Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật, Phẩm Niệm Xứ, thứ tư
Bấy giờ, vua Thắng Thiên (vị vua thưa hỏi Phật trong kinh này) liền đứng dậy khỏi chỗ ngồi, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, rồi bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật)! Bồ-tát Ma-ha-tát (người tu hành cầu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh, thuộc bậc lớn) thực hành Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa sang bờ giác ngộ, thấy rõ mọi sự vật đều không có tự tính cố định) mà biết được đường đi được và không đi được như thế, thì tâm nương vào đâu mà an trụ?"
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thì tâm chính, không loạn. Vì sao? Vì khéo niệm thân, niệm thọ, niệm tâm, niệm pháp (bốn niệm xứ: bốn chỗ chú tâm quán xét, gồm thân thể, cảm thọ tức cảm giác vui khổ, tâm ý, và các pháp tức mọi hiện tượng). Bồ-tát Ma-ha-tát mỗi khi đi đến thành ấp, làng xóm, nghe tiếng có lợi dưỡng (lợi lộc, của cúng dường), thì như lời Phật dạy trong giới về sự trói buộc của phiền não (những tâm tham, giận, si... làm khổ mình và người), khéo tự ghi nhớ.
"Đại vương! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật niệm thân? Những pháp ác, bất thiện gắn liền với thân, Bồ-tát dùng trí như thật mà xa lìa hết. Quán xét lỗi của thân, từ lòng bàn chân lên đến đỉnh đầu: thân này không có cái ta, vô thường, hư hoại, chỉ do gân mạch nối kết giữ lại với nhau, tanh hôi dơ bẩn, sắc xấu đáng ghét, chẳng ai ưa nhìn. Quán thân mình như vậy rồi, lòng tham dục trong thân không còn sinh ra nữa, không khởi ý cho thân là ta. Nhờ nhân duyên ấy, các pháp lành tương ứng đều thuận theo.
"Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật niệm thọ? Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Mọi cảm thọ đều là khổ. Chúng sinh điên đảo vọng khởi tướng vui; phàm phu (người thường chưa giác ngộ) ngu si lấy khổ làm vui; bậc thánh chỉ nói tất cả đều khổ. Phải siêng tu tinh tấn để đoạn diệt cảm thọ, cũng dạy người khác tu học pháp này.' Quán như vậy rồi, luôn tự niệm thọ, không chạy theo cảm thọ, tu hành đoạn trừ cảm thọ và cũng khiến người khác học theo.
"Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật niệm tâm? Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Tâm này vô thường mà cho là thường còn, khổ mà cho là vui, không có ta mà cho là ta, không sạch mà cho là sạch; nó luôn dao động không dừng, chuyển đổi rất nhanh, là gốc rễ của kết sử (các phiền não trói buộc và sai khiến con người), là cửa vào các đường ác, là nhân duyên của phiền não làm hư hoại đường lành, là kẻ chủ của tham, giận, si, không thể tin được. Trong mọi pháp, tâm đứng đầu; nếu khéo biết tâm thì hiểu hết mọi pháp. Mọi thứ thế gian đều do tâm tạo ra, mà tâm không tự thấy mình. Dù thiện hay ác đều do tâm khởi lên. Tâm tính xoay vần như vòng lửa (đốm lửa quay nhanh tạo thành vòng), dễ đổi chiều như ngựa, đốt cháy như lửa, bùng lên dữ như nước lũ.' Quán như thế rồi thì giữ niệm không lay động, không chạy theo tâm mà khiến tâm theo mình; nếu hàng phục được tâm thì hàng phục được mọi pháp.
"Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật niệm pháp? Bồ-tát biết đúng như thật các pháp ác bất thiện, đó là tham dục, giận dữ, ngu si và các phiền não khác, rồi tu pháp đối trị (pháp tu để chữa trị từng loại phiền não): đối trị tham dục, đối trị giận dữ, đối trị ngu si. Biết như vậy rồi liền quay lại khởi niệm, không làm theo các pháp ấy, và cũng khiến người khác lìa bỏ.
"Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật khởi niệm đối với cảnh? Nếu thấy hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm, Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Sao lại sinh tham ái đối với những pháp không chân thật ấy? Đó là điều phàm phu ngu si đắm chấp, chính là bất thiện. Như Thế Tôn đã dạy: yêu thích thì sinh đắm chấp, đắm chấp thì mê lầm, vì mê nên không biết pháp thiện pháp ác, vì nhân duyên ấy mà sinh vào đường ác.' Bồ-tát Ma-ha-tát tự mình không để tâm buông thả, không đắm cảnh giới, và khiến người khác cũng như vậy.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật có niệm về a-lan-nhã (nơi vắng vẻ yên tĩnh, thường ở rừng núi, để tu hành), suy nghĩ thế này: 'A-lan-nhã là chỗ ở của người không tranh cãi, là chỗ ở vắng lặng; ở chốn này, các vị trời, rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần) và người có tha tâm trí (khả năng biết được tâm người khác) đều biết được tâm và tâm số pháp (tâm chính và các trạng thái tâm phụ đi kèm) của ta, nên không được khởi suy nghĩ tà vạy ở đây.' Liền buông bỏ được, ghi nhớ pháp một cách đúng đắn và siêng năng thực hành.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật suy nghĩ thế này: 'Trong thành ấp làng xóm, có những nơi người xuất gia không nên lui tới, thì không nên đến, đó là quán rượu, nhà kỹ nữ, cung thành của vua, nơi cờ bạc, ca múa.' Bồ-tát đều xa lìa hết.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, nghe tiếng có lợi dưỡng thì khởi chánh niệm, suy nghĩ thế này: 'Ta nhận của cải này là để người cho được sinh phước bố thí, không vì tham ái mà nhận; không cho vay ra hay cất giữ để sinh lời, không nói là của ta, mà đem chu cấp khắp cho mọi người nghèo khổ; người làm như vậy được người đời khen ngợi, mà trọn không chấp ta và cái của ta.' Lại nghĩ: 'Người đời đều khen ta có tiếng tăm bố thí, nhưng thế gian vô thường, trong chốc lát đã tiêu mất; sao người có trí lại chạy theo cái vô thường, không thật, không bền lâu, không có chủ ấy mà khởi lên ngã (cái ta) và ngã sở (cái của ta)?'
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, đối với giới do Phật Thế Tôn đã dạy, khởi niệm về giới, suy nghĩ thế này: 'Chư Phật quá khứ đều học giới này mà thành đạo vô thượng, đến được Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch khổ đau và sinh tử); chư Phật vị lai và hiện tại cũng vậy.' Biết như thế rồi thì tinh tấn siêng tu.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, vì giáo hóa chúng sinh và vì chính mình, ít ham muốn, biết đủ, mặc áo phấn tảo (áo may bằng vải vụn người ta vứt bỏ nơi đống rác, bãi tha ma), tâm luôn trong sạch, sức tin vững chắc, thà mất thân mạng chứ không phạm giới, tâm lìa kiêu mạn, đi trong thành ấp không thẹn vì áo rách, xa lìa lười biếng, thường tu tinh tấn, việc chưa làm xong thì không bao giờ bỏ dở. Đối với áo phấn tảo, không thấy là lỗi, là cũ mục rách nát, trọn không khinh chê, chỉ lấy cái đức của nó — người lìa dục mới mặc áo này, được Như Lai (danh hiệu của Phật) khen ngợi, dứt được tham lam keo kiệt và đắm chấp. Cũng không tự khen mình mặc được áo này, đối với người không mặc thì không hề chê bai. Người tu hành như vậy được chư thiên lễ kính, được Phật khen ngợi, được Bồ-tát che chở, được Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế ở Ấn Độ) và Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng) đều lễ kính.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật tu hạnh trong sạch như thế."
Bấy giờ, vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát hạnh cao đã thực hành được Bát-nhã ba-la-mật thì cần gì phải mặc áo phấn tảo?"
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Các vị đại Bồ-tát dìu dắt che chở người đời. Vì sao? Vì chúng sinh thế gian ưa thấy những điều khác nhau. Đại vương! Ý vua nghĩ sao? Hạnh cao của Bồ-tát so với Thế Tôn thì thế nào?"
Vua Thắng Thiên thưa: "Chia làm trăm nghìn vạn ức hằng hà sa (nhiều như số cát sông Hằng) phần, dùng toán số hay ví dụ cũng không bằng được một phần. Vì sao? Vì Như Lai Thế Tôn là đấng Đại Pháp Vương, có nhất thiết chủng trí (trí của Phật biết rõ tường tận mọi sự vật), không có một pháp nào mà không soi rõ."
