Thiên 3 — Phẩm 3 – Pháp giới

 Phẩm Pháp Giới, thứ ba

 Bấy giờ, vua Thắng Thiên (vị vua thưa hỏi Phật trong kinh này) liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, rồi bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát là người tu hành cầu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Ma-ha-tát nghĩa là bậc lớn, chỉ Bồ-tát đã tu lâu, công hạnh lớn) học Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giác ngộ, tức trí tuệ thấy rõ mọi sự vật đều không có tự tính cố định) như thế nào để thông suốt pháp giới (cõi thật tính chung của mọi sự vật, tức bản chất chân thật của tất cả các pháp) vô cùng sâu xa?"

 Bấy giờ, Phật khen vua Thắng Thiên rằng: "Hay thay, Đại vương! Hãy lắng nghe kỹ, lắng nghe kỹ! Hãy khéo suy nghĩ và ghi nhớ."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Vâng, con xin được nghe."

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát vì có bát-nhã nên gần gũi thiện tri thức (bậc thầy, bạn hiền dẫn dắt mình tu theo đường chính), siêng năng tu tập tinh tấn (nỗ lực không ngừng làm điều lành), lìa các chướng ngại và mê lầm, tâm được trong sạch, cung kính tôn trọng, ưa tập hạnh không (hạnh quán xét rằng mọi sự vật đều không có tự tính cố định), xa lìa các kiến chấp sai lầm, tu đạo đúng như thật, nên có thể thông đạt pháp giới.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát vì có bát-nhã nên gần gũi thiện tri thức. Vui mừng, cung kính, xem các vị ấy như Phật; vì gần gũi nên không lười biếng, diệt hết mọi điều ác, mọi pháp bất thiện, làm cho căn lành (gốc rễ của điều thiện) sinh ra và lớn lên. Đã diệt phiền não (những tâm tham, giận, si mê... làm khổ mình và người), xa lìa các pháp gây chướng ngại, liền được thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp (việc làm của thân, lời nói của miệng, ý nghĩ của tâm) trong sạch. Vì trong sạch nên sinh lòng kính trọng; dùng tâm kính trọng mà tu tập hạnh không; vì tu hạnh không nên xa lìa các kiến chấp; vì lìa các kiến chấp nên tu hành chánh đạo (con đường tu đúng đắn); vì tu chánh đạo nên thấy được pháp giới."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là pháp giới?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Đó chính là như thật (đúng y như sự thật vốn có)."

 "Bạch Thế Tôn! Thế nào là như thật?"

 "Đại vương! Tức là không biến đổi."

 "Bạch Thế Tôn! Thế nào là không biến đổi?"

 "Đại vương! Đó gọi là như như (bản tính chân thật của sự vật, luôn y nguyên như thế, không đổi khác)."

 "Bạch Thế Tôn! Thế nào là như như?"

 "Đại vương! Điều này chỉ có thể dùng trí tuệ mà biết, không phải lời nói diễn tả được. Vì sao? Vì nó vượt ngoài mọi văn tự, lìa cảnh giới của ngôn ngữ, lìa cảnh giới của miệng nói. Nó không có các hý luận (những lời bàn luận suông, phân biệt hư vọng), không có cái này cái kia, lìa cả có tướng lẫn không tướng, xa lìa mọi suy lường, vượt ngoài cảnh của giác quán (tâm tìm xét thô và suy xét tế), không có tưởng, không có tướng, vượt qua hai cảnh giới đối đãi, vượt hơn mọi phàm phu (người thường chưa giác ngộ), lìa cảnh giới phàm phu, vượt khỏi mọi việc của ma (những thế lực phá hoại việc tu hành), lìa được chướng ngại mê lầm, không phải thức (tâm phân biệt thông thường) biết được, trụ ở chỗ không có nơi chốn.

 "Đó là trí thánh vắng lặng, là cảnh giới của hậu vô phân biệt trí (trí tuệ không phân biệt có được sau khi đã chứng ngộ chân lý), không có ngã (cái ta) và ngã sở (cái của ta), tìm cũng không thể thấy, không lấy không bỏ, không nhiễm không dơ, trong sạch lìa cấu bẩn, thù thắng bậc nhất, tính thường hằng không đổi. Dù Phật ra đời hay không ra đời, tính và tướng ấy vẫn thường còn. Đại vương! Đó là pháp giới. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, vì pháp giới này mà tu trăm loại khổ hạnh, khiến các chúng sinh đều được thông đạt. Đại vương! Đó gọi là Bát-nhã ba-la-mật, là như như, là thật tế (giới hạn tột cùng của sự thật), là tướng không phân biệt, là cõi không thể nghĩ bàn, là chân không (cái không chân thật, không phải cái trống rỗng hư vô), là cõi không hai của nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả) và nhất thiết chủng trí (trí của Phật biết rõ tường tận từng loại, từng chi tiết của mọi sự vật)."

