Thiên 2 — Phẩm 2 – Hiển tướng

 Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật, Phẩm Hiển Tướng, thứ hai (phẩm là một chương trong kinh; "hiển tướng" là làm rõ đặc tính. Bát-nhã là trí tuệ thấy đúng bản chất thật của mọi sự vật. Ba-la-mật là "đến bờ bên kia", tức pháp tu được làm trọn vẹn, đưa người tu vượt khỏi khổ đau sang bờ giải thoát.)

 Bấy giờ, Thắng Thiên Vương (một vị vua cõi trời) liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, rồi thưa: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, chỉ Phật)! Bát-nhã ba-la-mật này rất sâu xa. Đặc tính của Bát-nhã ba-la-mật là gì?"

 Phật bảo Thắng Thiên Vương: "Đất, nước, lửa, gió có đặc tính thế nào, thì đặc tính của Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy."

 "Bạch Thế Tôn! Đặc tính của đất là gì?"

 Phật dạy: "Trùm khắp, rộng lớn, khó mà đo lường, đó là đặc tính của đất. Đặc tính của Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy. Vì sao vậy? Vì như như (chân như, bản thể chân thật như vốn là của mọi sự vật) trùm khắp, rộng lớn, khó mà nghĩ bàn đo lường.

 Đại vương! Mọi loài cỏ thuốc đều nương nơi đất mà mọc; mọi pháp lành đều nương nơi Bát-nhã ba-la-mật mà sinh. Lại như mặt đất, đắp thêm thì không mừng, đào bớt thì không giận, vì lìa ngã và ngã sở (cái ta và cái của ta), không có hai tướng; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, khen ngợi không tăng, chê bai không giảm, lìa ngã và ngã sở, không có hai tướng. Người đời đi lại, nhấc chân đặt chân đều nương vào đất; nếu muốn cầu đường lành, hướng về Niết-bàn (cảnh giới đã dứt hết phiền não và sinh tử), thì phải nương vào Bát-nhã ba-la-mật này. Lại như đất sinh ra đủ loại châu báu; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, sinh ra đủ loại công đức vượt ngoài thế gian. Lại như mặt đất, các loài sâu kiến, muỗi mòng và đủ thứ khổ không thể làm nghiêng lay; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, lìa ngã và ngã sở, không thể bị lay động. Lại như mặt đất, dù nghe tiếng sư tử, tiếng rồng, tiếng voi, trọn không kinh sợ; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, thiên ma (ma vương ở cõi trời chuyên phá người tu) và ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật giáo) không thể làm cho sợ hãi. Vì sao vậy? Vì không thấy có người, không thấy có pháp, do tự tính là không.

 "Lại như nước chảy từ cao xuống thấp; mọi pháp lành đều hướng về Bát-nhã ba-la-mật. Lại như nước có thể thấm nhuần cây cỏ, khiến chúng ra hoa kết quả; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, thấm nhuần các tam-muội (trạng thái tâm định sâu, chuyên chú một chỗ), sinh ra các pháp trợ đạo (các pháp giúp cho việc tu đạo), thành cây nhất thiết trí (trí biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật), được quả Phật pháp, đem lợi ích cho chúng sinh. Lại như nước ngấm vào gốc cây cỏ, có thể làm chúng đổ bật lên, trôi theo dòng nước; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, mọi kiến chấp (những quan niệm sai lầm cố chấp), phiền não và tập khí (thói quen, vết hằn sâu kín còn sót lại của phiền não), gốc rễ đều bị diệt sạch, không bao giờ sinh lại. Lại như nước, bản chất vốn trong sạch, không bẩn, không đục; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, thể không có phiền não nên gọi là trong sạch, lìa mọi mê lầm nên gọi là không bẩn, chỉ một tướng chứ không khác nhau nên gọi là không đục.

