# Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật (Thắng Thiên Vương là một vị vua cõi trời, người đặt câu hỏi trong kinh. Bát-nhã là trí tuệ thấy đúng bản chất thật của mọi sự vật. Ba-la-mật nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu được làm trọn vẹn, đưa người tu vượt khỏi khổ đau sang bờ giải thoát.)
Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật
Đời Trần (một triều đại ở miền nam Trung Hoa thời Nam Bắc triều), Nguyệt-bà-thủ-na dịch
Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ nhất
Đời Trần, Nguyệt-bà-thủ-na, vương tử nước Ưu-thiền-ni (một nước cổ ở miền tây Ấn Độ), dịch
Phẩm Thông Đạt, thứ nhất (phẩm là một chương trong kinh; "thông đạt" là hiểu thấu suốt)
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Bà-già-bà (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc Thế Tôn, được cả thế gian tôn kính) ở núi Kỳ-xà-quật (tức núi Linh Thứu, "núi Kên Kên") gần thành lớn Vương Xá (kinh đô nước Ma-kiệt-đà ở Ấn Độ xưa). Ngài ở cùng đại chúng tỳ-kheo (người nam xuất gia đã nhận đủ giới luật) gồm bốn vạn hai nghìn người. Tất cả đều là A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, ra khỏi vòng sinh tử). Các lậu (phiền não làm tâm rỉ chảy, rơi rớt vào sinh tử) đã dứt hẳn. Việc cần làm đã làm xong. Họ đã bỏ mọi gánh nặng và đạt được lợi ích cho chính mình. Các hữu kết (những trói buộc khiến phải tiếp tục sinh ra trong các cõi) đã dứt sạch. Tâm họ khéo được giải thoát, khéo được tự tại như loài rồng lớn. Chỉ có A-nan còn ở học địa (giai đoạn còn phải tu học, chưa đến chỗ tột cùng), mới chứng quả Tu-đà-hoàn (quả vị thánh đầu tiên trong bốn quả, nghĩa là "vào dòng thánh").
Tên các vị ấy là: Tịnh Mệnh A-nhã Kiều-trần-như, Ma-ha Ca-diếp, Kiều-phạm-ba-đề, Bạc-câu-la, Ly-ba-đa, Tất-lăng-già-bà-ta, Xá-lợi-phất bậc đại trí, Ma-ha Mục-kiền-liên, Tu-bồ-đề, Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử, A-ni-lâu-đà, Ma-ha Ca-chiên-diên, Ưu-ba-ly, La-hầu-la… Tất cả bốn vạn hai nghìn người như thế cùng có mặt.
Lại có bảy vạn hai nghìn vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; "ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn). Các vị đều đã thấu suốt pháp tính (bản chất chân thật của mọi sự vật) rất sâu xa. Tâm các vị hiền hòa, dễ dạy, khéo thực hành sự bình đẳng. Các vị là thiện tri thức chân thật (người bạn lành dẫn dắt trên đường tu) của mọi chúng sinh. Các vị đã đạt đà-la-ni vô ngại (năng lực ghi nhớ và giữ gìn giáo pháp không bị chướng ngại), có thể chuyển pháp luân bất thoái (giảng dạy giáo pháp khiến người nghe không còn lùi bước trên đường giác ngộ; "pháp luân" là bánh xe giáo pháp). Các vị đã từng cúng dường vô số đức Phật. Các vị từ cõi Phật khác đến đây vì Pháp, là bậc nhất sinh bổ xứ (chỉ còn một đời nữa là thành Phật, kế tục ngôi Phật). Các vị giữ gìn kho tàng giáo pháp, không để dòng giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp và Tăng) bị dứt mất. Các vị là con thật của Pháp vương (vua của giáo pháp, chỉ Phật), nối tiếp Phật chuyển bánh xe Pháp. Các vị thấu suốt cảnh giới rất sâu của Như Lai. Tuy hiện thân giữa thế gian, các vị không bị pháp thế gian làm nhiễm bẩn.
Tên các vị ấy là: Bồ-tát Bảo Tướng, Bồ-tát Bảo Chưởng, Bồ-tát Bảo Ấn, Bồ-tát Bảo Quan, Bồ-tát Bảo Kế, Bồ-tát Bảo Tích, Bồ-tát Bảo Hải, Bồ-tát Bảo Diễm, Bồ-tát Bảo Tràng, Bồ-tát Kim Cương Tạng, Bồ-tát Kim Tạng, Bồ-tát Bảo Tạng, Bồ-tát Đức Tạng, Bồ-tát Tịnh Tạng, Bồ-tát Như Lai Tạng, Bồ-tát Trí Tạng, Bồ-tát Nhật Tạng, Bồ-tát Định Tạng, Bồ-tát Liên Hoa Tạng, Bồ-tát Giải Thoát Nguyệt, Bồ-tát Phổ Hiền, Bồ-tát Quán Thế Âm, Bồ-tát Quán Nguyệt, Bồ-tát Phổ Âm, Bồ-tát Phổ Nhãn, Bồ-tát Liên Hoa Nhãn, Bồ-tát Quảng Nhãn, Bồ-tát Phổ Hạnh, Bồ-tát Phổ Giới, Bồ-tát Trí Ý, Bồ-tát Liên Hoa Ý, Bồ-tát Thắng Ý, Bồ-tát Thượng Ý, Bồ-tát Kim Cương Ý, Bồ-tát Sư Tử Du Hí, Bồ-tát Sư Tử Hống, Bồ-tát Đại Âm Vương, Bồ-tát Diệu Âm, Bồ-tát Vô Nhiễm, Bồ-tát Nguyệt Quang, Bồ-tát Nhật Quang, Bồ-tát Trí Quang, Bồ-tát Trí Đức, Bồ-tát Hiền Đức, Bồ-tát Hoa Đức, Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi.