"Đại vương! Ý vua nghĩ sao? Chư Phật Như Lai ở bốn châu thiên hạ (bốn châu lục quanh núi Tu-di, tức một thế giới), giữa trời, rồng, dạ-xoa, người và loài phi nhân (loài không phải người), thị hiện tu khổ hạnh và khen ngợi công đức của hạnh đầu-đà (hạnh tu khổ, sống đơn sơ nghiêm khắc để giũ bỏ tham đắm), như thế là để làm gì?"
Vua thưa: "Bạch Thế Tôn! Là để giáo hóa những chúng sinh có thể độ được, và vì các Bồ-tát mới phát tâm chưa đoạn phiền não mà nói pháp đối trị."
Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy! Đại vương! Bồ-tát hạnh cao mặc áo phấn tảo cũng như thế. Vì vậy Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật có nhiều phương tiện (cách thức khéo léo tùy hoàn cảnh) để làm lợi ích chúng sinh.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật thị hiện ở thế gian chỉ giữ ba y (ba tấm áo của người xuất gia). Vì sao? Vì tâm biết đủ nên không cầu thêm, đó là ít muốn; không tìm cầu nên không tích chứa; đã không tích chứa thì không mất mát; không mất mát thì không sinh khổ; khổ không sinh thì lìa mọi phiền não; lìa mọi phiền não thì không còn đắm chấp; không còn đắm chấp, đó là lậu tận (dứt sạch mọi phiền não rỉ chảy).
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, vì lợi ích chúng sinh nên vào thành ấp làng xóm ôm bát xin ăn. Vì sao? Vì lòng đại bi thấm nhuần tâm Bồ-tát Ma-ha-tát, quán xét đúng như thật những chúng sinh nghèo khổ, muốn cho họ được giàu vui nên nhận sự cúng dường của họ. Khi vào làng ấp thì oai nghi chỉnh tề, tâm chính không loạn, khéo giữ gìn các giác quan, mắt nhìn phía trước sáu thước, khoảng một ách cày trên đất (?), xin ăn đúng phép, đi lần lượt từng nhà, không bỏ qua nhà nghèo, nhận thức ăn vừa đủ, không bao giờ lấy dư; trong phần nhận được lại chia ra một phần để dành bố thí cúng dường. Vì sao? Vì của tín thí (của người có lòng tin dâng cúng) khó tiêu, nên làm vậy để sinh phước.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật chỉ ăn trong một lần ngồi mà không dời chỗ (mỗi ngày chỉ ăn một bữa, đứng dậy rồi thì không ăn nữa). Vì sao? Vì khi ngồi một lần nơi đạo tràng (nơi ngồi thành đạo dưới cội bồ-đề), ma đến quấy nhiễu cũng không lay động; đối với thiền định xuất thế, bát-nhã, xà-na (trí), tính không của mọi pháp, thánh đạo như thật, thật tế (giới hạn tột cùng của sự thật), như như (bản tính chân thật, luôn y nguyên không đổi), nhất thiết chủng trí — đối với các pháp ấy đều không lay động. Vì sao? Vì pháp tát-bà-nhã (trí biết tất cả của Phật, tức quả vị Phật) là được trong một lần ngồi, cho nên thực hành ăn một lần ngồi.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật dùng sức phương tiện thị hiện việc xin ăn như thế.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật học hạnh a-lan-nhã, đó là thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, dứt dâm dục), không để các giác quan phạm lỗi, rất ưa học hỏi nhiều, có sức kham nổi việc tu hành, lìa nỗi sợ do chấp ta, không đắm chấp thân, thường sống vắng lặng. Bồ-tát Ma-ha-tát xuất gia trong chánh pháp, giữ giới thanh tịnh ba luân (?) (trong sạch nơi thân, miệng, ý), khéo biết pháp tướng, đối với giới Như Lai dạy cho ba hạng người trẻ, khỏe, già đều hiểu thấu. Không chạy theo duyên bên ngoài, tự tâm suy xét, chê trách pháp thế gian, khen ngợi pháp xuất thế. Điều phục các giác quan, không để tâm bám vào cảnh xấu. Ở a-lan-nhã thì chọn nơi không có hiểm nạn, cách làng xin ăn không xa không gần, có suối nước trong tiện rửa ráy, có cây rừng hoa quả, không có chim thú dữ, hang núi vắng lặng, thanh vắng ít người, rồi ở lại đó. Những pháp đã từng nghe thì ngày đêm ba thời siêng năng đọc tụng, tiếng không quá cao cũng không quá thấp, tâm không chạy ra ngoài, một lòng tụng giữ, luôn ghi trong lòng.
