Thiên 5 — Phẩm 5 – Pháp tính

 Phẩm thứ năm: Pháp tánh (bản tánh chân thật, không hề thay đổi, vốn có nơi tất cả mọi sự vật, hiện tượng; trong đạo Phật, mọi sự vật, hiện tượng gọi chung là "pháp")

 Lúc ấy, vua Thắng Thiên (vị vua đang thưa hỏi Phật trong kinh này) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, rồi thưa: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Đức Như Lai (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như, tức từ chân lý như thật), Ứng Cúng (bậc xứng đáng được trời và người cúng dường), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết đúng đắn và trọn khắp mọi điều) đã khéo nói về sức đại thần thông (năng lực siêu việt, vượt ngoài khả năng bình thường) vi diệu. Chư Phật Như Lai nhờ đâu mà có được sức ấy? Cúi xin Thế Tôn phân tích giảng giải cho."

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Những điều chư Phật Như Lai thực hành rất sâu xa, không thể nghĩ bàn, và quả mà các Ngài đạt được cũng như thế."

 Vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Chư Phật Như Lai thực hành những pháp gì mà gọi là sâu xa, không thể nghĩ bàn?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Nơi chư Phật Như Lai, pháp tánh, nhân và quả đều không thể nghĩ bàn; công đức (những phẩm chất tốt lành có được nhờ tu tập), giáo pháp và việc làm lợi ích cho chúng sinh (mọi loài có sự sống, có tâm thức) cũng đều như thế."

 Vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Thế nào là pháp tánh không thể nghĩ bàn?"

 Phật nói: "Đại vương! Pháp tánh ở trong ấm, giới, nhập (ba cách phân loại thân tâm và thế giới: năm ấm là năm nhóm sắc, thọ, tưởng, hành, thức; mười tám giới; mười hai nhập là sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng) của chúng sinh, tiếp nối nhau từ vô thủy (không có điểm khởi đầu), mà không gì làm nhiễm bẩn được. Thể của pháp tánh thanh tịnh, mọi tâm thức không thể lấy nó làm đối tượng mà khởi lên, các giác quán khác (giác: sự suy tìm thô của tâm; quán: sự suy xét tinh tế của tâm) không thể phân biệt được nó, những suy nghĩ tà vạy cũng không thể nắm bắt được nó. Pháp tánh lìa tà niệm, nên vô minh (sự mê mờ, không thấy biết chân lý, là gốc rễ của khổ) không khởi lên; vì thế nó không sinh ra từ mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nối tiếp nhau tạo thành vòng sinh tử), gọi là vô tướng (không có hình tướng nào để nắm bắt), tức không phải là pháp do tạo tác mà thành; không sinh không diệt, không bờ mé, không cùng tận, tự tướng của nó thường còn mãi.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành lớn, nguyện tự mình giác ngộ và giúp mọi chúng sinh giác ngộ) thực hành Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt bản chất trống rỗng của mọi pháp, đưa người sang bờ giải thoát) thì biết được pháp tánh là thanh tịnh; như thế thì không nhiễm, không dính mắc, xa lìa dơ bẩn, vượt khỏi mọi phiền não (những trạng thái làm tâm rối loạn, khổ sở như tham, giận, si mê) mà được giải thoát (thoát khỏi sự trói buộc của khổ và sinh tử). Tánh này chính là gốc của Phật pháp; công đức và trí tuệ nhờ nó mà sinh ra; thể tánh của nó sáng sạch, không thể suy lường.

 "Đại vương! Nay Ta dùng ví dụ để nói, ông hãy lắng nghe cho kỹ."

 Vua thưa: "Bạch Thế Tôn! Vâng, con xin được nghe."

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Ví như viên ngọc như ý (ngọc quý tương truyền có thể đáp ứng mọi điều mong muốn) vô giá, được trau chuốt mài giũa, trong sáng đáng yêu, tròn trịa, tinh sạch tột bậc, không chút vẩn đục. Nó rơi vào bùn lầy đã lâu, có người nhặt được, lấy lên giữ gìn, không để rơi mất nữa. Pháp tánh cũng vậy: tuy ở trong phiền não mà không bị phiền não làm nhiễm, về sau lại hiện rõ ra.

 "Đại vương! Chư Phật Như Lai đều biết tự tánh của chúng sinh vốn thanh tịnh, chỉ bị phiền não khách trần (phiền não ví như bụi từ ngoài bay vào bám lên, không phải bản chất vốn có) che lấp, chứ phiền não không thấm vào tự tánh. Vì thế Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nên nghĩ thế này: 'Ta phải dũng mãnh, siêng năng tu tinh tấn (nỗ lực không ngừng trong việc lành), vì chúng sinh mà nói Bát-nhã Ba-la-mật rất sâu này, trừ phiền não cho họ. Mọi chúng sinh đều có tánh thanh tịnh, cho nên đối với họ chớ sinh lòng xem thường, mà phải tôn trọng. Họ chính là thầy ta, phải cung kính đúng pháp.' Bồ-tát Ma-ha-tát khởi tâm như vậy thì liền sinh ra trí Bát-nhã, trí Xà-na (phiên âm tiếng Phạn jñāna, nghĩa là trí biết rõ) và lòng đại bi (lòng thương xót lớn, muốn cứu khổ cho tất cả chúng sinh). Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì vào được địa vị A-bệ-bạt-trí (phiên âm tiếng Phạn avaivartika, nghĩa là địa vị không còn thối lui trên đường tu).

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật lại nghĩ thế này: 'Các phiền não này không có sức, không có khả năng, tự thể của chúng là hư dối, trái ngược với sự thanh tịnh. Vì sao? Vì chúng quay lưng với Tát-bà-nhã (phiên âm tiếng Phạn sarvajña, nghĩa là trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật). Pháp tánh thanh tịnh là gốc của mọi pháp, còn tự nó thì không có gốc nào; các phiền não hư dối đều do tà niệm điên đảo (cái thấy lộn ngược, trái với sự thật) mà sinh ra.' Đại vương! Ví như tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) nương vào hư không mà đứng, còn hư không thì không nương vào đâu cả. Phiền não cũng vậy, nương vào pháp tánh này, còn pháp tánh thì không nương vào đâu.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật quán sát và biết đúng như thật, không khởi sự chống trái; vì thuận theo [pháp tánh] nên phiền não không sinh. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát quán sát phiền não mà không sinh nhiễm đắm. Nếu chính mình còn nhiễm đắm thì làm sao nói pháp giúp người khác thoát ra? Vì vậy Bồ-tát dứt bỏ tâm chấp, nói lời dạy đúng như thật, cởi trói cho chúng sinh. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật lại nghĩ: 'Nếu trong sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi lặp lại không dứt) có một phiền não nào làm lợi ích cho chúng sinh, thì ta sẽ giữ lấy.' Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật lại nghĩ: 'Chư Phật thuở xưa thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thế nào, ta cũng nên thực hành như thế. Vì sao? Vì chư Phật Như Lai thuở còn ở nhân địa (giai đoạn đang tu hành, chưa thành Phật) cũng học như vậy mà thành tựu bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn).' Vì hai duyên cớ này, Bồ-tát dùng nhiều phương tiện khác nhau mà biết rõ pháp tánh này.

 "Đại vương! Pháp tánh như thế không lường, không bờ, bị các phiền não che lấp, trôi theo dòng sinh tử, chìm trong lục đạo (sáu cõi tái sinh: trời, người, a-tu-la, súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục), xoay vần trong đêm dài; vì nó đi theo chúng sinh nên gọi là tánh chúng sinh. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật khởi tâm chán lìa, trừ bỏ sự ham muốn năm trần (năm đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, là những thứ gây ra ham muốn), tu đạo vô thượng (con đường cao nhất, tức đạo thành Phật); khi ấy tánh này gọi là xuất ly (ra khỏi sinh tử); vì vượt qua mọi khổ nên gọi là tịch tĩnh (vắng lặng, không còn phiền não khuấy động), là pháp rốt ráo. Đó là điều mà mọi thế gian đều mong cầu; nhất thiết chủng trí (trí tuệ của Phật, biết tường tận mọi pháp đến từng chi tiết) thường còn và vi diệu; nhờ pháp tánh này mà được tự tại, nhận ngôi Pháp vương (vua của chánh pháp, chỉ Phật).