Mười sáu vị hiền sĩ (mười sáu vị Bồ-tát tại gia) có Bồ-tát Bạt-đà-bà-la đứng đầu. Các Bồ-tát của Hiền kiếp (kiếp hiện tại, thời kỳ có nhiều bậc hiền thánh ra đời; "kiếp" là một khoảng thời gian cực dài) có Bồ-tát Di-lặc đứng đầu. Chư thiên cõi Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời trấn giữ bốn phương) có bốn vị vua trời đứng đầu. Chư thiên cõi Tam Thập Tam (cõi trời Ba Mươi Ba, trên đỉnh núi Tu-di) có Đế Thích (vua cõi trời này) đứng đầu. Chư thiên cõi Dạ-ma có vua Tu-dạ-ma đứng đầu. Chư thiên cõi Đâu-suất-đà có vua San (?) Đâu-suất-đà đứng đầu. Chư thiên cõi Hóa Lạc (cõi trời tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng) có vua Thiện Hóa đứng đầu. Chư thiên cõi Tha Hóa Tự Tại (cõi trời tự tại hưởng những cảnh vui do người khác biến hóa ra) có vua Tự Tại đứng đầu. Chư thiên cõi Phạm có Đại Phạm vương đứng đầu. Chư thiên cõi Thủ-đà-bà-sa (cõi Tịnh Cư, nơi ở của các bậc thánh đã không còn trở lại cõi dục) có Ma-hê-thủ-la (vị trời lớn, chúa tể cõi sắc) đứng đầu.
Lại có các vua A-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, giận dữ): vua A-tu-la Ta-lợi, vua A-tu-la La-hầu… cùng vô số trăm nghìn vua A-tu-la lớn như thế. Lại có các vua rồng: vua rồng ở hồ lớn A-nậu, vua rồng Ma-na-tư, vua rồng Ta-già-la, vua rồng Bà-tu-cát, vua rồng Đức-xoa-ca. Mỗi vị dẫn theo vô số trăm nghìn quyến thuộc. Núi Kỳ-xà-quật dài rộng bốn mươi do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), vậy mà từ mặt đất lên đến khoảng không đều chật kín, không còn chỗ trống. Trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có sức mạnh), càn-thát-bà (thần âm nhạc cõi trời), a-tu-la, ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), cùng người và các loài không phải người, tất cả một lòng chắp tay cung kính Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến).
Lúc ấy, Thế Tôn được trăm nghìn đại chúng vây quanh trước sau. Họ cúng dường, cung kính, tôn trọng và ngợi khen Ngài. Từ khuôn mặt, Như Lai phóng ra ánh sáng lớn, chiếu khắp vô lượng thế giới trong mười phương. Ánh sáng ấy trở về chỗ Phật, đi vòng bên phải ba vòng rồi nhập lại vào khuôn mặt Ngài.
Về phương đông, cách đây hơn mười số thế giới Phật nhiều như cát sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; cách nói chỉ số lượng nhiều không đếm xuể), có một cõi Phật tên là Trang Nghiêm. Đức Phật ở đó hiệu là Phổ Quang Như Lai, Ứng Cúng (đáng được trời người cúng dường), Chính Biến Tri (biết đúng và biết khắp mọi sự), Minh Hạnh Túc (trí sáng và đức hạnh đều đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến cõi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu rõ mọi việc thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất, không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục, dạy dỗ người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật (bậc giác ngộ), Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính). Ngài hiện đang còn ở đời, giảng Chính pháp Nhất thừa (giáo pháp chân chính dạy rằng chỉ có một con đường duy nhất là thành Phật) cho các vị Bồ-tát ma-ha-tát. Ở cõi Phật ấy, ngay cả tên gọi Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Bích-chi Phật (người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) còn không có, huống chi người tu theo pháp ấy. Các vị Bồ-tát ở đó đều không còn thối lui khỏi A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp của một vị Phật). Chúng sinh cõi ấy không nhờ ăn uống mà sống, chỉ nhờ thiền định (tâm lắng yên, chuyên chú vào một chỗ) để nuôi thân. Ánh sáng mặt trời, mặt trăng và các vì sao đều không hiện ra, chỉ có ánh sáng của Phật chiếu rọi khắp nước. Ở đó không có núi đồi, đất phẳng như lòng bàn tay. Có một vị Bồ-tát tên là Ly Chướng, cùng trăm nghìn Bồ-tát đến chỗ Phật. Vị ấy để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, rồi thưa: "Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà có ánh sáng này chiếu vào cõi nước đây?"
Khi ấy, Phổ Quang Như Lai bảo Bồ-tát ma-ha-tát Ly Chướng: "Này thiện nam tử! Về phương tây, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có một cõi Phật tên là Ta-bà (cõi đất của chúng ta, nghĩa là cõi phải chịu đựng nhiều khổ). Đức Phật ở đó hiệu là Thích-ca Mâu-ni Như Lai, Ứng Cúng, Chính Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Nay Ngài sắp giảng Ma-ha Bát-nhã Ba-la-mật (pháp tu trí tuệ lớn đưa sang bờ giải thoát) cho các vị Bồ-tát. Vì nhân duyên đó nên Ngài phóng ra ánh sáng này."
Bồ-tát Ly Chướng liền thưa với đức Phật ấy: "Nay con muốn đến thế giới Ta-bà để lễ kính, cúng dường Thích-ca Như Lai và nghe nhận Chính pháp."
Đức Phật ấy bảo: "Này thiện nam tử! Nay chính là lúc nên đi."
Bồ-tát Ly Chướng được Phật cho phép, liền cùng vô số Bồ-tát quyến thuộc đến thế giới Ta-bà, tới núi Kỳ-xà-quật. Các vị cúi đầu lễ dưới chân Phật, đi vòng bên phải ba vòng, rồi lui ngồi một bên.
