Phẩm Vô Sở Đắc (không có gì để được), thứ tám
Bấy giờ, trong đại chúng có một vị Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người tu theo con đường thành Phật, nguyện cứu độ hết thảy chúng sinh; Ma-ha-tát: bậc lớn) tên là Tu Chân Chi, thưa với vua Thắng Thiên: "Đức Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân như mà đến) đã thụ ký (báo trước rằng về sau người ấy chắc chắn sẽ thành Phật) cho Đại vương chưa?"
Vua Thắng Thiên đáp Bồ-tát Thiện Tư Duy: "Thưa thiện nam tử (cách gọi người nam có lòng tin theo Phật pháp)! Tôi được thụ ký giống như cảnh trong mộng."
Lại hỏi: "Đại vương! Được thụ ký như vậy thì sẽ đạt được pháp gì?"
Đáp: "Thiện nam tử! Phật thụ ký cho tôi, nhưng rốt cuộc chẳng được gì cả."
Lại hỏi: "Cái gọi là 'không được gì' là pháp gì?" Đáp: "Không thấy có chúng sinh, thọ giả (cái 'ta' sống liên tục suốt một đời), nhân (cái 'người' riêng biệt), dưỡng dục (cái 'ta' được nuôi lớn) — đó đều là tên gọi của cái 'ta' mà người đời tưởng là có thật. Ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân thể, cảm thọ, tri giác, hoạt động của tâm, nhận thức), giới (mười tám nhóm: sáu giác quan, sáu đối tượng của chúng và sáu loại nhận biết), nhập (mười hai chỗ tiếp xúc: sáu giác quan và sáu đối tượng) đều không có gì để được. Dù thiện hay bất thiện, nhiễm ô hay trong sạch, hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn bị trói trong luân hồi) hay vô lậu (không còn phiền não), thế gian hay xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian), hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) hay vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt), sinh tử (vòng sống chết luân hồi) hay Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, thoát khỏi luân hồi), tất cả đều không có gì để được." Lại hỏi: "Nếu không được gì, thì nhận thụ ký để làm gì?"
Đáp: "Thiện nam tử! Chính vì không được gì nên mới được thụ ký."
Lại hỏi: "Nếu theo nghĩa Đại vương nói, thì có hai trí: một là trí không được gì, hai là trí được thụ ký."
Đáp: "Nếu có hai thì không có thụ ký. Vì sao? Trí của Phật không hai. Chư Phật Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) dùng trí không hai mà thụ ký cho Bồ-tát."
Lại hỏi: "Nếu trí không hai, sao lại có người trao ký và người được ký?" Đáp: "Được ký và trao ký, chỗ tận cùng của chúng không hai."
Lại hỏi: "Đã là chỗ tận cùng không hai, sao lại có thụ ký?"
Đáp: "Thông suốt chỗ tận cùng không hai, đó chính là được thụ ký."
Lại hỏi: "Đại vương đứng ở chỗ tận cùng nào mà được thụ ký?"
Đáp: "Đứng ở chỗ tận cùng của cái ta mà được thụ ký; đứng ở chỗ tận cùng của chúng sinh, chỗ tận cùng của thọ mạng, chỗ tận cùng của 'người' mà được thụ ký."
Lại hỏi: "Chỗ tận cùng của cái ta phải tìm ở đâu?" Đáp: "Phải tìm ở chỗ tận cùng của sự giải thoát nơi Như Lai."
Lại hỏi: "Chỗ tận cùng của sự giải thoát nơi Như Lai lại tìm ở đâu?"
Đáp: "Phải tìm ở chỗ tận cùng của vô minh (sự mê muội không thấy rõ chân lý, gốc rễ của luân hồi) và hữu ái (lòng ham muốn được tồn tại, được sống mãi)."
Lại hỏi: "Vô minh và hữu ái phải tìm ở đâu?"
Đáp: "Phải tìm ở chỗ tận cùng rốt ráo không sinh."
Lại hỏi: "Chỗ tận cùng rốt ráo không sinh phải tìm ở đâu?"
Đáp: "Phải tìm ở chỗ tận cùng của sự không biết."