"Nếu có Bà-la-môn hay Sát-lợi đến chỗ a-lan-nhã thì nên mời ngồi. Họ nếu không chịu thì ân cần khuyên mời thêm. Quán xét chúng sinh ấy, tùy căn tính của họ mà nói pháp, khiến họ vui mừng tin nhận tu hành. Đầy đủ phương tiện khéo léo như thế thì lìa được tâm chấp ta; vì không có ta nên ở a-lan-nhã không sinh sợ hãi; vì lìa sợ hãi nên ưa sống vắng lặng. Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức phương tiện thị hiện hạnh a-lan-nhã như thế.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật khéo quán hạnh, suy nghĩ thế này: 'Trong thế gian, mọi thức ăn uống sạch sẽ thơm tho, khi gặp lửa trong thân (sức tiêu hóa) thì liền thành chỗ bất tịnh, nát rữa, hôi thối. Tất cả phàm phu ngu si không trí, yêu đắm thân này và thức ăn uống. Nếu theo trí thánh mà quán xét đúng như thật thì liền thấy dơ bẩn, xấu ác, không đáng ưa đắm.'
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật suy nghĩ thế này: 'Hay nổi giận thì sinh nghiệp ác, nay ta nên lìa bỏ; với tâm ngay thẳng hướng về đạo, suy nghĩ chân thật, chứ không chỉ nói suông ngoài miệng.'
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật suy nghĩ thế này: 'Pháp nào có sinh ra thì đều do nhân duyên (các điều kiện hợp lại); nhân duyên của pháp lại do duyên khác mà khởi; sao người trí lại vì những pháp hư vọng do nhân duyên sinh ra này mà gây tội lỗi?' Trong thân Bồ-tát có điều gì ngăn trở pháp lành thì tự đoạn trừ; nếu không đoạn được điều ngăn trở pháp lành của người khác thì tâm khởi xả (buông xuống, bình thản), không khởi vô minh (sự si mê, không thấy rõ sự thật).
"Thế nào gọi là điều ngăn trở pháp lành? Đó là: không cung kính Phật, Pháp, Tăng và giới trong sạch; không kính người cùng học; đối với người già, người trẻ, trẻ nhỏ thì tự cao, hạ thấp họ; hướng theo năm dục (năm thứ ham muốn về hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon, xúc chạm), quay lưng bỏ Niết-bàn, khởi ngã kiến (chấp có cái ta thật), chúng sinh kiến (chấp có chúng sinh thật), mạng kiến (chấp có sinh mạng thường còn), nhân kiến (chấp có con người thật); chấp không thì khởi đoạn kiến (cho rằng chết là hết), chấp có thì khởi thường kiến (cho rằng có cái ta thường còn mãi); xa lìa bậc hiền thánh, gần gũi phàm phu; bỏ người giữ giới, nương người phạm giới; thân cận bạn xấu, xa thiện tri thức (thầy bạn hiền dẫn dắt theo đường chính); nghe pháp sâu xa liền sinh phỉ báng; oai nghi không chỉnh tề, miệng không biện giải được, phiền não che lấp tâm, đầy sự dua nịnh quanh co; tham đắm lợi dưỡng, sinh năm thứ kiêu mạn: một là dòng họ sang, hai là chủng tộc, ba là hiểu biết hơn người, bốn là quê hương xứ sở, năm là đồ chúng đông;
"thấy điều ác thì giúp, gặp điều thiện thì bỏ; khen ngợi phụ nữ, trẻ con, ngoại đạo (người tu theo các đạo khác ngoài đạo Phật); không ưa hạnh a-lan-nhã, không biết ăn uống có chừng mực, không gần gũi thầy; tuy có đọc tụng mà không biết thời biết lúc, thấy pháp lành cũng không sinh chút lòng tôn trọng; thấy điều ác không sợ, như voi không có móc sắt, như ngựa không có dây cương, buông lung không kiềm chế; hay nổi giận, không sinh lòng thương; thấy khổ không xót, gặp người bệnh không thăm nom, đối với cái chết không sợ; ở giữa đống lửa mà không tìm cách thoát ra; việc nên làm không làm, không biết cân nhắc; điều khó nghĩ thì lại suy xét, điều không nên mong thì lại cầu; chưa ra mà cho là đã ra, không phải đường mà cho là đường, chưa