Về phương nam, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có cõi Phật tên là Thanh Tịnh Hoa. Phật ở đó tên là Nhật Quang, đủ cả mười danh hiệu; Bồ-tát tên là Nhật Tạng. Về phương tây, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có nước tên là Bảo Hoa. Phật tên là Công Đức Quang Minh, đủ cả mười danh hiệu; Bồ-tát tên là Công Đức Tạng. Về phương bắc, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có nước tên là Thanh Tịnh. Phật hiệu là Tự Tại Vương; Bồ-tát tên là Quảng Văn. Về phương đông nam, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có nước tên là Hỏa Diễm. Phật hiệu là Cam Lộ Vương; Bồ-tát tên là Bất Thoái Chuyển. Về phương tây nam, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có nước tên là Công Đức Thanh Tịnh. Phật hiệu là Trí Cự; Bồ-tát tên là Đại Tuệ. Về phương tây bắc, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có nước tên là Duyệt Ý. Phật hiệu là Diệu Âm Vương; Bồ-tát tên là Công Đức Tụ. Về phương đông bắc, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có nước tên là Tuệ Trang Nghiêm. Phật tên là Trí Thượng; Bồ-tát tên là Thường Hỷ. Về phương trên, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có nước tên là Bất Động. Phật hiệu là Kim Cương Tướng; Bồ-tát tên là Bảo Tràng. Về phương dưới, cách đây hơn mười số thế giới nhiều như cát sông Hằng, có nước tên là Nguyệt Quang Minh. Phật hiệu là Kim Cương Bảo Trang Nghiêm Vương; Bồ-tát tên là Bảo Tín. Ở các phương ấy, mọi việc cũng đều diễn ra như vậy.
Lúc ấy, trong đại chúng có một vị vua trời tên là Bát-bà-la (tức Thắng Thiên Vương). Vị ấy liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, rồi thưa: "Bạch Thế Tôn! Nay con muốn hỏi. Nếu được Phật cho phép, con mới dám trình bày điều còn nghi."
Khi ấy, Phật bảo Thắng Thiên Vương: "Đại vương! Như Lai, Ứng Cúng, Chính Biến Tri sẽ tùy theo điều ông nghi mà giảng giải cho ông."
Bấy giờ, Thắng Thiên Vương vui mừng hớn hở, được điều chưa từng có. Vua liền thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát tu học một pháp như thế nào mà thấu suốt được tất cả các pháp?"
Phật bảo Thắng Thiên Vương: "Đại vương! Hay thay, hay thay! Ông hỏi thật khéo. Hãy lắng nghe, lắng nghe cho kỹ! Hãy suy nghĩ cho khéo. Theo điều ông hỏi, Ta sẽ phân tích giảng giải."
"Hay thay, bạch Thế Tôn! Vâng, con xin được nghe."
Phật bảo Thắng Thiên Vương: "Đại vương! Một pháp mà Bồ-tát ma-ha-tát tu học để thấu suốt được tất cả các pháp, đó là Bát-nhã ba-la-mật. Bồ-tát ma-ha-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật thì thấu suốt được: Đàn-na ba-la-mật (bố thí, tức cho đi, được làm trọn vẹn), Thi-la ba-la-mật (trì giới, giữ gìn giới luật), Sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục, nhẫn chịu), Tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn, siêng năng không ngừng), Thiền-na ba-la-mật (thiền định), Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ), Ưu-ba-kiêu-xá-la ba-la-mật (phương tiện, tức cách khéo léo để giáo hóa), Ni-để ba-la-mật (nguyện, lời thề nguyện lớn), Bà-la ba-la-mật (lực, sức mạnh), Xà-na ba-la-mật (trí, sự hiểu biết thấu đáo).
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Đàn ba-la-mật như thế nào?
Bồ-tát ma-ha-tát lấy tâm trong sạch, không mong cầu gì, giảng pháp cho người khác. Vị ấy không cầu danh lợi, chỉ mong người nghe dứt được khổ. Vị ấy không thấy có mình là người nói, không thấy có người nghe. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa (tự thân mọi pháp vốn không có thực thể riêng). Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí pháp (đem giáo pháp cho người).
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí sự không sợ hãi: vị ấy nhìn mọi chúng sinh như cha mẹ, anh em, họ hàng, khiến mọi người đều thân cận với mình. Vì sao vậy? Vì từ vô thủy (thời không có khởi đầu) đến nay, chúng sinh trôi lăn trong sáu đường (sáu cõi tái sinh: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), ai cũng từng là họ hàng với nhau. Nếu có chúng sinh lâm vào cảnh nguy nan sợ hãi, Bồ-tát ma-ha-tát còn dám lấy cả thân mạng để cứu, huống chi lại làm hại họ. Vị ấy không thấy mình là người ban sự không sợ hãi, không thấy có người nhận. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa.
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí của cải để sống: tùy theo những vật cần dùng để nuôi sống của chúng sinh, vị ấy bố thí đủ thứ, khiến họ nhận giữ mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến). Vị ấy không thấy mình bố thí điều thiện, cũng không thấy người khác nhận. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa.
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí không mong báo đáp: mỗi khi bố thí, vị ấy không mong được quả báo. Theo lẽ tự nhiên của Bồ-tát thì vốn phải bố thí. Vị ấy không thấy mình làm, không thấy quả báo của việc cho. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa.
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí bằng lòng đại bi: thấy chúng sinh nghèo khổ, già yếu, bệnh tật mà không ai cứu giúp, vị ấy khởi lòng thương xót lớn và phát lời thề nguyện: "Khi tôi đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, tôi sẽ làm chỗ nương tựa cho mọi chúng sinh." Vị ấy lấy chút căn lành (gốc rễ điều thiện) của mình hồi hướng (đem công đức hướng về) quả Bồ-đề (sự giác ngộ), vì chúng sinh. Vị ấy cũng không phân biệt mình là người cứu giúp và người kia là người được cứu. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa.