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, ở các bậc đầu, giữa và cao (?), quán sát pháp tánh, thấy hết thảy đều bình đẳng, vốn tự tịch tĩnh, đều không chướng ngại, giống như mọi màu sắc không thể lấp đầy hư không. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật biết đúng như thật mọi hạnh mà chư Phật đã dạy, và tu hành đúng mức độ. Công đức của pháp tánh không thể nói cho hết, không có hai tướng, vượt ngoài cảnh giới "một" và "khác", bình đẳng chỉ một tướng, giác quán không thể vận hành tới. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì trừ được hai tướng: nhân tướng (sự chấp có cái "tôi", có con người thật) và pháp tướng (sự chấp các pháp là thật có). Mọi phàm phu (người thường chưa giác ngộ) bị chấp trước trói buộc, không nhận ra, không thấy, không đạt được pháp tánh. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì thông suốt được pháp tánh như thế; pháp tánh dù ở nơi chúng sinh cũng không hai, không khác. Vì sao? Vì như như (chân như: bản thể đúng như thật, cứ như vậy, không đổi khác) thì không khác.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật nương vào pháp tánh này mà tu các thiện căn (gốc lành: những việc lành làm nền tảng cho quả tốt), đi vào tam hữu (ba cõi còn tồn tại trong sinh tử: dục giới, sắc giới, vô sắc giới) để làm lợi ích chúng sinh; tuy hiện ra vô thường (biến đổi, không bền) nhưng không phải thật như thế. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thấy pháp tánh đúng như thật. Đầy đủ phương tiện, đại bi và sức nguyện, không bỏ chúng sinh; còn hàng nhị thừa (hai "cỗ xe" nhỏ: Thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà tu, Duyên giác là người tự ngộ nhờ quán xét nhân duyên; cả hai chỉ cầu giải thoát riêng mình) và phàm phu không có đại bi và bản nguyện (lời nguyện gốc lập ra từ khi phát tâm) như thế, cho nên không thấy được pháp tánh tròn đầy, thanh tịnh.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật quán pháp tánh như thế thì thấy rằng nơi tất cả thánh nhân (bậc đã chứng ngộ chân lý), không có người tu cũng không có pháp được tu, không có người hành cũng không có pháp được hành, không có tâm cũng không có tâm pháp (các trạng thái, tác dụng đi kèm với tâm), không có nghiệp (hành động tạo tác) cũng không có quả báo (kết quả do nghiệp đưa lại), không khổ, không vui; người quán như thế gọi là được bình đẳng. [Pháp tánh] không khác, xa lìa, thuận theo, rộng lớn, không có ngã (cái "tôi") và ngã sở (cái "của tôi"), không cao không thấp, chân thật không cùng tận, thường còn, sáng sạch. Vì sao? Vì mọi pháp của bậc thánh đều do đây mà thành tựu; nhờ tánh này mà có bậc thánh xuất hiện.

 "Đại vương! Vô biên công đức và các pháp bất cộng (những phẩm chất riêng của Phật, không chung với ai khác) của chư Phật Như Lai đều từ tánh này sinh ra, do tánh này mà xuất hiện. Đại vương! Giới, định, tuệ (giữ giới luật, giữ tâm an định, phát trí tuệ — ba môn học căn bản của người tu) của tất cả bậc thánh đều từ tánh này sinh ra; Bát-nhã Ba-la-mật của chư Phật, Bồ-tát đều từ tánh này mà ra. Tánh này tịch tĩnh, vượt qua mọi danh tướng (tên gọi và hình tướng); tánh này chân thật nên lìa điên đảo; tánh này không biến đổi nên gọi là "Như"; là cảnh giới của trí tuệ bậc thánh nên gọi là Đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao). Chẳng có, chẳng không; chẳng thường, chẳng đoạn (thường: còn mãi bất biến; đoạn: mất hẳn); chẳng phải sinh tử cũng chẳng phải Niết-bàn (trạng thái tắt hết phiền não, ra khỏi sinh tử); chẳng nhiễm, chẳng tịnh; lìa một, lìa khác; không tên, không tướng.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật lại nghĩ thế này: 'Pháp tánh lìa tướng, tất cả pháp lìa tướng, không hai, không khác. Vì sao? Tất cả pháp lìa tướng tức là pháp tánh lìa tướng; pháp tánh lìa tướng thì tất cả chúng sinh lìa tướng, đồng với pháp giới (toàn thể mọi pháp, xét về mặt bản tánh chân thật) lìa tướng; pháp giới lìa tướng thì tất cả pháp lìa tướng. Sự lìa tướng như thế, tìm cũng không thể được. Pháp tánh như như, chúng sinh như như, đồng một không hai; chúng sinh như như, pháp tánh như như, đồng một không hai; pháp tánh như như, tất cả pháp như như, không hai không khác; tất cả pháp như như, chư Phật như như, không hai không khác. Pháp tánh như như với như như của quá khứ, vị lai, hiện tại không trái nhau; như như của quá khứ và như như của vị lai cũng không trái nhau. Như như của quá khứ, vị lai, hiện tại chính là như như của ấm, giới, nhập; như như của ấm, giới, nhập chính là như như của nhiễm và tịnh; như như của nhiễm và tịnh chính là như như của sinh tử và Niết-bàn; như như của sinh tử và Niết-bàn chính là như như của tất cả pháp.'

 "Đại vương! Nói "Như" nghĩa là không khác, không biến đổi, không sinh, không tranh cãi, chân thật; vì không tranh cãi nên gọi là như như. Thấy biết đúng như thật rằng các pháp không sinh; các pháp tuy sinh mà như như không lay động; như như tuy [hiện ra như có] sinh, mà như như của tất cả các pháp vẫn không sinh. Đó gọi là pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý) thanh tịnh, không biến đổi, giống như hư không, vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng); trong cả tam giới (ba cõi: dục giới, sắc giới, vô sắc giới — toàn bộ thế giới sinh tử) không có pháp nào theo kịp, trùm khắp thân chúng sinh mà không có gì giống nó. Thanh tịnh, lìa cấu bẩn, vốn không nhiễm, tự tánh sáng sạch, tự tánh không sinh, tự tánh không khởi.

 "Ở trong tâm, ý, thức mà không phải tánh của tâm, ý, thức; chính là không (trống rỗng, không có tự thể riêng), vô tướng (không có tướng để chấp), vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác); trùm khắp cõi hư không, khắp mọi nơi chúng sinh ở, hết thảy bình đẳng, không bờ, không lường, không khác, không riêng. Chẳng phải sắc (vật chất, hình thể) mà không lìa sắc; chẳng phải thọ (cảm nhận), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) mà không lìa thọ, tưởng, hành, thức; chẳng phải địa đại (yếu tố đất), thủy đại, hỏa đại, phong đại (yếu tố nước, lửa, gió) mà không lìa địa đại, thủy, hỏa, phong đại. Không sinh, lìa sinh; tuy trái với sinh tử mà không thuận theo Niết-bàn; mắt không thấy được, tai không nghe được, mũi không ngửi được, lưỡi không nếm được, thân không xúc chạm biết được, ý không biết được; không ở trong tâm, ý, thức, cũng không lìa tâm, ý, thức. Đại vương! Đó gọi là pháp tánh.

 "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thông suốt pháp này, tu hành thanh tịnh. Trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới, đơn vị vũ trụ lớn trong Phật giáo), như ở các thành ấp, xóm làng của Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở), Bồ-tát đều có thể thị hiện sắc thân (hiện ra thân có hình tướng). Thân được hiện ra ấy chẳng phải sắc, chẳng phải tướng mà hiện ra sắc tướng; chẳng phải cảnh của sáu căn (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) mà giáo hóa chúng sinh không lúc nào ngừng; vì họ nói rằng thân này là vô thường, vô ngã (không có cái "tôi" thật), khổ, bất tịnh (không sạch); biết rõ chúng sinh có tánh tịch tĩnh, nên có thể vì họ thị hiện vô lượng loại thân, khéo dùng phương tiện khiến họ nhận sự giáo hóa. Biết rằng mọi thân đều không có người tạo tác cũng không có người thọ nhận, giống như gỗ đá, mà vẫn vì chúng sinh nói hạnh thanh tịnh.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế, thông suốt pháp tánh thì liền được tự tại; không hề lay động mà khởi nghiệp trí tuệ, dạo chơi trong thần thông (vận dụng thần thông một cách thong dong như trò chơi), thị hiện đủ cách mà an trụ tự tại, lại có thể thị hiện các oai nghi (dáng vẻ cử chỉ đi, đứng, nằm, ngồi nghiêm trang) một cách tự tại, có thể hướng tới nhất thiết chủng trí, thông suốt hết thảy các pháp.