Lại hỏi: "Không biết là không có gì để biết, sao lại tìm ở chỗ ấy?"
Đáp: "Nếu có cái để biết thì tìm không thể được; chính vì không biết nên mới tìm ở chỗ ấy."
Lại hỏi: "Chỗ ấy không có lời nói, làm sao tìm được?"
Đáp: "Vì lời nói đã dứt bặt, cho nên mới tìm được."
Lại hỏi: "Thế nào là lời nói dứt bặt?" Đáp: "Các pháp nương theo nghĩa, không nương theo lời."
Lại hỏi: "Thế nào là nương theo nghĩa?" Đáp: "Là không thấy tướng của nghĩa."
Lại hỏi: "Thế nào là không thấy?"
Đáp: "Không khởi lên sự phân biệt rằng nghĩa là cái để nương, còn ta là kẻ nương; không có hai điều ấy nên gọi là thông suốt."
Lại hỏi: "Nếu không thấy nghĩa, thì ở đây tìm cái gì?"
Đáp: "Không thấy, không nắm giữ, thế nên gọi là tìm."
Lại hỏi: "Nếu pháp có thể tìm, thì tức là có sự tìm cầu."
Đáp: "Không phải vậy! Người tìm pháp thì không tìm cầu gì cả. Vì sao? Nếu là thứ có thể tìm được thì không phải là pháp."
Lại hỏi: "Cái gì là pháp?"
Đáp: "Pháp không có chữ nghĩa, cũng lìa lời nói."
Lại hỏi: "Trong chỗ lìa chữ nghĩa lời nói ấy, cái gì là pháp?"
Đáp: "Bản tính của chữ nghĩa lời nói vốn lìa, chỗ tâm vận hành đã dứt (tâm không còn nghĩ bàn tới được), đó gọi là pháp. Hết thảy các pháp đều không thể nói, ngay cái 'không thể nói' ấy cũng không thể nói. Thiện nam tử! Nếu có điều gì được nói ra, đó tức là hư dối, trong đó không có pháp thật."
Lại hỏi: "Chư Phật, Bồ-tát thường có lời nói, vậy đều là hư dối sao?"
Đáp: "Chư Phật, Bồ-tát từ đầu đến cuối không nói một chữ nào, sao lại hư dối?"
Lại hỏi: "Nếu có điều được nói ra, thì lỗi ở chỗ nào?"
Đáp: "Là lỗi của lời nói."
Lại hỏi: "Lời nói có lỗi gì?"
Đáp: "Là lỗi của sự suy lường."
Lại hỏi: "Pháp nào không có lỗi?"
Đáp: "Không có người nói, không có điều được nói, không thấy hai tướng, thế là không có lỗi."
Lại hỏi: "Lỗi lấy gì làm gốc?"
Đáp: "Lấy cái tâm nắm giữ làm gốc."
Lại hỏi: "Nắm giữ lấy gì làm gốc?"
Đáp: "Lấy tâm bám dính làm gốc."
Lại hỏi: "Bám dính lấy gì làm gốc?"
Đáp: "Là sự phân biệt hư dối."
Lại hỏi: "Phân biệt hư dối lấy gì làm gốc?"
Đáp: "Lấy phan duyên (tâm níu bám, chạy theo các đối tượng) làm gốc."
Lại hỏi: "Níu bám vào những gì?"
Đáp: "Níu bám vào sắc (hình dáng, màu sắc), thanh (âm thanh), hương (mùi), vị, xúc (cảm giác khi chạm), pháp (đối tượng của ý, tức các ý niệm)."
Lại hỏi: "Thế nào là không níu bám?"
Đáp: "Nếu lìa ái (lòng tham luyến) và thủ (sự nắm giữ, chiếm hữu) thì không còn gì để níu bám. Vì nghĩa ấy, Như Lai thường nói các pháp đều bình đẳng."
Khi nói pháp môn (cánh cửa giáo pháp, tức bài giảng) này, trong chúng có năm nghìn vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) đạt được "xa bụi lìa nhơ, mắt pháp trong sạch" (lần đầu thấy rõ chân lý, lìa bụi bặm phiền não, tức bước vào bậc thánh đầu tiên), một vạn hai nghìn Bồ-tát đạt vô sinh pháp nhẫn (trí chứng biết và an trú vững vàng rằng các pháp vốn không sinh không diệt, tâm không còn lay động), vô lượng vô biên chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức quả vị Phật).