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí với lòng cung kính: tùy theo người khác cần gì, Bồ-tát ma-ha-tát tự thân đi lấy vật ấy, không để người kia phải nhọc, rồi kính cẩn trao cho. Vị ấy không thấy mình là người kính, không thấy người kia là người được kính. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa.
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí với lòng tôn trọng: đối với mọi chúng sinh, vị ấy đều coi như thầy, như tăng sĩ và như cha mẹ, lấy lòng tôn trọng chắp tay cung kính. Nếu không có của cải thì đem lời lành mà tặng. Vị ấy không thấy mình là người tôn trọng, cũng không thấy người khác là người đáng được tôn trọng. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa.
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí cúng dường: nếu thấy chùa tháp, thì nên dâng hương, hoa, đèn dầu, quét dọn, rảy nước để cúng dường. Nếu thấy tượng Phật hư hỏng, giáo pháp chính bị thiếu sót, thì nên sửa sang. Nếu thấy chư tăng, thì cúng dường bốn thứ cần dùng (ăn uống, áo mặc, chỗ nằm, thuốc men). Vị ấy không thấy mình là người cúng dường, cũng không thấy người kia là người được cúng. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa.
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành bố thí không nương tựa vào đâu: vị ấy không nghĩ thế này: "Nhờ việc bố thí này, mong được sinh lên trời hoặc làm vua trời, mong được sinh làm người hoặc làm vua loài người." Cho đến quả A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vị ấy cũng không mong nắm lấy, vì không có gì để được. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Đàn-na ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Thi-la ba-la-mật thì suy nghĩ như thế này: "Trong giáo lý A-hàm (bộ kinh ghi lời Phật dạy) và trong Tỳ-ni (luật tạng, những điều răn của Phật), Phật có nói về Ba-la-đề-mộc-xoa (các điều giới luật riêng giúp người giữ được giải thoát). Bồ-tát ma-ha-tát nên học theo đó, mà không thấy hình tướng của giới, không thấy mình là người giữ giới. Vị ấy không chấp vào giới, không chấp vào quan niệm, không chấp vào cái ta."
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật lại suy nghĩ: "A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không chỉ nhờ giữ giới mà được. Phải học khắp các hạnh giữ giới của Bồ-tát. Bản chất của giới là mát mẻ, vắng lặng, không sinh khởi, vì tự tính vốn lìa."
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật lại suy nghĩ: "Giữ giới thế nào để dứt được phiền não? Phiền não có ba loại: tham, giận và si mê. Mỗi loại lại có ba bậc là nặng, vừa và nhẹ. Cần biết cách đối trị: người tham dục nặng thì tu phép quán bất tịnh (quán xét thân thể là nhơ nhớp), quán đủ ba mươi sáu thứ trong thân (như tóc, lông, răng, móng, máu, mủ, đờm, dãi…). Người hay giận dữ thì tu phép quán từ bi (quán lòng thương yêu, muốn cứu khổ cho chúng sinh). Người nhiều si mê thì tu phép quán nhân duyên (quán xét mọi sự đều do nhiều điều kiện hợp lại mà sinh). Vị ấy không thấy người quán và pháp được quán. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa."
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật lại nghĩ: "Bồ-tát ma-ha-tát làm sao lìa được sự suy nghĩ sai lầm? Bồ-tát ma-ha-tát không khởi tâm như thế này: 'Ta tu hạnh vắng lặng, hạnh xa lìa, hạnh không; còn các sa-môn (người xuất gia tu hành) và bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ ở Ấn Độ xưa) khác thì ở giữa chốn ồn ào, không ưa hạnh không.' Thấy không có hai, không có khác, biết tự tính vốn lìa, thì niệm tà liền dứt."
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật, tuy biết các pháp vốn lìa, nhưng vẫn rất sợ tội nghiệp. Theo lời Phật dạy, vị ấy giữ giới trong sạch, tu tập công đức cho đến Bát-nhã ba-la-mật. Dù chỉ một chút pháp bất thiện, vị ấy cũng không để chung sống với mình. Như Thế Tôn đã nói: "Ví như thuốc độc, nhiều hay ít đều gây hại." Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật thường sinh lòng e sợ, niềm tin và việc làm luôn đi đôi với nhau.
Khi Bồ-tát ma-ha-tát đi một mình nơi đồng trống, không có bạn, có thể có sa-môn, bà-la-môn mang vàng, bạc, lưu ly, ngọc trai, mã não, hổ phách, san hô, xà cừ, ngọc trắng đến gửi Bồ-tát. Vị ấy không khởi lòng tham đắm, không có tâm muốn lấy, mà suy nghĩ thế này: "Thế Tôn đã dạy: 'Thà tự cắt thịt mình mà ăn, chứ của người khác mà người ta không cho thì không lấy.'"
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật giữ giới vững chắc. Nếu ma và quyến thuộc của ma hiện hình sắc đẹp đẽ đến ép buộc, thử thách Bồ-tát, tâm vị ấy vẫn không lay động, mà suy nghĩ thế này: "Thế Tôn đã dạy: 'Mọi pháp đều như mộng, như ảo, như trò biến hóa.' Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa."
Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật, tuy siêng năng giữ giới, nhưng không cầu được sinh làm người hay làm vua loài người, không cầu được sinh lên trời hay làm vua trời. Thân lìa ba lỗi (giết hại, trộm cắp, tà dâm), miệng không có bốn lỗi (nói dối, nói hai lưỡi, nói lời ác, nói lời thêu dệt), ý thoát khỏi ba lỗi (tham lam, giận dữ, tà kiến). Giữ giới như vậy mà không thấy mình là người giữ, không thấy hình tướng của giới. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Thi-la ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Sằn-đề ba-la-mật.