 Như người bị nóng mùa hè, gặp nước thì mát mẻ; chúng sinh bị phiền não thiêu đốt, nghe Bát-nhã ba-la-mật cũng liền mát mẻ. Như người khát, được nước thì hết khát; người cầu pháp vượt ngoài thế gian, được Bát-nhã ba-la-mật thì mọi ý nghĩ mong cầu cũng dứt. Lại như suối nước rất sâu, khó vào; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, là cảnh giới của các đức Phật, rất sâu, khó vào. Lại như ở chỗ hố trũng, mặt nước đều phẳng như nhau; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, đối với tất cả Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), Bích-chi Phật (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, cũng chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và các phàm phu (người thường chưa giác ngộ), đều bình đẳng như nhau. Lại như nước có thể rửa đất cho sạch; Bồ-tát ma-ha-tát (người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; "ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) thấu suốt Bát-nhã ba-la-mật thì lìa mọi phiền não, liền được trong sạch. Vì sao vậy? Vì tự tính trong sạch, lìa mọi mê lầm.

 "Lại như lửa có thể đốt hết mọi cây cối, cỏ thuốc mà không nghĩ: 'Ta đốt được vật.' Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, có thể diệt mọi phiền não và tập khí mà cũng không nghĩ: 'Ta trừ diệt được.' Lại ví như lửa có thể làm chín mọi thứ; Bát-nhã ba-la-mật cũng có thể làm thành tựu mọi Phật pháp. Lại ví như lửa có thể làm khô mọi vật ẩm ướt; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, làm khô cạn dòng chảy của các lậu (phiền não làm tâm rỉ chảy, rơi rớt vào sinh tử), không bao giờ khởi lại.

 Giả sử có đống lửa trên đỉnh núi Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn), xa một do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số) cho đến mười do-tuần đều có thể chiếu tới, mà không nghĩ: 'Ta chiếu được xa.' Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, có thể chiếu khắp Thanh văn, Duyên giác (tức Bích-chi Phật) và Bồ-tát, mà cũng không nghĩ: 'Ta chiếu được họ.' Lại như chim thú ban đêm thấy ánh lửa thì sợ hãi tránh xa; phàm phu ít phúc và hàng nhị thừa (hai thừa Thanh văn và Duyên giác), nếu nghe Bát-nhã ba-la-mật thì sợ hãi bỏ đi. Ngay cả nghe tên Bát-nhã ba-la-mật còn khó, huống chi là tu học. Như người đi xa ban đêm, lạc mất đường, nếu thấy ánh lửa thì liền vui mừng, biết có làng xóm, vội vàng tìm đến, đến nơi thì yên ổn, không còn sợ hãi gì nữa; người có phúc đức giữa cánh đồng hoang sinh tử, nếu nghe Bát-nhã ba-la-mật thì rất vui mừng, tìm đến nương theo, nhận giữ, vĩnh viễn lìa phiền não, tâm được an vui.

 Như lửa ở thế gian, sang hèn đều dùng chung; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, phàm phu và thánh nhân đều có như nhau. Lại như bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ ở Ấn Độ xưa) và sát-lợi (tầng lớp vua chúa, võ tướng) đều thờ cúng lửa; các đức Phật và Bồ-tát đều cúng dường Bát-nhã ba-la-mật. Lại như một đốm lửa nhỏ có thể đốt cháy cả tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ, tức một vũ trụ rộng lớn); Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, nếu nghe một câu thì có thể đốt sạch vô lượng phiền não.

 "Đại vương! Bát-nhã ba-la-mật lìa cấu bẩn, không vướng mắc, vắng lặng, không bờ bến. Đó là trí tuệ không bờ bến, thấu suốt pháp tính (bản chất chân thật của mọi sự vật) một cách bình đẳng. Nó như hư không, bản chất không trụ vào đâu, là cảnh giới lìa mọi hình tướng, vượt khỏi giác quán (sự suy xét thô và tế của tâm). Đối với tâm và tâm sở (các trạng thái tâm lý đi kèm theo tâm) thì không có phân biệt, không sinh không diệt, vì tự tính vốn lìa (tự thân mọi pháp vốn không có thực thể riêng).

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật là điều hiếm có ở thế gian. Vị ấy đem lợi ích cho chúng sinh, như mặt trời, mặt trăng mà ai cũng được dùng.