 Bấy giờ, vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Làm sao có thể chứng và đến được pháp giới này?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Dùng Bát-nhã ba-la-mật xuất thế (vượt ra ngoài thế gian) mà chứng; dùng hậu vô phân biệt trí mà đến."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Chứng và đến khác nhau thế nào?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Dùng Bát-nhã ba-la-mật thấy đúng như thật gọi là chứng; dùng trí tuệ thông suốt gọi là đến."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Như lời Phật dạy, thì nhờ văn tuệ, tư tuệ, tu tuệ (trí tuệ có được do nghe pháp, do suy nghĩ, do tu tập) mà thông đạt Bát-nhã ba-la-mật, chứ không phải nhờ hậu vô phân biệt trí xuất thế."

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Không phải vậy, Đại vương! Vì sao? Bát-nhã ba-la-mật vô cùng sâu xa vi diệu, văn tuệ thô cạn không thể thấy được; vì là đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) nên tư tuệ không thể đo lường; vì là pháp xuất thế nên tu tuệ không thể thực hành tới.

 "Đại vương! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như thế, phàm phu và nhị thừa (hai hạng người tu chỉ cầu tự giải thoát: Thanh văn là người nghe Phật giảng mà ngộ, và Duyên giác là người tự ngộ nhờ quán lý nhân duyên) đều không thể thấy. Vì sao? Ví như người mù bẩm sinh không thấy các màu sắc, trẻ sơ sinh bảy ngày không nhìn được vầng mặt trời; thấy còn không thấy được, huống gì là tu hành.

 "Đại vương! Ví như giữa mùa hè nóng bức, có người đi về phía tây giữa đồng hoang, lại có một người khác từ phía tây đi về phía đông, hỏi người kia rằng: 'Tôi nay nóng và khát, chỗ nào có nước, có bóng cây mát?' Người kia đáp: 'Này thiện nam tử (người con trai hiền lành)! Từ đây đi về phía đông sẽ có hai ngả đường, một bên trái, một bên phải; hãy theo đường bên phải, ở đó có suối nước trong và bóng cây mát.'

 "Đại vương! Ý vua nghĩ sao? Tuy nghe nói tên chỗ ấy, suy nghĩ về việc đi tới, thì có hết nóng khát và biết được vị nước không?"

 "Thưa không, bạch Thế Tôn! Người ấy phải đến nơi, xuống ao tắm rửa, uống nước, nghỉ dưới bóng cây, mới hết nóng khát và biết được vị nước."

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Đại vương! Không thể dùng ba thứ tuệ ấy mà thông đạt Bát-nhã ba-la-mật chân thật.

 "Đại vương! Đồng hoang nói đó chính là sinh tử (vòng sống chết luân hồi); người đi là chúng sinh; nóng là phiền não; khát là tham ái; người từ phía tây đến (?) chính là Bồ-tát; con đường bên phải là con đường tát-bà-nhã (trí biết tất cả của Phật, tức quả vị Phật) — Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, khéo biết đường sinh tử và đường ra khỏi thế gian; nước trong mát chính là Bát-nhã ba-la-mật; bóng cây mát chính là đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu mọi chúng sinh khỏi khổ). Bồ-tát Ma-ha-tát vì thực hành hai pháp này nên xa lìa con đường của phàm phu và nhị thừa.

 "Đại vương! Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như thế, không hình không tướng, nhưng được khéo léo nói bằng nhiều cách để chúng sinh có thể đi vào.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, biết đúng như thật rằng: lực (mười năng lực trí tuệ của Phật) là không, vô úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi giảng pháp) là không, bất cộng pháp (mười tám đức riêng chỉ Phật mới có) là không, giới tụ (khối công đức giữ giới) là không; định tụ (khối công đức thiền định), tuệ tụ (khối trí tuệ), giải thoát tụ (khối giải thoát), giải thoát tri kiến tụ (khối hiểu biết rõ mình đã giải thoát) là không; không không (ngay cả cái không cũng là không), đệ nhất nghĩa không (chân lý tối thượng cũng là không); thế nhưng tướng không cũng không thể nắm bắt. Không chấp lấy tướng không, không khởi kiến chấp về không, không bám vào tướng không, không nương tựa vào không. Vì không chấp trước như vậy nên không rơi vào cái không.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, xa lìa mọi tướng, không thấy tướng trong tướng ngoài, lìa tướng hý luận, lìa tướng phân biệt, lìa tướng tìm cầu, lìa tướng tham đắm, lìa tướng cảnh giới, lìa tướng phan duyên (tâm bám níu vào đối tượng), lìa tướng năng tri và sở tri (cái biết và cái được biết)."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật của Bồ-tát Ma-ha-tát quán vô tướng như thế; còn chư Phật Thế Tôn thì quán thế nào?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Cảnh giới của chư Phật không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì đã lìa mọi cảnh giới. Tất cả chúng sinh nếu suy lường cảnh giới Phật thì tâm sẽ cuồng loạn, không biết đây là đâu, kia là đâu. Vì sao? Vì cảnh ấy đồng với tính hư không, không thể suy lường, tìm không thể được, lìa cảnh giác quán. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật còn không thấy có cảnh giới phàm phu để suy lường, huống chi là cảnh giới Phật. Bồ-tát cũng không nương tựa vào bất cứ lời nguyện nào; tuy làm bố thí mà không chấp vào quả báo của bố thí; trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ cũng đều như vậy; mọi công đức cho đến Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch khổ đau và sinh tử) cũng không nương bám. Vì sao? Vì đã lìa ngã và ngã sở, không hai không khác, vì tự tính vốn lìa."