Bồ-tát ma-ha-tát luôn khởi được sự nhẫn ở trong tâm, không chạy theo những lo âu, buồn bã, khổ não. Vị ấy cũng học nhẫn ở bên ngoài: nếu bị người khác đánh mắng thì trọn không nổi giận. Vị ấy cũng học pháp nhẫn (chấp nhận được chân lý sâu xa mà không sợ hãi, không dao động). Như Thế Tôn đã dạy: "Bản chất thật rất sâu xa không có người, không có pháp. Không sinh, vắng lặng, đó chính là Niết-bàn (cảnh giới đã dứt hết phiền não và sinh tử)." Nghe dạy như vậy, tâm vị ấy không kinh sợ, mà suy nghĩ thế này: "Nếu không học pháp này thì làm sao đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề?"
Vị ấy quán sâu ba độc (tham, giận, si): tham và giận như thế khởi lên từ đâu? Do nhân duyên gì mà sinh? Do nhân duyên gì mà diệt? Quán xét như vậy, vị ấy không thấy có sự sinh, cũng không thấy pháp có thể sinh; không thấy cái làm diệt, cũng không thấy pháp bị diệt. Tâm nhẫn như vậy nối tiếp không đứt, suốt sáu thời trong ngày đêm (ba thời ban ngày và ba thời ban đêm) không hề gián đoạn. Vị ấy không chọn đối tượng, kiểu như: "Với cha mẹ, quốc vương thì ta phải nhẫn; còn những người khác thì có thể dùng uy quyền mà ra tay hại họ."
Bồ-tát thực hành nhẫn không phải vì để đền ơn, vì danh lợi, vì nhân nghĩa, vì xấu hổ hay vì sợ hãi. Theo lẽ tự nhiên, Bồ-tát ma-ha-tát phải thực hành nhẫn. Nếu có người làm hại, đánh đập, mắng nhiếc, sỉ nhục, tâm vị ấy vẫn không nghiêng ngả, dao động. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát làm quốc vương hay bậc vua chúa (?), có kẻ nghèo hèn chửi mắng, làm nhục, thì vị ấy không ra uy dùng hình phạt, không nói: "Ta là vua, theo phép phải trừng trị." Vị ấy liền nghĩ thế này: "Xưa kia trước các đức Thế Tôn, ta đã phát lời thề nguyện lớn: 'Tất cả chúng sinh, ta đều cứu vớt, khiến họ đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.' Nay nếu ta nổi giận thì trái với lời thề ban đầu. Ví như một thầy thuốc giỏi phát lời thề: 'Những người mù và mắt mờ (?) trong đời, ta đều chữa khỏi.' Nếu chính ông ta bị mù thì làm sao chữa bệnh cho người khác? Cũng vậy, Bồ-tát muốn trừ bóng tối vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật) cho chúng sinh, nếu chính mình nổi giận thì làm sao cứu được họ?" Vị ấy không thấy mình là người nhẫn, không thấy điều phải nhẫn. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Sằn-đề ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Tỳ-lê-da ba-la-mật: người chưa dứt phiền não thì giúp cho dứt, người chưa qua bờ thì giúp cho qua, người chưa thoát thì giúp cho thoát, người chưa an thì giúp cho an, người chưa học thì giúp cho học.
Khi Bồ-tát tinh tấn như vậy, có các ác ma đến gây trở ngại, nói với Bồ-tát: "Này thiện nam tử! Đừng tu pháp này, chỉ chịu khổ nhọc uổng công thôi. Vì sao vậy? Xưa kia ta cũng từng tu pháp này: người chưa dứt thì giúp cho dứt, người chưa qua thì giúp cho qua, người chưa thoát thì giúp cho thoát, người chưa an thì giúp cho an, người chưa học thì giúp cho học. Rốt cuộc chỉ chịu khổ nhọc uổng công, chẳng được lợi ích thật gì. Từ xưa đến nay ta đã thấy nhiều Bồ-tát tu hạnh này, rồi tất cả đều thối lui. Ông nên quay tâm lại, theo thừa (cỗ xe, tức con đường tu) Thanh văn hay Bích-chi Phật mà tự mình diệt độ (vào Niết-bàn) đi."
Bồ-tát ma-ha-tát liền nhận biết, bảo ác ma: "Ngươi hãy quay về đường của ngươi mà đi (?). Tâm ta như kim cương, ngươi không phá nổi. Nếu ngươi gây chướng ngại thì tự chuốc lấy khổ trong đêm dài (sinh tử lâu dài)." Ma liền biến mất.
Nếu có những Bồ-tát khác tu năm ba-la-mật mà chưa được Bát-nhã ba-la-mật, thì Bồ-tát ma-ha-tát tinh tấn như thế này dù những vị kia có tu trăm nghìn kiếp cũng vẫn vượt hơn được, huống chi là thừa Thanh văn và Bích-chi Phật. Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì thành tựu Phật pháp, lìa được mọi điều ác.
Tuy thực hành tinh tấn, vị ấy không quá gấp mà cũng không quá chậm, và phát nguyện lớn: "Mong cho thân tôi được như Thế Tôn: có sợi lông trắng giữa hai chân mày (bạch hào, một tướng tốt của Phật), có khối thịt nổi trên đỉnh đầu (nhục kế, một tướng tốt của Phật). Phật chuyển bánh xe Pháp thế nào, tôi cũng được như thế." Ví như vàng ròng được trang sức bằng các thứ báu sáng ngời thì trở nên đẹp đẽ trong sạch, sự tinh tấn của Bồ-tát cũng vậy, lìa xa mọi cấu bẩn. Cấu bẩn ấy là: lười biếng, trễ nải, mỏi mệt cùng cực, không tự nhận biết, suy nghĩ sai lệch. Lìa được những cấu bẩn này thì được công đức trí tuệ trong sạch cùng trang điểm cho mình. Thân không mỏi mệt, tâm không chán nản trễ nải. Mọi pháp ác ngăn trở đường đạo, mọi điều bất thiện đều bị dứt trừ. Những pháp giúp cho đạo, hướng về Niết-bàn đều được tăng trưởng. Một chút ác cũng không khởi, huống chi là nhiều.