 Lại ví như mặt trăng có thể xua tan oi bức; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, có thể trừ mọi độc nóng của phiền não. Lại ví như mặt trăng, người đời ai cũng thích ngắm; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, là điều mà mọi bậc thánh đều thích thấy. Lại như trăng đầu tháng ngày ngày lớn dần; Bồ-tát ma-ha-tát gần gũi Bát-nhã ba-la-mật, từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Bồ-đề (giác ngộ), cũng lớn dần lên. Như trăng trong nửa tháng hắc phần (nửa tháng trăng khuyết dần) ngày ngày mòn dần; Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật thì phiền não kết sử (những trói buộc và sai khiến của phiền não) lần lượt diệt hết. Như mặt trăng ở thế gian được bà-la-môn và sát-lợi đều ngợi khen; nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân gần gũi Bát-nhã ba-la-mật thì được trời, người, a-tu-la (loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, giận dữ) trong mọi thế gian ngợi khen. Như mặt trăng đi khắp bốn châu thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di); Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, dù là sắc (vật chất) hay tâm, không chỗ nào không trùm khắp. Như mặt trăng ở thế gian thường tự trang nghiêm; Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, bản chất tự trang nghiêm. Vì sao vậy? Vì không sinh không diệt, bản chất vốn trong sạch, trùm khắp mọi pháp, tự tính vốn lìa.

 Như mặt trời ở thế gian phá tan mọi bóng tối mà không nghĩ: 'Ta phá được bóng tối.' Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, có thể phá mọi phiền não từ vô thủy (thời không có khởi đầu) mà cũng không nghĩ: 'Ta phá phiền não.' Lại ví như mặt trời làm hoa sen nở mà không nghĩ: 'Ta làm hoa sen nở.' Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, có thể làm cho Bồ-tát nở hoa (khai mở tâm giác ngộ), mà cũng không có ý nghĩ ấy. Lại ví như mặt trời chiếu khắp mười phương mà không nghĩ: 'Ta chiếu được khắp.' Bát-nhã ba-la-mật cũng vậy, chiếu đến chỗ không bờ bến, mà không có tướng chiếu. Lại như thấy phương đông ửng đỏ thì biết mặt trời sắp mọc; nếu nghe Bát-nhã ba-la-mật thì nên biết mình đã cách quả Phật không xa. Như người ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở) thấy mặt trời mọc thì rất vui mừng; nếu trong thế gian có danh từ Bát-nhã ba-la-mật thì mọi bậc thánh đều rất vui mừng. Lại như khi mặt trời mọc, ánh sáng mặt trăng và các vì sao đều không hiện; Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì đức của nhị thừa và ngoại đạo cũng không hiện ra được. Lại như khi mặt trời mọc mới thấy được chỗ hố trũng, chỗ cao chỗ thấp; Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì thế gian mới biết được đường tà, đường chính. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật tự tướng bình đẳng, không sinh không diệt, bản chất là lìa.

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì tu nhiều hạnh không (thấy mọi pháp đều không có thực thể), không trụ vào đâu, không vướng mắc. Vị ấy tu đạo lìa chướng ngại, xa ác tri thức (người bạn xấu dẫn vào đường sai), gần gũi các đức Phật, tâm này nối tiếp tâm kia niệm Phật không dứt. Vị ấy thấu suốt sự bình đẳng, thuận theo pháp giới (toàn thể mọi pháp, mọi hiện tượng trong vũ trụ), dùng thần thông (năng lực siêu phàm do tu tập mà có) dạo chơi các cõi nước mười phương, mà ở chỗ gốc của mình vẫn không hề lay động, thấy các Phật pháp như ngay trước mắt. Tuy ở thế gian mà không bị pháp thế gian làm nhiễm, như hoa sen mọc trong bùn. Bồ-tát ma-ha-tát tuy ở trong sinh tử, nhưng nhờ sức phương tiện (cách thức khéo léo) của Bát-nhã ba-la-mật nên không bị nhiễm đắm. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật không sinh không diệt, tự tướng bình đẳng, không thấy, không vướng, bản chất là lìa.