được mà cho là đã được, xa lìa pháp lành lớn; chê bai Đại thừa (con đường tu rộng lớn, cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh), khen ngợi đạo nhỏ; chê người Đại thừa, khen người học đạo nhỏ; ưa gây gổ rối loạn, nói lời ác độc thô lỗ; tâm không từ bi, làm người khác sợ hãi; nói năng thô tục, lời nói không một câu thật; ưa đắm hý luận (lời bàn suông, phân biệt hư vọng) mà không chịu bỏ. Đại vương! Đối với Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật, những việc như thế gọi là điều ngăn trở pháp lành.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật diệt các hý luận, tu tập hạnh không (hạnh quán xét mọi sự vật đều không có tự tính cố định), suy nghĩ thế này: 'Cảnh giới được quán đều trống không, cái tâm quán xét cũng như vậy, không có hai thứ khác nhau là cái quán và cái được quán; mọi pháp chỉ có một tướng, đó là vô tướng.' Suy nghĩ như vậy, gạt bỏ tướng trong tướng ngoài, không thấy thân, không thấy tâm, không thấy pháp, theo thứ tự nối tiếp tu xa-ma-tha (thiền chỉ) và tỳ-bà-xá-na (thiền quán); tỳ-bà-xá-na là thấy pháp đúng như thật, xa-ma-tha là một lòng không loạn. Bồ-tát tu quán hạnh như thế rồi thì được giới trong sạch; vì giới trong sạch nên hạnh cũng như vậy. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật quán hạnh thanh tịnh.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật giữ gìn kho tàng chánh pháp của Như Lai, lắng nghe nhận lãnh chánh pháp: vì để giữ gìn pháp chứ không vì lợi dưỡng; vì để giống Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) không dứt chứ không vì được cung kính; vì để ủng hộ hạnh Đại thừa chứ không vì danh tiếng; vì để chúng sinh không nơi nương tựa được cứu vớt và được an vui; để người không có mắt tuệ được mắt tuệ; với người tu Tiểu thừa (con đường tu chỉ cầu tự giải thoát) thì chỉ đạo Thanh văn (hàng đệ tử nghe Phật giảng mà ngộ đạo), với người muốn tu Đại thừa thì chỉ đạo lớn. Nghe pháp như thế là vì trí vô thượng, trọn không phải để được thừa thấp kém.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật khéo biết tỳ-ni (giới luật), đó là tỳ-ni và việc thực hành tỳ-ni, tỳ-ni sâu xa, tỳ-ni vi tế, điều trong sạch và không trong sạch, có lỗi và không có lỗi theo ba-la-đề-mộc-xoa (bộ giới điều căn bản của người xuất gia), tỳ-ni của Thanh văn, tỳ-ni của Bồ-tát. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật đều khéo biết những tỳ-ni như thế.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật khéo biết mọi oai nghi và giới hạnh, khéo học giới Thanh văn, giới Bích-chi Phật (bậc tự giác ngộ nhờ quán lý nhân duyên), giới Bồ-tát, rồi tu giới hạnh. Nếu thấy người có oai nghi không xứng với đại chúng thì nên xa lìa, chỗ không nên đến thì không đến; nếu có sa-môn (người xuất gia tu hành) có giới hạnh oai nghi thì nên gần gũi. Nếu Bà-la-môn theo học thuyết khác, hạnh khác thì khuyên họ tu tỳ-ni. Tu giới hạnh như thế một cách chân thật thì tâm không giả dối khéo léo, lòng ghen ghét liền diệt; tự mình bố thí và khuyên người khác bố thí, khen ngợi bố thí, thấy người khác bố thí thì sinh tâm tùy hỷ (vui theo điều lành của người), không nghĩ rằng: 'Chỉ nên cho ta, đừng cho người khác.' Mà chỉ nên nghĩ: 'Mọi chúng sinh phần nhiều thiếu thốn, đói rét khốn khổ; mong họ có được của cải, đời này an vui; nhờ nghe pháp mà đời sau an vui. Nay ta nên tinh tấn tu đạo, cùng với mọi chúng sinh ra khỏi thế gian.'