Giả sử khắp các thế giới nhiều như cát sông Hằng trong mười phương đều đầy lửa lớn như địa ngục A-tỳ (địa ngục khổ nhất, khổ không lúc nào ngớt), mà bên ngoài thế giới ấy có một chúng sinh có thể độ thoát được, thì Bồ-tát ma-ha-tát cũng có thể đi xuyên qua đám lửa ấy mà đến, huống chi là có nhiều chúng sinh. Vị ấy nên nghĩ thế này: "Giác ngộ vô thượng không dễ gì đạt được." Bồ-tát tu hành gấp rút như cứu lửa đang cháy trên đầu. Trong trăm nghìn vạn kiếp, gánh nặng như thế thật khó gánh vác. Vị ấy suy nghĩ thế này: "Các đức Phật quá khứ và hiện tại đều tu hạnh này mà thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ta cũng phải đúng như thế mà tu tập. Thà ở trong địa ngục trăm nghìn kiếp để chúng sinh được độ, chứ trọn không bỏ họ mà vội vào Niết-bàn."
Tinh tấn như vậy mà tâm không tự cao, không coi người khác thấp kém. Vị ấy không thấy mình là người làm, cũng không thấy pháp được làm. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Tỳ-lê-da ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Thiền ba-la-mật thì gieo trồng căn lành sâu dày. Đời đời kiếp kiếp, vị ấy tu tập nhiều hạnh tốt đẹp trong Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ tất cả chúng sinh), gần gũi thiện tri thức. Vị ấy không sinh vào nhà nghèo hèn, mà thường sinh vào dòng họ lớn bà-la-môn hay sát-lợi (tầng lớp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa). Vị ấy tin đúng vào Tam bảo, làm cho pháp lành tăng trưởng.
Nhờ căn lành từ đời trước, vị ấy nghĩ thế này: "Chúng sinh trong đêm dài trôi lăn sáu đường, vòng khổ xoay mãi không ngừng, đều là do tham ái." Bồ-tát ma-ha-tát khởi tâm nhàm chán muốn xa lìa, biết rằng những thứ ấy đều do sự phân biệt hư dối mà có. Trong các tu-đa-la (kinh điển), Phật đã dùng nhiều cách khéo léo nói về tai hại của dục lạc: nó như cây giáo, như ngọn mác (?), như con dao, như con rắn, như bọt nước, hôi thối nhơ bẩn, không thường còn. Người có trí sao lại tham đắm thứ ấy? Vị ấy liền cạo bỏ râu tóc, xuất gia tu đạo. Điều chưa thấy thì làm cho thấy, điều chưa được thì làm cho được, điều chưa chứng thì làm cho chứng.
Nghe giảng thì nhận giữ, dù là thế đế (sự thật theo cách hiểu thông thường của thế gian) hay đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao), vị ấy đều tu hành đúng như thật, quán xét đúng như pháp. Đó là: thấy biết đúng, suy xét đúng, siêng năng đúng, nói đúng, làm đúng, sinh sống đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng (tám con đường đúng đắn, gọi là Bát chính đạo). Vị ấy xa lìa chốn ồn ào tạp nhạp, không cầu danh tiếng, cúng dường cung kính, thân tâm tinh tấn không bao giờ ngừng nghỉ.
Vị ấy suy xét xem tâm này phần nhiều chạy theo cảnh nào: cảnh thiện, cảnh ác, hay cảnh vô ký (không thiện không ác). Nếu tâm hướng về cảnh thiện thì siêng năng tinh tấn để tăng trưởng căn lành, dùng ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ) để đối trị các pháp ác, bất thiện.
Ác bất thiện là tham, giận và si mê. Tham dục có ba bậc là nặng, vừa và nhẹ. Bậc nặng là: hễ nghe đến tên dục lạc thì khắp người run động, tâm hớn hở vui sướng, không thấy tai hại của dục, không sinh lòng nhàm chán, không biết hổ thẹn với mình, không biết xấu hổ với người. Thế nào là không biết hổ thẹn? Đi đâu, ở một mình cũng luôn nghĩ đến cảnh dục, tâm này nối tiếp tâm kia, chỉ thấy cái đẹp đẽ mà không biết tai hại. Nếu cha mẹ và các bậc bề trên khác quở trách điều mà người ấy ham muốn, thì người ấy bất giác cãi lại ngay trước mặt người trên. Đó gọi là không biết hổ thẹn. Người này khi chết sẽ sinh vào ác thú (các đường xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Tham dục bậc vừa là: nếu rời xa cảnh dục thì không thường khởi tâm ham muốn. Tham dục bậc nhẹ là: chỉ cần cùng nói cười là lòng dục đã lắng.
Giận dữ cũng có ba bậc. Giận bậc nặng là: khi cơn phẫn nộ nổi lên thì tâm mờ mịt, mắt rối loạn, có thể gây ra năm tội nghịch (năm tội nặng nhất: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng) hoặc phỉ báng Chính pháp. Những tội lớn nặng khác, kể cả cái ác của năm tội nghịch, so với tội ấy trăm phần chẳng bằng một (?). Giận bậc vừa là: vì giận dữ mà làm các điều ác, nhưng rồi liền sinh lòng hối hận. Giận bậc nhẹ là: trong lòng không oán hận, chỉ ngoài miệng chê trách, rồi liền hối lỗi. Si mê cũng như vậy.