 Khi Phật nói pháp môn Bát-nhã ba-la-mật này, tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một tỉ thế giới nhỏ, thuộc phạm vi giáo hóa của một vị Phật) chấn động theo sáu cách; núi chúa Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm mỗi thế giới), núi Mục-chân-lân-đà, núi Thiết Vi (vòng núi sắt bao quanh thế giới), núi Đại Thiết Vi, núi Báu, núi Đen, núi Đại Đen đều rung chuyển. Vô lượng trăm nghìn ức Bồ-tát Ma-ha-tát cởi áo khoác ngoài trải làm tòa cho Phật, cao như núi Tu-di. Vô lượng trăm nghìn vị Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm), các vị thiên vương hộ thế (các vua trời giữ gìn bốn phương thế gian) chắp tay cung kính, rải các thứ hoa đẹp — hoa mạn-đà-la, hoa ma-ha mạn-đà-la, hoa mạn-thù-sa, hoa ma-ha mạn-thù-sa (các loài hoa cõi trời, loại thường và loại lớn), sen trắng, sen đỏ thẫm, sen hồng, sen xanh — khắp núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, nơi Phật đang giảng kinh) dọc ngang bốn mươi do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), hoa chất đầy cao tới gối Phật.

 Vô lượng thiên tử (con cháu các vị trời) trổi các thứ nhạc trời, nhạc cụ không cần đánh mà tự vang lên, trong không trung có tiếng khen rằng: "Lại được thấy Phật ra đời, lại được thấy chuyển pháp luân (Phật giảng pháp, ví như lăn bánh xe đi khắp nơi nghiền nát mê lầm). Hay thay! Tất cả chúng sinh ở cõi Diêm-phù-đề (cõi đất loài người chúng ta) siêng tu công đức, trồng nhiều căn lành, nên được nghe Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như thế này; huống chi đời sau có người tin nhận được, những chúng sinh ấy đều thực hành cảnh giới của chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như)."

 Lại có vô lượng trăm nghìn vị đại long vương (vua loài rồng) liền dùng thần lực nổi mây lớn khắp nơi, đổ mưa thơm rưới khắp núi Kỳ-xà-quật và tam thiên đại thiên thế giới; những người nghe pháp chỉ thấy thơm mát thấm nhuần mà không thấy ướt. Vô lượng long nữ (con gái loài rồng) đều ở trước Phật chắp tay khen ngợi. Vô lượng càn-thát-bà (thần nhạc ở cõi trời) dùng âm nhạc tuyệt diệu cúng dường Phật; chúng dạ-xoa (một loài quỷ thần) rải các thứ hoa đẹp. Chư Phật Thế Tôn ở vô lượng vô biên cõi nước khắp mười phương đều phóng ánh sáng bạch hào (sợi lông trắng xoáy giữa hai chân mày của Phật) chiếu đến núi Kỳ-xà-quật ở thế giới Ta-bà (thế giới chúng ta đang sống); những nơi tối tăm trong tam thiên đại thiên thế giới, nơi mặt trời mặt trăng không chiếu tới, đều được ánh sáng ấy soi tỏ. Chiếu khắp thế giới xong, ánh sáng trở về chỗ Phật, đi vòng quanh bên phải ba vòng (cách bày tỏ lòng tôn kính), rồi đi vào từ đỉnh đầu Phật.

 Vô lượng trăm nghìn người Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ), Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), cư sĩ (người tu tại gia), trưởng giả (người giàu có, đức độ) dùng hương xoa, hương bột, phướn, hoa, cờ tràng, lọng che mà cúng dường Phật. Bấy giờ trong đại chúng có bảy mươi hai ức Bồ-tát Ma-ha-tát chứng vô sinh pháp nhẫn (thấu suốt và an trụ vững chắc trong chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt); vô lượng trăm nghìn vạn ức chúng sinh xa lìa bụi nhơ, được pháp nhãn tịnh (mắt pháp trong sạch, tức lần đầu thấy rõ chân lý); vô lượng trăm nghìn vạn ức chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chánh, trọn vẹn, tức quả vị Phật).

 Bấy giờ, vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật lìa văn tự, không có lời nói, vậy Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật làm sao nói pháp cho chúng sinh?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật nói pháp như thế này: vì để tu tập Phật pháp mà nói, nhưng Phật pháp rốt ráo không thể nắm bắt; vì để thành tựu các ba-la-mật (các hạnh tu đưa sang bờ giác ngộ), nhưng ba-la-mật rốt ráo không thể nắm bắt; vì để làm trong sạch bồ-đề (sự giác ngộ), nhưng bồ-đề rốt ráo không thể nắm bắt; vì Niết-bàn, lìa dục, diệt khổ, nhưng Niết-bàn, lìa dục, diệt khổ rốt ráo không thể nắm bắt; vì quả Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, mới vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần), A-na-hàm (quả thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả thứ tư, dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), nhưng từ Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán rốt ráo không thể nắm bắt; vì Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán lý nhân duyên, không cần thầy dạy), nhưng Bích-chi Phật rốt ráo không thể nắm bắt; vì để đoạn trừ ngã và thủ (sự chấp lấy), nhưng ngã và thủ rốt ráo không thể nắm bắt.