"Đó gọi là Bồ-tát không có lòng ghen ghét, đối với mọi chúng sinh đều bình đẳng; nếu bố thí thì vì khắp chúng sinh. Giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, bát-nhã, cho đến nhất thiết chủng trí, đều tu với tâm không hai. Vì sao? Vì pháp mình tu là chung với chúng sinh, lấy chúng sinh làm đối tượng nhớ nghĩ, khiến họ mau thành đạo; ra khỏi lửa sinh tử, mình đã ra thì cũng khiến người khác ra. Ví như vị trưởng giả có sáu người con, đều còn thơ dại, ông thương yêu không thiên lệch. Trưởng giả đang ở ngoài thì nhà bốc cháy. Đại vương! Ý vua nghĩ sao? Trưởng giả có nghĩ rằng: 'Với sáu đứa con này, phải cứu đứa trước đứa sau' không?" "Thưa không, bạch Thế Tôn! Vì sao? Vì người cha đối với con có tâm bình đẳng."
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy. Phàm phu tham đắm, ở trong ngôi nhà lửa sinh tử của sáu đường (sáu nẻo luân hồi: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), không biết thoát ra. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật dùng tâm bình đẳng, bằng nhiều phương tiện dẫn dắt giáo hóa cho họ ra khỏi, đều đặt họ vào cõi vắng lặng.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật đối với pháp cũng bình đẳng. Đó là dùng pháp cúng dường Như Lai, dùng các thứ phẩm vật cúng dường Như Lai, tu hành đúng như thật để cúng dường Như Lai, làm lợi ích an vui cho mọi chúng sinh, giữ gìn pháp lành của mọi chúng sinh, thuận theo chúng sinh mà khéo giáo hóa, thực hành đạo Bồ-tát mà việc làm không trái lời nói, tâm không mỏi mệt cầu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ tối thượng, chân chánh, trọn vẹn, tức quả vị Phật); nếu làm được như thế mới gọi là cúng dường chư Phật, chứ không phải dùng vật dụng nuôi sống làm sự cúng dường. Vì sao? Đại vương! Pháp chính là thân Phật; cúng dường pháp tức là cúng dường Phật. Đại vương! Chư Phật Thế Tôn đều từ sự tu hành đúng như thật mà đến, đều vì làm lợi ích an vui cho chúng sinh, giữ gìn pháp lành của họ, thuận theo chúng sinh; nếu không như thế thì trái với thệ nguyện ban đầu. Kẻ lười biếng trễ nải không thể thành tựu tâm bồ-đề. Vì sao? Vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề của Bồ-tát Ma-ha-tát là chung với chúng sinh; nếu không có chúng sinh thì Bồ-tát làm sao được bồ-đề?
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật dùng pháp cúng dường Như Lai, đó gọi là cúng dường chân thật. Cúng dường như vậy thì nhổ bỏ được ngã mạn (lòng kiêu căng chấp có cái ta): xa lìa việc đời, cạo bỏ râu tóc, đối với cha mẹ, anh em, bà con không còn ràng buộc, như người đã chết; hình dáng, y phục, tướng mạo khác thường; cầm bát đi vào thành quách, đến làng xóm bà con hay nhà chiên-đà-la (giai cấp thấp hèn nhất ở Ấn Độ xưa), hạ mình xin ăn, nghĩ rằng: 'Mạng ta thuộc về người khác, nhờ thức ăn của họ mà sống.' Nhờ nhân duyên ấy mà trừ được ngã mạn. Lại nghĩ: 'Nay ta nên làm theo ý thầy, các vị tăng bậc trên và bạn cùng học, khiến các vị ấy vui lòng, để được nghe những pháp xưa nay chưa nghe.' Nếu thấy người khác giận dữ tranh cãi thì nên nhẫn nhục, hạ mình tránh đi. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật như thế thì nhổ bỏ được ngã mạn.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật sinh được lòng tin chân chính vững chắc. Vì sao? Vì đã trồng nhiều công đức từ các đời trước, sức căn lành mạnh mẽ, đầy đủ nhân lành; thành tựu chánh kiến (thấy biết đúng đắn) nên không tin ngoại đạo; trong tâm trong sạch nên không nương theo thầy khác; tâm và hạnh ngay thẳng, xa lìa dua nịnh quanh co; các giác quan thông minh lanh lợi, đầy đủ bát-nhã; lìa các triền cái (những thứ che lấp tâm như tham dục, giận dữ, hôn trầm, xao động, nghi ngờ) nên tâm trong sạch; xa ác tri thức, gần gũi bạn lành; tìm cầu lời hay không sinh lười biếng; những pháp được nghe giảng giúp biết được công đức của Phật."
Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Cúi mong đấng Đại Từ thương xót nói cho chúng con nghe về công đức và sức oai thần lớn của Như Lai."
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Hãy lắng nghe kỹ, lắng nghe kỹ! Hãy khéo suy nghĩ ghi nhớ; ta sẽ vì vua mà nói một phần nhỏ đức thần diệu của Như Lai."
"Hay thay, bạch Thế Tôn! Vâng, con xin được nghe."
Phật nói: "Đại vương! Như Lai có đủ lòng từ lớn không bờ bến, soi khắp chúng sinh và những gì thuộc về chúng sinh, cho đến mười phương tận cùng cõi hư không cũng đều soi khắp, không thể đo lường. Lòng đại bi (lòng thương xót lớn muốn cứu mọi chúng sinh khỏi khổ) của Như Lai thì Thanh văn, Duyên giác (người tự ngộ nhờ quán lý nhân duyên), Bồ-tát đều không có. Vì sao? Vì là bất cộng pháp (đức riêng chỉ Phật mới có). Trong mười phương thế giới không có một chúng sinh nào mà lòng đại bi ấy không soi tới. Lại nữa, Như Lai nói pháp không cùng tận, vì khắp mọi chúng sinh trong mười phương, trong một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài), trăm kiếp, nghìn kiếp hay vô lượng kiếp, dùng đủ mọi nhân duyên mà nói pháp không cùng tận. Nếu chúng sinh trong khắp các cõi dùng đủ loại ngôn ngữ, đem mọi câu và nghĩa đến hỏi Như Lai, thì trong khoảng một cái búng tay, Như Lai giải đáp rành mạch cho từng chúng sinh một, không ai bác bỏ được.
"Lại nữa, Như Lai chính là cảnh giới thiền định không ngăn ngại; giả sử chúng sinh trong mọi thế giới đều ở bậc thập địa (mười giai vị tu chứng cao nhất của Bồ-tát), nhập vào các tam-muội (trạng thái định, tâm chuyên nhất không dao động) suốt trăm nghìn ức kiếp để quán xét thiền định của Như Lai, cũng không thể đo lường được. Lại nữa, thân Như Lai không có giới hạn. Vì sao? Vì tùy theo điều chúng sinh ưa thấy mà trong một niệm có thể thị hiện đủ mọi hình tướng. Như Lai lại có thiên nhãn (con mắt thấy được mọi nơi xa gần, mọi cảnh giới) trong sạch: mọi thế giới, vô lượng chúng sinh, từng chúng sinh, từng thế giới, mọi việc trong tất cả thế giới như thế, Như Lai đều thấy rõ như nhìn quả a-ma-lặc (một loại quả nhỏ như quả me rừng) trong lòng bàn tay, điều mà mắt của trời và người không thể thấy. Như Lai lại có thiên nhĩ (tai nghe được mọi âm thanh xa gần) trong sạch: mọi chúng sinh tùy theo chủng loại mà tiếng nói khác nhau, Như Lai đều nghe và hiểu rõ ý nghĩa. Như Lai lại có tha tâm trí (khả năng biết rõ tâm người khác) trong sạch: trong mọi thế giới, các chúng sinh tạo nghiệp gì, suy nghĩ gì và sẽ nhận quả báo gì, Như Lai Thế Tôn dù đi, đứng, ngồi, nằm, trong khoảng một niệm đều biết rõ. Vì sao? Vì Như Lai luôn ở trong định, không hề tán loạn.
"Đại vương! Chư Phật Như Lai không bao giờ mất chánh niệm, tâm không tán loạn, các giác quan không chạy theo đối tượng khác. Vì sao? Vì đã lìa tập khí phiền não (thói quen còn sót lại của phiền não), trong sạch bậc nhất, vắng lặng không cấu bẩn. Người còn phiền não thì tâm tán loạn, bám níu vào đối tượng khác. Như Lai Thế Tôn vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy) lìa cấu bẩn, được tự tại bình đẳng đối với mọi pháp, vì thường ở trong tam-muội và tam-ma-bạt-đề (trạng thái định sâu, tâm thân an ổn đồng đều). Đại vương! Như Lai chỉ dùng tam-muội trong một oai nghi (một tư thế đi, đứng, ngồi, nằm) mà đi lại cho đến khi vào Niết-bàn, không có trời hay người nào biết được, huống chi trong vô lượng kiếp Như Lai đã tu tập vô lượng vô biên vạn ức tam-muội. Vì sao? Vì Như Lai không thể đo lường, không thể nghĩ bàn, không thể quán xét."
