Thiên 142 — Bàn về ý nghĩa tên gọi ấn, thực, quan, tài người xưa đặt ra

 Tam Mệnh Thông Hội (?) (tên sách, nghĩa là "Bàn trọn về ba mệnh"), quyển bốn

 <Bộ Tử (nhóm sách các nhà tư tưởng và các môn học), loại Thuật số (các môn bói toán, đoán vận mệnh), nhóm sách về số mệnh và xem tướng, sách Tam Mệnh Thông Hội>

 Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ sách lớn do triều đình nhà Thanh theo lệnh vua biên soạn, gồm bốn kho: Kinh, Sử, Tử, Tập)

 Tam Mệnh Thông Hội, quyển năm

 Đời Minh, Vạn Dân Anh soạn.

 Bàn về ý nghĩa tên gọi Ấn, Thực, Quan, Tài mà người xưa đặt ra

 Từ Tử Bình (nhà đoán mệnh đời Tống, người lập ra phép đoán mệnh theo tám chữ năm, tháng, ngày, giờ sinh) khi bàn về cách cục (kiểu bố cục của lá số, dùng để xếp loại và đoán mệnh) chỉ lấy bốn thứ Ấn, Thực, Quan, Tài làm cương lĩnh. Ý nghĩa của việc đặt các tên ấy là thế nào? Sự vận hành của tạo hóa trong trời đất chẳng qua chỉ là âm dương và ngũ hành (năm hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ). Âm dương ngũ hành tác động qua lại với nhau, chẳng qua chỉ là sinh, khắc, chế, hóa (sinh là nuôi dưỡng, làm cho mạnh lên; khắc là áp chế, làm hại; chế là kìm giữ; hóa là biến đổi, chuyển thành hành khác).

 Nay lấy Giáp, Ất làm ví dụ, xét theo nhật can (thiên can của ngày sinh trong lá số). Giáp, Ất trong ngũ hành thuộc Mộc; Giáp là dương, Ất là âm. Như người có lá số sinh vào ngày Giáp hay Ất thì gọi đó là nhật chủ (chữ đại diện cho chính bản thân người ấy), thuộc về "ta". Cái sinh ra ta là Nhâm, Quý thuộc Thủy; cái ta sinh ra là Bính, Đinh thuộc Hỏa; cái khắc ta là Canh, Tân thuộc Kim; cái ta khắc là Mậu, Kỷ thuộc Thổ. Như vậy là đủ cả mười thiên can.

 Cái sinh ra ta mang nghĩa cha mẹ, nên đặt tên là Ấn thụ (sao chỉ cái sinh ra nhật chủ, tượng trưng cho cha mẹ, sự che chở). "Ấn" nghĩa là che chở (?), "thụ" nghĩa là nhận. Ví như cha mẹ có ân đức che chở con cháu, con cháu được nhận phúc ấy. Triều đình đặt quan, chia chức, trao cho ấn tín và dây đeo ấn để người ấy cai quản; làm quan mà không có ấn thì lấy gì làm bằng; người mà không có cha mẹ thì biết nương tựa vào đâu. Lẽ ấy chỉ là một, không có hai, nên gọi là Ấn thụ.

 Cái ta sinh ra mang nghĩa con cháu, nên đặt tên là Thực thần (sao chỉ cái do nhật chủ sinh ra và cùng âm dương với nhật chủ, tượng trưng cho con cháu, sự ăn uống, phúc lộc). "Thực" là ăn, như con sâu ăn vật, tức là làm tổn hại vật ấy. Sâu được ăn thì no, người được ăn thì có lợi, còn cái bị ăn thì bị hao tổn. Tạo hóa nhờ con mà nên việc và được phụng dưỡng, cũng như đạo làm con phụng dưỡng cha mẹ vậy, nên gọi là Thực thần.

 Cái khắc ta mang nghĩa ta bị người khác kìm chế, nên đặt tên là Quan sát (sao chỉ cái khắc nhật chủ; khắc đúng mực thì là Quan, khắc quá mức thì là Sát). "Quan" là làm quan, "sát" là gây hại. Triều đình đem chức quan trao cho người, thì thân này thuộc về việc công, mặc cho sai khiến, dù xông vào nước sôi, giẫm lên lửa cũng không dám trái, cho đến khi đậy nắp quan tài mới thôi; ấy là chức quan làm hại người vậy. Phàm người nằm mộng thấy quan tài thì được làm quan, cũng là ý này. Cho nên gọi là Quan sát.

 Cái ta khắc mang nghĩa người khác bị ta kìm chế, nên đặt tên là Thê tài (sao chỉ cái do nhật chủ khắc, tượng trưng cho vợ và tiền của). Như người lập nhà, gây dựng sản nghiệp, ắt phải có vợ giúp đỡ việc trong nhà, nên gọi là Thê tài. Đó là ý nghĩa lớn của bốn tên gọi mà các nhà thuật số đặt ra.

