sử là quan coi việc soạn và ghi các mệnh lệnh của vua.〉 Các quan (mất chữ) chức việc của mình. Quan Tằng chúc (người khấn vái chủ trì việc tế) trải chiếu, đặt ghế tựa. 〈Chú: "Phu" nghĩa là trải. Sách Chu lễ nói: "Việc tang thì dùng lại ghế tựa cũ."〉
Bày đủ đồ cúng 〈Chú: đồ cúng tức là lễ vật dâng người chết〉: phổi, muối, canh 〈Chú: là thịt; nên theo âm mà đọc (?)〉, thịt thái miếng lớn 〈Chú: những miếng thịt to〉, thịt khô, táo, 〈Chú: nước cháo loãng; đọc là "di"〉 (chữ gốc mất), 〈Chú: tương làm bằng thịt〉 (chữ gốc mất), cá khô 〈Chú: cá phơi khô〉, lương khô 〈Chú: cháo nguội〉, hẹ 〈Chú: hẹ〉, cùng trăm thứ khác. 〈Chú: Ý nói có đủ cả.〉 Rồi bày mười hai trở (mâm gỗ dùng để đựng thịt khi cúng tế) thịt sống, chín mươi đậu (bát cao chân dùng khi cúng tế) đồ khô; đỉnh (vạc), đôn (đồ đựng thức ăn), hồ (bình), tôn (chén lớn đựng rượu) bốn mươi cái 〈Chú: "đôn" giống cái mâm, đọc là "đôi"〉, cùng các đồ dùng khác. 〈Chú: Các thứ đồ dùng lặt vặt.〉
Quan Tằng chúc làm lễ tế đồ ăn. 〈Chú: Theo lễ, dù là tế trong tang cũng đều phải tế đồ ăn trước, để tỏ ý tưởng nhớ người đầu tiên làm ra đồ ăn.〉 Dâng phổi và muối, rảy rượu tế. 〈Chú: Lấy phổi chấm vào muối mà tế, gọi là "chấn tế". Việc dùng phổi trong lễ thấy ở thiên "Thiếu lao quỹ thực" trong sách Nghi lễ.〉 Rồi dâng cho tang chủ Y Hỗ; Y Hỗ lạy nhận (mất chữ) mà tế. Lại dâng cho nữ chủ Thúc Phòng; Thúc Phòng lạy nhận mà tế. (mất chữ) chúc làm lễ tế đáp, dâng chén rượu cho quan Thái sư 〈Chú: quan coi việc âm nhạc〉. Rồi khóc và về chỗ. 〈Chú: Về chỗ đứng trong tang lễ.〉
Khóc xong, Nội sử (đọc) thẻ ghi đồ phúng mà khóc. 〈Chú: Phía trên chữ "thẻ" có lẽ là chữ "đọc". Thiên "Ký tịch lễ" nói: "Viên sử của chủ nhân đọc danh sách đồ phúng" là đúng như vậy.〉 Quan Tằng chúc bưng đồ cúng mà khóc. 〈Chú: "Phủng" là bưng bằng hai tay.〉 Người hầu cận (mất chữ) cầu khấn mà khóc. 〈Chú: Người hầu hạ bên cạnh; sách Lễ nói: "Người hầu vào tắm rửa (cho thi hài)."〉 Người nâng (đồ) dâng chén buổi chiều mà khóc. 〈Chú: "Kháng" nghĩa là nâng lên. Sách Lễ ký nói: "Bốn viên tiểu thần nâng tấm chăn liệm."〉 Người phụ việc bưng gáo mà khóc. 〈Chú: Là người giúp khâm liệm; "đẩu" là cái gáo múc nước.〉 Người phụ việc 〈Chú: người lo việc ăn uống〉 (mang) áo, chăn, đồ đeo (mất chữ) mà khóc.