Bấy giờ vua Thắng Thiên liền rời chỗ ngồi đứng dậy, để trần vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Phật, cúi đầu sát đất làm lễ, rồi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Các thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Bát-nhã Ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt tính không của mọi pháp, đưa người vượt qua bờ sinh tử sang bờ giác ngộ) này, làm sao để người chưa phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề liền phát được tâm ấy, ai nấy đều thành tựu được bậc bất thoái chuyển (không còn lùi bước trên đường tu), tu hành luôn tiến lên mà không sa sút?"
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Hãy lắng nghe cho kỹ, khéo suy nghĩ, ta sẽ nói cho vua. Thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Bát-nhã Ba-la-mật, tu hành được tiến lên, không lùi bước sa sút." Vua Thắng Thiên thưa: "Hay thay, Thế Tôn! Vâng, con xin được nghe."
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Bát-nhã Ba-la-mật, đem ý trong sạch mà phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, đầy đủ chính tín (lòng tin đúng đắn), gần gũi bậc hiền thánh, ưa nghe chính pháp, xa lìa ghen ghét, không keo kiệt, thường tu sự lặng yên an tịnh, ưa làm bố thí (đem của cải, giáo pháp hay sự che chở cho người khác), lòng không ngăn ngại, luôn lìa nhơ đục, tin đúng vào nghiệp và quả báo, lòng không ngờ vực, biết quả báo đen trắng (việc ác có quả xấu, việc thiện có quả tốt); dù vì giữ thân mạng, điều không nên làm thì trọn không làm. Đại vương! Thiện nam tử, thiện nữ nhân tu Bát-nhã Ba-la-mật như vậy thì xa lìa sát sinh, lấy của không được cho, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi (đặt điều ly gián), nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến (cách thấy biết sai lệch), tâm luôn ghi nhớ mười pháp thiện này (tức giữ mình không phạm mười điều ác kể trên).
"Đại vương! Thiện nam tử, thiện nữ nhân tu Bát-nhã Ba-la-mật, dùng sức phương tiện (cách khéo léo, linh hoạt để giúp mình và người tiến tu), nếu thấy sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giới tu sĩ, tư tế của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ), tu hành ngay chính, tinh tấn (siêng năng không lười), giới phẩm (các điều giới luật đã thọ) trong sạch, nghe nhiều hiểu nghĩa, thường khởi chính niệm (sự tỉnh giác đúng đắn), tâm tính đã được điều phục, lặng yên không tán loạn, miệng luôn nói lời dịu dàng đáng mến, xa lìa các pháp ác bất thiện, tu tập mọi điều lành, không tự kiêu căng, không coi người khác thấp kém, không nói lời độc ác và lời vô nghĩa, không rời niệm xứ (những chỗ an trú của chính niệm: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp), tâm ngay thẳng, cắt đứt được dòng chảy của sự tồn tại trong luân hồi, khéo nhổ được mũi tên độc (của phiền não), buông bỏ được gánh nặng, vượt khỏi tai nạn của sự tồn tại, đã qua khỏi hậu hữu (thân đời sau, tức không còn phải tái sinh). Đại vương! Thiện nam tử, thiện nữ nhân tu Bát-nhã Ba-la-mật, nếu gặp vị Bồ-tát Ma-ha-tát như vậy thì nên gần gũi, nương tựa người ấy làm thiện tri thức (người bạn lành, bậc thầy tốt dẫn dắt đường tu). Bồ-tát Ma-ha-tát dùng sức phương tiện mà nói pháp cho họ: 'Thiện nam tử! Bố thí thì được giàu lớn, giữ giới thì được sinh lên cõi trời, nghe pháp thì được trí tuệ lớn.' Lại bảo: 'Đây là bố thí, đây là quả báo của bố thí; đây là ghen ghét, đây là quả báo của ghen ghét; đây là nhẫn nhục (chịu đựng nhục nhã, khó khăn mà không giận), đây là quả báo của nhẫn nhục; đây là tinh tấn, đây là quả báo của tinh tấn; đây là thiền định (giữ tâm lắng yên, tập trung vào một chỗ), đây là quả báo của thiền định; đây là bát-nhã (trí tuệ), đây là quả báo của bát-nhã; đây là ngu si, đây là quả báo của ngu si; đây là nghiệp thiện của thân, quả báo nghiệp thiện của thân; đây là nghiệp ác của thân, quả báo nghiệp ác của thân; đây là nghiệp thiện của miệng, quả báo nghiệp thiện của miệng; đây là nghiệp ác của miệng, quả báo nghiệp ác của miệng; đây là nghiệp thiện của ý, quả báo nghiệp thiện của ý; đây là nghiệp ác của ý, quả báo nghiệp ác của ý. Này các thiện nam tử, thiện nữ nhân, pháp này nên làm, điều này không nên làm; nếu tu như vậy sẽ được vui suốt đêm dài (tức suốt thời gian lâu dài trong luân hồi), không làm như vậy sẽ chịu khổ suốt đêm dài.'