 Lại như hoa sen không giữ giọt nước lại; Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì một pháp bất thiện cũng không được dừng lại dù trong chốc lát. Lại như hoa sen ở đâu thì nơi ấy thơm; Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, dù ở thành ấp, làng xóm, cõi người hay cõi trời, đều có đủ hương thơm của giới (đức hạnh trong sạch tỏa ra như hương). Lại như hoa sen bản chất trong sạch, được bà-la-môn, sát-lợi, trưởng giả (người giàu có, đức độ), cư sĩ (người tu tại gia) yêu quý; Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì được trời, rồng, dạ-xoa (loài quỷ thần nhanh nhẹn, có sức mạnh), càn-thát-bà (thần âm nhạc cõi trời), a-tu-la, ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và các loài không phải người, các Bồ-tát và các đức Phật đều yêu kính. Lại như hoa sen khi vừa hé nở làm vui lòng mọi người; Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì nét mặt luôn mỉm cười, chưa từng cau mày, làm vui lòng chúng sinh. Lại như người đời nằm mộng thấy hoa sen cũng là điềm lành; tất cả người và trời, cho đến trong mộng mà nghe thấy Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng là điềm lành, huống chi là thấy thật. Lại như hoa sen khi mới mọc được người và các loài không phải người yêu quý, giữ gìn; Bồ-tát ma-ha-tát mới học Bát-nhã ba-la-mật thì được các đức Phật, Bồ-tát, Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba), Phạm vương (vua cõi trời Phạm) và chư thiên bảo vệ.

 Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật khởi tâm như thế này: thấu suốt các ba-la-mật đúng như lẽ thật, làm đầy đủ Phật pháp, giáo hóa chúng sinh, ngồi dưới cây Bồ-đề (cây nơi Phật ngồi thành đạo), thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn khắp của một vị Phật), chuyển bánh xe Chính pháp (giảng dạy giáo pháp chân chính) mà sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn, trời, ma, Đế Thích, Phạm vương ở thế gian đều không thể chuyển được; giáo hóa, cứu độ tất cả chúng sinh trong vô biên thế giới mười phương, cứu vớt họ bình đẳng ra khỏi biển sinh tử, đặt tất cả vào trong Bát-nhã ba-la-mật. Người không chỗ về, không chỗ nương, không ai cứu giúp thì vị ấy làm người cứu giúp. Người muốn thấy Phật thì vị ấy chỉ cho thấy. Vị ấy cất tiếng sư tử hống (lời giảng pháp mạnh mẽ, không sợ hãi, như tiếng sư tử gầm khiến muôn thú phục), dạo chơi bằng thần thông, ngợi khen công đức Phật, khiến mọi người khát khao ngưỡng mộ. Tâm vị ấy trong sạch, không đổi dời. Ý không dối trá quanh co, xa lìa niệm tà, nghĩa là không nghĩ đến pháp của Thanh văn, Bích-chi Phật. Vị ấy dứt hết cấu bẩn, không còn phiền não. Thân không làm điều giả dối, lìa những dáng vẻ cử chỉ tà vạy. Miệng không nói lời khéo léo xảo trá, nói đúng như thật. Nhận ơn thì luôn ghi nhớ, ơn nhẹ mà báo đáp nặng. Lòng không ôm hận, miệng luôn nói lời êm dịu. Tu tập tâm trong sạch như vậy mà không thấy cái có thể làm dơ, không thấy cái có thể bị nhiễm. Không có hai, không có khác, vì tự tính vốn lìa.

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì tin được ba sự trong sạch của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến). Vị ấy suy nghĩ thế này: 'Trong tu-đa-la (kinh điển) có nói: thân của Như Lai là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý), là thân vắng lặng, là thân không gì sánh bằng, là thân vô lượng, là thân không chung với ai, là thân kim cương (vững chắc không gì phá hoại được).' Vị ấy quyết định tin như vậy, tâm không nghi ngờ. Đó gọi là tin được thân của Như Lai trong sạch.