Nhạc (mất chữ) nhân bày đàn cầm, đàn sắt (các loại đàn dây), (mất chữ), kèn vu 〈Chú: ngờ rằng phía trên chữ "vu" nên có chữ "sênh"; sênh cũng thuộc loại kèn vu〉, sáo dược 〈Chú: giống ống sáo, có ba lỗ〉, 〈Chú: là thứ kèn mà lính canh ngày nay thổi〉 (chữ gốc mất), ống quản 〈Chú: quản giống hai ống sáo ghép lại; đọc là "quản"〉 mà khóc. Trăm (mất chữ), các quan đều (mất chữ) chức việc của mình mà khóc. 〈Chú: "Bách chúng" như nói trăm họ tộc.〉
Rằng: trai gái thay nhau dậm chân (đứng tại chỗ nhảy lên dậm chân khi khóc, nghi thức tỏ lòng đau xót tột cùng trong tang lễ) chín lần (mất chữ) rồi thôi. 〈Chú: "Thác" là xen kẽ nhau. Khi khóc thì ba lần dậm chân, khóc ba đợt thành chín lần dậm, đó là cái gọi là "thành dũng" (trọn lượt dậm chân).〉 Tang chủ Y Hỗ khóc mà ra về chỗ ở 〈Chú: tức ỷ lư, túp lều dựng tựa vào tường để người chịu tang ở〉; cha anh, người trong họ và những người có mặt theo sau. Người phụ việc khóc 〈Chú: người giúp khâm liệm〉, rồi dọn đồ cúng cùng bình, vạc, mâm trở, bát đậu. 〈Chú: Đều do người phụ việc lo làm.〉 Các cung nhân đều (mất chữ) chức việc của mình, đều khóc mà ra. 〈Chú: Việc đã xong.〉 Tỉnh Lợi (một viên quan theo hầu Mục vương) (mất chữ) việc, ra sau cùng để thu dọn. 〈Chú: Tỉnh Lợi sở dĩ một mình ra sau là vì ông coi giữ đồ đạc dùng trong tang tế, phải thu cất. Có người nói Tỉnh Lợi chậm trễ, ra không kịp những người khác, nên bị trói (?).〉
Ngày Quý Mão, khóc lớn, làm lễ tế thương rồi đặt linh cữu lên xe. 〈Chú: "Tái" là lễ tổ tái, tức tế thần đường rồi đặt linh cữu lên xe tang.〉 Ngày Giáp Thìn, Thiên tử đi về phía nam, chôn Thịnh Cơ ở phía nam ao Lạc Trì. 〈Chú: Tức là cái ao.〉 Thiên tử bèn ra lệnh tang lễ (mất chữ) của Thịnh Cơ làm theo phép chôn hoàng hậu. 〈Chú: "Thị" nghĩa là so theo.〉 Cũng không lạy hậu trước chư hầu (?). 〈Chú: Ngờ là chữ sai, chưa rõ nghĩa.〉 Vùng giữa sông Hoàng Hà và sông Tế cung ứng mọi việc. 〈Chú: Cung cấp cho công việc.〉 Ba nước Vi, Cốc, Hoàng Thành lo việc kéo xe tang. 〈Chú: "Liễn" là kéo xe chở linh cữu; huy động dân ba nước để tỏ sự vẻ vang và xa hoa.〉 Binh sĩ Thất Tụy (đội quân cận vệ tinh nhuệ của Thiên tử), những người khiêng, đưa linh cữu lên xe. 〈Chú: Nâng quan tài đặt lên xe.〉
Quan Tằng chúc đi trước linh cữu. 〈Chú: Dẫn đường.〉 Quan Đại tượng (quan đứng đầu các thợ) điều khiển xe quan tài. 〈Chú: Làm người điều khiển quan tài. Sách Chu lễ nói: "Quan chúc lo tang làm người điều khiển." Sách Lễ ký nói: "Chư hầu điều khiển linh cữu bằng vũ bảo (cây cờ kết lông chim)", tức là người đi trước làm hiệu cho đoàn đi hay dừng.〉 Cờ vẽ mặt trời, mặt trăng, có hình bảy ngôi sao. 〈Chú: Ý nói trên cờ vẽ mặt trời, mặt trăng và chòm sao Bắc Đẩu. Sách Lễ ký nói: cờ vẽ mặt trời mặt trăng gọi là "thường", đó cũng là tên gọi chung.〉 Đánh trống, đánh chuông mà đưa tang; cờ rồng để (mất chữ). Hình chim dùng để dựng trống, hình thú dùng để dựng chuông, hình rồng dùng để dựng cờ.