 "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật sâu xa như vậy, tâm không phân biệt mọi tướng; cái ta có thể phân biệt và cái bị phân biệt đều không thể nắm bắt; thuận theo Bát-nhã ba-la-mật mà không trái với sinh tử; tuy ở trong sinh tử mà không nghịch với Bát-nhã ba-la-mật, thuận theo pháp tướng (tướng chân thật của các pháp)."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao thuận theo pháp tướng mà không trái thế đế (chân lý theo quy ước thông thường của thế gian)?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thuận theo Bát-nhã ba-la-mật sâu xa mà không xa lìa sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm tạo nên con người: thân xác, cảm giác, tri giác, ý chí tạo tác, nhận thức), không xa lìa dục giới, sắc giới, vô sắc giới (ba cõi: cõi còn ham muốn, cõi còn hình sắc vi tế, cõi không còn hình sắc), không xa lìa các pháp, mà cũng không chấp vào Bát-nhã ba-la-mật, không xa lìa đạo. Vì sao? Vì có đầy đủ phương tiện khéo léo (cách thức khéo léo tùy hoàn cảnh để giúp chúng sinh)."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là phương tiện khéo léo của Bồ-tát Ma-ha-tát?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Đó là vô lượng Bồ-tát Ma-ha-tát có đủ từ, bi, hỷ, xả (từ: thương yêu ban vui; bi: xót thương cứu khổ; hỷ: vui mừng với điều tốt của người; xả: buông bỏ, bình đẳng không thiên vị), không bỏ chúng sinh, thường làm lợi ích cho họ.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật có đủ lòng từ không bờ bến, lòng từ không phân biệt, lòng từ theo pháp, lòng từ không ngừng nghỉ, lòng từ không gây phiền não, lòng từ đem lại lợi ích, lòng từ bình đẳng, lòng từ lợi ích khắp nơi, lòng từ vượt ngoài thế gian; thành tựu những đại từ như thế."

 "Bạch Thế Tôn! Thế nào là đại bi?"

 Phật nói: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, thấy chúng sinh khổ não không có chỗ nương tựa, liền vì muốn cứu vớt họ mà phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), siêng năng tìm cầu chánh pháp; khi tự mình đã được rồi thì giảng cho chúng sinh: người keo kiệt tham lam thì dạy bố thí; người không giữ giới hay phạm giới thì dạy giữ giới; người tính tình hung ác thì dạy nhẫn nhục; người lười biếng trễ nải thì dạy tinh tấn; người tâm tán loạn thì dạy thiền định; người ngu si thì dạy bát-nhã. Vì cứu độ chúng sinh, dù gặp khổ não cũng không bao giờ rời bỏ tâm bồ-đề. Đó gọi là đại bi."

 "Bạch Thế Tôn! Thế nào là đại hỷ?"

 Phật nói: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật suy nghĩ thế này: 'Ba cõi đang bốc cháy dữ dội, ta đã ra khỏi, nên sinh vui mừng; sợi dây sinh tử trói buộc lâu đời, ta đã cắt đứt, nên sinh vui mừng; các tâm tìm xét và các sự chấp lấy tướng trong biển sinh tử, ta đã thoát ra, nên sinh vui mừng; ngọn cờ ngã mạn (lòng kiêu căng chấp có cái ta) dựng lên từ thuở không có khởi đầu, nay ta đã bẻ gãy, nên sinh vui mừng; dùng trí kim cương (trí tuệ bền chắc như kim cương, phá được mọi thứ) phá núi phiền não, vĩnh viễn không dựng lại được, nên sinh vui mừng; tự ta đã yên ổn, lại khiến người khác yên ổn; thế gian ngủ say lâu đời trong bóng tối ngu si và sự trói buộc của tham ái, nay mới được tỉnh thức, nên sinh vui mừng; nay ta đã lìa mọi đường ác, lại cứu vớt chúng sinh ra khỏi đường ác; chúng sinh lâu đời mê loạn trong sinh tử, không biết đường ra, nay ta cứu vớt, chỉ bày con đường chính, khiến tất cả đều đến được thành tát-bà-nhã, nên sinh vui mừng.' Đó gọi là đại hỷ.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, đối với hình sắc mắt thấy, không đắm cũng không lìa, mà khởi tâm xả; đối với tiếng tai nghe, mùi mũi ngửi, vị lưỡi nếm, xúc chạm của thân, pháp (đối tượng) của ý cũng đều như vậy.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thành tựu bốn tâm vô lượng (bốn tâm từ, bi, hỷ, xả mở rộng không giới hạn đến mọi chúng sinh) như thế."