 Lại nữa, vị ấy suy nghĩ: 'Trong kinh có nói lời nói của Như Lai trong sạch, như Ngài thọ ký (báo trước việc thành Phật trong tương lai) cho phàm phu sẽ thành Phật, cũng thọ ký cho Bồ-tát thành Phật.' Vị ấy tin những lời như vậy, không cho là trái nhau. Vì sao vậy? Vì Như Lai đã vĩnh viễn lìa mọi lỗi lầm, không có cấu bẩn, không có phiền não, vắng lặng, trong sạch. Dù là trời, ma, sa-môn, bà-la-môn hay Phạm thiên, mà tìm ra được lỗi trong lời nói của Như Lai, thì không có chuyện ấy. Đó gọi là tin được lời nói của Như Lai trong sạch.

 Lại nữa, trong kinh có nói ý của Như Lai trong sạch. Điều mà các đức Phật Thế Tôn suy nghĩ trong tâm, thì Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát, cùng tất cả trời và người không ai biết được. Vì sao vậy? Vì tâm của Như Lai rất sâu, khó vào, không phải cảnh của giác quán, lìa khỏi cảnh suy lường, không có bờ bến hạn lượng, như cõi hư không. Tin biết như vậy, tâm không nghi ngờ. Đó gọi là tin được ý của Như Lai trong sạch.

 Lại nữa, Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật suy nghĩ thế này: 'Như Phật đã dạy, Bồ-tát ma-ha-tát vì chúng sinh mà gánh vác gánh nặng, không sợ, không mỏi.' Tâm vị ấy vững chắc, chưa từng lùi bước, lần lượt tu tập các ba-la-mật, thành tựu Phật pháp không chướng ngại, những pháp không bờ bến, không gì sánh bằng, không chung với ai. Lời nói của vị ấy quyết định, bản tính dũng mãnh, thành tựu những việc rộng lớn của Như Lai. Đối với những việc ấy, Bồ-tát ma-ha-tát không nghi không ngờ, tin nhận tận đáy lòng.

 Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật suy nghĩ thế này: 'Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, khi ngồi nơi đạo tràng (chỗ thành đạo), có thể đạt thiên nhãn (mắt thấy được mọi nơi, mọi sự xa gần), thiên nhĩ (tai nghe được mọi âm thanh), tha tâm trí (trí biết được tâm người khác), túc mệnh trí (trí biết được các đời trước), lậu tận trí (trí biết mình đã dứt sạch phiền não), đều vô ngại và trong sạch; trong một niệm thấu suốt được trí bình đẳng của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai).' Vị ấy quán xét đúng như thật mọi thế gian: những chúng sinh này làm đủ điều ác bằng thân, bằng miệng, bằng ý, phỉ báng bậc thánh, mang tà kiến, tạo nghiệp tà, khi thân hoại mạng chết sẽ rơi vào ác đạo (các đường xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Những chúng sinh kia làm đủ điều lành bằng thân, bằng miệng, bằng ý, không phỉ báng bậc thánh, thấy biết đúng, làm đúng, khi thân hoại mạng chết sẽ sinh vào đường lành. Quán xét đúng như thật cõi chúng sinh rồi, vị ấy nghĩ thế này: 'Xưa kia ta phát nguyện tu hạnh Bồ-tát, tự mình giác ngộ và giúp người khác giác ngộ, nguyện ấy phải được trọn vẹn.' Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật đối với những việc như vậy không nghi không ngờ, tin nhận đúng như thật.

 "Đại vương! Chỗ Bồ-tát thành Phật gọi là nơi giác ngộ. Tự mình giác ngộ gọi là chính giác (giác ngộ chân chính). Giúp chúng sinh thành tựu gọi là chính biến giác (giác ngộ chân chính và trùm khắp).

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như vậy thì tin biết việc Như Lai xuất hiện ở đời.