 "Đại vương! Bát-nhã Ba-la-mật tự tại như thế, là tướng không cùng tận, trùm khắp mọi nơi, không có sắc mà hiện ra sắc. Tự tại quán khắp tâm chúng sinh, thấy tánh tâm đúng như thật; tự tại nhớ lại vô số kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực dài) nối tiếp nhau không dứt; tự tại biến hóa, an trụ nơi tướng giải thoát; tự tại dứt lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ làm tâm hư hoại), nhưng vì chúng sinh mà không chứng lậu tận (sự dứt sạch phiền não để vào Niết-bàn riêng mình); tự tại ra khỏi thế gian, là cảnh giới của trí bậc thánh; tự tại sâu xa, hàng Thanh văn, Duyên giác không thể lường được; tự tại bền chắc, ma (thế lực ngăn trở, phá hoại người tu) không phá được, có thể đến đạo tràng (nơi Phật thành đạo), thành tựu Phật pháp bậc nhất; tự tại thuận theo mà chuyển đại pháp luân (bánh xe pháp lớn, tức thuyết giảng chánh pháp); tự tại điều phục, giáo hóa mọi chúng sinh; tự tại nhận ngôi vị, được tự tại đối với pháp.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thông suốt đúng như thật pháp tánh sâu xa thì được sự tự tại này. Bồ-tát Ma-ha-tát tu sự tự tại này thì được các thiền (trạng thái tâm định sâu), giải thoát, tam-muội (tâm chuyên chú vào một đối tượng, an định), tam-ma-bạt-đề (phiên âm tiếng Phạn samāpatti, nghĩa là các tầng định sâu), không bị buộc vào dục giới (cõi còn ham muốn tình dục, ăn uống), sắc giới (cõi trời có thân hình vi tế nhưng không còn dục), vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm, không có thân hình). Vì sao? Vì xa lìa mọi sự phân biệt hư vọng, sự trói buộc của phiền não và sự chấp tướng điên đảo. Nếu thọ sinh thì đối với sự sinh được tự tại, không bị trói buộc; nếu muốn thị hiện diệt độ cũng tự tại. Tùy nơi sinh ra, luôn gìn giữ Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu để tự độ và độ tất cả chúng sinh, cùng thành Phật), thành tựu Phật pháp, vậy mà tìm Phật pháp khắp mười phương rốt cuộc không thể được. Tất cả các pháp đều đồng là Phật pháp, chẳng thường, chẳng đoạn. Vì sao? Vì tìm pháp này không thể được.

 "Dùng lý như thật mà tìm thì không thể được; pháp này không thể nói là có, nói là không; nói ra cũng không có tên tướng, vì nó vượt khỏi cảnh giới ấy. Nếu lìa tên tướng thì là bình đẳng; nếu pháp bình đẳng thì không chấp trước; không có gì để chấp, ấy là pháp chân thật. Nếu chấp vào cái chân thật thì đó là hư vọng; vì không chấp nên không phải hư vọng. Không có gì vướng mắc thì tâm không ngại; không ngại thì không chướng; không chướng thì không tranh; không tranh thì đồng như hư không. Pháp này không buộc vào dục giới, không buộc vào sắc giới, không buộc vào vô sắc giới; nếu ở mọi nơi đều không bị lệ thuộc, thì pháp ấy không sắc, không tướng, không hình; nếu pháp không sắc, không tướng, không hình, thì nên biết pháp ấy như vầy: tùy theo cảnh giới ấy mà lìa cái biết (chủ thể biết) và cũng lìa cái bị biết (đối tượng được biết). Vì sao? Vì trong đó không có chút pháp nào có thể được giác biết, cũng không có chút pháp nào có thể giác biết. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thông suốt sự bình đẳng.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật quán đại từ (lòng thương lớn, muốn ban vui cho chúng sinh), đại bi, đại hỷ (vui theo niềm vui của người khác), đại xả (tâm buông xả, bình đẳng, không thiên vị), mà không thấy có ta, không thấy có chúng sinh, không thấy có mạng sống, không thấy có con người; tuy thực hành bố thí (đem của cải, giáo pháp, sự an ổn cho người khác) mà điều phục được tâm; lìa tâm chấp vào hình tướng của giới mà giữ giới (tuân theo các điều răn của Phật) trong sạch; dùng tâm không cùng tận mà tu nhẫn nhục (chịu đựng điều trái ý, không giận); lìa tâm [chấp trước] mà tinh tấn; dùng tâm tịch tĩnh mà tu tập thiền định (giữ tâm an định), tâm không bám vào đối tượng nào; tu tâm bát-nhã mà niệm bốn chỗ (tứ niệm xứ: quán thân không sạch, quán cảm thọ là khổ, quán tâm vô thường, quán các pháp vô ngã); dùng tâm bình đẳng mà tu chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều lành chưa sinh, tăng điều lành đã sinh); lìa tâm hý luận (lời bàn suông, phân biệt vô ích) mà tu các thần túc (bốn nền tảng của thần thông, nhờ ý muốn, tinh tấn, tâm và tư duy mà được định); phân biệt chúng sinh, quán xét căn cơ của họ, lìa tâm lỗi lầm mà tu các căn, lực (năm căn và năm lực: tín, tấn, niệm, định, tuệ — khi mới sinh gọi là căn, khi mạnh lên gọi là lực); dùng tâm phân biệt mà quán xét giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ); dùng tâm không cần gắng sức mà tu chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng).

 "Tâm không dính mắc mà có tịnh tín (niềm tin trong sạch); dùng trí tuệ tự nhiên mà nhớ nghĩ các pháp; dùng tâm trí bình đẳng mà tu các tam-muội; dùng tâm không phân biệt mà quán Bát-nhã Ba-la-mật; dùng tâm dừng lắng mà tu xa-ma-tha (phiên âm tiếng Phạn śamatha, nghĩa là "chỉ": làm tâm dừng lắng, an trụ); dùng tâm không thấy mà tu tỳ-bà-xá-na (phiên âm tiếng Phạn vipaśyanā, nghĩa là "quán": soi xét thấu rõ); dùng tâm không niệm mà tu niệm Phật; dùng tâm thông suốt pháp giới bình đẳng mà tu niệm Pháp; dùng tâm không trụ vào đâu mà tu niệm Tăng (Tăng: đoàn thể người xuất gia tu hành). Dùng bản tâm thanh tịnh mà giáo hóa chúng sinh; không khởi tâm phân biệt pháp giới mà thu nhiếp mọi pháp; dùng tâm như hư không mà làm thanh tịnh cõi Phật; dùng tâm không chỗ được mà đắc vô sinh pháp nhẫn (sự chấp nhận và an trụ vững chắc nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt); dùng tâm không tiến không lui mà đắc A-bệ-bạt-trí; dùng tâm xa lìa tướng mà không thấy có tướng; dùng tâm bình đẳng với ba cõi mà trang nghiêm đạo tràng; tâm có thể giác biết mọi pháp, chuyển pháp luân mà không thấy có người nghe, người nói; thị hiện Niết-bàn mà biết rằng bản tánh của sinh tử là bình đẳng.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật quán các pháp như thế, không thấy người quán, không thấy cái bị quán, thì liền được dạo chơi tự tại. Vì sao? Vì tâm mình thanh tịnh nên thấy mọi chúng sinh đều thanh tịnh.

 "Đại vương! Ví như hư không trùm khắp tất cả, tâm của Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật cũng như thế."