 Bấy giờ, vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật lại vì cứu độ chúng sinh mà thị hiện (hiện ra cho thấy) các tướng?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Tướng của Bát-nhã ba-la-mật không thể nắm bắt, tướng của Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không thể nắm bắt, chỉ vì dùng sức phương tiện để giáo hóa chúng sinh mà thị hiện từ lúc vào thai cho đến lúc vào Niết-bàn. Vì sao? Các vị trời chấp rằng mình thường còn, cho rằng không bao giờ bị đọa xuống; Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật dùng sức phương tiện để phá sự chấp này, nên thị hiện vào thai, nhân đó khiến các vị trời ấy khởi ý nghĩ vô thường: bậc tối thắng, cao nhất, không ai sánh bằng trong đời, không đắm năm dục (năm thứ ham muốn về hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm), dục không làm nhơ được, mà còn có lúc rời cõi trời đọa xuống, huống chi các vị trời khác. Vì thế ai nấy đều nên chớ buông lung nữa, phải siêng năng tinh tấn, một lòng tu đạo. Ví như thấy mặt trời còn có lúc lặn mất, thì biết ánh đom đóm chẳng thể còn lâu.

 "Đại vương! Lại có những vị trời buông lung, vì tham đắm khoái lạc nên không tu chánh pháp. Tuy cùng ở chung cung trời với Bồ-tát, họ không đến lễ bái, không đến hỏi và nhận pháp, mà nghĩ rằng: 'Hôm nay cứ vui chơi đã, ngày mai sẽ đến chỗ Bồ-tát.' Họ nói với nhau: 'Bồ-tát luôn ở đây cùng chúng ta, tu hành lúc nào mà chẳng được, muộn gì?' Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, siêng năng tinh tấn gấp như cứu lửa đang cháy trên đầu, để phá sự buông lung của họ nên thị hiện rời cõi trời. Thị hiện như thế có hai nhân duyên: một là để các vị trời lìa bỏ buông lung, hai là để chúng sinh đều được thấy.

 "Đại vương! Thế gian lại có những chúng sinh hèn kém, không đủ sức để thấy Phật thành đạo vô thượng và chuyển pháp luân. Vì những chúng sinh này, Bồ-tát Ma-ha-tát thị hiện làm trẻ thơ, đồng tử, vui chơi trong hậu cung — nếu Bồ-tát hiện hình tướng khác mà nói pháp thì phụ nữ trong hậu cung sẽ không tin ưa, vì thế thị hiện làm trẻ thơ, đồng tử.

 "Đại vương! Có những người hạnh cao thường lìa bỏ thế tục; Bồ-tát Ma-ha-tát vì để giáo hóa họ nên thị hiện xuất gia.

 "Đại vương! Lại có trời và người nghĩ rằng: 'Cứ ngồi yên hưởng vui sướng của cõi người, cõi trời mà vẫn đạt được thánh đạo.' Bồ-tát Ma-ha-tát vì để giáo hóa họ nên thị hiện tu khổ hạnh; cũng vì để hàng phục các ngoại đạo (những người tu theo các đạo khác ngoài đạo Phật) nên thị hiện tu khổ hạnh.

 "Đại vương! Lại có trời và người từ lâu đã phát nguyện: 'Khi Bồ-tát Ma-ha-tát đi đến đạo tràng (nơi ngồi thành đạo dưới cội bồ-đề), chúng con các vị trời sẽ luôn dâng cúng dường.' Bồ-tát vì để giáo hóa những chúng sinh này nên thị hiện đi đến đạo tràng, khiến mọi người đều có được nhân duyên với bồ-đề.

 "Đại vương! Lại có trời và người nghĩ rằng: 'Ác ma và ngoại đạo ngăn trở chánh pháp; mong được thấy Bồ-tát ngồi nơi đạo tràng, hàng phục ác ma và các ngoại đạo, khiến những người có lòng tin chân chính đều được thấy pháp.' Khi Bồ-tát Ma-ha-tát thành đạo rồi, khắp tam thiên đại thiên thế giới, trong hư không vang lên đủ loại âm thanh khen rằng: 'Mặt trời Phật ra đời, ánh đom đóm ẩn mất.' Các vị trời và người ấy đều nói lên rằng: 'Nguyện cho chúng con đời sau đều đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, như Bồ-tát Ma-ha-tát hôm nay.' Vì những chúng sinh này mà Bồ-tát thị hiện ngồi nơi đạo tràng.

 "Đại vương! Lại có trời và người nói rằng: 'Mong được thấy bậc Đại Sư thành tựu nhất thiết trí, vô sư trí (trí tự chứng, không do thầy dạy), tự nhiên trí (trí sẵn có tự nhiên hiển lộ); không chỉ cầu thoát ra riêng mình (?), căn tính thuần thục, là bậc pháp khí sâu (người có đủ khả năng tiếp nhận pháp sâu xa).' Vì những chúng sinh này mà Bồ-tát thị hiện ba lần chuyển pháp luân mười hai hành tướng (giảng bốn chân lý về khổ và diệt khổ theo ba vòng: chỉ rõ, khuyên tu, chứng nhận; ba vòng nhân bốn chân lý thành mười hai).