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, khi nghe giảng về Nhất thừa (chỉ có một con đường duy nhất là thành Phật) thì liền tin nhận. Vì sao vậy? Vì lời các đức Phật nói là chân thật không dối, mọi thừa (cỗ xe, tức con đường tu) khác đều từ Phật thừa mà ra. Như ở cõi Diêm-phù-đề có đủ loại thành ấp, làng xóm mang tên khác nhau, nhưng đều thuộc về châu này; các thừa được nói với đủ thứ tên gọi cũng đều thuộc về Phật thừa.

 Vị ấy lại nghĩ: 'Như Lai Thế Tôn có phương tiện khéo léo, giảng pháp bằng nhiều cách đều chân thật không dối. Vì sao vậy? Vì Thế Tôn giảng pháp tùy theo căn tính (khả năng, trình độ) của chúng sinh, nên phân ra mà nói có ba thừa (Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), thật ra chỉ là một đạo.'

 Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật lại nghĩ: 'Như Lai giảng pháp với âm thanh sâu xa vang xa, chân thật không dối. Vì sao vậy? Vì Đế Thích, Phạm thiên chỉ với chút công đức mà còn có được âm thanh sâu xa vang xa, huống chi Như Lai đã tích tập công đức trong vô lượng ức kiếp (kiếp là khoảng thời gian cực dài).'

 Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật nghĩ thế này: 'Như Lai giảng pháp không trái với căn cơ của chúng sinh, dù căn cơ cao, vừa hay thấp đều giúp cho thành tựu. Mỗi chúng sinh đều cho rằng Ngài chỉ nói riêng cho mình, nhưng các đức Phật vốn không có nói, không có chỉ bày gì cả.' Bồ-tát ma-ha-tát đối với những việc như vậy không nghi ngờ, tin hiểu.

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật được tâm tinh tế, suy nghĩ thế này: 'Thế gian là một đống lửa lớn đang cháy rực: đó là lửa tham dục, khói giận dữ, bóng tối si mê. Làm sao để mọi chúng sinh đều thoát ra được? Nếu thấu suốt được sự bình đẳng của các pháp thì gọi là thoát ra. Biết đúng như thật rằng các pháp như hình tướng ảo hóa, khéo quán nhân duyên mà không phân biệt.'

 Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật suy nghĩ thế này: 'Các pháp không có gốc, nhưng vẫn có nghiệp báo (quả báo do việc làm thiện ác gây ra). Hễ các đức Phật và Bồ-tát nói ra lời nào, ta đều biết ý; biết ý rồi thì suy xét nghĩa; suy xét nghĩa rồi thì thấy sự chân thật; thấy sự chân thật rồi thì cứu độ chúng sinh.'

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật dùng phương tiện khéo léo giảng pháp cho mọi người, đó là: mọi pháp đều không có ta, không có chúng sinh, không có kẻ được nuôi dưỡng, không có người, không có kẻ làm, không có kẻ biết, không có kẻ sinh, không có kẻ thấy; trống không, không có gì cả, không có tự tính tự tại, chỉ do phân biệt hư dối và do nhân duyên hòa hợp mà sinh ra.

 "Đại vương! Nếu nói các pháp đều không có ta, cho đến không có kẻ thấy, thì đó là nói hợp với lẽ thật. Nói trống không, không có gì cả, cho đến duyên sinh cũng đều như vậy.

 "Đại vương! Giảng pháp mà thuận theo tướng của pháp thì gọi là hợp với lẽ thật. Không trái với tướng của pháp, tương ứng với pháp, vào được sự bình đẳng, làm hiện rõ nghĩa lý, thì gọi là khéo giảng pháp.

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật được biện tài (tài ăn nói, giảng giải) vô ngại, đó là: biện tài không vướng mắc, biện tài không cùng tận, biện tài nối tiếp, biện tài không gián đoạn, biện tài không nhút nhát, biện tài không kinh sợ, biện tài không chung với ai, biện tài được trời người tôn trọng, biện tài không bờ bến. Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật được biện tài trong sạch, đó là: biện tài không khản giọng, biện tài không rối loạn, biện tài không sợ hãi, biện tài không kiêu mạn, biện tài đủ nghĩa, biện tài đủ vị (lời văn hay, có hương vị), biện tài không vụng về vấp váp, biện tài hợp thời.