 Khi nói pháp này, trong hội chúng có tám vạn bốn nghìn người và trời phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn anuttara-samyak-saṃbodhi, nghĩa là sự giác ngộ chân chánh, trọn khắp, cao tột không gì hơn — tức quả vị Phật); ba vạn hai nghìn Bồ-tát đắc vô sinh pháp nhẫn; tám vạn bốn nghìn chúng sinh được pháp nhãn tịnh (con mắt pháp trong sạch, thấy rõ chân lý — bước đầu vào hàng thánh), xa lìa bụi trần, lìa cấu bẩn; một vạn hai nghìn tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) đều được lậu tận.

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thì tâm được thanh tịnh, sâu rộng như biển, công đức, trí tuệ không thể đo lường. Bồ-tát Ma-ha-tát có thể làm hiện ra các báu công đức vượt khỏi thế gian, chúng sinh dùng chúng cho đến khi thành bồ-đề cũng không hết. Công đức của Bồ-tát cũng không mất, như biển lớn sinh ra nhiều thứ báu. Trí tuệ Bồ-tát rất sâu, khó vào, Thanh văn, Duyên giác không ai lội tới được, cũng như biển lớn thì loài thú nhỏ không vào được. Trí tuệ Bồ-tát rộng lớn không bờ. Vì sao? Vì không chấp, không trụ, không sắc, không tướng. Trí tuệ Bồ-tát từ đầu đến cuối càng lúc càng sâu: đầu là tâm bồ-đề (tâm phát nguyện cầu giác ngộ), sau là Tát-bà-nhã; pháp của Bồ-tát vốn như thế, không ở chung với phiền não và ác tri thức (bạn xấu, thầy tà dẫn dắt sai đường). Trí tuệ thế gian nếu đi vào trong trí tuệ Bồ-tát thì cùng một tướng, một vị, đó là vị không phân biệt của Tát-bà-nhã vô tướng. Bồ-tát Ma-ha-tát quán mọi pháp, không thấy pháp tăng, không thấy pháp giảm. Vì sao? Vì thông suốt pháp tánh sâu xa, bình đẳng. Sức đại từ bi của Bồ-tát Ma-ha-tát không trái bản nguyện, là chỗ nương tựa của mọi bậc thánh, vì chúng sinh mà nói pháp trải vô số kiếp không cùng tận. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thông suốt pháp tánh sâu xa như thế.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát khéo thông suốt các pháp thuộc thế đế (chân lý theo quy ước thế gian, cách nói thông thường); tuy nói về các sắc mà [biết] chúng chẳng phải có thật, tìm xét sắc này rốt cuộc không chấp lấy; thọ, tưởng, hành, thức cũng thế. Tuy nói địa đại mà [biết] chẳng phải chân thật, tìm xét địa đại rốt cuộc không chấp lấy; thủy, hỏa, phong, không (hư không), thức cũng thế. Tuy nói nhãn nhập (con mắt như một cửa ngõ tiếp nhận cảnh vật) mà chẳng chân thật, tìm xét nhãn nhập rốt cuộc không chấp lấy; tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng thế. Tuy nói có ta mà chẳng chân thật, tìm kiếm cái ta rốt cuộc không chấp lấy; chúng sinh, mạng, người được nuôi dưỡng, con người, người tạo tác, người thọ mạng, người biết, người thấy (những cách gọi khác nhau về một cái "tôi" tưởng là thật có) cũng thế. Tuy nói thế gian mà chẳng chân thật, tìm xét thế gian rốt cuộc không chấp lấy; tuy nói pháp thế gian mà chẳng chân thật, tìm xét pháp thế gian rốt cuộc không chấp lấy; tuy nói Phật pháp mà chẳng chân thật, tìm xét Phật pháp rốt cuộc không chấp lấy; tuy nói bồ-đề mà chẳng chân thật, tìm xét bồ-đề rốt cuộc không chấp lấy.

 "Đại vương! Phàm có lời nói ra đều gọi là thế đế, cái đó không phải chân thật; nhưng nếu không có thế đế thì không thể nói được đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, vượt ngoài lời nói). Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thông suốt thế đế mà không trái đệ nhất nghĩa đế, tức là thông suốt được nó. Biết pháp không sinh, không diệt, không hoại, không đây, không kia, đều lìa ngôn ngữ, văn tự và hý luận.

 "Đại vương! Đệ nhất nghĩa là lìa lời nói, tịch tĩnh, là cảnh giới của trí bậc thánh, là pháp không biến hoại; dù Phật ra đời hay không ra đời, tánh và tướng ấy vẫn thường còn. Đó gọi là Bồ-tát thông suốt đệ nhất nghĩa đế."

 Bấy giờ vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Nếu tất cả các pháp không sinh không diệt, tự tánh trống rỗng, xa lìa, thì sao lại có Phật ra đời và chuyển pháp luân? Sao Bồ-tát đối với pháp không sinh mà lại thấy có sinh?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Pháp không diệt nên không sinh. Vì sao? Vì tánh không biến đổi. Chỉ vì nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ hợp lại) theo thế đế mà thấy có sinh diệt, đều là hư vọng, không thật có. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, khéo léo dùng phương tiện thấy pháp do nhân duyên, liền biết thế đế đều trống không, chẳng có gì, không thấy chút bền chắc nào; giống như có mà như bóng, như ảo ảnh hơi nóng, như tiếng vang, như trò ảo thuật, không yên ổn, lay động, do nhân duyên sinh ra. Bồ-tát Ma-ha-tát dùng Bát-nhã Ba-la-mật quán các pháp là không, cho đến [biết chúng] do nhân duyên sinh, rồi suy nghĩ: 'Những pháp này nay thấy có sinh, có trụ, có diệt, vậy do nhân duyên gì mà sinh? Do nhân duyên gì mà diệt?'

 "Liền biết như vầy: do nhân duyên vô minh mà sinh ra các hành (các hoạt động tạo nghiệp); nương vào hành mà sinh thức (tâm thức đi vào đời sống mới); thức sinh danh sắc (thân và tâm lúc phôi thai: danh là phần tâm, sắc là phần thân); danh sắc sinh lục nhập (sáu giác quan); lục nhập sinh xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và cảnh); xúc sinh thọ (cảm nhận khổ, vui), nên phàm phu khởi ái (lòng tham luyến); khát ái sinh thủ (sự bám giữ, chiếm lấy); vì có thủ nên có hữu (sự tồn tại, nghiệp dẫn tới đời sau) tiếp nối; do có hữu nên có sinh; có sinh thì có già; vì già nên có chết, lo buồn, khổ não. Vì vậy tu hành là để dứt vô minh; vô minh nếu dứt thì mười một chi còn lại cũng diệt theo. Ví như thân người, nếu dứt mạng căn (sức sống duy trì mạng sống) thì các căn khác không còn dùng được nữa.

 "Đại vương! Ngoại đạo (người theo các đạo ngoài Phật giáo) có tà kiến (cái thấy sai lệch), muốn cầu giải thoát, chỉ muốn dứt cái chết mà không biết dứt cái sinh. Nếu pháp không sinh thì không có diệt. Ví như có người ném cục đất vào sư tử, sư tử đuổi theo người, còn cục đất tự nằm yên; Bồ-tát cũng vậy, chỉ dứt cái sinh, cái chết tự nhiên diệt. Con chó thì chỉ đuổi theo cục đất, không biết đuổi người, nên cục đất [bị ném] mãi không thôi; ngoại đạo cũng vậy, không biết dứt sinh, rốt cuộc không thoát khỏi chết. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì khéo biết sự sinh diệt của các pháp do nhân duyên.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, biết pháp do duyên sinh là trống không, không có thật, nên không khởi ngã mạn (lòng kiêu căng cho mình hơn người). Nếu sinh vào nhà Bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, lo việc tế lễ, cao nhất ở Ấn Độ xưa), Sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng), cư sĩ (người tại gia có của, có học), trưởng giả (người giàu sang có uy tín), thì không khởi hai thứ kiêu mạn: cậy mình tôn quý và cậy mình giàu sang. Nếu sinh vào nhà nghèo hèn thì tự biết nghiệp đời trước không được trong sạch lắm nên nhận quả báo thấp kém, liền khởi tâm chán lìa, tìm cách xuất gia (rời bỏ đời sống gia đình để đi tu). Suy nghĩ thế này: 'Thân ta đây do nghiệp xen tạp mà có, nay phải tu thêm nghiệp lành trong sạch để tự mình thanh tịnh, và khiến người khác cũng được như vậy. Tự mình cầu được độ thì cũng độ người khác; tự mình cầu thoát thì cũng cởi trói cho người khác.' Vì nhân duyên ấy, liền sinh tinh tấn, không rơi vào lười biếng; các pháp ác ngăn trở đường đạo đều trừ bỏ, các pháp lành giúp cho đạo đều nên tăng trưởng, siêng tu tinh tấn. Suy nghĩ thế này: 'Ta đang gánh gánh nặng, phải tự diệt mọi phiền não, độ thoát chúng sinh, không được lười biếng.'