Bấy giờ,
vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Con nghe rằng Như Lai tu hành ba a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ nghĩa là con số nhiều không đếm được; kiếp là khoảng thời gian cực dài) mới thành Phật, sao nay lại nói là tu vô lượng kiếp?"
Phật nói: "Không phải vậy, Đại vương! Vì sao? Bồ-tát Ma-ha-tát tu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề là việc do công phu vô lượng mới làm nên, chứ không phải chỉ chừng ấy kiếp; ba a-tăng-kỳ kiếp ấy là lúc mới vào được lý bình đẳng của pháp, rồi mới gọi là thành Phật (?)."
Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Hay thay, hay thay! Mong cho mọi chúng sinh thường làm các điều lành, xa lìa nghiệp chướng, vui thích quả Phật, tu hạnh Bồ-tát. Bạch Thế Tôn! Nếu có chúng sinh được nghe sức thần thông lớn của Như Lai mà tâm sinh vui mừng, tin nhận, khen ngợi, thì nên biết người ấy chẳng bao lâu sẽ thành bậc có đủ thần thông này; huống chi có người thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, chép viết, giảng nói, thì phước của những người ấy không thể nghĩ lường."
Phật nói: "Đúng vậy, Đại vương! Những chúng sinh ấy được Như Lai che chở, đã trồng căn lành, trong quá khứ đã cúng dường vô số chư Phật, nên mới được nghe sức thần thông lớn của Như Lai Thế Tôn. Những thiện nam, thiện nữ ấy, tâm không nghi ngờ, trong bảy ngày tắm rửa sạch sẽ, mặc áo mới sạch, dâng hương hoa cúng dường, một lòng nhớ nghĩ chân chính, khi ấy Như Lai liền hiện thân, họ liền được thấy Phật. Nếu đồ cúng dường có thiếu thốn, chỉ cần một lòng nhớ nghĩ, thì đến lúc mạng sắp hết sẽ thấy Phật hiện ra trước mặt."
Vua Thắng Thiên bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Có chúng sinh nào nghe nói về thần thông công đức của Như Lai mà không khởi lòng tin, lại còn phỉ báng chê bai không?"
Phật nói: "Có những chúng sinh như vậy: nếu nghe pháp môn thần thông của Như Lai thì liền khởi tâm độc hại giận dữ, bất thiện, xem vị pháp sư giảng pháp là ác tri thức (thầy bạn xấu); người ấy khi bỏ thân mạng sẽ sinh vào nê-lê (địa ngục). Còn nếu nghe sức thần thông lớn của Như Lai mà tin nhận được, xem vị pháp sư giảng pháp là thiện tri thức, thì sẽ được sinh làm người, làm trời, cho đến thành Phật."
Bấy giờ, Thế Tôn hiện tướng lưỡi rộng dài (một trong những tướng tốt của Phật, biểu thị lời nói chân thật không dối), tự che kín mặt, rồi đến đỉnh đầu, rồi che khắp thân, rồi che tòa sư tử (tòa ngồi của Phật), rồi che chúng Bồ-tát, rồi che chúng Thanh văn, sau đó che khắp tất cả đại chúng gồm Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi), Phạm Thiên (vua cõi trời Phạm) và các vị trời hộ thế (các vua trời giữ gìn bốn phương), rồi thu tướng lưỡi lại, bảo đại chúng rằng: "Như Lai Thế Tôn có tướng lưỡi như thế này, lẽ nào lại nói dối? Các ngươi trong đại chúng đều nên tin nhận, để được an vui lâu dài."
Khi Phật nói pháp này, trong đại chúng có tám vạn bốn nghìn Bồ-tát chứng vô sinh pháp nhẫn (thấu suốt và an trụ vững chắc trong chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt); vô lượng trăm nghìn chúng sinh xa lìa bụi nhơ, được pháp nhãn tịnh (mắt pháp trong sạch, tức lần đầu thấy rõ chân lý); vô lượng vô biên chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ hai (hết).
Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ ba.
Đời Trần (triều đại ở miền nam Trung Hoa, thế kỷ thứ sáu), vương tử nước Ưu-thiền-ni (một nước cổ ở miền trung Ấn Độ) là Nguyệt-bà-thủ-na dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video