Rằng: phía trước, phía sau đoàn tang và giữa những người khóc, dậm chân đều có chuông và cờ (mất chữ). Trăm thứ đồ tang do Tỉnh Lợi coi giữ, bày theo hàng lối đoàn tang, không thiếu thứ gì. 〈Chú: "Hành" là hàng ngũ.〉 Đánh trống để đoàn tang đi, giơ cờ để giục khóc. 〈Chú: Khiến người ta tỏ hết lòng thương xót.〉 Đánh chuông để dừng khóc, hạ cờ để giữ nhịp. 〈Chú: Làm nhịp, giữ âm tiết; "di" nghĩa là hạ thấp.〉 Rằng: (mất chữ) tế, khóc lớn chín lần rồi thôi.
Linh cữu ra khỏi cửa, tang chủ về chỗ. 〈Chú: Về chỗ đứng khóc.〉 Cha anh, con cháu nhà Chu xếp hàng theo sau. 〈Chú: "Bội" là xếp thành hàng lớp.〉 Con cháu thân thuộc của chư hầu 〈Chú: các con trong dòng họ〉 và quan lại của nhà vua xếp hàng theo sau. Các quan ở ngoài, người thuộc hạ của nhà vua và binh sĩ Thất Tụy xếp hàng theo sau. 〈Chú: Quan ở ngoài là những người coi việc bên ngoài.〉 Con em họ Cơ xếp hàng theo sau. 〈Chú: Là họ hàng của Thịnh Cơ.〉 Những người giữ chức việc xếp hàng theo sau. 〈Chú: "Chấp chức" tức là người có chức việc.〉 Trăm quan và mọi người xếp hàng theo sau. Người khóc xếp thành bảy lớp. 〈Chú: Bày thành bảy lớp.〉 Người dậm chân xếp ba mươi hàng, mỗi hàng tụ một trăm người. 〈Chú: Một trăm người làm một hàng; "tụy" là tụ lại.〉
Nữ chủ về chỗ. Những người được vua yêu chiều và các thiếu nữ xếp hàng theo sau. 〈Chú: "Bế nhân" là những người được vua yêu thương sủng ái.〉 Con gái họ Cơ của các bề tôi nhà vua xếp hàng theo sau. 〈Chú: Có lẽ là những người con gái cùng họ làm vợ các đại phu, các sĩ, gọi là "nội tông".〉 Các nữ quan trong cung xếp hàng theo sau. 〈Chú: Cung quan là quan ở bên trong cung.〉 Các phi tần hiền đức trong cung và các thiếp xếp hàng theo sau. 〈Chú: "Thứ thiếp" là các thiếp hạng thường.〉 Người khóc xếp năm lớp, người dậm chân theo thứ tự mà đi. 〈Chú: Theo thứ tự nối nhau.〉
Rằng: Thiên tử ra lệnh đoàn tang cứ đi một dặm thì đánh chuông dừng khóc. Rằng: thợ thuyền khóc trên xe. 〈Chú: Vì phải điều khiển quan tài nên không được xuống.〉 Quan Tằng chúc khóc bên linh cữu, binh sĩ Thất Tụy khóc tại chỗ tang. Rằng: khóc nhỏ, thay nhau dậm chân, dậm ba lần rồi đi; đi năm dặm thì dừng. 〈Chú: "Thứ" nghĩa là dừng lại.〉 Rằng: đoàn tang đi ba xá thì đến Ai Thứ, năm xá thì đến đài Trùng Bích. 〈Chú: Ba mươi dặm là một "xá". Sách Truyện có câu: "Lui tránh nhà vua ba xá."〉 Rồi nghỉ. 〈Chú: "Hưu" là dừng đóng lại.〉