 "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật gần gũi thầy và chư tăng — dù là người nghe nhiều hay nghe ít, có hiểu biết hay không hiểu biết, giữ giới hay phạm giới — đều nghĩ về họ như nghĩ về Phật; lại cung kính bạn đồng học. Suy nghĩ: 'Nay ta nương thầy học tập: việc lành tu chưa đủ thì làm cho đủ, phiền não chưa hết thì dứt cho hết, giữ gìn pháp lành, xa lìa điều chẳng lành. [Phật là bậc có] nhất thiết chủng trí, thương xót thế gian, là phước điền (ruộng phước: bậc đáng được cúng dường, cúng dường vào thì sinh phước như gieo hạt vào ruộng tốt) của lòng đại bi, là bậc tịch tĩnh của trời và người; thầy là bậc đại sư của ta, ta được điều tốt lành lớn; mọi trời người đều phụng sự đấng Pháp vương làm bậc đại sư.' (?)

 "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật suy nghĩ thế này: 'Phật đã dạy giới trong sạch, dù vì thân mạng cũng không hủy phạm. Như Thế Tôn đã nói, thuận theo lời Phật dạy tức là cúng dường Phật.' Nếu Bà-la-môn, Sát-lợi, cư sĩ, trưởng giả đem lòng tin dâng cúng các thứ đồ ăn uống, thì [Bồ-tát] thọ dụng đúng pháp, không để người ấy mất quả báo một cách uổng phí; người ăn và người cho đều được lợi ích. Bà-la-môn, Sát-lợi, cư sĩ, trưởng giả gọi Bồ-tát bằng danh xưng sa-môn (người xuất gia tu hành) và xem Bồ-tát là ruộng phước, thì Bồ-tát nên tu hành chánh pháp đúng lý, đúng mức, để làm hiển hiện công đức của sa-môn, công đức của ruộng phước. Bồ-tát như thế tự tu hành và giáo hóa người khác chưa từng ngừng nghỉ.

 "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật tu hành như thế thì có thể thuận theo mọi thế gian. Thấy người sân giận thì tự khởi tâm hạ mình khiêm nhường; thấy người kiêu mạn thì khởi ý nghĩ vô ngã; thấy người tà vạy cong queo thì khởi ý nghĩ ngay thẳng; thấy người nói dối thì nói lời như thật; với người nói lời độc ác thì luôn nói lời yêu thương; thấy kẻ cứng cỏi ngang bướng thì tỏ ra mềm mỏng hòa nhã; thấy người tàn độc thì thực hành từ bi, nhẫn nhục; thấy người theo tà pháp thì sinh lòng đại từ; thấy chúng sinh khổ thì khởi lòng đại bi; thấy người keo kiệt, ganh ghét thì thực hành bố thí.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thuận theo trí thế gian như thế thì sinh vào cõi Phật thanh tịnh. Vì sao? Vì giữ giới không thiếu sót, lìa các tạp uế, tu tâm bình đẳng, đối với chúng sinh đầy đủ thiện căn lớn mà không dính vào danh lợi, có lòng tin trong sạch không mong báo đáp, siêng tu tinh tấn không sinh lười biếng, tu các thiền định, lìa pháp tán loạn, dùng tuệ vi diệu mà học hỏi, nghe nhiều. Các căn không thiếu, đủ trí sắc bén, thường tu đại từ, xa lìa sân hận, phiền muộn. Vì nhân duyên ấy mà sinh vào cõi Phật thanh tịnh."

 Bấy giờ vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Như Phật nói, tu giới và các pháp khác thì sinh vào cõi Phật; vậy chỉ tu một hạnh có được sinh không?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Nếu có Bồ-tát Ma-ha-tát, trong các pháp đã nói ở trên, tu một hạnh cho thanh tịnh tức là tu nhiều pháp; một hạnh như thế cũng được sinh vào tịnh độ (cõi Phật thanh tịnh). Vì sao? Vì trong mỗi một hạnh đều đủ các hạnh.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thực hành như thế thì sinh vào tịnh độ, không bị nhơ bẩn của bào thai. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát tạo tượng Phật, tu sửa già-lam (chùa, nơi chư tăng ở tu), trước tháp Như Lai lấy bùn thơm trát đất, đốt hương cúng dường, hoặc lấy nước thơm tắm tượng Phật, trong già-lam thì quét tưới, trát bùn. Bồ-tát Ma-ha-tát cúng dường, thăm nom cha mẹ, cùng thầy, chư tăng, bạn đồng học và các sa-môn, đều dùng tâm bình đẳng mà cúng dường, đem thiện căn này vì mọi chúng sinh mà hồi hướng (chuyển công đức mình đã làm hướng về một mục đích) về A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, khiến được thanh tịnh. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì lìa được thế tục. Vì sao? Vì tâm không chấp lấy, không nhiễm bè đảng, quay lưng với các cảnh, xa lìa duyên ái luyến, không bị cảnh làm nhiễm. Giới Thế Tôn đã dạy thì tu hành đúng như thật; ít muốn, biết đủ, dùng bốn thứ cần dùng (tứ sự: áo mặc, đồ ăn, chỗ nằm, thuốc men) tùy theo chỗ thích hợp; chỉ cần vừa đủ, nếu quá mức thì tâm luôn lo sợ (?); ưa chốn vắng lặng, xa lìa.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế, không đắm pháp thế tục thì được tịnh mạng (sống bằng cách chân chính, trong sạch), không có oai nghi giả dối, không dùng miệng và ý để lừa gạt. Trước mặt thí chủ không bao giờ giả bộ làm ra vẻ oai nghi: bước đi khoan thai chậm rãi, mắt nhìn trước sáu thước, mà khi khuất mặt đàn-việt (phiên âm tiếng Phạn dānapati, nghĩa là thí chủ, người bố thí) thì buông thả phóng túng; trước mặt thí chủ không vì lợi lộc cúng dường mà hạ giọng nói nhỏ, nói lời êm ngọt chiều theo ý họ, mà khi khuất mặt đàn-việt thì lại tự buông thả. [Có kẻ] thấy người khác bố thí, miệng nói không cần mà trong lòng thật muốn có; như thế gọi là trong lòng nóng nảy phiền não, miệng tỏ ra ít muốn mà lòng tham lợi lộc. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật đều không có sự giả dối ấy, lìa hẳn dáng vẻ cầu lợi.