 Tuy vậy, cái sinh thì liền kề với thân, cái khắc thì cách một ngôi (trong vòng ngũ hành, hành sinh ra ta đứng sát cạnh ta, còn hành khắc ta thì cách một hành). Tạo hóa ưa sinh mà ghét sát, đó là lẽ tự nhiên. Trong đó, việc âm dương theo loại và âm dương phối hợp đều có lẽ sâu xa riêng.

 Sinh ta và ta sinh, như Nhâm sinh Giáp, Quý sinh Ất, Giáp sinh (ăn) Bính, Ất sinh (ăn) Đinh: đó là âm sinh âm, dương sinh dương, âm ăn âm, dương ăn dương, tức âm dương mỗi bên theo đúng loại của mình. Cho nên Giáp ưa được Nhâm sinh: gỗ chết ngâm trong nước lặng thì nhiều năm không hỏng; không ưa được Quý sinh: gỗ chết bị nước mưa dầm dề thì chưa qua một năm đã mục. Giáp ưa sinh ra Bính, vì Bính có thể chế ngự Canh là Sát (Canh dương kim khắc Giáp dương mộc), nhờ vậy Giáp mới được yên thân; không ưa sinh ra Đinh, vì Đinh có thể làm tổn hại Quan (Đinh khắc Tân, mà Tân là chính quan của Giáp), khiến Giáp không thành được tài năng. Ý nghĩa là như vậy.

 Khắc ta và ta khắc, như Tân khắc Giáp, Canh khắc Ất, Giáp khắc Kỷ, Ất khắc Mậu: đó là âm khắc dương, dương khắc âm, âm sánh với dương, dương sánh với âm, tức là lẽ âm dương phối hợp. Cho nên Giáp gặp Tân là Chính quan (cái khắc nhật chủ, khác âm dương với nhật chủ, chủ về quan chức, danh phận chính đáng), gặp Canh là Thiên quan (cái khắc nhật chủ, cùng âm dương với nhật chủ, còn gọi là Thất sát, chủ về sức ép, tai họa). Quan thì ưa chính, không ưa thiên; cũng như viên quan giữ ấn đứng đầu và viên quan phó giúp việc, chức phận khác nhau. Giáp gặp Kỷ là chính thê (tức Chính tài, khác âm dương với nhật chủ, tượng vợ cả, tiền của chính đáng), gặp Mậu là thiên thê (tức Thiên tài, cùng âm dương với nhật chủ, tượng vợ lẽ, tiền của bất ngờ). Vợ thì quý chính, không quý thiên; vợ cả thì ngang hàng với chồng, vợ lẽ thì đứng hầu, danh phận có phân biệt. Lẽ ấy là như vậy.

 Còn như Quan sợ bị thương (bị Thương quan, tức cái do nhật chủ sinh ra mà khác âm dương, khắc phá), bị thương thì gặp họa; Tài sợ bị kiếp (bị Kiếp tài, tức anh em cùng hành với nhật chủ, tranh đoạt tài), bị kiếp thì bị chia mất; Ấn sợ gặp Tài, tham Tài thì Ấn bị phá hỏng; Thực sợ gặp Kiêu (Kiêu thần, tức Thiên ấn, cái sinh nhật chủ mà cùng âm dương, chuyên khắc Thực thần), gặp Kiêu thì Thực bị cướp mất. Những lẽ ấy không khác gì việc đời. Người học hiểu rõ việc đời thì mới có thể bàn đến tạo hóa.

 Ngũ hành xoay vòng sinh khắc lẫn nhau, đều mang nghĩa con báo thù cho cha mẹ. Cho nên Giáp Ất sinh ra Bính Đinh làm con; Giáp Ất sợ Canh Tân, nhờ Bính Đinh khắc chế Canh Tân. Bính Đinh sinh ra Mậu Kỷ làm con; Bính Đinh sợ Nhâm Quý, nhờ Mậu Kỷ khắc chế Nhâm Quý. Mậu Kỷ sinh ra Canh Tân làm con; Mậu Kỷ sợ Giáp Ất, nhờ Canh Tân khắc chế Giáp Ất. Canh Tân sinh ra Nhâm Quý làm con; Canh Tân sợ Bính Đinh, nhờ Nhâm Quý khắc chế Bính Đinh. Nhâm Quý sinh ra Giáp Ất làm con; Nhâm Quý sợ Mậu Kỷ, nhờ Giáp Ất khắc chế Mậu Kỷ.

 Mười hai địa chi cũng cùng một lẽ ấy; tuy thiên can và địa chi một bên động, một bên tĩnh, một bên tròn, một bên vuông khác nhau, nhưng lẽ sinh khắc thì là một. Thử nói ra: Hợi Tý thuộc Thủy ở phương bắc sinh Dần Mão thuộc Mộc ở phương đông; Dần Mão thuộc Mộc ở phương đông sinh Tị Ngọ thuộc Hỏa ở phương nam; Thổ gửi sự vượng của mình vào Hỏa, sinh Thân Dậu thuộc Kim ở phương tây; Thân Dậu thuộc Kim ở phương tây sinh Hợi Tý thuộc Thủy ở phương bắc.