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật lìa được nỗi sợ trước uy đức của đại chúng nên không khản giọng. Vị ấy đứng vững nơi trí không nhút nhát nên không rối loạn. Bồ-tát ở giữa đại chúng như vua sư tử nên không sợ hãi. Vị ấy lìa các phiền não nên không kiêu mạn. Vị ấy không nói điều vô nghĩa, thấu suốt tướng của pháp nên đủ nghĩa. Vị ấy hiểu rõ sách vở, luận thuyết, văn tự và trí hiểu biết thế gian nên đủ vị. Từ vô lượng kiếp đến nay vị ấy đã tập nói năng khéo léo nên không vụng về vấp váp. Giảng pháp như vậy thì thuận theo bốn mùa: mùa xuân thì nói theo mùa xuân, mùa thu, mùa đông cũng vậy. Điều nên nói trước thì không để đến giữa hay sau mới nói; điều nên nói sau thì không nói trước hay giữa; điều nên nói ở giữa thì không nói trước hay sau, vì vị ấy khéo biết thời.

 "Đại vương! Biện tài mà Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật có được làm cho đại chúng vui mừng, đó là: lời nói dễ thương, nét mặt luôn mỉm cười, chưa từng cau mày, nói ra lời có nghĩa, có thể nói đúng như thật, điều nói ra là quyết định, không lừa dối khinh nhờn người, ưa nói đủ cách. Vị ấy dùng lời mềm mỏng khiến đại chúng vui mừng; sắc mặt khoan hòa khiến người khác thân cận; nói theo nghĩa khiến người nghe tỏ ngộ; nói hợp với tướng của pháp để đem lại lợi ích; nói một cách bình đẳng, lòng không thiên vị; nói điều quyết định, không có lời hư dối; ưa nói đủ cách tùy theo căn tính của chúng sinh, khiến họ được vui mừng.

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thành tựu uy đức lớn. Vì sao vậy? Vì người không phải là pháp khí (người không đủ khả năng tiếp nhận giáo pháp, như đồ đựng không chứa được) thì không được nghe."

 Khi ấy, Thắng Thiên Vương liền thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì tâm bình đẳng, sao lại không giảng cho người không phải là pháp khí?"

 Phật bảo Thắng Thiên Vương: "Đại vương! Bát-nhã ba-la-mật bản chất tự bình đẳng, không thấy có pháp khí, không thấy có kẻ không phải pháp khí, không thấy có người nói và điều được nói. Chúng sinh hư dối nên thấy có nói, có không nói. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật không sinh không diệt, không có hình tướng phân biệt, như hư không trùm khắp mọi nơi. Chúng sinh cũng vậy, không sinh không diệt; Thanh văn, Bích-chi Phật, Bồ-tát và Phật cũng đều như vậy. Pháp vốn không có tên gọi, mà đặt ra tên gọi giả: gọi đây là chúng sinh, gọi đây là Bát-nhã, gọi là có người nói, gọi là có điều được nói, gọi là có người nghe. Nhưng trong đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao), tất cả đều cùng một tướng, đó là vô tướng (không có hình tướng). Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật rất sâu này có uy đức nặng, nên người không phải pháp khí không được nghe.

 "Đại vương! Bát-nhã ba-la-mật không giảng cho chúng sinh không phải là pháp khí, không giảng cho ngoại đạo, không giảng cho người không tôn trọng, không giảng cho người không có niềm tin đúng đắn, không giảng cho người cầu pháp để mua bán đổi chác, không giảng cho người tham lợi lộc cúng dường, không giảng cho người ganh ghét, không giảng cho người mù, điếc, câm. Vì sao vậy? Khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, tâm không bỏn xẻn, không giấu pháp sâu xa, cũng không phải không có lòng đại từ bi đối với chúng sinh, không bỏ rơi chúng sinh. Chúng sinh nhờ căn lành từ đời trước mới được thấy Như Lai và nghe Chính pháp. Các đức Phật Như Lai vốn không có tâm nói cho người này hay cho người kia, chỉ có người bị chướng ngại nặng thì dù ở gần cũng không thấy, không nghe."