 "Nếu gặp đàn-việt thì không được nói: 'Ba y (ba tấm áo của người xuất gia) đã rách nát, bát (đồ đựng thức ăn khi đi khất thực) thiếu không có, hoặc cần thuốc men.' Trước mặt thí chủ không được nói: 'Đàn-việt tên mỗ đã cho tôi vật này; người ấy cho rằng tôi giữ giới, nghe nhiều, có lòng đại bi, tâm trong sạch.' Dù người ta có khen ngợi như thế, [thì nên nghĩ rằng] ta không có đức ấy, chỉ nên tu hành để đền ơn thí chủ. Bồ-tát Ma-ha-tát không nên như thế mà khen mình chê người, chiều theo người bạch y (người tại gia, mặc áo trắng) để cầu lợi lộc. Nếu [thí chủ] bố thí cho người khác thì chớ sinh sân hận phiền muộn; không dùng lời dua nịnh quanh co để lấy của; không giả vờ thân thiện để hại người lấy vật; không vì trêu đùa người khác mà lấy của. Đàn-việt định bố thí, hoặc để khen tặng người nào, hoặc cho người nói pháp, hoặc định cho đại chúng, hoặc chưa định cho ai, hoặc việc bố thí chưa quyết, thì Bồ-tát không được xen vào lấy phần. Nếu nhận của bố thí, không nên chấp rằng đây là của ta có, đây là vật của ta, mà nên đem bố thí lại cho sa-môn, thầy, chư tăng, cha mẹ và những người nghèo thiếu khác, cùng thọ dụng một cách bình đẳng. Nếu của cải hết thì không vì thế mà lo buồn; có những ngày không được gì thì tâm cũng không khổ não.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát nhận của bố thí và đem cho lại, cả hai đều thanh tịnh. Vì hành thanh tịnh nên tâm không mệt mỏi. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, vì lợi ích chúng sinh mà ở lâu trong sinh tử không chán ngán; nếu có việc ma và các khổ bức bách thì tâm không thối lui; nếu có người muốn đi theo đạo nhị thừa thì vì họ nói pháp không ngại mệt nhọc; Bồ-tát tự tu các pháp trợ giúp bồ-đề không hề chán mỏi.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật tinh tấn như thế thì có thể thuận theo chánh giáo của Phật mà thực hành. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật lìa mọi phóng dật (buông lung, lơ là việc tu), tâm luôn cẩn thận, khéo giữ gìn thân mình, không làm các pháp ác, bất thiện; miệng và ý cũng thế. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật tuy sống ở hiện tại mà luôn sợ [quả báo] đời sau, mọi pháp ác, bất thiện đều dứt, không cho sinh. Lời nói ắt hợp lý, thường nói giáo pháp, không đúng pháp thì không nói, bỏ hết nghiệp dơ, chỉ tu hạnh trong sạch, không hủy hoại lời Phật dạy, xa lìa các pháp phiền não không trong sạch; như thế gọi là giữ gìn chánh giáo của Như Lai, mọi pháp ác, bất thiện đều dứt bỏ.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, thuận theo giáo pháp thanh tịnh của Phật như thế, khi nhìn chúng sinh thì mặt mày tươi cười trước, chưa từng cau có. Vì sao như vậy? Vì tâm lìa ô trọc, các căn thanh tịnh, không nhiễm, lìa cấu bẩn, tâm không sân giận, bên trong không có oán hận kết chặt. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì được đa văn (nghe nhiều, học rộng), quán sát sinh tử có thể biết đúng như thật: lửa tham dục bốc cháy, lửa sân hận thiêu đốt, lửa ngu si thường làm mê loạn. Cũng biết đúng như thật: các pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành) đều vô thường, mọi hành đều khổ, các pháp đều vô ngã, chúng sinh thế gian đắm say hý luận, trong mọi pháp chỉ có Niết-bàn mới là tịch tĩnh. Nếu nghe người khác nói thì liền suy nghĩ nghĩa lý, truyền dạy cho người, phát lòng đại từ bi, khởi ý chí bền chắc; nếu không nghe pháp thì không có suy nghĩ và tu tập. Vì vậy trí tuệ do nghe mà có giống như chữ cái gốc, mọi trí tuệ đều nhờ đó mà sinh ra. Đã được đa văn thì giữ gìn được chánh pháp.

 "Đại vương! Đời mạt thế (thời cuối, khi giáo pháp suy tàn) trong tương lai, lúc chánh pháp diệt, nếu có chúng sinh ưa siêng tu hành mà không gặp được ngọn đuốc pháp, không có ai vì họ nói pháp sâu xa. Khi ấy Bồ-tát liền vì họ giảng rộng pháp sâu xa vi diệu, tức là Bát-nhã Ba-la-mật, khiến các chúng sinh được giới, định, tuệ, lại khen họ rằng: 'Thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người tu theo đạo)! Trong đời mạt thế lúc chánh pháp diệt như thế này, các ông vẫn có thể phát tâm Bồ-tát, cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, làm lợi ích chúng sinh. Bát-nhã Ba-la-mật này là điều chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) đã thực hành. Nếu các ông siêng tu thì cách A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề không xa. Vì sao? Vì Bát-nhã Ba-la-mật không lìa bồ-đề. Ví như có người gieo lúa đã trổ bông, nên biết ngày gặt hái ắt không còn lâu. Bồ-tát cũng vậy, cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề mà được nghe Bát-nhã Ba-la-mật, nên biết chắc chắn mình cách quả Phật không xa.'

 "Đại vương! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con gái hiền lành, người nữ tu theo đạo) bỏ Bát-nhã Ba-la-mật, lại nương vào pháp khác để cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, thì không có lẽ ấy. Giống như vương tử bỏ vua cha, lại đến người khác xin làm thái tử, quyết không thể được. Bồ-tát cũng vậy, cầu Tát-bà-nhã ắt phải nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mới được. Ví như con bê muốn có sữa ắt phải nương vào mẹ nó, nếu tìm đến con bò khác thì không được.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát gần gũi Bát-nhã Ba-la-mật thì thân luôn được trang nghiêm bằng tướng của bậc Pháp vương tử (con của vua pháp, chỉ Bồ-tát sẽ nối ngôi Phật), lấy các vẻ đẹp phụ làm hoa trang sức cho tướng thân, các căn không thiếu. Chỗ Như Lai đi qua thì thường đi đến; con đường mình đi thì theo chỗ giác ngộ của Phật Như Lai mà giác ngộ; cứu giúp chúng sinh khổ não trong thế gian; khéo thông suốt lời Phật dạy; thường tu phạm hạnh (hạnh trong sạch, nhất là giữ giới không dâm dục); giữ gìn thành Tát-bà-nhã của Như Lai.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật là Pháp vương tử, được Thích (Đế Thích, vua cõi trời Đao-lợi), Phạm (Phạm thiên vương, vua các cõi trời sắc giới) và các vị hộ thế (các vị thần giữ gìn thế gian, như bốn vị Thiên vương) tôn trọng. Vì sao? Vì đi trên đạo Bồ-tát, đã đến bậc A-bệ-bạt-trí, mọi loài ma không lay động được, an trụ nơi Phật pháp, thông suốt lý không và bình đẳng của tất cả, không tin vào những duyên bên ngoài. An trụ trí tuệ Phật pháp như thế, không chung với Thanh văn, Bích-chi Phật (tức Duyên giác: người tự giác ngộ không cần thầy, nhưng không đi giáo hóa rộng rãi), vượt qua thế gian, an trụ nơi vô sinh pháp nhẫn.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật có thể biết đúng như thật tâm của mọi chúng sinh: tham dục, sân, si ở bậc nặng, vừa, nhẹ; cũng biết đúng như thật tâm lành, tâm bền chắc. Biết đúng như thật rồi, vì mỗi người nói các pháp đối trị (pháp dùng để chữa trị một phiền não tương ứng) thích hợp; như thế thì có thể khéo giáo hóa chúng sinh. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, nếu có chúng sinh cần thấy thân Phật mới nhận sự hóa độ thì Bồ-tát Ma-ha-tát liền hiện thân Phật mà nói pháp; cần dùng thân Bồ-tát để hóa độ thì hiện thân Bồ-tát; cần dùng thân Bích-chi Phật để nhận giáo hóa thì liền hiện thân Bích-chi Phật; cần dùng thân Thanh văn để nhận giáo hóa thì liền hiện thân Thanh văn; cần dùng thân Đế Thích, Phạm vương, Bà-la-môn, Sát-lợi, trưởng giả, cư sĩ để nhận giáo hóa thì đều vì họ thị hiện mà độ thoát họ. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế mà giáo hóa chúng sinh. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật tâm tánh hiền hòa, ngay thẳng, mềm mỏng, hiền lành, không có dua nịnh quanh co, ghen ghét, nhơ bẩn, tâm luôn trong sạch. Lời nói không thô, xa lìa lời độc ác, thường thực hành nhẫn nhục, thân thiết gần gũi chúng sinh.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật như thế thì ở đâu cũng an vui. Vì sao như vậy? Vì đầy đủ chánh kiến (cái thấy đúng đắn), cái thấy thanh tịnh và hạnh thanh tịnh; cảnh giới mình đi tới đều tương ứng với tâm; còn những pháp ác, bất thiện trái với tâm, những cảnh giới như thế và những chỗ nhiễm ô thì không lui tới. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thấy người đồng học thì tâm sinh vui mừng, dù là của cải hay giáo pháp đều cùng người khác chia nhau dùng. Chỉ đi một con đường, tức là Phật đạo. Chỉ lấy Phật làm thầy, không tôn thờ người khác. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, ở đâu cũng an vui như thế, đầy đủ các nhiếp pháp (phương pháp thu phục, gần gũi để dắt dẫn người) mà thu nhiếp chúng sinh: dùng bố thí lợi ích, bố thí an vui, bố thí không cùng tận để thu nhiếp chúng sinh; dùng lời lợi ích, lời có nghĩa lý, lời đúng pháp, lời không sai khác để thu nhiếp chúng sinh; dùng sự bình đẳng về lợi ích của cải, bình đẳng về lợi ích thân thể, bình đẳng về lợi ích mạng sống, bình đẳng về lợi ích vật dụng để thu nhiếp chúng sinh.