 Nhưng giữa Hợi Tý với Dần Mão có ngôi Sửu xen vào, rồi mới tiếp đến Dần Mão; giữa Dần Mão với Tị Ngọ có ngôi Thìn xen vào, rồi mới tiếp đến Tị Ngọ; giữa Tị Ngọ với Thân Dậu có ngôi Mùi xen vào, rồi mới tiếp đến Thân Dậu; giữa Thân Dậu với Hợi Tý có ngôi Tuất xen vào, rồi mới tiếp đến Hợi Tý. Thổ đứng ở tứ duy (bốn góc chéo: đông bắc, đông nam, tây nam, tây bắc), năm hành đều nhờ vào nó.

 Cho nên Tị, Dậu hợp với Sửu thành Kim cục; Thân, Tý hợp với Thìn thành Thủy cục; Hợi, Mão hợp với Mùi thành Mộc cục; Dần, Ngọ hợp với Tuất thành Hỏa cục (đây là tam hợp cục: ba địa chi hợp lại tạo thành thế mạnh của một hành). Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, sinh nhau liên tiếp không gián đoạn.

 Sửu là khố (kho cất giữ, nơi một hành thu tàng lại) của Kim, sinh Hợi Tý mà khắc Dần Mão; Thìn là khố của Thủy, sinh Dần Mão mà khắc Tị Ngọ; Mùi là khố của Mộc, sinh Tị Ngọ mà bị Kim khắc; Tuất là khố của Hỏa, khắc Thân Dậu mà bị Thủy chế. Phương đông nam chủ về sinh, phương tây bắc chủ về sát; đó là then chốt lớn của trời đất. Vả lại Thìn, Tuất, Sửu, Mùi giữ yên bốn góc, Kim, Mộc, Thủy, Hỏa đều nhờ chúng mà được sinh ra và thu tàng. Kinh Dịch nói: "Hoàn thành ở quẻ Cấn, kết thúc ở quẻ Khôn" (Cấn và Khôn đều thuộc Thổ); đó là công dụng của Thổ, trong năm hành là lớn hơn cả.

 Gộp cả can và chi mà nói chung: Giáp trường sinh (giai đoạn bắt đầu sinh ra trong vòng sinh vượng suy tử của một can) ở Hợi, tử (giai đoạn chết, suy kiệt) ở Ngọ; Ất trường sinh ở Ngọ, tử ở Hợi; cả hai đều có lộc (ngôi mà thiên can đạt sức mạnh chính đáng, chủ về bổng lộc) ở Dần Mão; thế là Giáp Ất với Dần Mão cùng một loại. Bính trường sinh ở Dần, tử ở Dậu; Đinh trường sinh ở Dậu, tử ở Dần; đều có lộc ở Tị Ngọ; thế là Bính Đinh với Tị Ngọ cùng một loại. Canh trường sinh ở Tị, tử ở Tý; Tân trường sinh ở Tý, tử ở Tị; đều có lộc ở Thân Dậu; thế là Canh Tân với Thân Dậu cùng một loại. Nhâm trường sinh ở Thân, tử ở Mão; Quý trường sinh ở Mão, tử ở Thân; đều có lộc ở Hợi Tý; thế là Nhâm Quý với Hợi Tý cùng một loại. Mậu trường sinh ở Dần, tử ở Dậu; Kỷ trường sinh ở Dậu, tử ở Dần; đều có lộc ở Tị Ngọ, cùng ngôi với Hỏa, đó là nghĩa con theo mẹ mà vượng (Hỏa sinh Thổ, Hỏa là mẹ của Thổ); còn Thìn, Tuất, Sửu, Mùi mới là ngôi chính của chúng.

 Từ đó, thiên can địa chi hợp nhau, phối thành đôi, sinh khắc chế hóa, vượng tướng hưu tù (năm trạng thái mạnh yếu của một hành theo thời lệnh: vượng là mạnh nhất, tướng là đang lên, hưu là nghỉ ngơi suy giảm, tù là bị giam hãm, ngoài ra còn có tử là chết), mà có các tên gọi là Ấn, là Kiêu, là Thực, là Thương, là Quan, là Sát, là Tài, là Kiếp; lại có hình, xung, phá, hại (các quan hệ xấu giữa các địa chi: hình là hành hạ nhau, xung là đối chọi nhau, phá là phá hỏng nhau, hại là làm hại nhau), hư yêu, ám hợp (hư yêu là cách mời gọi một chữ không có mặt trong lá số đến; ám hợp là hợp ngầm với chữ ẩn giấu), mà biến hóa vô cùng.

 Từ Tử Bình nhìn thấu lẽ ấy, nên chỉ bàn về Tài, Quan, Ấn, Thực, chia làm sáu cách, mà sự giàu sang, nghèo hèn, sống lâu, chết yểu, khốn cùng hay hanh thông của mệnh người đều không ra ngoài những điều ấy. Các cách cục khác chẳng qua đều từ đây mà suy ra thôi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video