Tuy quán xét như thế, vị ấy biết mọi pháp như ảo thuật, như giấc mộng, như tiếng vang, như thành càn-thát-bà (thành quách ảo hiện ra trên không, như ảo ảnh), hư dối không thật, chỉ vì cái thấy điên đảo mà thấy có. Vị ấy dứt cảnh giới bên ngoài, trong tâm vắng lặng, không thấy mình là người làm, cũng không thấy pháp được làm. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Thiền ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì dùng trí đúng đắn quán sắc, thụ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: sắc là thân thể và vật chất; thụ là cảm giác; tưởng là nhận biết hình ảnh; hành là ý muốn, tạo tác; thức là sự phân biệt nhận biết). Vị ấy không thấy sắc sinh ra, không thấy sắc tụ lại, không thấy sắc diệt đi; thụ, tưởng, hành, thức cũng đều như vậy. Vì sao vậy? Vì tự tính của chúng đều là không, không có gì chân thật, chỉ là tên gọi giả.
Tuy vậy, khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật để giáo hóa chúng sinh, vị ấy trọn không bao giờ nói rằng không có nghiệp và quả báo. Mọi pháp như mộng, như ảo, không có ta, không có người, không có chúng sinh, không có kẻ sống lâu, không có kẻ được nuôi dưỡng, nhưng vẫn nói có nghiệp và quả báo. Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy thì ác ma không thể thừa cơ phá hoại. Vì sao vậy? Vì vị ấy gần gũi thiện tri thức, thành tựu các pháp giúp cho Bồ-đề, lìa pháp thế gian. Đối với Chính pháp rất sâu của các đức Như Lai, vị ấy vui mừng ngợi khen. Dù là trời, là ma, là sa-môn hay bà-la-môn, ngoài trí đúng đắn của Phật ra, không ai bằng được Bồ-tát. Vị ấy không thấy mình là người làm, cũng không thấy pháp được làm. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Bát-nhã ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Ưu-ba-kiêu-xá-la ba-la-mật thì khéo léo hồi hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Nếu thấy hoa quả, vị ấy ngày đêm sáu thời đem cúng dường các đức Phật và chúng Bồ-tát, rồi lấy căn lành ấy hồi hướng về Bồ-đề; cây hoa, cây quả cũng vậy. Nếu nghe trong kinh của Như Lai nói nghĩa lý sâu xa, vị ấy tin vui nhận giữ, giảng lại cho chúng sinh, rồi lấy căn lành ấy hồi hướng về Bồ-đề. Nếu thấy tháp miếu, hình tượng của Như Lai, vị ấy dâng hương hoa cúng dường, nguyện cho chúng sinh lìa mùi hôi của sự phá giới, được hương thơm của giới thanh tịnh như Như Lai. Khi quét dọn, rảy nước, trát đất, vị ấy nguyện cho chúng sinh có dáng vẻ, cử chỉ nghiêm trang ngay ngắn. Khi dâng lọng hoa che phủ, vị ấy nguyện cho chúng sinh đều lìa được sự nóng bức phiền não.
Khi vào tăng-già-lam (chùa, nơi chư tăng ở tu), vị ấy nguyện cho chúng sinh đều được vào Niết-bàn. Khi ra khỏi chùa, vị ấy nguyện cho chúng sinh ra khỏi cảnh giới của ma. Khi mở cổng chùa, vị ấy phát nguyện thế này: "Mong dùng trí tuệ vượt ra khỏi thế gian để mở cho chúng sinh những cánh cửa chưa được mở." Nếu thấy đóng cửa, vị ấy nguyện vì chúng sinh mà đóng lại các ác thú và ba cõi hữu (ba cõi còn trong sinh tử: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc). Khi ngồi, vị ấy nghĩ: "Mong cho chúng sinh được ngồi tòa Bồ-đề (chỗ Phật ngồi khi thành đạo)." Khi nằm nghiêng bên phải, vị ấy nguyện cho chúng sinh đều được Niết-bàn. Khi đứng dậy, vị ấy nghĩ: "Mong cho chúng sinh đứng dậy lìa khỏi mọi mê lầm." Khi rửa chân, vị ấy nguyện cho chúng sinh xa lìa bụi bẩn. Khi lạy Phật, đi nhiễu quanh tháp, vị ấy nguyện cho chúng sinh thành bậc Thầy của trời và người.
Nếu có người ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật giáo) mang tà kiến, khó giáo hóa, vị ấy liền tự nghĩ: "Nếu ta làm thầy của họ, họ nhất định không chịu tin. Tạm làm bạn đồng học, hoặc làm học trò của họ." Tuy ở trong chúng của họ, nhưng về giới hạnh và học rộng, vị ấy vượt hơn các ngoại đạo. Nhờ đó họ khuất phục, tôn trọng làm thầy, lời vị ấy nói ra họ đều tin nhận. Vị ấy bác bỏ pháp tà của họ, giảng Niết-bàn cho họ nghe, khiến họ vào chính giáo, siêng tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, không dâm dục), thiền định, tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ), đạt được các thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có).
Thấy người nhiều dục vọng, vị ấy hóa thành một người nữ xinh đẹp bậc nhất, khiến người kia say đắm. Chỉ trong chốc lát, vị ấy hiện ra cảnh vô thường: sắc mặt biến đổi, thân trương phình, thối rữa, hôi hám, khiến người kia càng thêm ghê sợ, khởi lòng nhàm chán muốn xa lìa. Rồi vị ấy liền trở lại hình dạng cũ, hiện thân Bồ-tát mà giảng pháp cho họ, khiến họ phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề và thành quả vị cao nhất.