Thiên tử bèn khơi nước sông Cô Dao cho chảy vòng quanh xe tang. 〈Chú: Khơi nước cho chảy vòng quanh. "Dao" đọc là "dao", "viên" đọc là "viên".〉 Nơi ấy gọi là Quýnh Xa. 〈Chú: Dùng để đặt tên cho dòng nước.〉 Rằng: làm lễ tế thương. 〈Chú: Ở đây lại tế lần nữa.〉
Tháng Mạnh đông (tháng đầu mùa đông, tức tháng Mười âm lịch), ngày Tân Hợi, Hình hầu và Tào hầu (vua chư hầu nước Hình và nước Tào) đến viếng. 〈Chú: Nước Tào nay là huyện Định Đào, quận Tế Âm.〉 Nội sử dẫn họ vào yết kiến Thiên tử. Thiên tử báo mình không được khỏe mà từ chối. 〈Chú: "Bất dự" là lời từ chối vì đau ốm. Sách Thượng thư viết: "Vũ vương bất dự (không được khỏe)."〉 Hình hầu, Tào hầu bèn viếng Thái tử. Thái tử khóc, ra cửa miếu đón Hình hầu 〈Chú: Tào hầu không tiến vào〉, lạy hai lạy và hỏi han an ủi. 〈Chú: Hỏi thăm, ủy lạo.〉 Hình hầu không lạy đáp. 〈Chú: Khiêm nhường, không dám đáp lễ ngang hàng với Thái tử.〉 Hình hầu xin được khóc trong miếu. 〈Chú: "Yết" nghĩa là thưa xin.〉 Thái tử khóc trước rồi vào, quay mặt về hướng tây đứng vào chỗ. Nội sử làm người giúp lễ cho Hình hầu 〈Chú: người xướng và đỡ lễ〉, quay mặt về hướng bắc mà đứng. Khóc lớn chín lần. Hình hầu xen kẽ dậm chân ba lần rồi thôi. 〈Chú: Cùng Thái tử thay phiên nhau dậm chân.〉 Thái tử tiễn Hình hầu ra đến ngoài cửa miếu; Hình hầu ra về, Thái tử lạy hai lạy tiễn đưa. Tào hầu viếng ở miếu, vào khóc; Thái tử tiễn ông cũng theo lễ như với Hình hầu. 〈Chú: Tuy cách viếng khác nhau nhưng lễ đối đãi như nhau.〉
Ngày Nhâm Tý, Thiên tử có đủ các quan theo hầu, tiếp kiến Hình hầu và Tào hầu. 〈Chú: Có đủ quan chức, đủ lễ nghi mà gặp nhau.〉 Thiên tử sắp quay về. 〈Chú: Sắp trở về.〉 Hình hầu, Tào hầu cầm lễ vật ra mắt, lạy trước dấu chân Thiên tử một lần (?). 〈Chú: Nghĩa câu này chưa từng nghe giải.〉 Thiên tử tiếp họ rồi cho Hình hầu, Tào hầu về nước mình. Các quan của nhà vua vẫn giữ lễ, cung ứng cho hai hầu như cũ. 〈Chú: Ý nói không vì có tang mà bỏ lễ.〉 Rằng: Thiên tử ban lệnh 〈Chú: "hiến" là mệnh lệnh〉 để tặng áo liệm và đồ phúng viếng. 〈Chú: Đoạn này trở lên dường như nói về việc tặng đồ phúng; đồ áo quần tặng người chết gọi là "toại", đọc là "toại".〉