"Đại vương! Thiện nam tử, thiện nữ nhân nhờ sức phương tiện mà gần gũi thiện tri thức, được nghe nói pháp theo thứ lớp như thế. Bồ-tát Ma-ha-tát nếu biết người ấy là pháp khí (đồ chứa đựng được pháp, tức người đủ căn cơ tiếp nhận giáo pháp sâu xa) thì nên vì họ nói Bát-nhã Ba-la-mật rất sâu, tức là: không (các pháp không có tự tính cố định), vô tướng (không có hình tướng để nắm bắt), vô nguyện (không mong cầu, không đắm theo điều gì), vô tác (không có sự tạo tác), không sinh không diệt, không có cái ta, không có chúng sinh, không có mạng sống, không có 'người'; và nói pháp nhân duyên rất sâu — vì có pháp này nên pháp kia sinh, pháp này diệt thì pháp kia diệt — tức là: vô minh duyên hành, hành duyên thức, thức duyên danh sắc, danh sắc duyên lục nhập, lục nhập duyên xúc, xúc duyên thụ, thụ duyên ái, ái duyên thủ, thủ duyên hữu, hữu duyên sinh, sinh duyên lão tử ưu bi khổ não ('duyên' nghĩa là làm điều kiện cho cái sau sinh ra; vô minh: sự mê muội; hành: các hành động tạo nghiệp; thức: thức đi vào đời mới; danh sắc: phần tâm và phần thân lúc mới hình thành; lục nhập: sáu giác quan; xúc: sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng; thụ: cảm giác vui, khổ hay không vui không khổ; ái: lòng tham luyến; thủ: sự nắm giữ, chiếm hữu; hữu: sự tồn tại, tức nghiệp lực dẫn đến đời sau; sinh: sinh ra; lão tử ưu bi khổ não: già chết, lo âu, buồn thương, đau khổ, phiền muộn); vô minh diệt thì hành diệt, hành diệt thì thức diệt, thức diệt thì danh sắc diệt, danh sắc diệt thì lục nhập diệt, lục nhập diệt thì xúc diệt, xúc diệt thì thụ diệt, thụ diệt thì ái diệt, ái diệt thì thủ diệt, thủ diệt thì hữu diệt, hữu diệt thì sinh diệt, sinh diệt thì già chết, lo âu, buồn thương, đau khổ, phiền muộn đều diệt.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, dùng sức phương tiện mà nói như vậy, nhưng trong chân thật thì không có một pháp nào có thể sinh, có thể diệt. Vì sao? Các pháp thế gian đều do nhân duyên mà sinh, không có cái ta, không có người tạo tác; do nhân duyên hòa hợp, không có một pháp thật nào chịu sinh diệt; do phân biệt hư dối mà trong tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc — toàn bộ thế giới luân hồi) chỉ có tên gọi giả tạm, theo nghiệp và phiền não mà chịu quả báo. Nếu dùng Bát-nhã Ba-la-mật quán sát đúng như thật hết thảy các pháp, thì không sinh không diệt, không có người làm, không có người nhận; nếu pháp không có tạo tác thì cũng không có hành, như thế thì đối với các pháp tâm không bám dính, nghĩa là không bám vào sắc, thụ, tưởng, hành, thức (năm uẩn: thân thể vật chất, cảm thọ, tri giác, hoạt động của tâm, nhận thức), không bám vào mắt, hình sắc và sự nhận biết của mắt, không bám vào ý, các pháp và sự nhận biết của ý. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát nói như thế này: hết thảy các pháp tự tính rỗng không, xa lìa, không nắm giữ, không bám dính. Thiện nam tử, thiện nữ nhân nhờ được nói như vậy thì không bị lùi mất.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thì ưa thấy chư Phật, ưa nghe chính pháp, không sa vào chỗ thấp hèn; sinh ra ở đâu cũng không lìa việc thấy Phật, nghe nhận chính pháp, cúng dường chúng tăng, được tận mặt thấy chư Phật; dũng mãnh tinh tấn, dốc chí cầu chính pháp, không bám vào pháp hữu vi; vợ con, tôi tớ, những thứ nuôi sống đời đời, đều không tham đắm, không nhiễm các thứ dục. Thường nương theo chính giáo, nhớ nghĩ chư Phật, lìa đời xuất gia, tu hành đúng như điều đã nghe, lại đem nói cho người khác mà lòng không mong cầu gì; thấy người nghe pháp thường sinh đại từ (lòng thương lớn, mong đem vui đến cho người), đối với hết thảy chúng sinh khởi đại bi (lòng thương lớn, muốn cứu người khỏi khổ); nghe nhiều học rộng, không tiếc thân mạng; ít ham muốn, biết đủ, thường ưa sống xa lánh; chỉ lấy nghĩa lý, không vướng mắc vào lời lẽ; nói pháp tu hành không vì bản thân, chỉ để giáo hóa chúng sinh được niềm vui cao tột — tức là trí tuệ của Phật.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu hành như vậy, xa lìa phóng dật (buông lung, buông thả), thu giữ che chở các căn (các giác quan); mắt thấy hình sắc thì không bám vào tướng của sắc, quán sát đúng như thật cái hại của sắc ấy; tai với tiếng, mũi với mùi, lưỡi với vị, thân với xúc chạm, ý với các pháp cũng như vậy. Nếu buông thả các căn thì gọi là phóng dật; nếu thu giữ che chở được thì gọi là không phóng dật. Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, điều phục tâm mình, gìn giữ lòng người, gọi là không phóng dật; xa lìa tham dục, tâm thuận theo pháp lành, nhận rõ giận dữ và si mê là gốc rễ của điều bất thiện; những việc ác của thân, việc ác của miệng và những ý nghĩ tà, hết thảy điều bất thiện đều xa lìa, gọi là không phóng dật. Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tâm luôn giữ chính niệm, gọi là không phóng dật.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, trong hết thảy các pháp thì lòng tin đứng đầu; người có chính tín không sinh vào ác thú (những đường xấu: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), tâm không làm điều ác, được bậc thánh khen ngợi. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu hành đúng pháp, sinh ở đâu cũng thường được gặp Phật, xa lìa nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ: Thanh văn và Duyên giác, những người tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), an trú nơi chính đạo, được đại tự tại, thành tựu việc lớn — tức trí tuệ chân chính của Như Lai. Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, muốn cầu an vui thì nên siêng năng thuận theo con đường Tát-bà-nhã (trí biết hết thảy, tức trí tuệ của Phật).