Thấy người tu Đại thừa lìa xa thiện tri thức, đi học đạo của nhị thừa (hai thừa Thanh văn và Bích-chi Phật) mà không được quả, uổng mất Đại thừa, vị ấy xem xét căn tính của họ, liền giảng pháp khiến họ vào đạo vô thượng. Người chưa phát tâm thì vị ấy giáo hóa cho phát tâm; người đã phát tâm thì dạy cho vững chắc. Thấy người giữ giới phạm chút lỗi nhẹ, không biết sám hối, rồi trễ nải, lùi bước, buồn rầu, không tu đạo nữa, vị ấy liền giảng pháp đối trị, giúp họ sám hối trừ tội, khiến đường đạo tiến lên.
Bồ-tát ma-ha-tát ít ham muốn, biết đủ, chỉ cầu lợi ích của Pháp. Vị ấy vì chúng sinh mà giảng về việc cúng dường Như Lai, thành tựu sáu ba-la-mật. Lấy việc giảng pháp làm cúng dường, đó là Đàn ba-la-mật. Việc làm không trái với lời nói, đó là Thi ba-la-mật. Dù trời hay ma cũng không thể phá rối, đó là Sằn-đề ba-la-mật. Tâm này nối tiếp tâm kia mà không thấy mỏi mệt, đó là Tỳ-lê-da ba-la-mật. Chuyên tâm vào một niệm, không duyên theo cảnh khác, đó là Thiền ba-la-mật. Lấy việc giảng pháp làm cúng dường mà không thấy có ta và cái của ta, đó là Bát-nhã ba-la-mật. Vị ấy không thấy mình là người làm, cũng không thấy pháp được làm. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Phương tiện ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Ni-để ba-la-mật thì phát nguyện không vì niềm vui trong các cõi hữu, không vì muốn ra khỏi ba cõi mà cầu đạo nhị thừa. Vị ấy phát nguyện lớn: "Mong cho tất cả chúng sinh và những gì thuộc về chúng sinh đều vào Niết-bàn, sau đó tôi mới thành chính giác (sự giác ngộ chân chính). Người chưa phát tâm thì khiến họ phát tâm; người đã phát tâm thì khiến họ tu hành; người đã tu hành thì khiến họ đạt Bồ-đề. Người đã đạt Bồ-đề thì tôi thỉnh chuyển bánh xe Pháp, cho đến khi các vị nhập diệt thì chia xá-lợi (phần di cốt còn lại sau khi hỏa táng thân Phật) xây tháp cúng dường."
Vị ấy lại phát nguyện: "Mong rằng ở thế giới nào có các đức Phật thành đạo thì đều không có thiên ma (ma vương ở cõi trời chuyên phá người tu). Mong tôi tự nhờ trí tuệ mà phát tâm vô thượng, không nhờ duyên bên ngoài. Lại mong thân tôi thường ở thế gian, giúp cho tất cả chúng sinh đều được thành tựu. Mong các Bồ-tát mới phát tâm khi nghe Như Lai giảng pháp sâu xa thì tâm không kinh sợ. Mong cho tất cả chúng sinh đều thấu suốt đạo Phật vô biên, cảnh giới Phật vô biên, lòng đại bi vô biên. Lại mong thân tôi thường sinh ở cõi nhơ uế, không sinh ở cõi tịnh (cõi Phật trong sạch). Vì sao vậy? Ví như người bệnh mới cần thuốc thang, không bệnh thì không cần. Tôi không thấy mình là người làm, cũng không thấy pháp được làm. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa." Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Nguyện ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Bà-la ba-la-mật thì có thể hàng phục thiên ma, đánh đổ các ngoại đạo, vì có đủ sức công đức và trí tuệ. Mọi Phật pháp, không pháp nào vị ấy không tu hành, không pháp nào không chứng thấy. Với sức thần thông, vị ấy dùng một sợi lông có thể nâng được cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở), cho đến bốn châu thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di), tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, tức một vũ trụ rộng lớn), cho đến vô lượng trăm nghìn thế giới. Vị ấy có thể lấy đủ loại châu báu từ trên không để bố thí cho chúng sinh. Trong vô lượng vô biên thế giới mười phương, các đức Phật giảng pháp gì, vị ấy đều nghe và nhớ giữ được. Vị ấy không thấy mình là người làm, cũng không thấy pháp được làm. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa. Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Lực ba-la-mật.
"Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát học Bát-nhã ba-la-mật mà thực hành Xà-na ba-la-mật thì quán năm ấm (tức năm uẩn: sắc, thụ, tưởng, hành, thức), thấy cái sinh không phải sinh thật, cái diệt không phải diệt thật. Vị ấy suy nghĩ thế này: "Năm ấm này là không, không có ta, không có người, không có chúng sinh, không có kẻ sống lâu, không có kẻ được nuôi dưỡng. Chúng sinh phàm phu hư dối chấp có cái ta. Năm ấm không phải là ta, trong năm ấm không có ta; ta không phải là năm ấm, trong ta không có năm ấm. Phàm phu ngu mê không biết đúng như thật, nên trôi lăn trong sinh tử như vòng lửa xoay (cây đuốc quay tròn trông như vòng lửa thật nhưng chỉ là ảo giác). Mọi pháp, tự tính vốn là không, không sinh không diệt. Duyên hợp lại thì gọi là sinh, duyên tan đi thì gọi là diệt. Tự tính không phải không có, cho nên không sinh; tự tính không phải có, cho nên không diệt.
Đối với mọi cảnh giới, Bồ-tát ma-ha-tát không có một pháp nào mà không thấu suốt. Vị ấy tu hành Trí ba-la-mật như thế thì nhị thừa và ngoại đạo không thể che lấp được. Vị ấy dùng trí quán xét, từ lúc mới phát tâm cho đến khi vào Niết-bàn, đều thấy rõ ràng. Vị ấy có thể dùng một pháp mà biết mọi cảnh, mọi cảnh giới chính là một pháp. Vì sao vậy? Vì như như (chân như, bản thể chân thật như vốn là của mọi sự vật) là một. Không thấy mình là người tu, cũng không thấy pháp được tu. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa." Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mà thấu suốt Trí ba-la-mật."
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video