 "Đại vương! Bố thí lợi ích tức là bố thí pháp; bố thí an vui tức là bố thí những thứ nuôi sống; bố thí không cùng tận tức là chỉ bày con đường đạo. Lời lợi ích là lời khiến người ấy sinh điều lành; lời có nghĩa lý là lời khiến người ấy thấy được lẽ thật; lời đúng pháp là lời thuận theo lời Phật dạy; lời không sai khác là lời nói pháp đúng như thật. Bình đẳng về lợi ích của cải là các thứ có thể ăn, có thể nhai, có thể uống, có thể mút, có thể liếm, cùng áo quần v.v. Bình đẳng về lợi ích thân thể là mình gìn giữ, bảo vệ, làm lợi cho thân mình thế nào thì cũng làm cho người khác như vậy. Bình đẳng về lợi ích mạng sống: ngọc trai, lưu ly, san hô, mã não gọi là mạng sống bên ngoài. Bình đẳng về lợi ích vật dụng là voi, ngựa, xe cộ và mọi của cải trong sạch. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, những gì tự mình dùng đều cùng chung với người khác.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thọ sinh với thân hình đoan chánh, thường tu tập oai nghi tịch tĩnh, oai nghi không giả dối, oai nghi thanh tịnh, người ta ưa nhìn, trong ngoài ôn hòa hiền thiện, người nhìn không chán, làm vui lòng người, được mọi chúng sinh yêu mến kính trọng; ai thấy cũng phát tâm lành; người đang sân giận thấy rồi thì cơn giận trong lòng liền tan.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, đoan chánh như thế thì đáng làm chỗ nương tựa, che chở chúng sinh khiến phiền não diệt, có thể dắt chúng sinh ra khỏi đồng hoang mênh mông vô tận của sinh tử, có thể đưa chúng sinh vượt qua những hiểm nạn trong thế gian; làm bạn thân cho người không có quyến thuộc; làm thầy thuốc giỏi cho người mắc bệnh phiền não; làm người cứu hộ cho kẻ không ai cứu hộ; làm chỗ nương về cho kẻ không có chỗ nương về; làm đuốc pháp cho chúng sinh tối tăm. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật làm chỗ nương tựa cho chúng sinh, chữa các bệnh như cây vua thuốc (cây thuốc quý nhất, chữa được mọi bệnh). Ví như cây lớn Thiện Kiến (tên một cây thuốc thần diệu), rễ, thân, cành, lá, hoa, quả, màu sắc, mùi hương, vị, xúc chạm đều chữa mọi bệnh cho chúng sinh. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật cũng như thế. Từ lúc mới phát tâm đã vì chúng sinh chữa các thứ bệnh, các bệnh phiền não; công đức, trí tuệ của Bồ-tát Ma-ha-tát, người có bệnh thấy hay nghe đều khỏi.

 "Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật thường tương ứng với công đức, tùy sức mình kham nổi mà cúng dường Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng); nếu thấy người bệnh thì cho thuốc thang, thấy người đói khát thì cho ăn uống, thấy người rét cóng thì cho áo mặc. Đối với thầy, chư tăng, hòa thượng (vị thầy truyền giới, thầy dạy chính của người xuất gia) thì hết lòng phụng sự; đối với bạn đồng học, người cùng theo pháp thì chắp tay cung kính. Xây dựng già-lam, bố thí ruộng vườn. Thường tùy vật mình có mà đem cho chúng tăng; kẻ hầu người làm thì lo liệu đúng pháp. Nghe có sa-môn, Bà-la-môn, người tu đạo có danh tiếng, đức hạnh thì thường đến thăm hỏi. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật có thể sinh ra các điều lành, có phương tiện khéo léo giáo hóa chúng sinh.

 "Ở cõi Phật này thân không di động mà dạo khắp vô lượng thế giới của chư Phật để thưa hỏi chánh pháp; ở cõi Phật này thân không di động mà dạo khắp vô lượng thế giới của chư Phật để nghe nhận chánh pháp; ở cõi Phật này thân không di động mà thị hiện ở vô lượng cõi nước của chư Phật để cúng dường Như Lai; ở cõi Phật này thân không di động mà dạo khắp vô lượng thế giới của chư Phật, thành tựu tư lương (hành trang, vốn công đức và trí tuệ cần có) cho bồ-đề vô thượng; ở cõi Phật này thân không di động mà dạo khắp vô lượng thế giới của chư Phật, nếu có Bồ-tát thành Phật đạo thì cúng dường, cung kính; ở cõi Phật này thân không di động mà ở vô lượng thế giới thị hiện thành đạo; ở cõi Phật này thân không di động mà ở vô lượng cõi Phật thị hiện chuyển pháp luân; ở cõi Phật này thân không di động mà ở vô lượng cõi Phật thị hiện Niết-bàn; ở cõi Phật này thân không di động mà ở vô lượng cõi Phật, ai đáng được độ thì vì họ hiện hóa thân (thân biến hóa để độ người) khiến ai cũng thấy được, mà cũng không có sự phân biệt hay khởi ý định làm gì."

 Bấy giờ vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát làm đủ thứ biến hóa mà không có tâm phân biệt?"

 Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Ví như mặt trời, mặt trăng chiếu khắp bốn châu thiên hạ (bốn châu lục lớn quanh núi Tu-di, tức cả thế giới loài người) mà không phân biệt rằng 'Ta chiếu thiên hạ để làm ánh sáng'; chính nghiệp báo của chúng sinh tự cảm nên mặt trời, mặt trăng chiếu sáng thiên hạ. Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật cũng như thế, tuy hiện hóa thân mà không phân biệt. Vì sao? Vì chúng sinh mỗi người có nghiệp lành từ đời trước. Bồ-tát Ma-ha-tát thuở xưa từ nhân địa tu hành, phát nguyện để độ chúng sinh; nhờ sức nguyện ấy, tùy chỗ chúng sinh nghĩ đến mà đều ứng hiện, không có tâm phân biệt.

 "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, giáo hóa bằng phương tiện khéo léo như thế thì mau tiến đến A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát hành đàn (bố thí; "đàn" là phiên âm tiếng Phạn dāna) đầy đủ; giữ giới thanh tịnh — không thủng, không sứt, không tạp (ví giới như món đồ nguyên vẹn: không phạm giới nặng, không phạm giới nhẹ, không xen lẫn ý xấu), khối giới thanh tịnh, vượt qua cảnh giới Thanh văn, Bích-chi Phật; đầy đủ nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, bát-nhã, phương tiện, nguyện, lực, trí (cùng với bố thí, trì giới hợp thành mười ba-la-mật — mười hạnh hoàn hảo đưa sang bờ giác ngộ); các công đức bất cộng của Như Lai Thế Tôn thảy đều đầy đủ, đã vượt qua địa vị Thanh văn, Bích-chi Phật.

 "Đại vương! Bồ-tát từ sơ địa cho đến thập địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ bậc thứ nhất đến bậc thứ mười), thực hành Bát-nhã Ba-la-mật, tu hạnh như thế thì được A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề."