 Khi ấy, Thắng Thiên Vương thưa với Phật: "Bạch Thế Tôn! Những chúng sinh nào đáng được nghe các đức Phật, Bồ-tát giảng pháp?"

 Phật bảo Thắng Thiên Vương: "Đại vương! Người có đủ niềm tin đúng đắn thì các đức Phật, Bồ-tát liền giảng pháp cho. Đó là người có căn tính chín muồi, đáng làm pháp khí; đã từng gieo căn lành với các đức Phật quá khứ; tâm không dối trá quanh co; dáng vẻ cử chỉ nghiêm trang ngay ngắn; không cầu danh lợi; gần gũi bạn lành. Đó là người căn tính lanh lợi, nghe lời văn liền biết nghĩa, vì pháp mà tinh tấn, không trái với ý chỉ của Phật.

 "Đại vương! Các đức Phật, Bồ-tát giảng pháp cho những chúng sinh như vậy.

 "Đại vương! Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật có thể làm pháp sư (người giảng dạy giáo pháp), khéo léo giảng pháp. Thế nào là khéo giảng pháp (?)? Vì lợi ích Phật pháp mà giảng, nhưng nói rằng Phật pháp rốt cuộc không thể thấy được. Tuy giảng ba-la-mật, nhưng nói rằng ba-la-mật rốt cuộc không thể được. Tuy giảng Bồ-đề, nhưng nói rằng Bồ-đề rốt cuộc không thể được. Tuy dứt phiền não, nhưng nói rằng phiền não rốt cuộc không thể được. Tuy vì Niết-bàn, nhưng nói rằng Niết-bàn rốt cuộc không thể được. Tuy vì Tu-đà-hoàn hướng, Tu-đà-hoàn quả, cho đến A-la-hán hướng, A-la-hán quả (bốn quả vị thánh của hàng Thanh văn, từ thấp lên cao là Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán; "hướng" là giai đoạn đang tiến đến, "quả" là đã chứng đắc), nhưng nói rằng bốn quả và bốn hướng rốt cuộc không thể được. Tuy vì quả Bích-chi Phật, nhưng nói rằng quả Bích-chi Phật rốt cuộc không thể được. Dứt trừ ngã kiến (quan niệm sai lầm cho rằng có một cái ta thật), nhưng nói rằng ngã kiến rốt cuộc không thể được. Nói có nghiệp báo, nhưng nói rằng nghiệp báo rốt cuộc không thể được.

 Vì sao vậy? Vì cái được nhờ tên gọi không phải là pháp thật. Pháp không phải là tên gọi, không phải là cảnh của lời nói. Pháp không thể bàn luận, không phải điều tâm có thể đo lường. Tên gọi không phải là pháp, pháp không phải là tên gọi. Chỉ vì theo thế đế (sự thật theo cách hiểu thông thường của thế gian) mà dùng tên giả hư dối để nói; pháp vốn không có tên gọi mà nói thành tên gọi. Tên gọi là không, trống không chẳng có gì. Cái chẳng có gì thì không phải đệ nhất nghĩa; cái không phải đệ nhất nghĩa chính là pháp hư dối của phàm phu. Đại vương! Đó gọi là Bồ-tát ma-ha-tát khéo giảng pháp. Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nhờ sức phương tiện mà được biện tài vô ngại, tùy theo căn tính của chúng sinh mà giảng Bát-nhã ba-la-mật rất sâu này."

 Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ nhất (hết)

 Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ hai

 Đời Trần (một triều đại ở miền nam Trung Hoa thời Nam Bắc triều), Nguyệt-bà-thủ-na, vương tử nước Ưu-thiền-ni (một nước cổ ở miền tây Ấn Độ), dịch

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video