 "Đại vương! Lại có trời và người ưa nghe về Niết-bàn; Bồ-tát vì để giáo hóa những chúng sinh ấy nên thị hiện vào Niết-bàn.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật có thể hiện ra những tướng như thế.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật không sinh vào nạn xứ (những nơi chốn, hoàn cảnh khó gặp Phật, khó nghe pháp). Vì sao? Vì người không có phước đức thì không được nghe đến tên Bát-nhã ba-la-mật. Lại nữa, Bồ-tát thường lìa mọi nghiệp ác, không hề vi phạm giới Phật đã chế, tâm không ghen ghét, đã từng ở chỗ vô số đức Phật trong quá khứ trồng nhiều căn lành, đầy đủ công đức, trí tuệ và phương tiện, thành tựu đại nguyện, tâm ưa vắng lặng, siêng năng tinh tấn.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát không có nghiệp ác lôi kéo đọa vào địa ngục, vì tự nhiên thực hành mười điều thiện (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến); Bồ-tát Ma-ha-tát không có việc phạm giới lôi kéo đọa làm súc sinh, vì tự nhiên giữ giới; Bồ-tát Ma-ha-tát không có lòng ghen ghét, nên không bị lôi kéo đọa làm ngạ quỷ (quỷ đói), không sinh vào nhà có tà kiến (thấy biết sai lệch), thường gặp thiện tri thức. Vì sao? Vì đã từng ở chỗ vô số đức Phật trong quá khứ trồng sâu căn lành, nên sinh ra ở đâu cũng đều có chánh kiến (thấy biết đúng đắn). Bồ-tát thọ sinh thì các giác quan không khiếm khuyết, trở thành pháp khí của Phật. Vì sao? Vì trong đời quá khứ đã cúng dường chư Phật, lắng nghe chánh pháp, lễ kính đại chúng, nên các giác quan đầy đủ, tướng mạo đoan chính tròn đầy, thành pháp khí của Phật.

 "Đại vương! Bồ-tát không sinh ở vùng biên địa (vùng xa xôi hẻo lánh, không có Phật pháp), nơi người căn tính chậm lụt, ngu si, không biết thiện ác, không hiểu ý nghĩa lời nói, không phải pháp khí của Phật, không biết đến sa-môn (người xuất gia tu hành) và Bà-la-môn. Vì sao? Vì Bồ-tát thọ sinh ắt ở trung quốc (vùng trung tâm nơi có Phật pháp và văn hóa phát triển), căn tính lanh lợi, có trí tuệ, lời nói rành mạch, khéo hiểu ý nghĩa lời nói, là pháp khí của Phật, khéo biết sa-môn và Bà-la-môn. Vì sao? Vì sức trí tuệ của Bồ-tát Ma-ha-tát từ các đời trước.

 "Đại vương! Bồ-tát không sinh vào cõi trời trường thọ (cõi trời sống rất lâu, ở đó không gặp Phật), vì ở đó không thấy chư Phật và không làm lợi ích cho chúng sinh được. Bồ-tát sở dĩ sinh trong dục giới là để thị hiện ra đời làm lợi ích chúng sinh. Vì sao? Vì có phương tiện khéo léo.

 "Đại vương! Bồ-tát không sinh vào thế giới trống không, nơi ấy không có Phật, không được nghe chánh pháp, không cúng dường Tăng. Vì sao? Vì nơi Bồ-tát sinh ra ắt có đủ Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng), vì nguyện lực từ đời trước mạnh mẽ. Bồ-tát nếu nghe đến tên thế giới xấu ác thì liền sinh lòng chán lìa, tu hành vắng lặng, tâm không lười biếng, dùng mọi điều thiện để diệt các pháp ác.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật, vì những nhân duyên ấy nên không sinh vào nạn xứ.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cho đến trong giấc mộng còn không quên mất tâm bồ-đề, huống chi lúc thức. Vì sao? Vì tâm mà tất cả Bồ-tát phát khởi chính là tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nếu không có tâm này thì không có Phật, không có Phật thì không có Pháp, không có Pháp thì không có Tăng; nhờ tâm này mà có Tam bảo cùng trời và người. Bồ-tát Ma-ha-tát thường lìa sự dua nịnh quanh co, ngay thẳng, mềm mỏng, tâm trong sạch, không nghi ngờ Phật pháp; ai muốn nghe nhận thì không giấu nghĩa sâu. Lìa lòng ghen ghét đối với pháp, xa nghiệp ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), trước, giữa và sau trước sau như một. Việc làm không trái lời nói, giữ gìn Đại thừa (con đường tu rộng lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh). Thấy người cùng học thì sinh lòng cung kính, khuyên người khác tu tập, khen ngợi Đại thừa; đối với vị pháp sư giảng pháp thì luôn xem như Phật, gần gũi thiện tri thức, xa lìa bạn xấu.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã ba-la-mật thành tựu tâm bồ-đề như thế, nhờ tâm này mà được túc mạng trí (trí biết rõ các đời trước). Vì sao? Vì đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, giữ gìn chánh pháp, tu giới trong sạch, xa lìa nghiệp ác, chướng ngại vĩnh viễn không còn, tâm luôn vui mừng, tâm siêng tu học, tâm không tán loạn, chánh niệm và trí tuệ không mất. Vì sao? Đại vương! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát đã từng cúng dường vô lượng chư Phật thì tôn trọng chánh pháp; vì trọng pháp nên rộng giảng cho người; vì giữ gìn chánh pháp nên không tiếc thân mạng; ba nghiệp thân, miệng, ý trong sạch; nghiệp đã trong sạch thì lìa được chướng ngại; vì lìa chướng ngại nên tâm luôn vui mừng; vì tâm vui mừng nên siêng năng tinh tấn; tâm tính ngay thẳng, chánh niệm và trí tuệ đầy đủ; nhờ chánh niệm và trí tuệ mà biết được các đời quá khứ: một, mười, trăm, nghìn, cho đến vô số đời.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật biết rõ những nơi sinh ra trong quá khứ như thế. Đã biết rõ đời trước thì gần gũi thiện tri thức; nhờ thiện tri thức mà đối với chư Phật không mất ba việc, đó là được thấy, được nghe, được nhớ nghĩ, thường được nghe chánh pháp. Cúng dường Tăng bảo không để thời gian trôi qua uổng; đối với chư Phật và Bồ-tát luôn cung kính, lễ bái, tôn trọng; đi, đứng, ngồi, nằm không rời việc học hỏi nhiều.