"Đại vương! Đại chúng hôm nay được nghe Bát-nhã Ba-la-mật sâu xa là vì đã ở quá khứ vô lượng trăm nghìn vạn kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) cúng dường chư Phật, tu tập căn lành; vì thế nên càng phải siêng năng tinh tấn, chớ để lùi mất. Đại vương! Dù là trời hay người, chế ngự được các căn, không bám vào năm dục (năm thứ ham muốn sinh từ hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị ngon và xúc chạm), xa lìa thế gian, thường tu pháp xuất thế, ba nghiệp (việc làm của thân, lời nói của miệng, ý nghĩ của tâm) trong sạch, tập các pháp trợ đạo (những pháp hỗ trợ cho việc đạt giác ngộ), gọi là không phóng dật. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, chính tín đầy đủ, tâm không phóng dật, siêng tu tinh tấn để được pháp thù thắng, gọi là không phóng dật. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát muốn đầy đủ chính tín, tâm không phóng dật, tinh tấn và chính niệm, thì nên học Bát-nhã Ba-la-mật. Nhờ trí tuệ của chính niệm này mà mau thành tựu pháp A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
"Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, đầy đủ chính tín, tâm không phóng dật, siêng tu tinh tấn thì liền được chính niệm, dùng trí tuệ của chính niệm ấy mà biết đâu là có, đâu là không. Thế nào là có và không? Nếu tu hạnh chân chính mà được giải thoát chân chính, đó gọi là có; nếu tu hạnh tà mà được giải thoát chân chính, đó gọi là không. Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, theo thế đế (chân lý quy ước, cách nói thông thường của thế gian) thì là có; trong chân thật thì không. Bồ-tát Ma-ha-tát siêng tu tinh tấn mà được bồ-đề (giác ngộ), đó gọi là có; Bồ-tát lười biếng mà được bồ-đề, đó gọi là không. Nếu nói năm ấm đều từ sự hư dối điên đảo mà sinh, đó gọi là có; nếu cho rằng pháp thế gian không từ nhân duyên mà tự nhiên sinh ra, đó gọi là không. Sắc là pháp vô thường, khổ, hư hoại, đó gọi là có; nếu nói sắc là thường còn, là vui, không hư hoại, đó gọi là không. Thụ, tưởng, hành, thức cũng như vậy. Vô minh duyên hành, đó gọi là có; nếu lìa vô minh mà hành vẫn sinh ra, đó gọi là không. Hành duyên thức, cho đến sinh duyên già chết, lo âu, buồn thương, đau khổ, phiền muộn, cũng đều như vậy. Bố thí được giàu lớn, đó gọi là có; bố thí mà bị nghèo khổ, đó gọi là không. Giữ giới trong sạch được sinh vào đường lành, đó gọi là có; nếu lại sinh vào đường ác, đó gọi là không. Cho đến Bát-nhã Ba-la-mật giúp thành bậc thánh, đó gọi là có; tu Bát-nhã Ba-la-mật mà làm phàm phu, đó gọi là không. Nếu tu nghe nhiều mà được trí lớn, đó gọi là có; lại thành ngu si, đó gọi là không. Nếu tu chính niệm mà ra khỏi được luân hồi, đó gọi là có; không ra khỏi được, đó gọi là không. Nếu theo tà niệm mà không ra khỏi được, đó gọi là có; ra khỏi được, đó gọi là không. Không có cái ta và cái của ta mà được giải thoát, đó gọi là có; có cái ta và cái của ta mà được giải thoát, đó gọi là không. Nếu nói hư không có khắp mọi nơi, đó gọi là có; nói trong năm ấm có cái ta, đó gọi là không. Tu trí tuệ đúng như thật mà được giải thoát, đó gọi là có; nếu bám vào trí tà mà được giải thoát, đó gọi là không. Nếu lìa cái thấy chấp có ta, chấp có chúng sinh, chấp có thọ giả, chấp có 'người' mà được trí tuệ thấy tính không, đó gọi là có; bám vào cái thấy chấp có ta, chúng sinh, thọ giả, 'người' mà được trí tuệ thấy tính không, đó gọi là không. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, biết có và không của thế gian như vậy, tu được sự bình đẳng, hiểu rõ các pháp do nhân duyên mà sinh; vì theo thế đế là có nên không khởi thường kiến (chấp rằng mọi thứ thường còn mãi), biết pháp nhân duyên bản tính tự rỗng không nên không sinh đoạn kiến (chấp rằng chết là hết, mọi thứ đứt đoạn hẳn), đối với lời Phật dạy thì thông suốt đúng như thật.