Ngày Quý Sửu, khóc lớn rồi (mất chữ). Ngày Giáp Dần, làm lễ tế thương, khóc lớn rồi lên đường; đoàn tang đi năm xá đến Đại Thứ. Rằng: đoàn tang ở lại Đại Thứ ba ngày. 〈Chú: Dừng ba ngày.〉 Lễ tế thương làm như lúc đầu. Ngày Tân Dậu, mọi việc đã xong, trăm thứ đều đầy đủ. 〈Chú: Đồ đưa tang đã đủ cả.〉 Ngày Nhâm Tuất, chôn cất. Quan sử ghi lời bói (?), đánh trống đánh chuông, dùng (dây) màu đỏ (?) hạ quan tài 〈Chú: tức là hạ huyệt〉. Binh sĩ Thất Tụy (mất chữ), trai gái thay nhau dậm chân chín lần (mất chữ), linh cữu hạ xuống. 〈Chú: "Hạ" là đưa vào lòng đất.〉
Lúc trời tờ mờ sáng, Thiên tử sai người được sủng ái 〈Chú: người được vua yêu thương〉 đem tặng chín bộ minh y (áo mặc cho người chết) bằng gấm hoa. 〈Chú: Gọi là "minh y" nghĩa là áo của thần linh.〉 Tang chủ Y Hỗ tặng biến thường. 〈Chú: "Tông" cũng là chủ; "biến thường" là tên một loại xiêm (váy của người xưa).〉 Nữ chủ Thúc Phòng tặng nệm và dây tua. 〈Chú: "Nhân" là cái nệm.〉 Trăm người được sủng ái và các quan sư đều tặng đồ. 〈Chú: Ý nói ai cũng có đồ phúng viếng. "Quan sư" là tên gọi chung các sĩ (hàng quan nhỏ). Sách Lễ ký nói: "Quan sư được lập một miếu."〉 Tỉnh Lợi bèn cất đồ vào. 〈Chú: Cất ở chỗ mộ.〉 Trở về khóc ở Đại Thứ. 〈Chú: "Báo" là trở lại. Đại Thứ là nơi có chỗ dừng, chỗ đặt thần vị.〉 Làm lễ tế tường (lễ tế đánh dấu thời hạn tang) (mất chữ). Quan chúc lo tang thôi khóc, từ tạ những người ở xa. 〈Chú: Từ tạ, cho họ trở về.〉
Đặt thụy (tên hiệu đặt cho người sau khi chết, dựa theo đức hạnh lúc sống) cho Thịnh Cơ là Ai Thục nhân. 〈Chú: Người kính cẩn, nhân hậu mà chết yểu thì gọi là "Ai".〉 Thiên tử đặt tên cho gò 〈Chú: đặt tên cho cái gò〉, gọi là gò Thục Nhân. Ngày Ất Sửu, Thiên tử đi về phía đông, dừng nghỉ ở Ngũ Lộc. Thúc Phòng nhớ thương mà khóc 〈Chú: nhớ Thịnh Cơ mà khóc〉, nơi ấy gọi là gò Nữ Phòng. 〈Chú: Nhân đó đặt tên cho một nơi ở Ngũ Lộc.〉 Ngày Đinh Mão, Thiên tử đi về phía đông, câu cá ở sông Tháp để tế Thục nhân, nơi ấy gọi là Tế Khâu. Ngày Kỷ Tỵ, Thiên tử đi về phía đông, cho ngựa ăn bên sông Tháp rồi đánh trống, nơi ấy gọi là Mã Chủ. 〈Chú: Chưa rõ ý nói gì.〉 Ngày Quý Dậu, Thiên tử đi về phía nam, đến Thư Đài.