 "Đại vương! Người giữ giới trong sạch thì tai thường được nghe tên Bát-nhã ba-la-mật, luôn siêng tu tập các pháp trợ đạo (các pháp tu hỗ trợ cho con đường giác ngộ), chưa từng xa lìa ba môn giải thoát (ba cửa vào giải thoát: quán không, quán vô tướng, quán vô nguyện), tu bốn tâm vô lượng, thường được nghe tên tát-bà-nhã.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, vì những nhân duyên ấy nên được gần gũi thiện tri thức.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, cho đến trong giấc mộng cũng không gần bạn xấu, huống chi lúc thức. Vì sao? Bồ-tát Ma-ha-tát không ở chung với người phạm giới; người tà kiến, người không có oai nghi (không giữ cử chỉ đứng đắn), người tà mạng (người tu mà sinh sống bằng cách bất chính), người nói lời vô nghĩa, người lười biếng, người ưa ở trong sinh tử, người quay lưng với bồ-đề, người ưa việc thế tục — đều không ở chung. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành những pháp như thế nên lìa được ác tri thức (thầy bạn xấu dẫn vào đường sai).

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật có thể được thân thanh tịnh của Như Lai, đó là: thân bình đẳng, thân thanh tịnh, thân vô tận, thân có được do khéo tu, pháp thân (thân chân lý, bản thể chân thật của Phật), thân không thể dùng tâm tìm xét mà biết, thân không thể nghĩ bàn, thân vắng lặng, thân như hư không, thân trí tuệ."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát ở vào địa vị nào thì được mười loại thân của Như Lai?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Bồ-tát ở sơ địa (bậc thứ nhất trong mười địa, mười giai vị tu chứng cao của Bồ-tát) được thân bình đẳng. Vì sao? Vì lìa mọi tà vạy quanh co, thông đạt pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), thấy bình đẳng. Ở địa thứ hai được thân thanh tịnh. Vì sao? Vì giới trong sạch. Ở địa thứ ba được thân vô tận. Vì sao? Vì lìa giận dữ. Ở địa thứ tư được thân khéo tu. Vì sao? Vì thường siêng tinh tấn tu Phật pháp. Ở địa thứ năm được pháp thân. Vì sao? Vì thấy được lý của các đế (các chân lý). Ở địa thứ sáu được thân lìa giác quán. Vì sao? Vì quán lý nhân duyên (mọi sự vật đều do nhiều điều kiện hợp lại mà sinh), không phải giác quán biết được. Ở địa thứ bảy được thân không thể nghĩ bàn. Vì sao? Vì đầy đủ phương tiện. Ở địa thứ tám được thân vắng lặng. Vì sao? Vì lìa mọi hý luận, không còn phiền não. Ở địa thứ chín được thân ngang bằng hư không. Vì sao? Vì thân tướng không thể đo lường, có mặt khắp mọi nơi. Ở địa thứ mười được thân trí tuệ. Vì sao? Vì thành tựu nhất thiết chủng trí."

 Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Thân của Như Lai và thân của Bồ-tát không khác nhau sao?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Thân không khác nhau, chỉ có công đức khác nhau."

 Vua Thắng Thiên thưa: "Nghĩa ấy thế nào?"

 "Đại vương! Thân Phật và thân Bồ-tát không khác nhau. Vì sao? Vì mọi pháp cùng một tính tướng; chỉ có công đức là khác nhau."

 "Bạch Thế Tôn! Vì sao công đức lại khác nhau?"