"Đại vương! Chư Phật Như Lai nói tóm tắt cho Bồ-tát bốn pháp: các sa-môn, bà-la-môn ở thế gian và chư thiên cõi Trường Thọ (cõi trời có tuổi thọ rất dài) trong lòng đều chấp vào sự thường còn, để phá chấp ấy nên nói các hành là vô thường (mọi thứ do nhân duyên tạo thành đều đổi thay, không thường còn); có những trời, người phần nhiều tham đắm khoái lạc, để phá ý ấy nên nói hết thảy là khổ; ngoại đạo (những người theo đạo ngoài Phật pháp) có tà kiến, chấp có cái ta trong thân, để phá chấp ấy nên nói vô ngã (không có cái ta thật); lại để phá người tăng thượng mạn (kẻ chưa chứng đắc mà tự cho là đã chứng), nên nói Niết-bàn là tịch tĩnh (lặng yên tuyệt đối). Nói vô thường là để họ dốc chí cầu pháp rốt ráo; nói khổ là để họ lìa sự mong cầu; nói vô ngã là để làm rõ cửa không; nói tịch tĩnh là để họ thấu đạt vô tướng. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu học như vậy thì đối với các pháp lành trọn không lùi sa sút, mau thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề."
Bấy giờ vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thì tu những hạnh gì để che chở chính pháp?"
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, việc làm không trái lời nói, kính trọng bậc tôn trưởng, thuận theo chính pháp, tâm và hạnh ngay thẳng, các căn lặng yên, xa lìa các pháp ác bất thiện, tu tập căn lành, gọi là hộ trì chính pháp. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, việc làm của thân từ bi, lời nói của miệng từ bi, ý nghĩ của tâm từ bi, không cầu danh lợi, giữ giới trong sạch, xa lìa các kiến chấp, gọi là hộ trì chính pháp. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, không làm theo lòng thiên vị yêu thích, không làm theo cơn giận, không làm theo si mê, không làm theo sợ hãi, gọi là hộ trì chính pháp. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu tập tàm quý (biết tự hổ thẹn với mình và xấu hổ với người khi làm điều sai), gọi là hộ trì chính pháp. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, nói pháp và tu hành đều đúng như điều đã nghe, gọi là hộ trì chính pháp. Đại vương! Chư Phật ba đời vì hộ trì chính pháp nên ủng hộ các thiên vương (vua cõi trời), nhân vương (vua cõi người), khiến pháp được tồn tại lâu dài, đã nói bài đà-la-ni (thần chú: những câu chú tiếng Phạn có năng lực gìn giữ, che chở, chỉ phiên âm chứ không dịch nghĩa) này:
"'Đa điệt tha. A hống la (chữ "la" đọc theo lối phiên thiết "lý–ngã", tức lấy phụ âm đầu của chữ trước ghép với vần của chữ sau; những chữ này ở dưới đều đọc như vậy) hống la bà (đọc "bồ–ngã"; ở dưới đều vậy) để (đọc "đô–lý"; ở dưới đều vậy) hậu la noa (đọc "nỗ–giả"; ở dưới đều vậy) sa cữu trà (đọc "đỗ–giả"). Chá chá chá chá chá. Nễ (đọc "ninh–lý"; ở dưới đều vậy) phú noa sậu đa (đọc "đổ–ngạ"; ở dưới đều vậy) xoa đa. Xoa diên đa xoa dã sa ma (đọc "mộ–khả"; ở dưới đều vậy). Xa ma nễ kha la âu lâu âu lâu bà để khởi (đọc "khô–lý") la bà để kim (đọc "quý–xâm"). A tỳ (đọc "bành–lý") xa để nễ sa la nễ [chữ không rõ] (?) xà [chữ không rõ] (?) [chữ không rõ] (?) ma để. A bà đà nễ bà đà bạt đa bạt đa nậu sa lý bầu đa nậu tất mật lý để. Đề bà đa nậu tất mật lý để.'
"Dù là rồng, dạ-xoa (một loài quỷ thần), càn-thát-bà (thần âm nhạc ở cõi trời), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, thường đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca hát ở cõi trời), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), hết thảy chúng sinh đều được yên ổn. Đại vương! Bài thần chú lớn này, chư Phật ba đời nói ra để hộ trì chính pháp, ủng hộ thiên vương, nhân vương, nên tụng đọc giữ gìn; giặc thù, tai nạn dữ, ma chướng phá hoại chính pháp thảy đều tiêu diệt. Chư Phật Như Lai vì muốn chính pháp tồn tại lâu dài ở đời nên che chở thiên vương, nhân vương, khiến họ hộ trì pháp."