Tháng Trọng đông (tháng giữa mùa đông, tức tháng Mười một âm lịch), ngày Giáp Tuất, Thiên tử đi về phía tây, đến Nhân Thị. 〈Chú: Tên một nước.〉 Thiên tử bèn câu cá ở sông Hoàng Hà để ngắm cây Cô Dao. 〈Chú: Cô Dao là một loại cây lớn. Sách Sơn hải kinh nói có cây Phù (?) dài nghìn dặm mọc ở bờ biển, chính là nói cây này.〉 Ngày Đinh Sửu, Thiên tử đi về phía bắc. Ngày Mậu Dần, dừng nghỉ bên sông Hoàng Hà, bèn triệu tập cha anh, con em, các bề tôi của nhà vua và (con gái) họ Cơ (mất chữ), làm lễ tế tường, chấm dứt việc khóc. 〈Chú: Phía trên có nói "con gái họ Cơ của các bề tôi nhà vua", ngờ rằng chỗ này cũng như thế.〉 Mãn tang ở Hiêu Thị. 〈Chú: Hết thời hạn mặc tang phục.〉
Ngày Kỷ Mão, Thiên tử qua sông Hoàng Hà sang phía tây, tới vùng đất ngoài xa của Hiêu Thị. Ngày Canh Thìn, dừng nghỉ ở Mao Xích. 〈Chú: Tên đất.〉 Bấy giờ làm lễ nhân tự (lễ tế trời, đốt củi cho khói bốc lên), bỏ tang, bắt đầu dùng lại âm nhạc, mặc áo trắng mà về. 〈Chú: Vì lòng thương xót chưa quên.〉 Nơi ấy gọi là Tố Thị. Thiên tử rồi đi về phía tây nam. Ngày Quý Mùi, đến Dã Vương. 〈Chú: Nay là một huyện thuộc quận Hà Nội.〉 Ngày Giáp Thân, Thiên tử đi về phía bắc, leo lên dốc núi Đại Bắc 〈Chú: ngờ đây là núi Thái Hành〉, rồi xuống nghỉ dưới hai cây bách. 〈Chú: Ở đó có hai cây bách.〉
Thiên tử nghĩ mãi mà đau lòng, nhớ Thục nhân Thịnh Cơ, bèn rơi nước mắt. Người lính Thất Tụy tên là Yêu Dự dâng lời can Thiên tử rằng: "Từ xưa đã có chết có sống, đâu phải riêng gì Thục nhân. Thiên tử không vui là do cứ nhớ mãi. Nếu nhớ mãi mà có ích, thì xin chớ quên tìm người mới." 〈Chú: Ý nói muốn nỗi nhớ có ích thì đừng quên tìm người mới.〉 Thiên tử thương cảm, lại rơi nước mắt. 〈Chú: Nghe lời ấy lại càng thêm xúc động.〉 Ngày hôm ấy dừng lại (?) (đoạn "kỷ mùi" tối nghĩa) (?).
Ngày Ất Dậu, Thiên tử đi về phía tây, vượt qua dốc Hình. 〈Chú: Tức là sườn núi Hình. Có bản chép: "Ngày Quý Tỵ, dạo chơi núi Tỉnh Hình, ngày lành Quý Tỵ".〉 Rồi đi tiếp về phía tây nam. Ngày Mậu Tý, đến Cổ. 〈Chú: Cổ là hồ muối Cổ, nay ở huyện Giải, quận Hà Đông; chữ này đọc là "cổ".〉 Ngày Kỷ Sửu, Thiên tử đi về phía nam, leo lên dốc Điền Linh ở núi Bạc. 〈Chú: Nay ở phía tây nam cầu Linh, vách núi dựng đứng hiểm trở, ở giữa có hai con đường.〉 Rồi ngủ lại ở Ngu. 〈Chú: Ngu là tên nước, nay là huyện Thái Dương.〉 Ngày Canh Thân (?), Thiên tử đi về phía nam. Ngày lành Tân Mão, Thiên tử về đến Nam Trịnh (kinh đô phía nam của Mục vương).
Mục Thiên tử truyện, hết quyển sáu.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video