Thiên 13 — Thể của Ngũ hành xen tạp

 Phần thứ sáu: Bàn về sự lẫn lộn của ngũ hành, chia làm ba đoạn: một là bàn về sự lẫn lộn trong bản thể ngũ hành; hai là bàn về sự lẫn lộn trong can chi; ba là bàn về sự lẫn lộn trong phương vị. Một là bàn về sự lẫn lộn trong bản thể ngũ hành.

 Phàm ngũ hành (năm yếu tố cấu thành vạn vật: Thủy – nước, Hỏa – lửa, Mộc – cây gỗ, Kim – kim loại, Thổ – đất) đều trải khắp, có mặt trong mọi vật, không thể cố định giữ một đường. Nay trước hết bàn về sự lẫn lộn trong bản thể ngũ hành. Khí của chúng lưu chuyển khắp nơi, tùy việc mà được dùng. Nếu nói không lẫn lộn thì Thủy chỉ nên ứng với số một, cớ sao lại nói là năm mà thành sáu? Hỏa, Kim, Mộc, Thổ cũng đều như vậy. Phải biết rằng sinh số là gốc, thành số là phần lẫn vào (sinh số: các số 1, 2, 3, 4, 5 ứng với lúc mỗi hành mới sinh; thành số: 6, 7, 8, 9, 10, tức sinh số cộng thêm số năm của Thổ, ứng với lúc hành đã thành hình). Đã có lẫn lộn thì ngay trong bản thể một hành đã có đủ năm nghĩa.

 Như Mộc có tính cong và thẳng, đó là Mộc; trong cây có lửa, đó là Hỏa; cây có thể làm binh khí, có khả năng đánh đập va chạm, đó là Kim; trong cây có chất ẩm, đó là Thủy; cây nở hoa, ra lá, kết hạt quả, đó là Thổ. Hỏa: bên ngoài là dương, đó là Hỏa; bên trong là âm, đó là Thủy; có thể giết, đó là Kim; có thể làm chín, đó là Mộc; có thể sinh ra, đó là Thổ. Thổ: có thể sinh ra, đó là Thổ; có thể dung chứa, đó là Thủy; có thể làm cho thành, đó là Mộc; có thể ngăn giữ, đó là Kim; chứa khí dương, đó là Hỏa. Kim: có thể chặt đứt, đó là Kim; có thể theo mà đổi hình, đó là Mộc; chứa lửa, đó là Hỏa; có đọng hơi nước, đó là Thủy; có thể sinh ra, đó là Thổ. Thủy: bên ngoài là âm, đó là Thủy; bên trong là dương, đó là Hỏa; chứa đựng nuôi dưỡng, đó là Mộc; thấm ướt sinh ra, đó là Thổ; có thể giết, đó là Kim. Đây đều là xét theo nghĩa mà giải rằng một hành thông có đủ năm khí.

 Còn nếu xét theo sự việc thực tế thì nghĩa không như vậy, có khi có, có khi không. Chất mềm yếu thì bản thể có thể dung chứa lẫn nhau; chất cứng chắc thì bản thể không dung chứa lẫn nhau. Trong kim loại không có cây, trong cây không có kim loại, vì Kim và Mộc chính là hại nhau. Cho nên trong nước không có lửa, trong lửa không có nước, hai thứ chính là hại nhau, nên cũng không có kim (?). Trong kim loại có nước, trong cây cũng có nước, trong cây cũng có lửa, trong đá cũng có lửa. Nước sinh ra cây nên trong cây có nước; nước sinh ra từ kim loại nên trong kim loại có nước; lửa sinh ra từ cây nên trong cây có lửa. Nước lại sinh ra từ kim loại nên trong kim loại có nước; nước sinh ra cây, trong cây có lửa. Lửa khắc kim loại, sao trong đá lại có lửa? Ấy là vì tính lửa mềm yếu nên vào được chỗ cứng. Còn trong nước không có kim loại là vì cái cứng không vào được cái mềm. Cây sinh ra từ nước nên trong cây chứa nước; kim loại sinh ra nước nên trong kim loại chứa nước. Sở dĩ trong nước không có kim loại và cây là vì kim loại và cây ở trong nước thì không thể nói bản thể của nước có kim loại và cây; còn hơi ẩm ướt ở trong cây và đá thì cây và đá liền có nghĩa có nước. Đây cũng là cái mềm vào được cái cứng, cái cứng không vào được cái mềm.

 Ở Viêm Châu (vùng đất nóng ở phương nam trong truyền thuyết) có loài cây mọc trong lửa. Đây không phải lửa sinh ra được cây, mà là lửa không đốt được cây; cũng không phải lửa ở trong cây, mà là cây ở trong lửa, nhưng bản thể không lẫn vào nhau, chẳng khác gì kim loại ở trong nước mà không thể lẫn vào bản thể của nước. Cũng như trong biển có lửa âm ngầm cháy, đó là trong nước có lửa, nhưng không phải bản thể nước lẫn lửa. Điều này hơi dính đến chuyện linh thiêng kỳ lạ, cũng không phải chuẩn thường của ngũ hành.

 Lại nữa, trong cây có lửa mà lửa lại đốt cây, đó là vì lửa vừa sinh ra đang lúc mạnh nên đốt được cây. Trong đá có lửa mà lửa không đốt đá, là vì lửa đến quê của Kim thì khí đã suy, nên không đốt được đá. Còn việc dùng lửa nung chảy kim loại cũng là lấy lúc lửa mạnh nên làm chảy được kim loại, chứ không lấy lửa đã suy. Cũng như Kim khắc được Mộc, nhưng chì và thiếc không chặt được cây, đó là loại kim loại không cứng.

 Tính của Thổ là bao dung, không gì không nhận, nên trong đất có đủ cả nước, kim loại, cây và lửa. Lửa không chỉ là khí dương; như đất ở Phạm Dương tự bốc cháy, đó là âm. Thổ và Hỏa không hại nhau, tuy không phải lúc nào cũng thế, nhưng không thể nói là không có. Cùng là bốn hành, sao riêng Hỏa lại như vậy? Vì Thổ đã ở dưới đất, đất tức là âm, mà lửa là khí thái dương (khí dương cực thịnh), nên không thể lúc nào cũng có trong đất.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video