Khi nói pháp môn thần chú Bát-nhã Ba-la-mật này, hết thảy cung trời, mặt đất, núi non, biển lớn đều chấn động; trong chúng có tám vạn chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
Bấy giờ vua Thắng Thiên lấy tấm lưới thất bảo (bảy thứ báu: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não) phủ khắp trên Phật, rồi thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu những pháp gì để tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề không lay chuyển?"
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu đại từ không ngăn ngại, đại bi không mỏi mệt, làm trọn việc lớn. Siêng năng tinh tấn học không tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm định sâu; không tam-muội là định quán chiếu tính không của các pháp), tu trí bình đẳng, dùng sức phương tiện thì thông suốt được trí lớn trong sạch, thấy rõ đúng như thật ba đời bình đẳng, không chướng ngại, đi trên con đường mà chư Phật ba đời đã đi. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu những pháp như vậy thì tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề không lay chuyển."
Vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thế nào để khi nghe những việc không thể nghĩ bàn của Phật thì không sợ không hãi, không kinh hoàng, không hối tiếc?"
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát nên đầy đủ bát-nhã, đầy đủ xà-na (âm tiếng Phạn, nghĩa là trí, sự hiểu biết), gần gũi thiện tri thức, ưa nghe pháp sâu, hiểu rõ các pháp đều như huyễn ảo, ngộ ra đời là vô thường, tâm không trụ bám giống như hư không, biết hết thảy pháp có sinh ắt có diệt. Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu những pháp như vậy thì khi nghe những việc không thể nghĩ bàn của Phật, không sợ không hãi, không kinh hoàng, không hối tiếc."
Vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thế nào để ở mọi nơi đều được tự tại?" Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, tu năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: đi lại, biến hóa tùy ý; mắt thấy xa không ngăn ngại; tai nghe xa không ngăn ngại; biết tâm người khác; biết các đời trước), đầy đủ các cửa giải thoát không ngăn ngại, tứ thiền (bốn bậc thiền định từ cạn đến sâu), tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo điều lành của người, xả — buông bỏ, bình đẳng), phương tiện và Bát-nhã Ba-la-mật, thì ở mọi nơi đều được tự tại."
Vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thì được những cửa gì?"
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật, được cửa xà-na, thấu biết được căn cơ lanh lợi hay chậm lụt của chúng sinh; được cửa bát-nhã, phân biệt được câu chữ và nghĩa lý; được cửa đà-la-ni (ở đây nghĩa là tổng trì: năng lực thâu tóm, ghi giữ tất cả không quên), biết khắp mọi ngôn ngữ, âm thanh; được cửa vô ngại, nói pháp không cùng tận. Đại vương! Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật được các cửa ấy."
Vua Thắng Thiên thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thì được những sức mạnh gì?"
Phật bảo vua Thắng Thiên: "Đại vương! Được sức lặng yên, vì thành tựu đại bi; được sức tinh tấn, vì thành tựu bậc A-bệ-bạt-trí (âm tiếng Phạn, nghĩa là không còn thoái lui); được sức nghe nhiều, vì thành tựu trí lớn; được sức tin và ưa thích, vì thành tựu giải thoát; được sức tu hành, vì thành tựu sự ra khỏi luân hồi; được sức nhẫn nhục, vì thương yêu che chở chúng sinh; được sức tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), vì đoạn trừ cái thấy chấp có ta; được sức đại bi, vì giáo hóa chúng sinh; được sức vô sinh nhẫn, vì thành tựu mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có). Đại vương! Bồ-tát Ma-ha-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật thành tựu những sức mạnh như vậy."
Khi nói pháp môn này, trong chúng có năm trăm Bồ-tát được vô sinh pháp nhẫn, tám nghìn thiên tử (các vị trời) được bậc A-bệ-bạt-trí, một vạn hai nghìn thiên tử được xa bụi lìa nhơ, mắt pháp trong sạch, bốn vạn trời và người phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video