 Khi nói pháp môn (cánh cửa giáo pháp, tức bài pháp) này, trong hội có hai vạn thiên tử (các vị trời) được pháp nhãn tịnh, xa lìa bụi trần, lìa cấu bẩn; ba vạn Bồ-tát Ma-ha-tát đắc vô sinh pháp nhẫn; tám vạn bốn nghìn trời và người phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề; vô lượng trăm nghìn ức càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời, sống bằng hương thơm), khẩn-na-la (thần ca hát ở cõi trời, hình dạng nửa người nửa thú) đều chắp tay khen ngợi Như Lai, đi nhiễu quanh núi Kỳ-xà-quật (núi Linh Thứu, gần thành Vương Xá ở Ấn Độ, nơi Phật thường thuyết pháp); vô lượng trăm nghìn ức chúng dạ-xoa (loài quỷ thần có sức mạnh, đi lại nhanh nhẹn) rải mưa hoa sen, đi nhiễu quanh núi Kỳ-xà-quật.

 Từ vô lượng thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương, các Bồ-tát đến nhóm họp, khen ngợi Như Lai: "Bạch Thế Tôn! Ngài đã khéo nói Bát-nhã Ba-la-mật rất sâu vì các Bồ-tát. Bạch Thế Tôn! Nhờ Bát-nhã Ba-la-mật này mà có [quả báo] người, trời, có Tu-đà-hoàn hướng, Tu-đà-hoàn quả (Tu-đà-hoàn: bậc thánh đầu tiên, mới vào dòng thánh; "hướng" là đang tiến đến quả ấy, "quả" là đã chứng được), cho đến A-la-hán hướng, A-la-hán quả (A-la-hán: bậc thánh cao nhất của hàng Thanh văn, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), đạo Bích-chi Phật, mười địa của Bồ-tát, mười ba-la-mật, mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp), mười tám pháp bất cộng, nhất thiết chủng trí — tất cả đều từ Bát-nhã Ba-la-mật mà ra. Bạch Thế Tôn! Ví như mọi chúng sinh thế gian đều nương vào hư không, còn hư không thì không nương vào đâu; Bát-nhã Ba-la-mật cũng như thế, là gốc của mọi pháp mà tự nó không nương vào đâu. Xin cho chúng con ở đời tương lai vì các Bồ-tát Ma-ha-tát nói Bát-nhã Ba-la-mật như Phật nói hôm nay." Rồi lại đem các thứ hương hoa rải lên Như Lai.

 Lúc ấy, thiên thần núi Kỳ-xà-quật và những vị khác đang tụ hội trên không trung khen rằng: "Chúng tôi nhớ lại đời quá khứ, vô lượng chư Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật này đã nói pháp Bát-nhã Ba-la-mật này, cũng như hôm nay."

 Bấy giờ vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Các vị trời trên không trung làm sao biết được cảnh giới của Như Lai, biết được việc Phật thuở xa xưa nói Bát-nhã Ba-la-mật?"

 Phật nói: "Đại vương! Các vị trời này đều an trụ nơi sự giải thoát không thể nghĩ bàn, cho nên có thể biết những việc xa xưa. Đại vương! Ta thuở xưa khi còn làm Bồ-tát, cũng từng sinh vào loài thiên thần ấy, thấy vô lượng Phật thành đạo, thuyết pháp cho đến Niết-bàn; Ta thường khen ngợi, chắp tay lễ bái. Vì sao? Vì loài thiên thần ấy có tuổi thọ dài."

 Bấy giờ trong hội có một thiên tử tên là Quang Đức, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Chư Phật, Bồ-tát nên ở cõi tịnh độ; thế giới Ta-bà (cõi thế giới loài người chúng ta đang ở, nghĩa là cõi phải chịu đựng nhiều khổ) thì không thanh tịnh, sao Thế Tôn lại xuất hiện ở cõi này?"

 Lúc ấy Phật bảo thiên tử Quang Đức: "Chỗ chư Phật Như Lai ở không có cõi uế (cõi nhơ bẩn)." Rồi Thế Tôn liền dùng thần lực làm hiện ra tam thiên đại thiên thế giới này: đất bằng phẳng như lòng bàn tay, làm bằng lưu ly (một loại ngọc quý màu xanh trong), không có núi đồi, gò đống, gai góc; khắp nơi là những đống báu, hoa thơm, cỏ mềm, suối chảy, ao tắm đầy nước tám công đức (nước có tám đức tính tốt: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm dịu, uống hết khát, không hại bụng), bậc thềm bằng bảy báu (bảy thứ quý: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, xích châu, mã não); cây cối, hoa quả đều nói pháp luân không thối chuyển của Bồ-tát; không có phàm phu, chỉ thấy các đại Bồ-tát mười phương; không nghe tiếng nào khác, chỉ nghe tiếng Bát-nhã Ba-la-mật. Khắp nơi có hoa sen lớn như bánh xe, màu xanh, hồng, đỏ, trắng; trong mỗi bông hoa đều có Bồ-tát ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân đặt ngửa lên hai đùi).

 Liền thấy Như Lai ở giữa đại chúng, vì các Bồ-tát nói pháp sâu xa, vô lượng trăm nghìn vị Đế Thích, Phạm vương, hộ thế vây quanh trước sau, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi: "Hiếm có thay Thế Tôn! Hiếm có thay Thế Tôn! Điều Ngài nói không hư dối, chân thật không hai. Như Thế Tôn đã nói, chỗ chư Phật ở thật không có cõi uế, chỉ vì chúng sinh phước mỏng nên thấy không thanh tịnh. Bạch Thế Tôn! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân được nghe đến tên Bát-nhã Ba-la-mật đã là rất hiếm có, huống chi biên chép, thọ trì (nhận lấy và gìn giữ không quên), đọc tụng, vì người khác giảng nói."

 Phật nói: "Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân trong vô lượng trăm nghìn kiếp dùng tâm không ngăn ngại bố thí của cải cho người, lại có người dùng tâm tin trong sạch biên chép kinh này, truyền trao cho người, thì công đức người này hơn người kia. Vì sao? Vì bố thí của cải có lúc hết, bố thí pháp thì không cùng tận. Vì sao? Vì bố thí của cải chỉ được quả báo thế gian, như được làm người hay làm trời, là điều xưa nay đã từng được, được rồi lại sa đọa, nay lại được nữa. Còn bố thí pháp thì đem lại điều từ trước chưa được, nay mới được, đó là Niết-bàn. Nếu có người giáo hóa mọi chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới khiến đều an trụ trong mười thiện đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không sân giận, không si mê), mà có thiện nam tử, thiện nữ nhân dùng tâm tin trong sạch thọ trì, đọc tụng Bát-nhã Ba-la-mật, vì người khác giảng nói, thì công đức người này hơn người kia. Vì sao? Vì mọi pháp lành đều từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra.

 "Nếu có người giáo hóa mọi chúng sinh trong tam thiên đại thiên thế giới đều được quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm (bậc thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (bậc thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán, đạo Bích-chi Phật, mà lại có người dùng tâm tin thọ trì, đọc tụng, biên chép Bát-nhã Ba-la-mật, thì công đức người này hơn người kia. Vì sao? Vì pháp của Thanh văn, Bích-chi Phật đều từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra, pháp của mọi Bồ-tát Ma-ha-tát đều từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra; nhờ Bát-nhã Ba-la-mật này mà có Phật ra đời. Chỗ nào có Bát-nhã Ba-la-mật, nên biết chỗ ấy chính là đạo tràng bồ-đề, là nơi chuyển pháp luân; nên nghĩ rằng: 'Chỗ này chính là nơi bậc đại sư của ta, đấng Như Lai, Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, đang ở.' Vì sao? Vì tất cả chư Phật đều từ Bát-nhã Ba-la-mật sinh ra. Nếu người cúng dường hình tượng Như Lai thì không bằng cúng dường Bát-nhã Ba-la-mật. Vì sao? Vì chư Phật ba đời đều nhờ Bát-nhã Ba-la-mật mà sinh ra."

 Hết quyển thứ ba của kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật.

 Kinh Thắng Thiên Vương Bát-nhã Ba-la-mật, quyển thứ tư.

 Nguyệt-bà-thủ-na, vương tử nước Ưu-thiền-ni (một vương quốc xưa ở miền tây Ấn Độ), dịch [sang chữ Hán] vào đời Trần (một triều đại thuộc Nam triều ở Trung Quốc, thế kỷ VI).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video