 Phật nói: "Đại vương! Nay ta sẽ dùng ví dụ để giải bày rõ cho vua. Ví như viên ngọc quý, dù có trang sức hay không trang sức, viên ngọc ấy có khác gì đâu? Phật và Bồ-tát công đức có khác, nhưng pháp thân không khác. Vì sao? Vì công đức của Như Lai đều tròn đầy, trùm khắp mười phương, khắp cõi chúng sinh, trong sạch lìa cấu bẩn, chướng ngại vĩnh viễn không còn; còn thân Bồ-tát thì công đức chưa tròn, vì còn sót chướng ngại. Ví như trăng đầu tháng và trăng ngày rằm, trăng khuyết hay tròn có khác, nhưng bản chất của trăng không khác. Những thân ấy đều bền chắc như kim cương, không thể phá hoại. Vì sao? Vì ba độc (tham, giận, si) không phá được, pháp thế gian không làm nhiễm được, khổ của đường ác và cõi người không bức bách được; đã xa lìa hẳn sinh, già, bệnh, chết, hàng phục được ngoại đạo, vượt khỏi cảnh giới của ma, không hướng về Thanh văn thừa hay Bích-chi Phật thừa; vì những nhân duyên ấy nên không thể phá hoại.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật khéo dẫn đường cho tất cả trời, người, a-tu-la (loài thần có phước lớn nhưng hay giận dữ, hiếu chiến) trong thế gian. Ví như có người khéo dẫn đường, thì các bậc quốc vương, trưởng giả, cư sĩ đều muốn dùng người ấy; Bồ-tát cũng vậy, Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát và chư Phật đều cùng dùng Bồ-tát làm người dẫn đường. Lại như người dẫn đường giỏi được quốc vương, Bà-la-môn, trưởng giả, cư sĩ trong đời cùng tôn trọng; Bồ-tát cũng vậy, được trời, rồng, dạ-xoa và các bậc hữu học, vô học (bậc thánh còn phải học thêm và bậc đã học xong, tức A-la-hán) cúng dường. Lại như nơi đồng hoang hiểm trở đáng sợ, người đi đường mệt mỏi, gặp được người dẫn đường giỏi thì được yên ổn; Bồ-tát cũng vậy, dùng sức phương tiện dẫn chúng sinh ra khỏi hiểm nạn giặc cướp phiền não trong sinh tử một cách yên ổn.

 "Lại như người nghèo nương nhờ vị trưởng giả giàu có mới ra khỏi cảnh hiểm nạn; các Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn), Ni-kiền (đạo sĩ lõa thể thuộc một phái ngoại đạo Ấn Độ) và các ngoại đạo khác, trong sinh tử phải nương nhờ Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật mới ra khỏi được. Lại như vị đại trưởng giả có vô lượng của cải, được mọi người cùng hưởng dùng; Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy, được chúng sinh trong sáu đường (sáu nẻo luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục) giữa vòng sinh tử cùng hưởng dùng. Lại như vị đại trưởng giả muốn vượt qua chỗ hiểm nạn thì phải có nhiều bạn đồng hành, đồ ăn uống lương thực đều đầy đủ, mới qua được; Bồ-tát cũng vậy, muốn ra khỏi thế gian thì dùng công đức và trí tuệ thu nhiếp mọi chúng sinh, đưa họ vượt nạn sinh tử đến tát-bà-nhã.

 "Lại như người đi xa mang nhiều của báu là để kiếm lời; Bồ-tát cũng vậy, đi từ biển sinh tử đến tát-bà-nhã, rộng tu công đức và trí tuệ là để được nhất thiết trí. Lại như người đời tìm của cải không biết chán; Bồ-tát ưa pháp cũng không có lòng chán. Lại như người dẫn đường có bốn điều hơn người, đó là giàu có, đứng đầu, địa vị cao, lời nói được người nghe theo; Bồ-tát cũng vậy, giàu công đức, có địa vị pháp tối thắng, được tự tại, lời nói trước sau không khác. Lại như người khéo dẫn đường đến được thành lớn; Bồ-tát cũng vậy, khéo dẫn đường đến thành tát-bà-nhã.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật khéo biết đường đi được và đường không đi được, đường tà hay chính, an ổn hay không, có nước hay không có nước, hình dạng cong hay thẳng, con đường ra khỏi, thảy đều thông suốt.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát biết con đường không điên đảo; mọi con đường chỉ bày đều không trái với căn tính của chúng sinh. Với người Đại thừa thì chỉ đạo vô thượng, không nói đường Thanh văn, Bích-chi Phật; với người Tiểu thừa (con đường tu chỉ cầu tự giải thoát cho mình) thì chỉ đạo Thanh văn, không nói Đại thừa; với căn tính Bích-chi Phật thì chỉ đường Duyên giác, không nói đạo tát-bà-nhã; với người chấp ngã kiến (thấy có cái ta thật) thì nói đạo vô ngã; với chúng sinh chấp pháp (cho các sự vật là có thật) thì nói đạo không; với người chấp hai bên (cực đoan có hoặc không) thì nói trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào hai cực); với người tán loạn thì nói xa-ma-tha (thiền chỉ: dừng tâm, giữ tâm an định) và tỳ-bà-xá-na (thiền quán: quán chiếu thấy rõ sự thật), không nói điều gây tán loạn; với chúng sinh ưa hý luận thì chỉ đạo như như, không nói lời lẽ; với người đắm sinh tử thì chỉ đạo Niết-bàn, không nói chuyện thế gian; với người lạc đường thì nói con đường chính. Đại vương! Đó gọi là Bồ-tát biết đường tà, đường chính."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video